Stanisław Wyspiański

ZYGMUNT AUGUST

Konwersja: Nexto Digital Services

MELEAGER

Stanisław Wyspiański

OSOBY:

OINEUS

ALTHEA

MELEAGER

ATALANTA

CHÓR

DEKORACJA:

Scena przedstawia terasy Akropolu; na prawo pałac królewski z kolumnadą; pośrodku sceny kamienny stół ołtarzowy; w głębi, za balustradami, widać wysokie topole i wierzchy drzew cyprysowych z rozległego ogrodu królewskiego; w dali pola i las czarny u kresu. Chór starców, mieszkańców Kalydonu, otoczył gromadnie wielki stół ofiarniczy.

Rzecz dzieje się w Kalydonie

CHÓR I

Oineus, król Kalydonu, pominął Dianą w ofiarach i Diana przeto zawrzała gniewem słusznym.

CHÓR II

Naszedł tą posiadłość dzik potworny, przed którego żarłocznością wszystko ucieka.

Na odległą okolicę spokój zamącony; zboża spustoszone i stratowane; winne płody, łodygi tychże soczyste, wieloletnie, rozburzona we winnicach; przy tym pogryzione ich grube korzenie, do mocnych padów zdolne.

Oliwki, o gładkim liściu, połamane; kalają się gliną i prochem listki zielone tłuste, kalają się porówno owoce pożywcze a dla piersi dobre. — Bydło, trzody ostać się nie mogą na pastwiskach; pasterze trwożni nie śmią przestąpić wysokich progów w oborach; zaś psy ujadają, szczerząc z pysków zębce białe przez otwory u spodów bramek; niechże któren wyskoczy - niechybnie legnie, rozszarpany ostrymi kłami żarłocznika. Ucieka kto bądź w odległe strony; opustoszenie zupełne zagraża  wsiom najbliższym.

CHÓR I

Mnie się widzi, że nie tu jeszcze szukać końca gniewu Diany.

Bogini pominiętej, zaniedbanej, złość i niechęć ku nam nie ograniczy się do tej jędrnej plagi i przykrości, jaką już znosimy; - bo oto, miasto przebłagać ją ofiarami, syn królewski ośmielił się młodzieńczych swych porywów użyć na zagrodzenie bożej kary, na usunięcie dotkliwej klęski zesłanej boską ręką i rozumem — i poszedł upolować dzika w lesie gęstym.

Czyn więc bezbożny jest i nie należy się spodziewać dobrego wyniku łowów ani szczęśliwego dalszego losu rodziny królewskiej.

CHÓR II

Najszlachetniejszą był wiedziony pobudką młody królewic, że sadybę rodzica swego i przyjaciólskie domostwa ocalić chciał przed hańbiącą napaścią potworu.

Towarzyszy mu miłość dziewczyny, która stawa pod szczególniejszą opieką Diany, srebrnym światłem świecącej; wiem zaś Atalantę w łaskach u bogini łowów już dla dziewictwa wdzięków, też i biegłości zręcznej w ulubionej przez boginię przyjemnostce. Toteż  łowy najwspanialsze są, jakie, długo żyjąc, pamiętam widziane.

Nigdy tylu razem tęgich mężów nie uczestniczyło w zapaśnych gonitwach przez ciemne bory sosnowe. Tak wielu bohatyrów przybieżało w pomoc królewicowi. Znaj, jak boska moc wodzi bohatyrów. Ci zaś są: Tezej niezwyciężony, Jazon przesławny, Kastor z Polluxem bratem, Laert, Pirithoj, Toxej i Plexip.

Złe trzymać będą na wodzy z dala od progów pałacu królewskiego.

CHÓR I

Przewidzieć nie można przyszłości, nawet najbliższej, a przykro sercu, gdy w niepewności jest, owład nięte niepokojem o los najdroższych sobie istot, najulubieńszych.

CHÓR II

Czekaliśmy niecierpliwie ledwo że nie dzień cały, aż do chwili, gdy Phoebus rumaki białe cztery, wichrowe, wiodące wóz, w Oceanu czarne fale pogrążył; — poczekajmy więc jeszcze część nocy, byśmy wiedzieli, co zaszło, nim spać pójdziemy. Wtedy dopiero niech nas Sen ogarnie władnący.

CHÓR I

Oto wschodzi Diany świetlny sierp; nad czarny las wyziera ostrym krojem błysku rogatego.

CHÓR II

Cześć nieśmiertelnej siostrze Apollona, niezrównanego w grze na złotostrunej lirze, ku lubej uciesze wszechmocnych w chmurnych pałacach Olimpu. Cześć córce Latony, lnianowłosej ulubienicy Kroniona.

Pod jej opieką drzemie Noc w bezładnym spokoju, zatulona w gwieździsty płaszcz.

Za jej skinieniem przywionie Sen, powiewający cichymi skrzydłami ćmy i potrząsając makowym ziarnem w zeschłej pałce rośliny letniej, zmorzy ciężkie powieki w upojeniu błogim, dającym siłę.

CHÓR I

Diany złoty wóz na czarne niebo wpływa, miecący światłem ... Wiedzie gwiazd złocisty rój.

Uciszmy się i słuchajmy gwaru wieczornego.

(Chór zasiada na stopniach pałacu; słychać muzykę szmeru wieczornego, idącą z ogrodu od oliwek, cyprysów i laurów, na topolach, w chłodnym powiewie, drżą liście i szeleszczą; od pól brzęczy chmara koników polnych; chrząszcze żuczą fruwające ... Przechodzi stado kóz beczących i gra pastuch na składanych piszczałkach; z daleka od jeziorek żegoczą i kruczą  żaby i gonią iskierki świecących robaczków. Słowik śpiewa przez chwilę sam... gdy milknie, rozpoznaje się plusk fontanny w ogrodzie ... Zwolna czar rytmiczny się przygłusza, mąci, ustaje. Z portyku pałacowego, ze drzwi brązowych, od komnat wychodzi Oineus, wysoki, wspaniały starzec, podtrzymywany przez dwie służebnice; za nim Althea, piękna, silna; za nią dziewka niosąca skrzynkę. Oineus i Althea, ubrani w purpurowe szerokie płaszcze, zasiadają na krzesłach brązowych pod kolumnadą).

ALTHEA (do dziewki)

Postaw tę skrzynię przy mnie i patrz wciąż na nią, aż niepokój mój minie; niepokój, z jakim się dziś przebudziłam, a który się pewnie począł w nocy; noc już nadchodzi druga, a trwoga moja rozwija się tylko i mocą coraz większą na mnie działa. We skrzyni tej jest cenny przedmiot mojej troski i obawy.

Potężne są, niezbadane dla nas tajemnice natury; więc prostotę  życia wikłają nam nieraz przesądy, 90 których z myśli rozum wyplenić nie potrafi. Postaw tę skrzynię przy mnie. 

OINEUS

Przywykłem, że nie opowiadasz mi twoich radości; dziś troską może się ze mną podzielisz. Lat moich liczę więcej właśnie o całe życia twego doświadczenie.

W kojarzeniu myśli, płynących z dwóch źródeł, smak ostry się  łagodzi i ulgę znaleźć możesz bliżej siebie, niżeli jej szukasz.

ALTHEA

Gdybyż można ulgę znaleźć w ludzkim lotnym słowo wie przeciwko myśli, co siadła nad pojęciem moim przemożna i przyczepiła się skorpionem do głowy mej i rojeń, i wyobraźni; rozum mój walczy ze stu ramionami dziwotworu, bo te myśli, jakie poczynają się we mnie, są za silne, za gwałtowne, za straszne, za nowe na mój umysł.

OINEUS

Nazwij twój ból; może umniejszy się, płynący przez słodkie wargi kobiecych ust.

ALTHEA

Przekonam się tylko, że mowa nie przedstawi ci ani w części obrazu, którego grozie moja istota podlega, i jak wśród chaosu trudno mi spostrzec wyrazistych kształtów - tak wielkie widzę sobie i nam grożące nieszczęścia, a nie śmiem ścisłym rozumowaniem szukać ich przyczyny, bo rozumowanie moje oparte na przesądzie...

Tej nocy miałam sen.

OINEUS

Sen jest przestrogą bożą nam zesłaną i połową prawdy.

ALTHEA

Lat temu dwadzieścia miałam także sen...

OINEUS

I pamiętasz go?

ALTHEA

Sen tenże sam.

— Po urodzeniu się naszego syna, patrzyłam na niego zaciekawiona i dziwno wydało mi się dać życie tej małej, świeżej istocie, która w sposób niedołężny, niemowlętom właściwy, zaczynała wolę swoją objawiać: wolę, której zawiązki widziałam, że nie z mego wyszły ducha. -

- Dziwno mi było patrzeć na wątłość i kruchość jego ciałka maleńkiego, które z dniem każdym niemal zmieniało się w oczach moich ...

- Zdawało mi się, że życie tleje, niejako iskra, w tym dziecku, że tlejąc, żarzy się i iskrzy życie i że gdy iskry się wyżarzą wszystkie, skończy się istnienie.

- Jakiejże pieczołowitości, staranności, kochania i bojaźni potrzeba, ciągłej bojaźni...

I odtąd byłam w ciągłej bojaźni.

- Aż siódmej doby miałam sen:

Trzy Parki weszły do komnaty i przystanęły nad rzeźbioną kołyską dziecka. — Nie śmiałam drgnąć na łożu — jakby przykuta do pościeli stałam się z lęku; ledwo błyskiem, słabym błyskiem oświetlał im twarze płomień drewek z ogniska; — i mówią, słyszę, mówią: że dziecko nie będzie żyć dłużej, niż głownia (co im oświecała mdłym pąsem twarze zmarszczone) żarzyć się będzie... głownia, która właśnie tlała w ognisku, podłożona, by utrzymywać ciepło przez nocy czarnej długość, a rano, stawszy się kłodą popiołów, rozsypać miała się za lada potrząśnięciem...

— Zrywam się z łoża, biegnę do ogniska; szarpnęłam, ująwszy ją w brązowe misterne kleszcze; zanurzyłam skwierczącą w kruż  świeżej źródlanej wody pełny.

— Dziecię chowało się dobrze, a syn wyrosły jest dziś naszą chlubą.

OINEUS

A cóż się stało z głownią?

ALTHEA

Głownia taż sama do dzisiaj dnia w tej oto skrzyni zamknięta i żywa.

OINEUS

Nie powinnaś przedawać całej twej wiary przesado dom i nic nie uprawnia cię, żebyś  żyła w takim roztargnieniu, które może cię doprowadzić do utraty pojęć o rzeczywistych drogach myśli, godnych rozsądnego człowieka.

