Okładka

Strona tytułowa

Emilia Przyczyna

Pierwiastek buntu

Strona redakcyjna

Redakcja: Emilia Nowakowska

Okładka: Tomasz Ginter

Skład: Novae Res

© Emilia Przyczyna i Novae Res s.c. 2014

Wydanie wsparła spółka PGE Dystrybucja S.A. Oddział Zamość.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-7722-680-3

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.

Konwersja do formatu EPUB:

Legimi Sp. z o.o. | Legimi.com

Rozdział 1
Niezwykły testament

Dzieciństwo spędziłam w małej rybackiej wiosce, znajdującej się na zachodnim wybrzeżu Okushiri [1] – japońskiej wysepki, należącej do prefektury Hokkaido.

Pamiętam szum morza i ten specyficzny zapach powietrza oraz dźwięk, jaki wydają fale rozbryzgujące się o brzeg. Kiedy patrzyłam na – w moim pojęciu – absolutnie bezkresne Morze Japońskie, czułam się całkowicie zjednoczona ze światem, ogarniał mnie spokój, poczucie wewnętrznej równowagi. Nie trzeba było rozumieć wielkich mądrości z „Dialogów konfucjańskich” ani całymi dniami medytować, by osiągnąć nirwanę, wystarczyło posiedzieć przez chwilę na jednej ze skalistych plaż, żeby zrozumieć sens życia. W dużej mierze tym właśnie było moje wczesne dzieciństwo – harmonią, spokojem i wpatrywaniem się w świetliste refleksy, jakie tworzyło słońce w zetknięciu z lekko turkusową taflą wody.

Wraz z rodzicami i starszym bratem Kiko mieszkałam w jednokondygnacyjnym, pokrytym strzechą drewnianym domu, pochodzącym z epoki Edo [2], który mój ojciec odziedziczył po swoim dziadku.

Mój dom rodzinny był duży i przestronny, bardzo przytulny i ciepły, ale jednocześnie czuć w nim było powiew dawnych czasów. Atmosferę epoki, z której pochodził. Klimat samurajów [3], stalowych mieczy i rządów szogunów [4], na który byłam szczególnie wrażliwa, co z kolei dostarczało mnóstwa pomysłów na kolejne zabawy. Wspólnie z bratem stoczyliśmy niejeden pojedynek na krótkie drewniane kijki wyobrażając sobie, że walczymy na prawdziwe katany [5]. Odpowiednio rozłożone prześcieradło bardzo często zmieniało się w namiot, w którym jako dowódcy japońskiej armii planowaliśmy kolejny atak na wspólnego wroga. Kilka jenów było cesarskim skarbem, który trzeba było chronić, a cień drzewa padający na ziemię mógł być strasznym, ziejącym ogniem potworem albo dobrym duchem, który przybył z zaświatów, aby pomóc dzielnym bohaterom.

Nastrój dawnych czasów odczuwalny w naszym domu potęgowany był faktem, że nasi rodzice praktycznie nie uznawali postępu ani rozwoju technologicznego Japonii. Właściwie tylko kilka nowoczesnych przedmiotów pozwalało mi zorientować się, że żyję w drugiej połowie dwudziestego wieku. Rodzice nie inwestowali swoich skromnych zarobków w urządzenia opierające się choćby na najprostszych technologiach uważając, że skoro ich przodkowie mogli obejść się bez bieżącej wody czy elektryczności, to oni też mogą. Praktycznie wszyscy mieszkańcy naszej wioski wychodzili z takiego założenia, dlatego też nasza osada przypominała krainę, o której zapomniał czas, wolną od nowoczesnych wynalazków. To było przepiękne miejsce na końcu świata, całkowicie od niego wyizolowane, tylko w niewielkim stopniu zmienione przez ludzką rękę.

Niewątpliwą zaletą mieszkania w takim miejscu jest uczucie spokoju i rodzaj duchowego połączenia z całym światem. Mieszkańcy tej malutkiej wspólnoty byli naprawdę szczęśliwi, mieli proste, poukładane życie, wypełnione żmudną pracą i małymi przyjemnościami. Radowały ich naprawdę bardzo drobne, codzienne sprawy, takie jak: udany połów, dobra pogoda czy delikatny smak zielonej herbaty. Umieli cieszyć się z tego, co przyniósł im los, nie mając żadnych większych ambicji ani celów. Raz na zawsze uwolnili się od pogoni za sukcesem spędzając życie na wykonywaniu prostych, ale niezwykle potrzebnych czynności służących wspólnemu dobru. Życie na takiej wsi było sielankowe w swej prostocie, w pewien sposób doskonałe poprzez oderwanie od wielkich spraw i konfliktów gwarnej i chaotycznej miejskiej rzeczywistości.

