Gabriela Zapolska

ZOFIA M

Konwersja: Nexto Digital Services

ZOFIA M.

Gabriela Zapolska

Zmrok już zalegał izbę pocztową i poza kratkami głowy urzędników majaczyły jakby skąpane w ciemni. W głębi, na żółtej ścianie, spękanej i w kątach pokrytej płachtami pajęczyn, zaczerniła się nagle sylwetka mężczyzny, odzianego w zbyt szerokie palto. Mężczyzna wyciągnął rękę — szkło szczęknęło i zaświecił żółty, chorowity ogieniek, który szybko pokryła mleczna bania klosza. I druga, trzecia, czwarta lampa zaświeciła z kolei, a teraz całe wnętrze oddziału pocztowego rozjaśniło się powoli.

Na stołach tu i ówdzie pośród stosów papierów pojawiły się lampy, rzucające białe kręgi światła. Urzędnicy powstawali z miejsc, zapalali u lamp papierosy. Jeden z nich w głębi u półek przeglądał dużą, zapyloną książkę, drugi obok niego scyzorykiem obcinał paznokcie.

W samym kącie izby, na prawo, w oddziale przeznaczonym na listy i przesyłki poste-restante, siedział pan Winklewski i niespokojnie spoglądał na kratki, przed którymi pusto było o tej godzinie i głucho. W ogóle pod wieczór ruch ustawał, przenosił się na główną pocztę, a do tej odległej filii, mieszczącej się na dziedzińcu brudnej kamienicy, rzadko kto zaglądał. Pan Winklewski nie miał wiele do czynienia i w tej chwili melancholijnie przerzucał kartki drugiego tomu Bez dogmatu, którego dokończyć nie był w stanie. Był to bowiem typ prostego romantyka, który nawet w zaduchu pocztowej izby pozostał nim i snuł swoje marzenia, jak dziewczyna przędziwo na kołowrotku. Był biedny i z trudem dobił się stanowiska; był sam jeden, jadał w podrzędnych restauracjach i mieszkał na ulicy św. Anny w malutkim pokoiku, do którego wchodziło się po schodach, naśladujących drabinę.

Nauczył się gotować sobie herbatę na maszynce i przyszywać guziki. Miał nawet rodzaj damskiej neseserki, gdzie były igły i naparstek, na który spoglądał z pewnym rodzajem czci i przestrachu. Wszystko, czego użytku nie rozumiał, nabawiało go takim przestrachem, połączonym z uwielbieniem. Dla tej więc przyczyny czytał teraz Bez dogmatu i spoglądał na kartki tej książki z tym samym wyrazem, z jakim patrzył na srebrne denko naparstka, świecące na błękitnym dnie neseserki.

Wychowywał się sam, wyuczył się z podręczników języków obcych i szczytem jego marzeń było posiadanie frakowego garnituru. Gdy doszedł do tego szczytu, zaczął marzyć znów o  biurku dębowym z sześcioma szufladami. Skromna posada c. k. pocztowego urzędnika w Krakowie nie pozwalała mu na podobny zbytek. Wziął więc bilet na loterię i czekał uśmiechu losu.

Tymczasem chodził po Plantach w niedzielę, na wystawę obrazów, dwa razy na miesiąc do teatru, a raz na miesiąc do kąpieli. Powoli przychodziły na niego manie starokawalerskie, jakkolwiek miał dopiero lat trzydzieści. I tak — sypiał z głową owiązaną fularem i nosił laskę w lewej ręce. Idąc Plantami uderzał laską po nogach ławek. Czuł, że popełnia nieprzyzwoitość i ma minę paupra, lecz jakaś wyższa wola kierowała jego ręką. Nagle — przeczytał w „Kurierze" dwa artykuły o sugestii i hipnotyzmie. Od tej chwili zdawało mu. się, doe podlega jakimś nadludzkim wpływom. Nocami wsłuchiwał się w skrzyp mebli, to znów wstawał i czesał włosy, śledząc w lustrze pojawienia się fosforycznych świateł.