— Meleager jest w pełni rozkwitu i cieszy mnie, że ze zbliżenia się z piękną dziewczyną przyjdzie mu chęć małżeństwa, w którym go bardzo pragnę widzieć.

ALTHEA

To mię właśnie niepokoi i odstręcza od syna, że on tę dziewczynę, zbytnio dumną, zaczyna cenić więcej, niż nas kiedykolwiek cenił, odkąd do poznania przyszedł.

OINEUS

Dawniej brałaś zawsze jego stronę, gdy bracia twoi przeciwko mnie go podburzali, chcąc syna ode mnie odstręczyć.

ALTHEA

Otóż ta niewdzięczność dla moich braci, którym on całe wydoskonalenie rozumu zawdzięcza, nie podoba mi się i wiem, że głównie pochodzi ze źródła, które bym rada zawrócić wstecz.

OINEUS

A jeżeli źródło to synowi memu do życia jest nie-

zbędne.

ALTHEA

Nie powinien woli rodziców iść na przekór i na to kilkakrotnie już bracia moi zwrócili mi uwagę  - obiecali mi też dopomóc w mym zamiarze usunięcia Atalanty.

OINEUS

Z tego tylko widzę, że za dużą chcą mieć nad nim przewagę.

ALTHEA

Tyś się już odzwyczaił kimkolwiek rządzić.

OINEUS

Bo najprostsza to droga do niesnasek, a Meleager jest już dorosły i jest panem swoich czynności; oni drażnią jego porywczość młodzieńczą, pokazując jawną niechęć dla Atalanty.

ALTHEA

Ja nienawidzę jej.

Tym bardziej więc, jak mówię, w rozdrażnieniu jestem, widząc tę głownię w mojej mocy; głownię, do której wiążę losy synowskie; gdy właśnie muszę być synowi memu przeciwną i niechętną, nie znajdując upodobania w tym, co robi.

OINEUS

Rad bym już wiedzieć co o moim synu; już późno, a jeszcze goniec żaden do starych rodziców nie przybieżał.

ALTHEA

Jestem teraz o syna mego zupełnie spokojną, ale to przesąd i ja w ten przesąd wierzę, i to mnie rozum mąci.

DZIEWKA Poseł, widzę, tu leci, drogą od lasu.

CHÓR I (w poruszeniu)

Ciekawość trzęsie mną całym i rad bym już wiedzieć: co zaszło, jak się powiodło, kto się odznaczył, jeźli pomyślnie skończyła się obława.

CHÓR II

O Diano, Diano, wspomóż czysta.

(Chór zastępuje drogą pastuchowi, który przybiega; starcy próbują go wybadać, szarpiąc, wypytują przez drogą; pastuch się otrząsa i biegnie prosto do pałacu, wołając: «zwycięstwo, zwycięstwo». —  Chór się ciszy).

CHÓR I

Mówże, mów co prędzej powieść długą, a nie zaniedbaj żadnego, choćby najmniejszego szczegółu z przebiegu walki i łowów, bo ze wszystkich tych powiedzeń twoich Sława kuć będzie brązowe i złote wieńce dla herosów nieustraszonych; nie zwlekaj więc i daj uszom moim strawą pożądaną.

(Pastuch zadyszany, pochylony do kolan przed Oineusem, chce mówić; Oineus chcącemu mówić przerywa; każe usiąść na progu i wypocząć; dziewka przynosi jadło i napój, czym pastucha częstuje).

OINEUS

Lubię taką chwilę, gdy mam dowiedzieć się wieści miłej, zatrzymać i napawać się treścią wymyśloną, zanim się dowiem prawdy, jaka się stała. - - Tak przetrzymuję szczęście i rozkoszuję się szczęściem, i nigdy potem prawda nie wyrówna tej chwili 220 szczęścia, jaką wyobraźnia mi daje.

CHÓR I

Nic piękniejszego nad młodość ze wszystkimi jej porywami szlachetnymi i nad rojenia wielkich czynów, gdy siły zdrój świeży czuje się we wszystkich ciała zasobnych strugach, krwi pełnych gorącej. Stąd chętnie młodość moją będę rozpamiętywał i czcił, jako jedyne źródło pociechy w starości, w której że pogrążony zbliżam się zwolna do kresu dni.

Ale oglądając się na młodych, co pod mym okiem wzrośli, nie przestanę wielbić bohatyrów i głosić sławy ludzi, którzy trudne zamierzywszy czyny, przed żadną z groźnych przeszkód się nie cofnęli, zaś w obliczu moim na czołach noszą lauru wieńce wiecznie świeże i pachnące.

CHÓR II

Pozwól, niech opowiem o mnogich wyprawach Jazona i jego towarzyszów na świetnym okręcie Argo.

CHÓR I

Jak tylko skończysz, zacznę mówić o Tezeja czynach nieporównanych; a lubię rzeczy, co się stały, słyszeć powtarzane w dźwiękach mowy, pustych na pozór, i pozorne tylko przechodzić obawy, i trwogi wywoływać przelotne na obliczu słuchających.

CHÓR II

Lecz oto król, jak widzę, rozmawia i rad bym słyszeć treść rozmowy.

OINEUS

Diana więc łowom poszczęściła. -

- Przypominam sobie, żem Dianie zawinił, i dziś chcę zupełny mieć spokój; chcę dziś i tę plamę zmyć, o którą mnie winicie, i Dianie sowito nagrodzić poniechanych dawniej ofiar.

ALTHEA

Oto i Diana patrzy na nas i słucha powolnej mowy twojej, ubierając nas w przedziwne światła; długie kładzie cienie czarne drzew topolowych na biały marmur ścian pałacu i węgary brązem okute, kędy mieszkają wspomnienia długiego naszego wspólnego pożycia...

Ja pójdę sama ponieść ofiary.

Chcę też uspokoić myśli moje roztargnione; niechżeby tylko bogini czysta i nieśmiertelna przyjęła ofiarę moją  łaskawie i błogo; zaś ten kojący wieczór zupełną dał naszym troskom ulgę i wypoczynek.

— Od rana już przygotować kazałam konchy i czarki z wonnościami i wieńce rozporządziłam wić z sosnowych gałązek, pachnących zdrowiem lasów — i z oliwnych, wydających na ogniu woń miłą, przygotować laski, chwiejące się wiechą kiści drobnych. Weźmiemy na skronie gładkie korony z dębowych listków, przetykanych srebrną nicią; poniesiemy wazy smukłe, malowane w czarne postacie hien pręgatych, tygrysów długokadłubych, lwic płowych; gdzie wśród tych potworów, na okrągłym ujęciu glinianym, wyobrażona farbą powieść o boskim rodzeństwie dzieci Latony.

- Pójdziemy, wyminąwszy ogród, gościńcem ku miastu i w pół drogi ścieżką, wysypaną piaskiem żółtym przesiewanym, zejdziemy, zezuwszy sandałów, w bór ciemny, kędy przebłyska marmur rzeźbiony kolumn i znaczy świętość miejsca.

- Kazałam dziewkom wyjść, gdy sierp złoty Nieśmiertelnej przystanie na owej wysokiej sośnie na skraju lasu.

(Księżyc właśnie jest w miejscu wspomnianym. Wychodzą z komnaty orszaki dziewczyn, ubranych biało, w girlandy i korony z dębowych listków na welonach białych; z gałązkami oliwnymi i wieńcami choin; z konchami; —  Althea zakrywa się białym wielkim welonem, który jej także i twarz osłania; bierze lekithos do rąk pod welonu szerokie fałdy i idzie powoli za orszakiem dziewcząt).

CHÓR I

Otóż nareszcie skryte moje życzenia spełnią się; Althea to sama idzie przebłagać ofiarami obrażoną królową  świateł nocy.

CHÓR II

Tak może minie Diany gniew i znów dla nas wrócą błogie spokoje, i mir z boginią zapewniony da nam pewność szczęścia i pomyślnych lat, które mój żywot zakończą.

CHÓR I

Ale widzę, że chłopak już obciera gębę i zaczyna królowi opowiadać, z czym przybiegł, a ja też, pragnę posłuchać czego o czynach drugich ludzi, bo sam już jestem na działanie za stary.

CHÓR II

Będę słuchać z tobą razem, ale oczy odwrócę ku stronie, gdzie poszła Althea, bo miły dla oczu chcę widzieć obraz ofiarnie idących przez ścieżki ku lasowi. Więc dwa zmysły cieszyć będę równocześnie; wzrok i słuch, co na starego jest już wiele, a co jeszcze mi daje jedyne złudzenie obrotności, rzutności, jaką niegdyś w męskich i młodzieńczych latach słynąłem.

OINEUS

Więc powiadasz, żeś nie stał tuż przy samych łucznikach.

PASTUCH

Łucznikiem sam nie jestem i zadziorów dotykać się boję, bo bywają często zatrute; ale w rzucaniu z procy to mało kto mi dorówna i sam nawet Mithras...

OINEUS

Ale wracaj do ładu powieści.

PASTUCH

Był to tylko wywijas zdobny w toku opowieści o twoim synu.

OINEUS

Więc mów mi o moim synu.

PASTUCH

Otóż, mówiąc o twoim synu, muszę przede wszystkim mówić o smukłej Atalancie.

OINEUS

Czy ona w twojej mowie otrzyma główną rolę?

PASTUCH

Ona w rzeczywistości odegrała główną rolę.

OINEUS

Przecież masz mówić o łowach na dzikiego zwierza, nie zaś o zwycięstwach Amora.

PASTUCH

O tym, co Amor przedsięweźmie, nie wiem, ale na łowach właśnie Atalanta stała się pierwszą.

OINEUS

Mów, bo podziw mnie ogarnia i radość zarazem, że jeżeli wybranka Diany zabiła potwór złośliwy, to przez to mógłbym niejako myśleć, że Diana sama zstąpiła pośród nas, i uciecha moja byłaby wielką, bo 320 wyznam teraz, że i we mnie skryty niepokój mieszkał długo.

PASTUCH

.....Otóż stoją na moim stanowisku, na pagórku,

a łuczników rząd przede mną na dwa rzuty włóczni i widzę, a wzrok mam bystry nadzwyczajnie, że, bez próżnej przechwałki, dojrzę  łódź, co dopiero z najdalszego krańca wód po falach modrego Okeanu ...

OINEUS (gestem daje znak zniecierpliwienia).

PASTUCH

.....Wybiega dzik, potwór straszliwy, niby olbrzymi jeż  - nastroszony igłami...

OINEUS

Mów krócej.

PASTUCH

Widzę, że nie lubisz wykwintnej mowy.

OINEUS

Gdy mówisz do lepszych od siebie, mów prosto i zwięźle, a będą uważali twoją mowę za wykwintną.