Jako kilkuletnie dziecko nie potrafiłam pojąć, że poza granicami wioski znajduje się gdzieś inny świat, a opowieści o telewizorze czy innych wynalazkach XX wieku, zasłyszane od nielicznych ludzi, którzy odważyli się wyściubić nosy poza nasz hermetyczny świat, traktowałam na równi z japońskimi mitami. Niemniej jednak od zawsze fascynował mnie ten wielki świat, który wiele starszych osób wprost demonizowało starając się wytłumaczyć mi, że życie tutaj jest o wiele lepsze i wygodniejsze niż syzyfowe zmagania z monstrualnymi wielkomiejskimi problemami.

Czułam, że dorośli coś przede mną ukrywają, tak jakby nie chcieli mi powiedzieć jak naprawdę wygląda ten „niedostępny ląd”. Ja natomiast byłam bardzo ciekawa tego innego świata, ruchliwa, wojownicza i niepokorna, nad czym ubolewały niemal wszystkie kobiety z wioski współczując mojej matce, że urodziła jej się taka niedobra córka.

Nienawidziłam tych wszystkich starszych pań, przyjaciółek mojej mamy, które upominały mnie, kiedy zbyt głośno się zaśmiałam lub spoglądały na mnie nieprzyjaznym wzrokiem, kiedy umorusana od stóp do głów wracałam z kolejnej błotnej bitwy.

Uwielbiałam wspinać się po drzewach, biegać czy pomagać ojcu w naprawie sieci i łowieniu ryb. Nie rozumiałam, dlaczego niektórzy dorośli patrzyli na mnie z taką wrogością i pogardą w oczach, skoro robiłam dokładnie to, co mój starszy brat. Kiedy pojęłam, że ja jestem dziewczynką, a on chłopczykiem, przez kilka miesięcy uparcie prosiłam mamę o to, żebym też stała się chłopcem. Dostawałam za to surowe upomnienia, które wprawiały mnie w jeszcze większą konsternację.

Już od wczesnego dzieciństwa miałam w sobie bardzo silnie zakorzeniony męski pierwiastek. Dorośli w kółko mówili: jesteś zła, zachowujesz się niegrzecznie, nie powinnaś tak robić, bo to nie przystoi. Nie potrafiłam zrozumieć, dlaczego jestem taka okropna ani tym bardziej niczego zmienić. Starałam się wynagrodzić moją „złą naturę” pomocą w gospodarstwie. Próbowałam zasłużyć na ich pochlebstwa i pochwały. Jednak wszystkie moje wysiłki były z góry skazane na przegraną, ponieważ w mojej zacofanej wiosce termin „chłopczyca” po prostu nie istniał, moja osobowość była pewnego rodzaju wynaturzeniem.

To właśnie przez nią byłam niejednokrotnie wyśmiewana i szykanowana, mimo iż starałam się robić też to, co inne dziewczynki w moim wieku. Mój sposób zachowania i styl bycia nie pasowały do żadnego wzoru i kanonu. Według ludzi z wioski byłam zbyt impulsywna, za mało powściągliwa i opanowana. Już wtedy miałam czelność wyrażać jasno i otwarcie swoje poglądy i przekonania oraz bronić ich, kiedy zaszła taka potrzeba, co było niedopuszczalne w moim społeczeństwie. Z drugiej strony bardzo ceniłam sobie honor, byłam lojalna i szanowałam starszych, a więc wykazywałam cechy typowo japońskie. Krótko mówiąc, nie można mnie było ani stawiać za wzór, ani wyklinać, byłam elementem niepasującym do żadnej kategorii, a oryginalność w naszej wiosce nie była brana za dobrą monetę.

Byłam inna. W ludziach starszej daty budziłam strach, przypominałam im o tym, że Kraj Kwitnącej Wiśni idzie z duchem czasu i niektóre tradycje, zwyczaje, a nawet nieadekwatne do czasów współczesnych wartości, muszą ewoluować lub odejść w zapomnienie.

Nie miałam przyjaciółek, bo znacznie różniłam się od moich rówieśniczek. Zamiast bawić się we fryzjerkę, chodziłam na żaby. Zamiast piec ciasteczka, przypatrywałam się starszym chłopcom uprawiającym sztuki walki i próbowałam naśladować ich ruchy. Upatrzyłam sobie nawet taki specjalny klif, z którego dobrze było ich widać i kiedy mi się nudziło, wdrapywałam się na niego i po kryjomu powtarzałam te wszystkie ciosy i kopnięcia.

To był mój azyl, oaza spokoju. Jednostajne powtarzanie określonych ruchów przynosiło mi ulgę i przywracało spokój duszy. Nie śmiałam nawet marzyć, by mieć jakąkolwiek szansę kształcenia się w tym kierunku, bo przecież byłam dziewczyną. Poza tym, żeby pójść do dobrej akademii sztuk walki, trzeba było mieć bardzo dużo pieniędzy, których oczywiście nie miałam, ale od czasu do czasu lubiłam gdybać. Często wymyślałam sobie różne historyjki opowiadające o tym, że w jakiś sposób zdobywam pieniądze i idę do dobrej akademii sztuk walki, a następnie staję się mistrzynią w tym, co robię. Lubiłam sobie w ten sposób marzyć, chociaż dobrze wiedziałam, że są to mrzonki.