Była to niezmiernie wrażliwa, impulsywna natura, która czuła się osamotnioną i niepewną wśród otoczenia rozlicznych prądów, których nie odczuwając — przeczuwała. Powoli jednak wszystkie te wahania się i niepewności koncentrować się zaczęły w jednej myśli i jedynym pragnieniu: wielkiej, lecz cichej i bezgranicznej miłości. Dla pana Winklewskiego kobieta do tej chwili była ideałem i życie odosobnione, niekoleżeńskie, jakie pędził, nie pozwoliło mu. zbrukać szat tego ideału. Spędzał wieczory samotnie, przy maszynce spirytusowej, oglądając guziczki u rękawiczek albo gorsy u świeża wyprasowanych koszul. Nawet gdy był jeszcze w gimnazjum, unikał pokątnych pogawędek, z których mężczyzna na resztę życia wynosi lekceważącą ciekawość w stosunku do kobiet. Nie przechodząc uniwersytetu, nie ustał w tej ciągłej pogoni za ideałem, który czynił z pocztowego c. k. urzędnika maszynę marzącą, wpółsenną — spiesznie wpatrującą się w oczka siatki, gdy poza nimi pojawiła się postać kobieca, odziana w jasną wiosenną sukienkę. Dla pana Winklewskiego wszystkie te postacie były piękne, wszystkie młode, wszystkie interesujące. Zlewały się one w jedną nieuchwytną marę — kobiety szeleszczącej, pachnącej, o kształtnych małych rękach i w lakierowanych pantofelkach, migających spod rąbka sukni. Przychodziło ich dużo, szczególnie rano, po owe listy poste-restante, leżące cierpliwie w przegródkach, oznaczonych czarną na tle białego papierka literą. Widać było z wyrazu twarzy, z drżenia rąk, z nagłej bladości, skoro pan Winklewski szukał na próżno żądanego listu, że przeważnie sprawy sercowe przywodziły do brudnej i ciemnej izby pocztowej te wiosenne, kobiece zjawiska. Od pensjonarskiego mundurku zacząwszy, skończywszy na kapotce mężatki, przesuwały się jak w kalejdoskopie białe i różowe twarze przed kratkami klatki pana Winklewskiego, pozostawiając po sobie smugę światła, perfum i nieuchwytnego, kobiecego wdzięku. Niektóre wsuwały się dyskretnie, mówiły cichym głosem, oglądając się lękliwie dokoła — inne prosiły o list śmiało, głośno, z ukrytą nutą wesołości. Pan Winklewski podawał listy, starając się zachowaniem swoim zastosować do usposobienia odbiorczym. Czynił to bezwiednie, lecz ściszał głos lub podnosił go odpowiednio do sytuacji, wesoło wyciągał rękę z zakreśloną kopertą lub wysuwał ją dyskretnie, jak kot łapę, nie patrząc na twarz swej klientki. I cała miłosna atmosfera otoczyła go w chwili awansu, który go wrzucił do tej klatki listów poste-restante. Dawniej siedział w głębi izby i odbierał od pocztylionów zamknięte na klucz torby. Z początku doznał zawrotu głowy i odurzył go jakby zapach świeżo rozkwitłych lilij. Lecz szybko odurzenie to ustąpiło słodkiemu rozmarzeniu. Romantyzm zaczął rozwijać się, jak kwiat w doskonale urządzonej oranżerii. I pan Winklewski tęsknym wzrokiem wodził teraz za każdą odbierającą list — kobietą.

Co "jej" napisał „tamten"?

Co było w tej kopercie, którą odchodząca dama wsunęła tak spiesznie za gors jak skarb najdroższy?

Czy wyznanie miłosne?

Jeżeli — tak — w jakich słowach?

I nocami teraz pan Winklewski silił się rozwiązywać zagadki listów, które przechodziły we dnie przez jego ręce. Często pokusa go chwytała otworzyć ten i ów list, przeczytać, dowiedzieć się wreszcie, jak się pisze listy, które mają dar wywoływania na lica kobiet rumieńce lub bladość opłatka. Czy on, pan Winklewski, potrafiłby złożyć podobny list i wywrzeć nim takie wrażenie? Jakie słodkie uczucie musiało przejmować serce mężczyzny, gdy kreślił podobne słowa? Gdy zaś czytał — pan Winklewski wiedzieć nie mógł, gdyż przeważna ilość mężczyzn, odbierających listy poste-restante, rekrutowała się ze studentów, niedorostków, którzy najczęściej odchodzili od kra tek bez żądanego listu. W jaki sposób załatwiali „tamci" swoje 'korespondencje — zostawało dla pana Winklewskiego tajemnicą. Widocznie kobiety pisywały do nich do domów, nie lękając się przejęcia listów lub czyjejkolwiek niedyskrecji.