PASTUCH

Atalanta ugodziła włócznią dzika najpierwsza ze wszystkich, wyprzedziwszy innych łowców w biegu; za nią tuż przypadł Meleager i dobił zwierzę, po krótkim szamotaniu się z rozwścieklonym potworem.

CHÓR II

Lecz oto widzę, że już chwilę czasu orszak ofiarnie, zatrzymany, stoi w połowie drogi i jakieś niezwykłe poruszenie w nim dostrzegam. Czyżby co zaszło? — Umysł mój stary nie lubi niespodzianek.

OINEUS

Nie wiem jeszcze, komu przyznano nagrodę i łup skóry zdartej ze zwierza, oraz kły ostre.

PASTUCH

Skórom zwierzę ujrzał rozciągnięte w śmiertelnej walce, zawróciłem i leciałem pędem do pałacu.

CHÓR II

Oto widocznie zaszło coś na drodze, którą królowa szła ze służebnemi, bo cały orszak zatrzymany stoi...

GŁOS

Nieszczęście, nieszczęście!

CHÓR I

Dalekoś patrzał, a tuż z krzykiem człowiek bieży po schodach wzniesień pałacowych i prędzej, niż my ślałem, mogę mieć wiadomość, co się stało.

OINEUS

Cóż za człowiek niebaczny leci ze słowem złym, nie zważając na mój wiek i starość, uszanowania godną, nie mówiąc już o mojej królewskiej powadze - i rzuca mi z dala wyraz tak surowy, żeby mnie mógł  powalić, gdyby w istocie mieścił w sobie tyle prawdy, ile jest w brzmieniu i dźwięku.

(W ciągu słów Oineusa nadbiega inny pastuch).

PASTUCH (spostrzegłszy nadbiegającego)

To mój towarzysz, któremu nie pozwoliłem razem ze mną tu przybiec, bo nie chciałem dzielić się z nim nagrodą za wieść, której trudy ja ponosiłem, a on tylko skorzystał z długości języka mego, żem mu wygadał...

INNY PASTUCH

Nieszczęście! Prowadźcie mnie do samego króla!...

PASTUCH (stara się przekrzyczeć przybysza)

Zmuszony byłem ubiec go i z tego powodu nie umiem powiedzieć, co zaszło dalej; - zły jest więc na mnie i pewno to, co wie, przesadza nadmiernie, nadużywając piersi, aby się tylko wydał czym znacznym.

INNY PASTUCH (zachrypnięty od wrzeszczenia)

Tchórzu, tyś wlazł na topolę  - i gdybyś nie zazdrościł mi, że cię ubiegnę, nie byłbyś zlazł, choć już minęło niebezpieczeństwo, któremu, jakoby owy Herkul, musiałem patrzeć w same ślipie.

PASTUCH

Ty Herkul? pyskarzu, coś się darł pod drzewem jak nie-człowiek - z głupiego strachu - gdy w istocie nie działo się nic i nic się później nie stało, a o tym, co zaszło, dowiedziałeś się ode mnie, com w górze siedział i dokładniej mógł widzieć  — bo wypada mi wyznać, że w istocie wlazłem był na topolę  — a to jest człowiek w całej wsi znany z kłótliwości.

INNY PASTUCH (płaczliwie)

Nie wierz mu, panie, bo on zawsze coś cierpi do mnie i zawsze mnie umie ubiec, ilekroć razy zdarza się sposobność, by do pałacu wejść choćby na chwilę.

PASTUCH

Panie, widzisz, zaczyna od usprawiedliwiania się; pewno nie wie sam dobrze, z czym przyleciał.

INNY PASTUCH

Gdy zbledną wszystkie twarze przy słowach moich, poczujesz wnet, że będę więcej ważył mową niż ty, co się dopiero co napasłeś tłustym mięsem i wino czerwone jeszcze ci cieknie z gęby.

PASTUCH

Zazdrośniku, o brzuch ci chodzi, nie o twarze.

OINEUS

Milczeć obydwaj, warchoły dwa, napędzić ich precz.

CHÓR I

Orszak królowej, panie, wraca z powrotem w zamieszaniu bezładnym; tam istotnie zajść coś musiało; - za chwilę tu nadejdą; - może by nieźle było wypytać jednak, co ten chłopak widział.

INNY PASTUCH

Co widziałem? Strach, co widziałem. - Nie powiem teraz, póki król nie każe; wasza mnie ciekawość nie zagrzewa, gdy strach mi serce grzeje wobec króla.

OINEUS

Cóżeś więc widział, mów jasno.

INNY PASTUCH

Gdy on odbieżał, natychmiast usłyszałem sygnał zakończający polowanie i szedłem powoli w stronę pałacu, i w pół drogi, gdy czekałem na tego chytraka, żeby mu sprawić cięgi — orszak długi dziewic przeszedł koło mnie; ostatnia szła królowa Althea; zaś drogą od lasu idą jacyś ludzie, dźwigając we czworo nosze.

PASTUCH

Głupiec próżny. — Zwierzynę nieśli.

INNY PASTUCH

Poczekaj, aż skończę. -

- Kiedy mijali królowę, ta pochyliła się nagle nad nosze i odrzuciła płaszcz tkany, co nosze pokrywał  - i w strasznym rozpaczy ruchu, głosem wielkim krzyknęła: «nieszczęście», zrywając z głowy biały welon ślicznej tkaniny, w który otulona była jak posąg ...

OINEUS

Gdzie królowa ...?

INNY PASTUCH

Co ja widząc, nie słucham więcej, lecz co prędzej lecę przysłużyć się, póki czas; bo za mną, widziałem, że już biały orszak razem z owymi ludźmi, co nosze nieśli, zawrócił ku pałacowi; - gdzie, myślę, że nie zapomną o nagrodzie za moje zdyszane piersi i biegłość nóg.

OINEUS

Ach, dzień ten dziwne przynosi zdarzenia; niechże się skończy prędko, póki nieszczęście nie rozgości się na dobre w moim domu, spokojnym dotąd.

(Orszak dziewic powraca śpiesznie, w popłochu i mijając pałac, przechodzi terasą na tyły budynku; przechodzi w milczeniu, unosząc te same wieńce i naczynia).

CHÓR I

Królowej nie widzę wśród tych panien spłoszonych i trwożnych.

CHÓR II

Słyszę zawodny jakiś jęk skargi czy żalu; jakieś wołania ze strony niższej terasy ogrodów.

CHÓR I

Poznaję, to głos królowej.

CHÓR II

Jakąż to wieść, stugębna Famo, zachowałaś nam na dzisiaj wieczór?

- Któż rano, gdy wstaje, zapowiedzieć może koniec dnia i mówić z góry, że dzień będzie zwyczajny i że nic zajść nie będzie mogło niezwykłego.

OINEUS

Małżonkę moją słyszę  żałującą i zawodzącą głośno; - o Diano! powstrzymaj gniew twój i nie bierz mi syna; - raczej już we mnie gódź gromy twego łuku srebrnego; niech pod ciosem padnę ja starzec i ja winny i krzyw tobie, a niech mój syn ma czas zaskarbić sobie twoje względy i łaskę. (Słychać jęki i tłumiony płacz Althei od strony teras ogrodowych — po czym wchodzi Althea, ponura, zamilkła, włócząc welon biały i gestami wyrażając ból rozpaczy i złości; tuż za nią czterech ludzi wnosi mary z gałęzi, gdzie leżą dwie ludzkie postacie, przykryte płaszczem purpurowym; przechodzą w głębi w stronę dalszych zabudowań pałacu).

CHÓR I

Ludzie Plexipa i Toxeja — są ci czterej, co niosą mary.

CHÓR II

Czyliżby Toxej i Plexip padli? — To chyba w jakiej sprzeczce, kłótni, która się wywiązała przy podziale zdobyczy; ale któż by się odważył, w gościnie będąc, podnosić rękę na krewnych królowej?

OINEUS

To moich krewnych ludzie... Ludzie Toxeja i Plexipa niosą mary.

Rzućcie w tej chwili wonności na ogień i żary wzniećcie, tu na tym ołtarzu, na cześć Diany... Obawy moje były płonne; bogini gniew odchylił się od mojej głowy.

- Toxej i Plexip ... muszę to powtórzyć, bo jeszcze groza niezupełnie zeszła z mej wyobraźni, a drżałem o syna.

(Dziewki rozpalają ogień na stole ołtarzowym pośrodku sceny i sypią pachnące zioła na żar). 

CHÓR I

Jakże okrutnie żałość nią szamoce, że prawie szał wybucha z oczu błyskiem; jakby dla braci całą duszę swoją wypłakać chciała; patrzcie, jak pozornie w niemym stoi bólu, a lada drgnienie czasu, wybuchnie znów łkaniami i słów potokiem gorzkich.

CHÓR II

Nie pierwszy to płacz i żal, którego słucham cierpliwie, ze współczuciem; przyzwyczajony wiekiem, że wszystko mija i że wszelka boleść utuli się kiedyś. (Althea, rozdzierając welon swój biały, rozrzuca włosów zapinki i spod diademu, który zatrzymuje, okrywa się włosami na znak żałoby).

ALTHEA

Myśl moja zemście jednej poślubiona, li tylko zemście.

Furio, kłęb wężów nosząca w koronie, weź mnie za ręce i prowadź me ręce do czoła; niech dłoń zatrzyma wypęd myśli każdy, który by moją uwagę odwracał od chęci, jakiej winnam być oddana. Niech głos mój jękiem głośnym jedno woła, żem się powinna pomścić, pomścić krwawo. Cienie braci, co w mroczną głąb Hadu się wloką, przywołać i nasycić zabójców posoką.

OINEUS

Altheo, oddajesz się rozpaczy całą umysłu siłą.

Źle jest bardzo: grząźć w grzech jakiejkolwiek namiętności całkowicie, chociażby wszystko wokoło nas brzmiało tą samą nutą bólu i chęcią zemsty doraźnej.

ALTHEA

Oni ci syna twego wychowali; im zawdzięczasz, że tyle syn nasz posiadł przymiotów i zalet, czy to jako dzielny łucznik, nieporównany w gonitwie i prześcigach, czy jeździec i kierownik wozów wytworny i biegły; wreszcie i umysłu dary wszystkie, jakie się rozwinęły w nim, ich są zasługą; oni kształcili go nauką długą.

OINEUS

Przyznaję; wiele im syn mój był winien; lecz syn nasz razem był z nimi dzień cały i zarówno boleje pewnie.

ALTHEA

Gdzież syn mój był, że nie osłonił tak bliskich sobie mężów? Czym jest, co umie, wszystko im zawdzięcza.

OINEUS

Dziwno mi, że syn mój zwleka z powrotem, skoro, jak słyszę, miałby przecież powód z ojcem się cieszyć, a z matką  żałować.

ALTHEA

Jak to cieszyć się z ojcem?