Żyłam we względnej harmonii i spokoju. Od czasu do czasu doświadczałam ludzkiej złośliwości i uszczypliwości, ale było mi dobrze z samą sobą i nie zamierzałam niczego zmieniać. Nie cierpiałam z powodu braku towarzystwa. Miałam mamę, tatę i Kiko, a poza tym w naszym gospodarstwie zawsze było coś do roboty, więc nie miałam czasu na prowadzące donikąd rozmyślania czy użalanie się nad sobą. Byłam szczęśliwa z tym, co miałam i święcie przekonana, że będę żyła w tej wiosce aż do późnej starości i codziennie robiła dokładnie to samo, co zawsze.

Jednak, kiedy miałam mniej więcej pięć lat, wszystko się zmieniło. Na początku choroba mamy była niezauważalna, nawet lekarz patrząc na nią nie powiedziałby, że jej coś dolega. Była jasna, pogodna i często się śmiała. Pozornie wszystko było w porządku. Choroba bezszelestnie jak wąż i brutalnie jak lew wśliznęła się do organizmu i życia mamy, powolutku burząc dawny ład i porządek.

Patrzyłam na to, jak mama bezskutecznie walczy z chorobą. Żaden lekarz nie mógł nic zrobić, aby jej pomóc, ponieważ nowotwór był zbyt późno wykryty. W jej oczach codziennie przygasał płomień radości i nadziei, który niegdyś był tak mocny. Mama każdego dnia czuła się odrobinę gorzej, tak jakby codziennie ulatywała z niej odrobina energii i siły, odrobina... duszy.

Przez jakiś czas razem z tatą i Kiko udawałam, że wszystko jest tak jak dawniej, że tak naprawdę nic się nie stało i nie widzę tego, co dzieje się z mamą. Nie da się długo tak siebie oszukiwać, nie można wmawiać sobie, że problem nie istnieje. To nie była żadna znana mi zabawa ani gra czy też łamigłówka. To była dziwna rozgrywka między Bogiem a ludźmi, był tylko jeden problem: nie znałam zasad tej makabrycznej zabawy i rodzice też najwyraźniej nie znali. Nie podobała mi się ona.

Po jakimś czasie zdecydowałam, że nie dam rady dłużej grać i udawać, więc postanowiłam unikać mamy. Teraz bardzo żałuję tych straconych chwil, ale nie potrafiłam inaczej. Nie mogłam na nią spojrzeć, żeby nie uronić łzy. Nawet nie zauważyłam, kiedy jej twarz stała się bardzo smutna, a oczy szare i puste. Wszystko w niej stało się jałowe i przygnębiające, chociaż próbowała z tym walczyć. Udawała, że wszystko jest w porządku, że choroba jej nie zmieniła, ale wszyscy doskonale wiedzieli, że to nieprawda.

Gdy na nią patrzyłam czułam się tak, jakbym patrzyła na całkiem obcą osobę, a nie na moją matkę. To wcale nie chodzi o to, że przestałam ją kochać, ja po prostu nie rozumiałam. Nie rozumiałam, dlaczego tak jest, dlaczego mama jest chora. Nie potrafiłam znaleźć odpowiedzi na pytanie: „Dlaczego Bóg z dnia na dzień mi JĄ coraz bardziej odbiera, skoro jest mi jeszcze potrzebna?”. Bardzo potrzebna! Nienawidziłam za to Boga, świata i ludzi. Nienawidziłam samej siebie za to, że jestem taka mała, taka słaba, że nie mogę zrobić nic, aby powstrzymać bieg wydarzeń. W takich sytuacjach zwykle szłam na klif. Nie patrzyłam już jednak na ćwiczących kopnięcia i przerzuty chłopców ani też nie powtarzałam ciosów. Wlepiałam oczy w jeden punkt, starając się zapomnieć o wszystkim. Moje myśli krążyły wokół tego jednego pytania. Jednak nie znałam na nie odpowiedzi. Nikt nie znał odpowiedzi na pytania, które wtedy krążyły w mojej głowie.

To wszystko było dla mnie szalenie trudne. Wspólne rodzinne obiady, w czasie których nikt nie miał odwagi wypowiedzieć ani słowa. Nagle wszystkim zabrakło tematów do rozmowy, codzienne życie zeszło na drugi plan, kiedy ona umierała. Bardzo ciążyło mi to milczenie i niezbyt szczera atmosfera. Ta gra pozorów, która w pewnych momentach stawała się nie do zniesienia, a którą rodzice prowadzili po to, by uchronić nas przed niesprawiedliwością i złem tego świata. Niestety, nie byli nas w stanie uchronić przed rzeczywistością, a rzeczywistość była taka, że mama umierała. Dzień po dniu, dzień po dniu... W końcu przyszedł ten najgorszy.