Kilka razy jednak zdarzało się panu Winklewskiemu wręczać „jemu" i „jej" listy. Nie był jednak pewien, czy się nie myli, jakkolwiek przeczucie mówiło mu, że to „on" i „ona". Później korespondencje się urywały, ktoś spłoszył ptaszki — nić, łącząca dwa serca, prysła i u oczek siatki nie stawały więcej niecierpliwe cienie. Czasem listy poste-restante leżały miesiące całe i pan Winklewski doznawał mimowolnego smutku na widok tych wzgardzonych, zapomnianych albo odrzuconych przesyłek. Miał dla nich sympatię, która z czasem wzrastała i przechodziła w objawy czynne. I tak — zdmuchiwał z nich pył, przeznaczył dla nich osobną przedziałkę w szafce i pielęgnował je, jakby grabarz, dobrym obdarzony sercem, pielęgnował opuszczane mogiłki. Nagle — po latach dwóch — ktoś upomniał się o taki zapomniany list. Była to niemłoda kobieta w żałobie. Pan Winklewski doznał nagle uczucia żalu. Przyzwyczaił się uważać te listy niejako za swoją własność. Zżył się z nimi. Witał się co rano — żegnał wieczorem. I jeden z tych „zapomnianych" odszedł od niego po to, aby zostać otwartym — zdradzić wreszcie swą tajemnicę, przemówić po tak długim milczeniu...

Pan Winklewski dnia. tego był szczerze zmartwionym i poszedł spać, nie przeczytawszy „Dziennika Lwowskiego". Zdawało mu się, że zawiódł go jakiś przyjaciel wierny i szczery. Gdy nazajutrz powrócił do swej klatki, nie spojrzał nawet do przegródki „zapomnianych". Oka zali się dla niego niewdzięczni ci jego „przyjaciele". Wolał nie zajmować się dłużej nimi.

Dnia tego, a- była to znów wiosna i to wczesna, marcowa — taka uśmiechnięta, jak niespodzianka imieninowa, na ulicach strojno. Słońce, które jeszcze nie grzało, ale ciągnęło ku sobie, jak złoty magnes w rzekę roztopiony, słońce to dostało się nawet jasną smugą i do klatki pana Winklewskiego.

Była to wąska, cieniuchna strużka, nieśmiało zabłąkana przez małe szybki drzwi znajdujących się na wprost oddziału listów poste-restante, lecz niemniej rozjaśniła i podłogę zadeptaną i brudną, i deseczkę, na której pan Winklewski podsuwał listy damom, i nawet samego pana Winklewskiego, który po raz pierwszy dnia tego rozdzielił włosy na środku głowy i kazał je lekko zakarbować fryzjerowi. Dlaczego to uczynił, nie wiedział sam, ale ogarnęła go jakaś przekora, chęć dowiedzenia wszystkim, że nie jest jeszcze ani starym, ani opuszczonym i że on, na wzór tego zapomnianego listu, mógłby jeszcze powędrować w świat — daleki.

Koło kościoła Panny Marii opadł go dziś rój gołębi. Trzepotały się i skrzydła ich biły powietrze, jak skrzydła aniołów w podaniach ludowych. Pan Winklewski wyciągnął ku gołębiom ręce i potknął się o Żydówkę sprzedającą pomarańcze. Obsypany pomarańczami i obelgami, spłoszył gołębie — poszedł jednak do biura w dziwnym usposobieniu. U fryzjera przyglądał się sobie w lustrze długą chwilę. Wydało mu się, że nie jest jeszcze zbyt starym i brzydkim. Zaczęły mu się snuć po głowie marzenia dziwne i nieokreślone. Miał ochotę kupić sobie ciastek z poziomkami, których jeszcze nie było, to znów zapragnął bukiecika sasanek. Lecz sasanki jeszcze spały we mchu leśnym, a poziomki nie marzyły o pojawieniu się na świecie. Pan Winklewski mimo woli powrócił do dawnych pragnień i marzeń. Razem z wiosennym słońcem stanęła przed jego wyobraźnią istota zbiorowa — pełna ponęty, słodyczy i czaru.

Koniec wersji demonstracyjnej.