OINEUS

Bo słyszę, że on dobił dzika, powalonego grotem Atalanty.

ALTHEA

Lecz niezawodnie memu synowi należy się cała zasługa?

OINEUS

Wieść mówi, że dziewczyna pierwsza cios zadała.

ALTHEA

Więcby znowu ta dziewka bezczelna miała brać pierwszeństwo; nie bez słuszności to moi bracia przestrzegali mnie tyle razy przed nią, że ona rządów chciwa i oklasków i że goni za sławą głośną, a opętawszy wdziękiem złudnym mego syna, sama mu wydrze, co on mógłby posiąść.

OINEUS

Sława-bóstwo rozdziela swe wieńce laurów na głowy, które sobie spodobała, i nie można nic mówić przeciw bogów upodobaniom, bo te przyjąć trzeba, jakie są, i w sobie samym szukać winy.

ALTHEA

Ja właśnie w mego syna zaślepieniu znalazłam winę  - a tobie nie wyrzucam, że bronisz dziewki, bez której sądzisz, że twój syn jest niczym, jak ty beze mnie.

OINEUS

Wolę już, byś się oddawała żalom nad ciałami braci, niźli trapiła i nękała umysł mój schorzały niespodziewanym biegiem zdarzeń, które wywlekasz na światło rozmowy - byś mi mąciła spokój, który jest przynajmniej z jednej strony zapewniony, gdy syn mój cały jest, zdrów i półsławy dzierży zasługę. 

ALTHEA 

Od dawna już widzę, że czas wyciska piętno niedołęstwa na twym czole starca, pochylonego wiekiem, który pragnie samolubnego spokoju i ciszy i nie bierze udziału żadnego tam, gdzie wir zdarzeń uderza boleśnie. W mych braciach padły dwie podpory tronu.

Oni dwaj byli sterem rządów; sam musisz przyznać, że nie byłeś do niczego zdolny od czasów długich i w gnuśnej leniwości wypoczynku, jaki ci wiek twój naznaczył, patrzyłeś na wszystkie sprawy przez palce, nie mogąc ze się sam dobyć potęgi.

OINEUS

Potęga gdy działa, przemoc nieoględna pociąga za sobą odpowiedzialność ciężką; a ja długością niezmąconych lat widzę, że użyta z nagła, nie zawsze działa dobrze, i Kronosowi dziękuję za stan  umysłu, w jakim jestem dzisiaj i który pozwala mi patrzeć się z góry na to, co nieubłagana konieczność przeznacza ludziom, goniąc ich harpijami żądz i okrutnych porywów gniewu.

ALTHEA

Nie było jeszcze człowieka, który by potrafił stan spokoju utrzymać i być obojętnym widzem-myślicielem wobec dzieł losu; - a twoja leniwość myśli gotowa znaleźć karę prędzej, niż się spodziewasz.

OINEUS

Niewiasto niepowściągliwa, nie wywołuj losu na próbę ani na mą głowę nie zgarnuj win, i kar nie zwabiaj, bo przeznaczenie jednaką dla wszystkich gotuje dolę... a ja ją przyjmę, gdy czas się dopełni, i miejsca drugim ustąpię bez żalu.

CHÓR I

Miasto zawieruszać harmonię zgody w stadle małżeńskim, którego równowaga powinna być przykładem dla całego kraju i osady — zapytać by raczej należało tych ludzi, co ciała przynieśli, niech powiedzą, co widzieli.

CHÓR II

Dawno już widzę, że oni albo nie wiedzą nic, czemu trudno mi dać wiarę, albo mówić nie chcą, czego się właśnie boję.

CHÓR I

Czemużby nie mieli wyjawić prawdy; przecież to dla nich sprawy cudze; - nie mamy powodów myśleć, że prawda będzie gorszą od niepewności i cienia gróźb i skarg, jakie sieć swoją już rozwijać zaczęły.

CHÓR II

Jednak sądzę, że niezadługo powrócą wszyscy z wyprawy i że opowiedzą dokładnie, co kto spamiętał; - a wówczas Althea znajdzie słuszne - rzeczywiste podstawy do swych podejrzeń i będzie wiedziała wyraźnie, na jakiej drodze szukać prawdy.

CHÓR I

Otóż i nadchodzi sługa Toxeja - widocznie z jakimś postanowieniem, które powziął, bo zmierza prosto do królowej.

SŁUGA TOXEJA (do Althei)

  Przychodzę do cię z prośbą.

ALTHEA (przerywając)

Mówiłeś mi zatem, wierny sługo Toxeja, iżeś nie był  świadkiem walki, tylko pana twego jużeś obaczył powalonego w kałuży krwi, z włóczni odłamem, sterczącym w piersi...

— ale przecież mogłeś wymiarkować z toku rozmów, z treści słów, na kogo wszystkie się oczy zwracały gromiące i kto znosić musiał oskarżające spojrzenia?

SŁUGA TOXEJA

Na nic nie zda się mówić, gdzie pocisk słów, jak od tarczy, odbije się od ucha, w które godzi; — zbyt możny jest wróg tych obu zabitych, bym go wymienić  śmiał; bym miał odwagę, lichy jak ja człowiek, wchodzić pomiędzy dwie walczące moce.

ALTHEA

Odwagi nie masz wymienić nazwiska, a masz bezczelność przyznawać przede mną, że znasz lub. domyślasz się człowieka, przeciw któremu zionie głąb mej duszy taką ogromną dozą nienawiści, żeby pochłonąć mogła mnogo ludzi, wlokąc ich przed ofiarny stół mej zemsty.

SŁUGA TOXEJA

Przychodzę prosić, jak o łaskę wielką, żebyś, jakkolwiek okazujesz wielki żal dla mego pana i jego brata (obydwu tak bliskich tobie) - pozwoliła mi zabrać stąd ich ciała do domostw ich własnych na miasto, gdzie zamierzam uczcić je pogrzebem;... i jakkolwiek chęć zemsty kazałaby mi wiele budować na twoim gniewnym współczuciu, to jednak litość nad tobą zamyka mi usta i każe się natychmiast oddalić.

ALTHEA 

Jaka litość nade mną?

SŁUGA TOXEJA Bogów się pytaj —

ja się nie mogę wdawać w bogów dzieła, te, które Dike ze siebie powzięła, i do nóg twoich chyląc się w żałobie, kolan się kornie twych imam rękoma; — nadzieję zemsty chcę odebrać tobie, co słów twych własnych grozy nieświadoma, na dom twój nowe zwołujesz Furyje, które niech lepiej cienie i noc skryje.

ALTHEA

Czyżby więc z bohatyrów który targnął się na moich braci; nie bójże się, choćbyś miał Jazona samego wymienić; Jazona, który Runo posiadł złote; lub Tezeja; ujść mu się udało z czeluści piekieł i Cerbera czujność uśpić, wyjść z Labiryntu krętych kryjówek - mnie by nie uszedł, gdy zechcę go. zwikłać.

(Od chwili wszedł sługa królewski i zbliżał się do Oineusa).

SŁUGA (do Oineusa)

Tezeus, panie, odjechał w tej chwili, miotając obelg stado na wiatr w słów potoku, któregom wyrozumieć nie mógł. Wsiadając we wóz o spiżowych kołach, gdy chwycił za kabłąk u poręczy, zwrócił się do mnie, odwięzując lejce, i rzekł: ... «Niech Zews nie wszystkie ciosy niezawodne mierzy w głowę starego króla twego; niechajby go oszczędził, litością zdjęty: ja muszę się oddalić, żebym nie był  świadkiem Zewsowych gromów a nie bluźnił współczując...»

OINEUS

Dziwna mowa Tezeja; nie moją jest winą, że nie Tezej wraca zwycięski z łowów, zarówno jak nie w mojej jest mocy gości mych zatrzymywać, gdy się rwą sami poza dom, gdzie całym sercem ich podejmuję  —

lecz dziwno mi, że właśnie oddalają się w chwili, kiedy mogę ich potrzebować.

ALTHEA

- Więc nie Tezeus; a Jazon, czy wrócił?

SŁUGA

Jazonów wóz nie wrócił wcale, a reszta jego sług już w ślad za panem pobiegła na skraj lasu, gdzie miała spotkać swego króla-bohatera. - Podobno Jazon, uniesiony gniewem, dłoń grożąc w niebo zwrócił i wymieniał przy tym nazwiska mieszkańców tego pałacu.

OINEUS

Widoczne z tych słów, że wy wszyscy wiecie więcej, niż jawnie dajecie nam w słowach do wiadomości... Kędyż inni bohatyrowie - ?

ALTHEA

Laert; Kastor i Pollux, dwaj bracia zwadliwi; to pewno oni, do sporów zapalni, ulegli chętce namiętnej, mir łamiąc i rwąc gościnne węzły święte a powinne.

SŁUGA DRUGI (który nadszedł)

Królu, Laertes śle ci pozdrowienie.

OINEUS

Jak to? odjechał?

SŁUGA DRUGI

Laertes zawrócił już konie rydwanu, misternie zdobionego, nim jeszcze do pałacowych budynków podjechał, i ręką tylko czynił gest, jakby chciał wstrzymać bogów gniew, lecący piorunem, by bił w progi twojego domu.

OINEUS

Co śmiesz mi mówić  - ?

W czymże uchybiliście dostojnym moim współbiesiadnikom - ?

Sam będę zemsty szukać i sam czuję, jak serce wzbiera mi burzą i krwią gorącą i jak łono drży: zbadać prawdę  - Cóż się stało?

SŁUGA TRZECI (który nadbiegł)

Kastor i Pollux ślą wam pozdrowienie.

OINEUS A więc przybyli i nadejdą wkrótce.  

SŁUGA TRZECI

Nie zgadłeś, panie, com przyszedł powiedzieć; — wóz ich w tej chwili unosi złocisty z dala od gładkich ścian kamiennych waszego domu; mówić polecili mi, jako że głosami błagalnymi sposobią się wezwać boskiego rodzica, by zawiesił cios wiszący nad głową starego króla, goszczącego ich hojnie, i żeby długo chronił szczęścia w twej rodzinie.

OINEUS

Szczęścia tak mało jest, jak sięgnę wzrokiem, że gdzie jest szczęścia nadzieja, jest już za wiele o szczęścia nadzieję  —

a bogi, widzę, są zazdrosne ludziom poczucia tej nadziei, co jedyną ulgę przynieść może dla umysłów w trwodze pogrążonych.

ALTHEA

Z tych zdarzeń i z tego obrotu rzeczy widzę, że zacieśnia się koło tych, między którymi winnych bym szukać mogła, i podejrzenia moje się skupiają..,

SŁUGA CZWARTY  (nadszedłszy)

Bohater Pirithoj polecił mi pozdrowić was i dodał, że razem z wami boleje i będzie błagał władającego chmurami Zewsa, by gniew słuszny odwrócił; - na siebie zaś wskazał, że musi gród, choć z żalem,

opuścić, bo tak powinność każe uczynić i poczucie słuszności.