To było jakieś dwa lata od momentu, w którym dowiedzieliśmy się o jej chorobie. Od rana na dworze było szaro i pochmurno, a mama tego dnia czuła się tak źle jak jeszcze nigdy. Żebym nie musiała patrzeć na mamę i po raz kolejny udawać, że wcale nie zauważam tego, co naprawdę się dzieje, poszłam na klif. Jak zwykle straciłam poczucie czasu, zatapiając się w ciemnych jak niebo myślach. W pewnym momencie moje rozmyślania przerwał mój starszy brat. Minęło kilka minut nim, zdyszany po szybkim biegu, zdołał wymamrotać:

– Z mamą jest bardzo źle, prosi żebyś przyszła...

Najszybciej jak umiałam pobiegłam wraz z Kiko w stronę domu i byłam tam dosłownie po chwili, chociaż od domu do klifu było co najmniej dziesięć minut drogi.

Kiedy weszłam do pokoju, mama bezwładnie leżała na swoim futonie. Niezdrowy, żółto-zielonkawy odcień jej skóry wyraźnie odcinał się od bieli materaca. Ten kontrast mnie przeraził tak samo jak nerwowe zachowanie ojca, który co chwila kładł na jej czole nowy zimny okład łudząc się, że to może jej jeszcze jakoś pomóc. Tak jakby zmiana kompresów mogła zwalczyć raka płuc mamy. Jego ruchy były chaotyczne, miał potargane włosy i rozbiegane oczy pełne dzikiego bólu i rozpaczy, próbujące na ścianach i suficie naszego domu znaleźć choćby odrobinę nadziei. Ojciec nawet mnie nie zauważył, dla niego liczyło się tylko to systematyczne, szybkie zmienianie ręczniczków nasączonych zimną wodą. W tej monotonnej czynności zawarł całą swoją płonną, bezsensowną, szaleńczą wiarę w to, że mama wyzdrowieje.

Mama była bardzo słaba. Oddychała ciężko i nierówno, każdy ruch sprawiał jej wyraźny ból. Bałam się, że gdy tato położy na jej głowie kolejny kompres, delikatne ciało mamy rozpadnie się jak piaskowa rzeźba, którą ktoś nieostrożnie naruszył. Siłą woli odsunęłam od siebie te makabryczne obrazy obracającej się w proch mamy. Tej samej siły użyłam, aby nie wzdrygnąć się na widok fioletowych obwódek wokół jej oczu i zapadniętych policzków.

Nie wiedziałam, co zrobić ani co powiedzieć. Chciałam uciec na koniec świata, byleby tylko jej nie widzieć w takim stanie. Nie chciałam być świadkiem jej śmierci, nie umiałam patrzeć na jej agonię, ale przełknęłam łzy, zacisnęłam palce w pięści i w milczeniu obserwowałam twarz mamy. Jej wzrok co chwila spoczywał na czymś innym, a jej dłonie co jakiś czas odrywały się od pościeli ostatnimi siłami próbując unieść ciało do pozycji siedzącej, po czym znów bezwładnie opadały na kołdrę. Mama walczyła ze śmiercią, zachowywała się tak, jakby za wszelką cenę chciała ją od siebie odpędzić, ale nie potrafiła tego zrobić, była zbyt słaba.

Nie pamiętam momentu, w którym zaczęłam płakać. Zapomniałam o sobie. Zapomniałam nawet o swoim istnieniu wsłuchana w płytki, ciężki i świszczący oddech mamy, w myślach prosiłam Boga o to, aby mi jej nie odbierał. Moje błagania były bezładne i chaotyczne, ale nie przestawałam się modlić. Całym swoim dziecięcym sercem wierzyłam w to, że Bóg je zrozumie i że mnie wysłucha.

W pewnej chwili wzrok mamy spoczął na mnie. Nieznacznym ruchem dłoni przywołała mnie do siebie, a gdy podeszłam do niej i uklękłam przy jej łóżku, ona obtarła mi łzy i zapytała:

– Dlaczego płaczesz córeczko?

– Bo umierasz! – wykrztusiłam z siebie i rozpłakałam się jeszcze bardziej.

– Jakie to ma znaczenie, skoro już zawsze będę z tobą, będę tylko gdzie indziej...

– Ale ja ciebie potrzebuję tutaj, teraz, tak bardzo cię kocham... – mówiłam przez łzy.

– Wiem, ale musisz być dzielna. Jesteś moją córką, a to wielka odpowiedzialność – stwierdziła mama, po czym zamilkła na dłuższą chwilę. Zamknęła powieki, ale ciało jej delikatnie drżało i podrygiwało, jak w jakimś upiornym tańcu.

Nie mogłam na to patrzeć, chciałam wyjść. Chciałam wymknąć się z pokoju i dać mamie odpocząć. Jednak, gdy wstawałam z klęczek, mama gwałtownie otworzyła powieki i samym swoim spojrzeniem nakazała mi, abym pozostała przy jej łóżku.

– Nie powinnam! – niemalże krzyknęła. – Nie powinnam przekazywać ci takiego dziedzictwa! Mam nadzieję, że zrozumiał. Minęły lata, narodziły się dzieci...