ALTHEA

W tych słowach jawnych skryta jakaś mowa się mieści...

Nagłych odjazdów tych przyczyna wydaje się być taką, jakby łowy pogwałcone były czynem niegodnym w dwójnasób.

Mord dwóch mych braci widzę już przed sobą, lecz widno jeszcze cios padł z rąk, co winę w dwójnasób cięższą uczynił.

Niepokój szarpie mną, a serce się dwoi między obawą a nienawiścią i przez chwilę nie wiem, czy dalej myśleć mam i snuć domysłów wątek po pochyłości, gdzie runąć gotowa moja szlachetność  — a wyłoni się może potwór, wypiastowany przez Noc w norach Tartaru.

OINEUS

Nieszczęście jakieś wisi nad pałacem, skoro tak płoszą się orły i sokoły, co przybiegły z pomocą dla mnie. Wielcy, co na chlubę mojego domu gościli w nim długo.

- Gdzie syn mój, że nie zatrzymał  żadnego z orłów królewskich - ?

Nie chcę nic myśleć w tym kierunku; lepiej luźne powiązać zdania, które dotąd wiemy i znamy.

ALTHEA

Sługa Toxeja i Plexipa ludzie zabrali więc ciała mych braci na miasto równocześnie z odjazdem bohatyrów, którzy równie niezawodnie zatrzymają się. w mieście; - czyżby więc oddalając się stąd, mieli jaki powód taki, który im wobec mnie zamykał usta... 

OINEUS

Ale o braciach twoich wiesz już, w jakiej zginęli walce?

ALTHEA

We walce na oszczepy i ostre włócznie; powód mi tylko jest niewiadomy.

OINEUS

W każdym razie nie o łup z polowania, bo już wiemy, komu łupy się należały.

ALTHEA

Skąd wiesz?

OINEUS

Przecież nie mogły przypaść komu innemu, jak zwycięzcom.

Goniec tu jest, co widział, jak Atalanta ugodziła pierwsza, a syn mój za nią dobiegł i powalił oszczepem zwierza.

ALTHEA

Więc im należą się  łupy, a bohatyrowie obrażeni przyspieszyli swój odjazd zazdrośni ... Lecz może polowano dalej i inne zdobycze dzielić wypadło; bo jeżeli nie, to z kimże by spór się zaczął, gdy syn mój mógł być jedynym posiadaczem łupu zabitego dzika.

OINEUS

Wiem pewno, że na tym polowanie się zakończyło, bo bezpośrednio słyszał sygnał goniec inny, który tu jest - a mówił, że ciebie widział później, i z tym do mnie przybieżał.

ALTHEA

Czyżby więc miało być prawdą to, co mi w tej chwili przeszło przez mózg.

O stój! nie wyjdź na czoło, myśli, która w ążesz domysły martwe w węzeł  żywy, bo tam napotkasz inną myśl wyrytą, która już czeka zabójcza i mściwa; a gdy się obie złączą razem groźne, urosną stąd poczwarne twory, które by mogły wydać na świat czyn, ohydą zmierzły i okrucieństwem.

OINEUS

Odrzuć precz od siebie straszliwą myśl, bo noc dzisiejsza kroi się tak, że mogłoby się spełnić wszystko najdziwniejsze, i na wytwór wyobraźni i pomieszanych zmysłów będziesz musiała patrzeć jak na rzecz prawdziwą.

ALTHEA

Czuję, już czuję, jaką nieszczęśliwą godzinę przeżyć mam;... widziałam już dawno, że wiszą chmury jakieś czarne nad moją głową i że się zasępia myśl, okropnymi widziadłami zlękła ale jakżeż prędko pocisk losu dosięgnął mnie, przeklętą w mych uczuciach matki.

CHÓR I

Oto widzę, jak pięknie malowany wóz Meleagra, ustrojony zielenią, wraca zataczając koło przed kolumnadą boczną pałacu; i jak Meleager rozkazy wydaje sługom swoim i witającym go sługom pałacu.

CHÓR II

Oto do zeskoku podaje rękę Atalancie, młodziuchnej, a dostrzegam, że czoło jej opasuje korona zwycięska z listków dębiny.

(Wchodzi sługa Meleagra).

ALTHEA

W momencie, który wiąże mych domysłów węzły, człowiek ten wymienia mego syna imię i ja o synu myślę jak o zabójcy.

SŁUGA MELEAGRA

Dostojni rodzice: syn wasz powraca zdrów i wiedzie ze sobą zwycięską dziewicę dzisiejszych łowów, ulubienicę Diany, tę, której w szybkości nie zrówna Dafne, a w godzeniu oszczepem ze samą tylko córką Latony nie ośmielę się jej porównać.

ALTHEA

Zamilcz, głupcze; zbyt długie mówisz chwalby dziewczynie, których sławieniem ubliżasz sławie dobrej twego pana.

SŁUGA MELEAGRA

Syn twój, dostojna pani, zapowiedział nam na jutro weselne gody z tą samą dziewicą, której sławę widzisz niechętna; - syn twój kazał nam stroić sale i wozy - a ja pospieszam tu, by rzucić trochę pogody w wasze zachmurzone twarze.

ALTHEA

Te chmury coraz szerzej się rozsnują i może wkrótce wasze zasłonią oblicza mgłą smutków, gdy te weselne wozy odzierać przyjdzie z róż...

OINEUS

Nie szermuj mową, słów nie próbuj wagi.

ALTHEA

Ja nie na próbę mówię słowa lotne, ale za lotem słów czyn przyjdzie prędki, który już w myśli mam postanowiony i który zrobię.

OINEUS

Cokolwiek zrobisz, lepiej rozważ wprzódy i podziel się ze mną treścią zamiarów.....

ALTHEA

Na to, co zamierzam, wzruszysz ramionami, a ja w tym na dzisiaj widzę zemstę całą i jestem pewna, że orszak weselny spłoszę.

OINEUS

W rękach boskich, nie w innych rękach, spoczywają losy jutra.

ALTHEA

Bogi oddały los dziś w ręce moje i ja jedynie wolą moją stoję: jedyny losu rządca samodzielny.

OINEUS

Więc na to, byś rozważyć mogła czas długi i byś ty odpowiedzialną była za czyn, i nie nazywała go ślepym przypadków zbiegiem, a nie winiła niepotrzebnie bóstw nieomylnych.

ALTHEA

Nieomylne bogi, dając w me ręce cios, przewidywały pewno, że będę go zmuszona użyć i za ich to zezwoleniem widocznie, zrobię, co zrobię, by zemsty dokonać i zyskać  śmierć za śmierć.

OINEUS

Życie jest często sroższą niż  śmierć karą.

ALTHEA

Gdy chodzi o pomstę  śmierci, śmierć jest karą jedynie taką, jaką należy wybrać.

OINEUS

Przerażasz mnie; widocznie pamięć od ciebie odbiegła, kim jesteś i jak działać ci przystało.

ALTHEA

We mnie się dzisiaj zburzyły wszystkie rozumy i przymusy, w których żyłam.

OINEUS

Co chcesz czynić!?

ALTHEA

Przesąd chcę tylko zabić w. sobie i nie ulegać więcej grozie strachu, jeżeli to przesąd... Niechaj głownia spłonie, do której wiążę w mym trwożnym umyśle koleje życia mego syna; -  -

- chcę syna mego zabić dziś w mym sercu; z mego serca go wyrzucić; niechaj ta głownia miłości matczynej, długo tajona ściśle, długo kryta, spopieli się dziś  - i co prawdą jest, niech prawdą będzie; jestli złudzenie, niechaj raz złudzeniom mym będzie koniec.

OINEUS

Tegoć nie bronię; nie zużyję mocy, bym miał uświęcać urojenia czyje.

Nie jest to czynem, co się głupstwem kryje. Zyskujesz k'zemście czas przez długość nocy:

ALTHEA

Teraz zyskuję czas dla mych zamiarów, wobec twego zaślepienia, że nie widzisz, jaką spalenie tej głowni ma wagę..

OINEUS

W sprawach różnych i chęciach ukrytych, do których ludzie dążą, każdy ulega pewnemu zaślepieniu; porówno ja i ty.

Czas ukojenie ześle dla zbyt nagłego i przesadnego twego bólu siostry. Kobieto, której dumę zadraśnięto, zbyt dzisiaj jesteś rozogniona złością.

CHÓR I

Często jutrzejszy dzień w innym nam. świetle przedstawia nasze zamiary wieczora; dobrze jest zawsze odwlec czyn; cóż dopiero czyn poczęty w złości.

CHÓR II

Lecz oto zbliża się Meleager wraz z piękną  łowczynią i miło mi, po tych mowach, które mną niepokojące wstrząsały, patrzeć na młodości obraz jasny i przyszłości pięknej zapowiadający jutrzenkę.

CHÓR I

Ze współczuciem patrzę na oboje młodych, gdyż wiem, że to około nich plączą się sieci zdradne i że królowa, z dawna nieprzychylna tej dziewczynie, dziś przez niechęć ku niej, widząc w swym synu zabójcę braci rodzonych, przeciw synowi się zrywając, serca swego matczyną miłość zburzyła i oto knuje jakąś myśl występną, której odbicie samo na jej twarzy dziwnymi piekieł ogniami się  żarzy.

(Sługi i domownicy, którymi zapełnia się głąb sceny, rozstępują się; spoza budynku pałacowego wchodzą Meleager i Atalanta.

Meleagra ubiór błękitny, w jakim był na polowaniu; odrzucił tylko skórzane okrywy zapylone; lekki płaszcz krótki też błękitny, którego końce przewiązane na węzeł na prawym ramieniu; kapelusz szeroki okrągły, płaski, wiązany pod szyją; —  włosy kręte czarne, bujne.

Zaś Atalanta pojawia się w całkowitym stroju myśliwskim męskim; ubiór błękitny cały, tudzież ana-xyrydy; na piersiach, plecach, u ramion i kolan kształty ujęte w skórzane kawalce, poprzywięzywane rzemieniami; łuk i kołczan; oszczep w dłoni lewej; twarz opalona, świetne blond włosy zaczesane w górą, gdzie przewiązane opaską i puszczone wolno na tył głowy w lokach rozluźnionych; nad czołem wieniec z dębowych gałązek; kapelusz w tył zepchnięty, opada na taśmie).

MELEAGER

Kto śmiał ciała Toxeja i Plexipa sprowadzać tu w mój dom,

by mnie przejść drogę trupem, kędy dążę w domostwo ojców, sposobiąc wesele? Oto ta, z którą  ślubami się zwiążę.