– Nie rozumiem, o czym mówisz, mamusiu – powiedziałam płaczliwym tonem.

– Zrozumiesz. Będziesz musiała poznać prawdę. Nie mogę już nic zrobić. Po prostu bądź silna, uważaj na siebie i wybacz mi – powiedziała mama bardzo słabym i cichym głosem.

Spojrzałam niepewnie na tatę i Kiko, którzy stali przy przeciwległej ścianie pokoju. Na ich twarzach malowała się dziwna mieszanka głębokiego smutku i zaskoczenia. Ojciec posłał mi pełne powagi i surowości spojrzenie układając jednocześnie swoje usta na kształt słowa: „wybacz”.

– Wybaczam ci, mamo – powiedziałam zdecydowanie. Nie miałam pojęcia, co tak naprawdę jej wybaczam. Czułam tylko, że muszę tak powiedzieć, bo to jest adekwatne do sytuacji. Czułam, że muszę ją rozgrzeszyć niezależnie od tego, jakie błędy popełniła w przeszłości.

Kiedy wypowiedziałam te dwa słowa, na twarzy mamy pojawiła się ulga, po czym tak po prostu zamknęła oczy i zapadła w sen, z którego nigdy się nie obudziła.

Kiedy stało się jasne, że mama nie żyje, po prostu wstałam i wybiegłam z domu. Biegłam na oślep, zbyt mocno płakałam, by móc cokolwiek widzieć. Byle dalej. Dalej od wioski. Dalej od martwego ciała mamy. Dalej od życia. Serce bolało mnie tak bardzo, że zdawało mi się, że pęka na milion kawałeczków, po czym wraz z kolejnym oddechem regeneruje się i ponownie pęka. Nogi niosły mnie coraz szybciej. Coraz dalej. Bezgraniczna rozpacz całkowicie mnie wypełniła, dodała nowych sił. I nie było już nic poza nią i bólem. Pustka. Biegłam, po prostu biegłam pragnąc tylko tego, żeby nigdy się nie zatrzymać. Wszystko przestało mieć znaczenie. Wszystko straciło sens. Był tylko ten bieg! Więc biegłam, oddech za oddechem. Metr za metrem. Łza za łzą. Nie wiedziałam jak długo to robię ani gdzie się znajduję. Nic nie wiedziałam. Mój świat legł w gruzach, a ja razem z nim. Najgorsze było to, że czas płynął i mój organizm był coraz bardziej wyczerpany, a ja nie wyobrażałam sobie momentu, w którym się zatrzymam. Przecież biegłam prosto do raju, po to, aby złapać duszę mamy i wsadzić ją z powrotem do ciała. Świat po prostu nie mógł istnieć, kiedy jej już nie było. Nie miał takiego prawa. Tak samo jak ona nie miała prawa umrzeć.

A jednak umarła, a ja przestałam biec. Wyczerpana do granic możliwości padłam na miękki piasek jednej z niewielkich dzikich plaż. Wciąż płakałam i krzyczałam, miałam ochotę porwać samą siebie na strzępy, wyrwać z siebie każdą część, którą odczuwałam ból po stracie matki. A odczuwałam go każdą najmniejszą cząstką ciała, duszy i umysłu, całą sobą. Zamknęłam oczy i zatkałam uszy, nie chciałam widzieć piękna świata ani słyszeć jego odgłosów. To było takie niesprawiedliwe, że pozostawał tak nienaruszalnie piękny, podczas gdy ja tak mocno cierpiałam. Tak, to wszystko było niesprawiedliwe, cały świat wydawał mi się wtedy jedną wielką niesprawiedliwością. Płakałam, krzyczałam i biłam pięściami w piasek, lecz to nie przynosiło mi żadnej ulgi. Chciałam na zawsze odciąć się od świata. Nigdy ponownie nie otworzyć oczu. Nigdy nie odetkać uszu. Nie chciałam już żyć. W duszy po tysiąckroć przeklinałam Boga za to, że pozwolił jej umrzeć. Specjalnie wstrzymywałam oddech w nadziei, że się uduszę, jednak zawsze po kilkudziesięciu sekundach nabierałam powietrza. Okrutny Bóg nie pozwolił mi umrzeć, serce uparcie pompowało krew, mimo iż tak bardzo pragnęłam, aby się zatrzymało.

Nie wiem jak długo byłam na dnie otchłani, zwanej rozpaczą, gdy przestałam w końcu płakać, na dworze zmierzchało. Powoli usiadłam na piasku. Nie czułam już nic, ogarnęła mnie całkowita pustka, jakbym już nigdy nie miała się zaśmiać ani zapłakać. Przez głowę nie przemknęła żadna myśl, po policzku nie spłynęła żadna łza. Wpatrywałam się niewidzącymi oczyma w zachód słońca, tak naprawdę wcale go nie zauważając. Tylko serce na znak protestu przeciw całkowitej pustce kłuło niemiłosiernie, zmęczone długim biegiem i jeszcze dłuższym płaczem. Gdyby nie ten ból, nie zdołałabym uwierzyć, że wciąż żyję, bo czułam się martwa. Czułam, jakby moje ciało wciąż się poruszało, mimo braku duszy. A skoro nie miałam już duszy, to skąd moje ciało miało siłę, aby funkcjonować dalej? Dlaczego przestałam płakać? Dlaczego żyłam i skąd wzięłam tyle siły, by nie umrzeć z bólu? Ktoś nade mną czuwał, inaczej serce po prostu pękłoby mi z bólu.