ATALANTA

Nie bierz złej wróżby, niech zawsze tak legą, którzy by zdradę w uboczu knuć chcieli -i brać, co sam ty jeden weźmiesz śmiele.

MELEAGER

Wnuko Arkasa, w borach Lykajonu, w ostępie dzikiej Majnalu samotni pierś niedźwiedzicy karmi cię litośna, gdy rodzic dla cię chce zgonu ... Tyś mnie twoją istnością rozbudzoną, młodości skier pełną, postawiła na stanowisku, jakiem już dawno zająć był powinien.

OINEUS

Synu, przemawiasz tutaj, jakby pan jedyny i władca jedyny, a zapominasz, że jestem obecny.

MELEAGER

Ojcze sędziwy; w obecności braci twej żony widziałem, że brałeś zawsze postawę, jaką wskazujesz mnie;.

— nie przeciw tobie zmierzona moja mowa ani przeciw rodzicom.

ALTHEA

Dziewce dajesz się powodować, dziewce rozpustnej, której pychę i nierząd już dawno należało piętnować karą.

MELEAGER

Tę ty znieważasz, która dla mnie żoną; radzę, inaczej mów, bym nie zapomniał, że z matką mówię rodzoną.

ALTHEA

Spełniając niecny czyn zabójstwa, dowiodłeś, że już żadnych względów nie szanujesz i żeś zapomniał wiele.

MELEAGER

Broniąc jej przed napaścią  łotrów podstępnych, którzy mojego chcieli upokorzenia ją  ścigając, nie mogłem baczyć na to, że oni właśnie byli twymi braćmi; chociaż mi to pokrewieństwo waszych zapędów w tej chwili wiele wyjaśnia.

ALTHEA

Wychowali twoje chłopięce lata, przez czułość dla mnie.

MELEAGEB

Przez czułość dla kogo w kołczanach mieli groty jadem pojone — ?!

Łowiec, co tuż za Atalantą stał, ukłuty strzałą, która o jej ramię lekko musnęła, skonał w męczarni — zanim ja Toxeja strzaskałem piersi łbiskiem maczugi. — 

Gdym z dziecka urósł w męża, chcieli mną równie kierować, jak to czynili z wyrostkiem, i brać mi pierwszeństwo.

ALTHEA

W rodzinie zbożnej winieneś był dla wieku ich ustąpić i szukać zgody, a nie mordem obrażać Dianę.

MELEAGER

Sami się yyzbyli z należnej wiekowi swemu czci, rozpustnie chcąc bezcześcić Atalantę. Oni obrazili Dianę, podnosząc dłonie na tę dziewicę, która Diany czystym jest obrazem i ulubienicą bogini łowów.

ALTHEA

Dla sławy rodu nie powinieneś był przyznawać jej 900 nagrody i bracia moi słusznie mieli, czyniąc zarzut, żeś niewieście przyznał pierwszeństwo.

MELEAGER

Dla sławy rodu nie powinienem był ustąpić nikomu i bronić czci istoty, którą kocham.

ALTHEA

Przekleństwo bogów rozum ci odebrało.

MELEAGER

Zatruty żalem umysł twój się mąci.

ALTHEA

Kara, jakiej u bogów dla ciebie wołam, przekona cię wkrótce, czyj rozum trzeba uważać za zmącony.

MELEAGER

Niewątpliwie twój, skoro na głowę syna zwołujesz nieszczęście.

ALTHEA

Bez mego udziału syn ten już wprzódy dokonał czynów karygodnych.

MELEAGER

Ugodzisz w siebie samą, godząc we mnie.

ALTHEA

Dotąd wciąż skryty gniew czułam tajemnie i wciąż Niepokój szarpał mną i Trwoga, jeżeli dla cię serce złe wybiorę, bom już poznała, żeś przeniósł nade mnie tę mnie niechętną i mnie nienawistną  - więc ja o czyny moje drżałam trwożna; jakichś się zbrodni nieświadomych bałam, które cieniami koło nas się wlokły.

Dziwnym zrządzeniem, snadź z przeznaczeń woli,

Parki w me ręce twego życia miarę złożyły. — Miałam sen...

MELEAGER

Przesądom nazbyt wielką dajesz wiarę.

ALTHEA

Otoś sam do dziś ocalony jedynie dzięki usilnej wierze mojej w przesąd.

MELEAGER

Zwalniam cię dzisiaj od starań i trudów. Czas, bym moją niezależność czuł  — zwłaszcza od guseł, jakimi powodujesz się niepotrzebnie.

ALTHEA

Jużem się sama wyrzekła czujności, co troską długie lata mię więziła.

MELEAGER

Jakaż to była troska?

ALTHEA

Strzec, by się głownia drzewa nie spaliła, co niegdyś tlała, gdyś leżał w kołysce, w śnie pogrążone niemowlę.

MELEAGER

Coś o tym dawno piastunka mówiła; lecz już, gdym z chłopca wyrastał w młodzieńca, twoi mi bracia zmysł zahartowali na przywidzenia, bajki i na wszelkie brednie niewieście.

ALTHEA

Twoja zjadliwość przyspieszy tylko, com postanowiła.

MELEAGER

Więceś jej do dziś strzegła.

ALTHEA

Do tej chwili, zamkniona w skrzynię mocno okutą, przeleżała czas cały twoich lat.

MELEAGER

Mówiąc, taką pałasz nienawiścią ku mnie i groźbą, że słowa twe starczą za wróżbę nową.

ALTHEA

Wróżba to dawna moim słowom daje znaczenie pełne dziwów; —

(do dziewek)

przynieście mi tutaj ową skrzynię.

CHÓR I

Nie wiem dobrze, co królowa zamierza czynić i jaką może mieć wagę sam czyn na pozór żaden, ale widzę gniew siny, srogość i żałość rozlaną w całej twarzy matki, i postawę grozy tak pełną, że strach mimo woli przejmuje mnie i ciarki przechodzą po skórze.

CHÓR II

Nigdy nienawiść matki, choćby w najlżejszym stopniu, nie może przynieść szczęścia dziecku; ani choćby bez wpływu pozostać na jego szczęścia rozwój samodzielny; i dlatego coraz więcej obawiam się, przy takim spotęgowanym obrazie nienawiści wzajemnej, jaką u dwu tych bliskich sobie istot widzę z żalem, który by darmo się silił zagoić ranę, zbyt świeżą u matki, a syna porywczość, zbyt młodą, chciał skłonić do słów umiarkowańszych i bardziej przezornych.

CHÓR I

Już to zdaje się przezorność jest udziałem starych i jedynie w królu znajduję myślącego wspólnika moich przekonań i razem z nim czekać będę, co nam dzień jutrzejszy przyniesie; pokładając nadzieję w świetle Słońca łagodzącym, że nocne mgły rozprószy i po czasie spokój powróci.

CHÓR II

Spokoju się nie spodziewam, bo przestałem już w niego wierzyć, ale Słońce jutrzejsze da nam upragnione rozwiązanie zawikłań, jakie Noc uplotła.

CHÓR I

Lecz uważajmy, bo oto żądany przedmiot służebna już podaje do rąk Althei.

(Dziewka przynosi Althei skrzynkę okutą; Althea ją otwiera i wydobywa z niej głownią opaloną, wpółczarną; idzie z nią powoli do ogniska i rzuca w płomień.

Wszyscy przysuwali się blisko, by patrzeć na przedmiot, który trzymała w ręku.

-  Gdy widzą głownią rzuconą w ogień, cofają się ze zgrozy).

CHÓR I

Jak obłąkana stoi nad ogniskiem, patrząc w zarzewie, gdzie iskry biegają palące.

CHÓR II

Zła chęć i zła wola starczą za czyn spełniony ręką; — ciało me, wiekiem sterane, drży ze wzruszenia.

ALTHEA (osuwa się na ręce służebnych, półzemdlona),

CHÓR I

Biada, gdy ludzie wolę nieśmiertelnych stawią na próbę i podejmują zadania, których bogowie sami nieraz nie zdołają rozwiązać.

CHÓR II

Zdawało mi się nagle, jakby Clotho sama w przędzeniu wzdrygnęła się, uczuwszy, że się nić kręcona plącze sprawą człowieka, który się wmieszał do rzeczy boskich.

CHÓR I

Dziwne poruszenie dostrzegłem na twarzy i gestach syna, gdy ogień  żółty imał się polana.

OLNEUS

Okrutna matko! Żono na wiek mój niepomna i skłonność moje do lęku, właściwą starości. -- Oddal się natychmiast do twoich komnat! Prowadźcie mnie, niech z oczu mi zejdą niemiłe maski ludzi swarliwych i chętnych do kłótni, na to, by potem dnie i lata całe trawić na płaczu, jakby płacz był zdolny zawrócić z drogi rzecz spełnioną.

(Rozchodzą się wszyscy. -  Zostają tylko Meleager i Atalanta).

ATALANTA

Drgnąłeś przed chwilą i wydałeś okrzyk tak dziwny, tak bolesny, choć stłumiony.

MELEAGER

Ogień mnie nagły przeleciał po skórze.

ATALANTA

Podniecony jesteś rozmową prędką i słów wymianą nieprzyjaznych.

MELEAGER

Uczułem dziwny ból nagły, jak gdyby przesąd ten matki miał być prawdą.

ATALANTA

Zepchnęłabym ten kawał drzewa z ognia, ale to byłoby źle, bobym tym samym dała ci poznać, że jakąkolwiek wiarę przywiązuję do przesądu; — a ty przede wszystkim nie powinieneś w tej chwili myśleć o tym i zapomnieć się staraj, coś mówił z matką.

MELEAGER

Świadomość, że się matka mnie wyrzeka; ta jedna, jedyna, którą takim mianem mogłem nazywać...

ja pomijam w tej chwili względy wszystkie inne, jakie nasz gniew, wzajemną dyszący niechęcią, podżegać mogły, i patrzę tylko na czyn, • który uosabia niejako jej złą dla mnie wolę, i choć pamięci jej jużem się wyrzekł, gdym widział zbytni żal dla moich wrogów, to przecie jeszcze nie byłem zabity w moich pojęciach człowieka.

ATALANTA

To potrzebne było do wyrobienia w tobie silnej, bezwzględnej samodzielności; dopokądbyś się na rodziców oglądał i dla nich wzgląd miał przesadny, do jakiego ciągnie cię twoja szlachetność myśli – przy znanym charakterze matki dumnym i nieskłonnym do ustępstw, byłbyś wciąż uważany jak wyrostek.

— Zresztą masz ojca, który ci jest powolny i będzie, jak był powolnym każdemu, kto swą wobec niego objawi siłę.