Długo siedziałam na piasku nie wiedząc, jak po śmierci mamy tak po prostu wrócić do domu i do życia, jak móc rozmawiać z tatą i Kiko, jak powrócić do codziennych obowiązków. Kiedyś, jeszcze za życia, mama powiedziała mi, abym po jej śmierci żyła normalnie. Nigdy nie byłam w stanie spełnić jej prośby, bo kiedy umarła nic już nie było tak jak przedtem. Zmieniło się wszystko, a najbardziej ja sama.

Nigdy nie byłam dostatecznie gotowa na to, aby wstać z wydmy i powlec się do domu, a jednak to zrobiłam. Nim postąpiłam pierwszy krok w kierunku domu ostatni raz spojrzałam w gwiazdy i powiedziałam do siebie i do całego wszechświata równocześnie:

– Mamusiu, gdziekolwiek teraz jesteś, wiedz, że zawsze cię będę kochać i nigdy o tobie nie zapomnę. Czuwaj nade mną i miej mnie w swojej opiece – powiedziałam, po czym poczłapałam do domu.

Na dworze było już ciemno, ale ja nie bałam się ciemności, drogę do domu znałam na pamięć. Jedyne czego się bałam, to życia. Choroba trwała długo i mogłoby się wydawać, że miałam dużo czasu, aby oswoić swój dziecięcy umysł z myślą o tym, że mama umrze, a jednak nie byłam na to w ogóle przygotowana. Nawet gdybym miała do dyspozycji całe wieki, nie zdołałabym się przygotować na utratę najważniejszej osoby w moim życiu. Jednak tamtej nocy, powoli wlokąc się w kierunku domu wiedziałam, że muszę żyć dalej, mimo wszystko. Wiedziałam, że muszę być silna, choć wtedy nie wiedziałam nawet co to znaczy „być silną”.

Kiedy w końcu dotarłam do domu, było już bardzo późno. Spodziewałam się awantury, bo rodzice zawsze ostro nas strofowali, kiedy straciliśmy poczucie czasu i zbyt długo bawiliśmy się za wioską, jednak tym razem tato po prostu mocno mnie przytulił. Nawet nie zdążyłam mu się ukłonić. W jego oczach błysnęły łzy. Nie wiedziałam, czy to z powodu śmierci mamy czy dlatego, że bardzo się o mnie martwił. Najprawdopodobniej jedno i drugie. Tak czy inaczej nie chciałam widzieć tych łez, z premedytacją odwróciłam wzrok i bez słowa pobiegłam do swojego pokoju tak naprawdę wcale nie wiedząc, dlaczego jestem taka zła.

Położyłam się na swój futon [6], jednak mimo potwornego zmęczenia nie potrafiłam zasnąć, przytłoczona zbyt dużą ilością wspomnień i czarnych myśli, pod wpływem których po moich policzkach znowu popłynęły łzy. Jakiś czas później do mojego pokoju weszli tato i Kiko, niosąc ze sobą koce i filiżanki ze świeżo zaparzoną Fukamushicha [7]. Potem usiedliśmy wszyscy troje na moim futonie i owinięci kocami zatopiliśmy się w myślach o mamie, w milczeniu sącząc słodką herbatę. Nie mogłam uwierzyć w to, że mama nie żyje. Jej ciało wciąż leżało w drugim pokoju. Wydawało mi się, że śpi. Chciałam wierzyć, że obudzi się za parę godzin i wszystko będzie jak dawniej.

Tamtej nocy nikt z nas nie zasnął ani nie wypowiedział słowa. Zresztą nie były nam one potrzebne, i tak wiedzieliśmy co myśli druga osoba, i tak wiedzieliśmy jak bardzo cierpimy. Śmierć mamy przeżywaliśmy wszyscy razem i każde z osobna. Rozpacz i ból może zarówno połączyć, jak i poróżnić ludzi, wspólne opłakiwanie zmarłej umocniło nasze relacje i więzy rodzinne. Mimo że nasza przyszłość nie rysowała się wtedy w różowych barwach, a największym naszym wrogiem był nadchodzący dzień, to jednak tamtej nocy mój dziecięcy umysł zdołał zrozumieć jedną z wielu uniwersalnych prawd dotyczących życia. Straciliśmy mamę, ale mieliśmy jeszcze siebie i właśnie to czyniło nas silnymi. Mimo że zrozumienie tej prawdy w żaden sposób nie ukoiło mojego bólu, to jednak czułam się lepiej wiedząc, że nie tylko ja cierpię i że mam oparcie w tacie i w Kiko.