MELEAGER

Ja wiem to wszystko, co mówisz, ale na mnie działa czyn, który stał się w oczach tylu ludzi, wobec całego mego i rodziców orszaku; czyn, o którym cafe miasto mówi już może, a jutro wybuchnie głośną wrzawą...

— To, że ona mię potępiła tak bezwzględnie, tak zupełnie, że mię oddała na pastwę płomienia, co mię zaczyna żreć grozą myśli...

— Myśli się tłoczą  nawałą skłębioną... —

ATALANTA

Tego, coś uczynił, nie mogłeś zrobić inaczej, i to jest czyn, który ci chlubę przynosi, choć jest czynem krwawym; więc głowę twoją możesz w tej mierze uznać  za spokojną i nie staraj się pamięci wstrząsać rozważaniem wielu szczegółów zdarzeń dnia dzisiejszego.

Takich ludzi nie ma, którzy by jakiekolwiek dzieło spełnili bez żadnej winy lub ujemnej strony, którą starają się kryć.

MELEAGER

Uważałaś strach i lęk ten uroczysty, jaki ogarnął wszystkich w chwili szału mej matki, gdy żagiew w ogień  żywy rzuciła; - ten lęk powszechny mnie się udzielił.

Matka!...

Nie było nikogo, który by nie czuł lęku; a taka wspólna wielu ludzi trwoga musi przejąć serce istoty,

o którą wszyscy drżą, i daje jej poczuć część owych nieodgadnionych sił skrytych, co czarom podobne są, a kto wie, czy nie pochodzą z bogów. —

ATALANTA

Nie wiem, dlaczego zezwalasz tak opanować twój umysł przywidzeniom —?

MELEAGER Doprawdy dziwno, jak przywidzenie udzielić się może i opanować umysł najbardziej odporny.

— Ja widzę, że i czuwać dla mnie nie jest dobrze; wiem też, że źle robię czuwając, bo umysł dręczę.

— Pozostań ze mną. Chciałbym cię niemal błagać, byś pozostała, gdybym nie miał pewności, że prośbą tą razem skryte twe życzenia wymieniam.

ATALANTA

Zostanę chętnie, bo może niepokój choć w części zdołam rozproszyć oddalając myśl twoją od tych kół, w których się błąka.

MELEAGER

Tyś do Diany podobna, dziewczyno; ... tylko ten jeden sierp srebrny świecący gdyby był na twe czoło zeszedł...

ATALANTA

Bogini ciebie złudziła. Ja wtedy nadludzką uczułam w sobie chyżość i siłę jakąś nadludzką, i piękno ... ach ...

Draśniętam ledwo włócznią Toxeusa ...

ale do krwi —

tyle co zaboli, gdy gałąź głogu u szat się zapłacze

i kolcem sporze ciało...

MELEAGER

Czemu usuwasz rękę z moich ramion — ?

ATALANTA

Nie mów o Dianie, gdy mówisz do mnie.

MELEAGER

Znaszli Diany i Endymijona miłość tajemną,

gdy rydwan srebrny skłaniając ku ziemi,

wśród uroczystych milczeń i wśród cieni

nocy przychylnej...

schylała czoło swoje sierpem świetlne

nad twarz pasterza śpiącą,

jak ty się oto pochylasz nade mną.

ATALANTA

Cóżeś to rzekł... ?

(Pochyla się ku niemu).

MELEAGER

... Że ty bogini sama,

że ty królowa łowów i księżyca,

żeś ty piękniejsza niż córka Latony.

ATALANTA

Bluźnierstwa mówisz. - Ja pójdę  -  -  -

Ja pójdę...

MELEAGER

W tej chwili czułem, że odchodziłaś już myślą ode mnie; myśl twoja schodziła już z tych białych ławic pałacu w ogród i szłaś przez ogród długi kędyś, skąd! kaskada szmer ledwo dosłyszalny nam przyrzuca.

ATALANTA

W istocie myślą szłam w tę ogrodu stronę; — ale jakoż ty przeczuwasz; — ty teraz jakbyś wszystko wiedział i myśli czytał wszystkie.

MELEAGER

Ty może dajesz wiarę temu, że ta głownia moje zabierze życie....

ATALANTA

O, tego nie myśl, abym wyznawała, że groźba matki twej spełnić się może... ja moich własnych trosk i własnej winy cień miałam w myśli.

MELEAGER

Ty coś przede mną ukrywasz.

ATALANTA

- Wyznać mam rzecz, którą taiłam przed tobą dotąd, ale dzisiaj nie chcę nic skrywać.

Powiem, lecz wprzódy muszę się przekonać, żeś już spokojny zupełnie...

MELEAGER

Zaczynam rozumieć i poznawać, że myślami, troską, rozważaniem, można wiele sił  żywotnych w ciągu jednej doby zniszczyć, zmarnować, spalić...

- Patrz, jak tam ta głownia ogniem bucha...

(Patrzą z daleka ku płomieniowi).

—  Życie tak samo jest, jak ogień, który zżera tej głowni wszystkie soki i miąższ po kawale; pali nas, dając nam blask i ciepło przez chwilę przemijającą.

ATALANTA

Pragnę, by noc ta jak najdłużej trwała — bo jutra przed sobą nie widzę  — nie mogę wyobrazić sobie jutra.

MELEAGER

Czy o tym miałaś ml mówić? —

ATALANTA (nie zważając, wpatrzona w gwiazdy)

Patrz, jak te gwiazdy płyną, płyną

Zawisłam na nich oczyma.-------

Mówię, że jutra dla mnie nie ma. Te gwiazdy w otchłań jakąś lecą.... Czy one w tej otchłani giną? Czy dłoń je czyja zatrzyma - ?

MELEAGER (W zamyśleniu uchyla się od Atalanty i idzie w stronę ołtarza, gdzie ogień płonie).

Chodź, popatrz na ten kawał drzewa rzucony w ogień.

Ciekawy jestem patrzeć i wszystko widzieć wyraźnie.

Po czarnym klocu skaczą oczka czerwone; jakby tworki jakieś małe językami liżą polano i przebiegają wzdłuż, zdmuchane niewidzialną silą  -  i drzewo, wprzód czarne, znów staje się jak złote, jakby z metalu było...

(Tymczasem Atalanta podchodzi ku niemu i patrzą razem w ognisko).

ATALANTA

Płomienny płynny płaszcz piekącą szatą otula całą głownię. — Trzaska, wciąż trzaska, pada się drzewo cierpiące.

MELEAGER

Każde włókno z osobna dowiaduje się o swym istnieniu i ginie zżarte gorącem jadu płomiennego, Już cała przepalona wskroś ...

To jednak dziwno jest patrzeć na śmierć przedmiotu martwego pozornie — a przecież my oboje czujemy, że ten przedmiot martwy kona.

ATALANTA

Każda chwilą przynosi jakieś nowe skonanie i co chwila czuję, że coś zamiera i ginie, i żal mi jest tych wszystkich pędów życia, co zanikają gdzieś w mgłach, niedostępne dla oczu ludzkich, i zaledwo tylko myślą można je zgadnąć.

MELEAGER

W tej chwili co mówiłaś, nie słyszałem. Nigdy przedtem tak siebie nie mogłem rozumieć, jak dzisiaj, gdy. mój cały rozum dawny zapada w gruz. Zdawało mi się, że widzę: Atropos, która dwuostrze w ręku dzierży i tnie...

ATALANTA

Od pustynnych skał, od pustynnych wydm

orszak piekielnych widm

polatuje koło nas skrzydlaty.

Przystanęły u czarnych cyprysów ciche...

Althea, chcąc podstępnie zwycięstwa przychylić szali jednemu ze swych braci, Toxejowi zatrutych pęk strzał wsypała w kołczan.

— Więc rozumiesz mnie, że ja poza dzisiaj nie mam przed sobą drogi.

MELEAGER

Szczególnie mi się ryje w głowę każde słowo, co mówisz ... choć mówisz na pozór cicho... jeno się słowa te dla mnie nie wiążą...

ATALANTA

Daj rękę do mych rąk - chcę ci powiedzieć, co miałam mówić zrazu...

MELEAGER

Drżenia mię przelatują nagłe; dziwną czuję suchość w rękach, w dłoniach, jakby krew moją stado Harpij ssało i jakby ogień się przez moje ciało przelewał...

ATALANTA

W istocie ręce ci płoną palące,

MELEAGER

O, nie odejmuj twych rąk od mych piersi.

ATALANTA

Szalona, słowo rzuciłam szalone do boskich uszu i bóstwo zbyt łacno związało mnie przysięgi siłą.

MELEAGER (w myślach)

Gdyby mnie to przekleństwo zabiło? —

ATALANTA

Tyś nie kochał jeszcze nikogo... i ja pragnęłam być nią, tą kochaną... — Gdym widziała, że sławą zdobędę twą miłość, pragnęłam sławy dla siebie... zbyt drogo... i uczyniłam śluby przed Dianą.

MELEAGER

To w roztargnieniu mówiłaś Dianie, 1190 Diana nie może od ciebie takiej ofiary przyjąć; tyś ziemianką i Diana sama, gdyby człowieczą postać na się wzięła, już by nie była na słowa pamiętna, że ją czystości ślubiła Latona, i nie ścigała psami Akteona.

ATALANTA

Poznaję teraz siłę Piekła! Ogień skradziony lochom Tartaru: ta głownia twoim życiem się pali! Widzę: zaklętą w niej potęgę czaru, losy, od których w gruz dom ten się zwali, i życie, które masz igrzyskiem z daru.

Wyrwij żagiew z ognia!

Wiem już, jak przeciw nam sprzęgły się moce.

MELEAGER Niech mego życia pali się pochodnia!!

Nie moja ci to zbrodnia...

Ogniu miłosny, rozświecaj mi noce! Ty moja z musu i z niewoli.

ATALANTA

O szczęście! moja śmierć i z mojej woli. Jestem nareszcie kochana i śmierć ta, którą dla siebie wybrałam, już ciebie z męki żarów nie obroni — już za mną chyża goni. Tak że mię słuchała Diana —?!

Pocałuj —Precz! nie! Ty mnie nie przemożesz!

Jak ogień usta twe! Jak żagiew płoną ręce!

Ty w męce!! Precz! Piekielnym ogniem gorzesz,

Żywot twój darem Piekła!!!...

(Wyrwała się z objęć Meleagra).

Żegnaj, kochanku!.....

(Uciekająca, zbiega po terasach w ogród, ścigana przez Meleagra).

MELEAGER

Uciekła!.... Uciekła!!!

(Biegnie za Atalantą, słaniając się z bólu; na piersiach ubiór szarpie, przyklęka; dłońmi przed sobą w powietrzu coś jakoby chwyta, to znów odgania .... zrywa się i po terasach przepada w ogrodzie.

—  Słychać trzask głowni w ognisku, jak się rozpada i zagasa....

—  Wychodzi Althea z komnat.-------

Płomień rozświeca się jeszcze kilkakrotnie i zagasa w czarność.

Althea przerażona stoi nad ogniskiem, patrząc w popiół chwilą, po czym odwraca się głową zwolna w stroną ogrodu, nasłuchując.....

Przez scenę mkną cienie lecących obłoków. Z komnat wychodzi chór dziewek. Zbliżają się zaniepokojone do Althei....)

ALTHEA

Noc chłodna, zimna, dajcie ręce.

CHÓR

Ty drżysz....

ALTHEA

W serdecznej, strasznej żyją męce.

CHÓR

Ty śnisz ...

ALTHEA

To prawda była, prawda żywa.

CHÓR

Co mówisz... ?

ALTHEA

Mówię, że jestem nieszczęśliwa, że byłam zawżdy nieszczęśliwa.

CHÓR

Noc chłodna, zimna, drżą ci dłonie.

ALTHEA

Dusza ma w nocach czarnych tonie i mróz się w moim ścina łonie.

CHÓR

W serdecznej, strasznej jesteś trwodze.

ALTHEA

Cios, którym karać chciałam winy, mnie samą dotknął, zranił srodze.

CHÓR

Jakież są twoich trwóg przyczyny... ?

ALTHEA

Ty drżysz, pytając wiesz połowę.

CHÓR

To prawda była, prawda żywa?

ALTHEA

Rozumiesz, jakem nieszczęśliwa.

CHÓR

Może rozkażesz szukać syna ... ?

ALTHEA

Nie; nie -

CHÓR

W twym głosie dźwięczy żalu skarga.

ALTHEA

Nadzieją głos twój dźwięcząc zwodną, rozpaczne moje serce targa. Litości twych nie jestem godną.

CHÓR

Zwolna twą winę zmażesz łzami, winę złej woli; ofiarami gniew zwolna stłumisz srogi.

ALTHEA

Ze wstrętem piecz odrzucą bogi moje ofiary i błagania, bo właśnie głucha na wołania lat tylu lęków i lat trwogi, sama mych nieszczęść splotłam koło, wężami Furyj zdobiąc czoło. CHÓR

Dusza ma w nocach czarnych tonie i mróz się  ścina w trwożnym łonie... a więc to prawda, prawda żywa...

ALTHEA

Próżno twa litość ulgi wzywa — w serdecznej, strasznej żyję męce. Noc chłodna, zimna, dajcie ręce.

CHÓR

Nie niosąć ulgi próżne słowa, jakieś straszliwe gnębią cię zwidzenia, - lituję się nad twoją dolą - zwikłana, dziwna twoja mowa ...

ALTHEA

Cierpienia duszy okrutne mnie bolą;... zwidzenia prawdą są, przesądy prawdą i Przeznaczenie niezbłaganą wolą z ludzkich rozumów marnych drwi -  nam nieświadomym, nam zaślepionym namiętność szczepiąc do krwi, że w własne sidła plączemy się zdradnie, aż najsilniejszy cios z rąk własnych padnie.

CHÓR

I ma Twój małżonek widocznie trwożny, co z tobą się dzieje, z łoża powstawszy, zbudzony tu idzie.

(Wchodzi Oineus, podtrzymywany przez sługi).

CHÓR II

Smutno mi patrzeć na tego starca, a nie mogę zmienić nic z wypadków biegu i słowa moje, jakiekolwiek by były, nie przydadzą się na nic; raczej słuchać mi trzeba i uważać, co dalej stanie się, gdy naturalnym biegiem płyną nienaturalne rzeczy.

OINEUS

Jak owiec wylękłe stado, ze splecionymi dłońmi, jak żałobne siostry, stawasz, trwożna gromado - ? Sen się z moich powiek spłoszył; szukałem w śnie zapomnienia; gdy nad rozumu statek lęk się panoszył  - ?

(do Althei)

Cóż  stało się? Przecz niesłusznie miałem? Wzrok mój w milczącym twoim czole czyta, że rozwaga zaczyna górę brać nad szałem, żeś rozważyła, jaką  ściągasz winę. 

CHÓR I

Rozwaga zawsze przychodzi po złości, gdy runą dumy ludzkie w klęsk nagłości.

OINEUS

Więc odstąpiłaś od zamiaru zemsty.

CHÓR II

Zemsty spełnionej odpycha widziadło, które zbyt nagle na nią dziełem spadło.

OINEUS

Nie strasz mnie próżno!

ALTHEA (wskazała ręką na menzę ołtarza wygasłą).

OINEUS

Gdzie syn mój, wołać do mnie mego syna!

ALTHEA

Z ogrodu... stamtąd słyszałam przed chwilą krzyk jękiem długi,

jękiem przeciąganym echem przedłużany, jakby się dusza z ciała więzów rwała i gdzieś w podziemne uchodząc krainy, nad śpiący ogród dźwięcząca leciała, a Zefir echo niósł w pałacu ściany.

OINEUS

Biegnijcie w ogród!

ALTHEA

Za późno... -

OINEUS

Występna matko, praktykami pieliła tyś syna młodość i siły urzekła.

ALTHEA

Piekło czy niebo dało na mą zgubę do rąk mych męki narzędzie na próbę.

OINEUS

Niepokój wniosłaś w mój dom, odkąd ślepy na głos rozumu wziąłem cię za żonę, uwiedzion siłą namiętnych zapałów, którem niebaczny brał z rąk Afrodyty, kalając duszę mą w podwójnej winie, aż Zews mię dosiągł gromem na mym synie.

ALTHEA

O jakiej winie mówisz?

SŁUGA (wrócił z ogrodu; pochyla się przed królem)

.....Na ścieżce blisko sadzawki czarnej, kędy biała fontanna pieniącą się falą bije słup wody, świetlistym deszczem kropel pryskając ...

OINEUS

Syn mój!!

SŁUGA

Ot, właśnie niosą twego syna...

(Przypada do nóg króla i całując jego rękę, podnosi twarz w górą i mówi)

Fontanna zmilkła, a na wodzie czarnej, kędy się gwiazdek świeciły ogniki, jasny się ludzki kształt kołysał martwy.

OINEUS

Gdzie Atalanta?

SŁUGA

Ot, niosą ciało Atalanty.

OINEUS (zwrócił się ku Althei)

Przeklęta niewiasto!! Przeklęta chwilo i dniu, gdym ciebie, w hańbie poczętą, wziął do dom na boleść gorzką mej niedołężnej starości.

ALTHEA

O jakiej hańbie mówisz?

OINEUS

Twoja cię matka, jak wyznała sama, w hańbiącym związku występnym poczęła.

ALTHEA

A cóż skłoniło matkę, że wyznała?

OINEUS

Przysięga, którą Dianie złożyła, jeźli miłosny grzech zdoła utaić.

ALTHEA

Czy ta przysięga mnie się dotyczyła?

OINEUS

Bodajżeś była Dianie święciła zawżdy twe wdzięki, niż ciebie, przeklętą, swaty mnie przyszły raić.

ALTHEA

Jakżeż więc matka dała mnie za żoną, wiedząc, że wniosę przekleństwo w dom męża?

OINEUS

Przyrzekłem żywić cię, świętego węża. Dotrzymać  ślubów Dianie święconych.

ALTHEA

Nieszczęsny, jakoś  śmiał iść ze mną w łoże?

OINEUS

Próżnych słów, gadań próżnych się nie trwożę i za nic miałem klątwy słów szalonych. Plotkarstwem niewiast utwierdzane brednie.

ALTHEA

Dianie matka moja mię  święciła...

teraz rozumiem gniew nieubłagany, jakim bogini wciąż we mnie godziła.

I znaki te niepowszednie:

nagły zgon matki zaraz w dniu wesela.

Zburzony ojca piękny dom

łupem się staje rozbojów.

Klęski w winnicach, powodzie, pożogi!

Przez mściwą nagnany boginię,

od krańca boru do progu podwojów

hasa dzik srogi.

Mord braci, syna ręką dokonany; gdy w nienawistnej dziewce rozkochany,

przeze mnie samą syn ginie.

Gdy już się wszystkie wypełniły ciosy, które mnie mogły klęsk sięgnąć harpunem,.

czas to, bym sama me rozprzęgła losy i twarz śmiertelnym zakryła całunem.

Igraszką byłam w ręku boga. Szyderstwem los w me ręce dano, by w własne winy uplątaną klątwa dosięgła sroga. Przeklęty dzień urodzin mych. Przeklęta chwila, gdym poczęła. Gdy jutro nocą sierp Diany wynijdzie zza oliwek tych urągać woli mej złamanej, mówcie, żem ją przeklęła!!!

(Althea wybiega do komnat pałacu; —  przerażenie w Chórze, część ludzi zajęta patrzeniem w ogród; wchodzi Chór starców).

OINEUS

Biegnijcie za nią!

Nazbyt ostrym słowem zraniłem ją ....

(Dziewki, które stały strwożone, teraz biegną za Altheą).

CHÓR I

Z ogrodu oto niosą ciała młodzieńcze.

CHÓR II

Lecz widno i w pałacu coś się dzieje, dokąd królowa nagle odeszła, bo krzyki słyszę i wrzawę.

CHÓR I

Biegnie tu do nas sługa... i do króla chce mówić, lecz król cały w żalu, na ciało syna patrzy, jak przez ogród niosą je zwolna.

SŁUGA (pochylił się przed Oineusem)

Królowa Althea nie żyje.

OINEUS (gestem daje znak zezwolenia słudze, by mówił).

SŁUGA

Gdy biegłem za królową, jak rozkazałeś,

widziałem, jak z niezwykłą rozmachu siłą pędziła poprzez sal rozwartych drzwi aż do komnaty, gdzie wielkie wasze łoże, dawno nietknięte i strojne jak w godowe dni; — obok ołtarz stoi z bazaltu czarny.

W rozpędnym ruchu uderzyła głową

o bazalt, i dyjadem wbił się jej połową

złotego okręgu i drogich kamieni

twardym kryształem w mózg...

- martwą ujrzałem twarz dziwnie skrzywioną,

gdym się pochylił nad nią.

OINEUS

Przesądom, czarom nie dawałem wiary, przysięgi bogom składane łamałem, dziś próżno, choćbym wierzył; - za dawne winy dziś spadają kary, sypiąc się na mnie nagłym klęsk nawałem, i Los, przed oczy mi stawiać spłakane, ohydne dzieła i życie zszargane, chciał, żebym wszystkich przeżył.

(Słudzy wnoszą ciała Atalanty i Meleagra; Oineus, patrząc, omdlewa na ręce starców, którzy go kołem otoczyli).