I tak siedzieliśmy w milczeniu, tak bardzo zagubieni i bezbronni, bez osoby, która była elementem budującym i scalającym naszą rodzinę, a każda sekunda wydawała się wiecznością. Każde wspomnienie wywoływało nową falę bólu. Byliśmy jakby połączeni w jedność uściskiem dłoni i rozpaczą. Wydaje mi się, że każdy z nas poświęcając mamie swoje myśli, wspominając ją, składał jej w ten sposób specyficzny rodzaj hołdu, podziękowania za te wszystkie lata i za to, że przy nas była.

Czułam ciężar dłoni taty na moim ramieniu. Myślałam o mamie i o wszystkich rzeczach, których nie zdążyłam jej powiedzieć, o chwilach, których nie zdążyłam z nią spędzić. Po raz pierwszy w życiu ani trochę nie wstydziłam się własnych łez, bo płakaliśmy wszyscy troje. Po raz pierwszy w życiu nie wstydziłam się swoich słabości, bo wszyscy troje byliśmy słabi. Każdy z nas, mniej lub bardziej świadomie, modlił się o to, aby słońce nigdy nie wzeszło. Wiedzieliśmy, że wtedy będziemy musieli wstać i zacząć żyć, a żadne z nas nie umiało sobie wyobrazić życia bez niej. Mimo że ta noc przyniosła nam tylko więcej bólu i cierpienia, wtedy oddalibyśmy wszystko, aby trwała wiecznie, aby na zawsze pozostać w tym jakże wygodnym letargu złożonym ze wspomnień i nigdy nie musieć zmierzyć się twarzą w twarz z rzeczywistością. Mama nie żyła i nikt z nas nigdy do końca nie zdołał się pogodzić z tym faktem.

Mimo naszych gorliwych modlitw słońce jednak wstało i zaczął się nowy dzień. Nowy początek. Byliśmy tak bardzo słabi, że byle podmuch wiatru mógł na zawsze zmieść nas z powierzchni ziemi. Do tej pory zadaję sobie pytanie, skąd wzięliśmy w sobie tyle siły, aby wstać z mojego posłania i tak po prostu zacząć nowe życie, tak jak każdego dnia zejść do kuchni i zjeść śniadanie, które przygotował tato i rozpocząć nowy dzień. Jak zdołaliśmy wykrzesać z siebie tę iskierkę nadziei i siły potrzebnej do życia? To właśnie jedno z tych pytań, na które nigdy nie poznam odpowiedzi, ale ona jest najmniej istotna. Najważniejsze było to, że zdołaliśmy żyć dalej.

Pogrzeb mamy odbył się dwa dni po jej śmierci, ale my pożegnaliśmy ją jeszcze zanim nastał świt. To była taka nasza prywatna, mentalna ceremonia pożegnalna, wspanialsza i smutniejsza niż niejeden oficjalny pogrzeb. Choć tamtej nocy zdołałam na swój sposób pożegnać mamę, dla mnie nigdy tak naprawdę nie umarła, bo ona zawsze była w moich myślach i w moim sercu.

Dzień po śmierci mamy do naszego domu zjechała się bliższa i dalsza rodzina, wszyscy zwarci i gotowi do pomocy w przygotowaniu oficjalnej uroczystości pogrzebowej. W domu zapanowała naprawdę dziwna i nieszczera atmosfera. Jacyś dalecy krewni, których widziałam po raz pierwszy w życiu klepali mnie po ramieniu i próbowali pocieszać. Stare ciotki szczypały mnie w policzek, próbowały oduczyć mnie pluć i raz po raz zachwycały się moją urodą. Wszyscy troje byliśmy nieco zagubieni i skołowani tą nagłą i niespodziewaną wizytą tylu krewnych, którzy ciągle pytali o testament mamy. Kultura Japonii nakazuje godnie przyjąć każdego gościa, nawet nieproszonego, więc nie mogliśmy tak po prostu kazać im wrócić tam skąd przybyli, choć chwilami mieliśmy na to wielką ochotę. Nawet ja czułam, że ci wszyscy ludzie nie są tu tylko i wyłącznie z powodu dobrych chęci, choć wtedy jeszcze nie potrafiłam zrozumieć, o co tak naprawdę im wszystkim chodziło. W chwilach największego zamieszania, gdy miałam już dość ciągłego przyjmowania kondolencji, aby uciec od tego całego zgiełku i od nieco zbyt natrętnych ciotek, szłam na klif. Nie próbowałam nawet zrozumieć tego, co się wokół mnie dzieje. Przerażali mnie ci wszyscy ludzie, którzy z uporem maniaka próbowali mi wmówić, że doskonale wiedzą jak się teraz czuję i traktowali mnie trochę jak kalekę. Po prostu powtarzałam ciosy chłopców lub pilnie studiowałam książkę o sztukach walki, którą znalazłam w naszej domowej bibliotece. W przeciągu zaledwie paru dni moje życie wywróciło się do góry nogami, a nasz dom zapełniły tabuny w większości kompletnie obcych mi ludzi, którzy zachowywali się tak, jakby poszukiwali ukrytego tu gdzieś cennego skarbu.

Po gorączkowych i bardzo nerwowych przygotowaniach, wreszcie nadszedł dzień pogrzebu. Moja mama, mimo iż z pochodzenia Japonka, nie była buddystką [8]. Była katoliczką, a swoją gorącą wiarą i umiłowaniem Boga zaraziła całą naszą rodzinę. Pragnęła, aby pochowano ją zgodnie z wiarą, jaką wyznawała. Ktoś wcisnął mnie w czarne kimono i niemalże siłą zaprowadził na miejsce pogrzebu. W naszej wiosce nigdy nie było cmentarza katolickiego, więc pochowaliśmy mamę pod jej ulubionym drzewem na skraju lasu dębowego, znajdującego się jakieś dwa kilometry za naszą wioską. Tato sprowadził księdza aż ze stolicy Hokkaido – Sapporo, więc wszystko odbyło się zgodnie z przyjętym przez katolików obyczajem.

Pamiętam, że nogi odmawiały mi posłuszeństwa i oddałabym wszystko, aby zamiast na pogrzeb mamy pójść na klif, pójść gdziekolwiek, byle nie tam. Nie chciałam się z nią żegnać, nie chciałam słuchać mowy księdza ani patrzeć, jak przysypują ją ziemią. Bałam się tak naprawdę zdać sobie sprawę z faktu, że mama nie żyje, a pójście na pogrzeb właśnie to oznaczało. Wolałam się łudzić, że to wszystko, co się wokół mnie dzieje to tylko zły sen, że za chwilę się z niego obudzę i znajdę się w ramionach mamusi, która będzie mnie głaskać i uspokajać. Bardzo za nią tęskniłam i bardzo jej potrzebowałam. Mimo iż wiedziałam, że mama umarła z powodu choroby, obwiniałam siebie za jej śmierć. Paradoksalnie tak było łatwiej, bo obwiniając siebie przynajmniej mogłam znaleźć jakieś wyjaśnienie, odpowiedź na pytanie dlaczego tak się stało. To było dla mnie bardzo dużo.

Gdy dotarłam na miejsce, zaskoczył mnie wielki tłum ludzi. Jedni z pokorą schylali głowy, drudzy płakali, a jeszcze inni robili zdjęcia i kręcili film. Byli tam panowie ubrani w eleganckie garnitury i kobiety ubrane w niewiele warte wyblakłe kimona. Europejczycy i Azjaci, grubi i chudzi. Tak wielkiego i zróżnicowanego tłumu ludzi, którzy połączyli się we wspólnym opłakiwaniu jednej osoby, nigdy przedtem nie widziałam. Myślałam, że cały świat przyszedł pożegnać się z mamą, co wydało mi się bardzo dziwne zważywszy na to, że mama nie była przecież kimś ważnym. Zapytałam jedną z ciotek, kim są ci wszyscy ludzie, ale upomniała mnie, bym bardziej skupiła się na pogrzebie i nie zadawała pytań. Uznałam więc po prostu, że skoro na tym pogrzebie jest tylu ludzi, to widocznie jest to normalne i tak być musi i powinno, a ja po prostu nie zdawałam sobie sprawy z tego, jak liczną mamy rodzinę.

Świat był dla mnie wtedy bardzo wielki i niezrozumiały, a najłatwiejszą strategią przetrwania i jednocześnie największym przywilejem dzieciństwa była umiejętność przyjmowania do siebie rzeczywistości dokładnie taką, jaka jest, bez zbędnej przekory, pytań czy wątpliwości. Jak każde dziecko byłam oczywiście ciekawa świata, ale w wieku siedmiu lat nie było we mnie jeszcze tak dużo buntu. Było natomiast posłuszeństwo i szacunek wobec starszych. Trochę onieśmielali mnie ci wszyscy ludzie, tym bardziej,że miałam nieodparte wrażenie, że bacznie mi się przyglądają i obserwują każdy mój ruch, postanowiłam więc bardziej skupić się na pogrzebie mamy i na tym, aby nie uciec, gdzie pieprz rośnie, bo z każdą chwilą miałam na to coraz większą ochotę.

Oprócz księdza jakiś bardzo elegancki pan wygłosił długą mowę, z której nic nie zrozumiałam. Zresztą to wszystko działo się jakby obok mnie, bo ja wpatrywałam się tylko i wyłącznie w twarz mamy, chyba specjalnie dla mnie ktoś otworzył wieko trumny, abym mogła po raz ostatni nasycić się tym widokiem.

Jej twarz była taka jasna i spokojna, że wydawało mi się, że za chwilę otworzy oczy i wyskoczy z tego dużego drewnianego pudełka. Prawie słyszałam w uszach jej dźwięczny śmiech. „To był tylko żart Ochiyo, tylko żart skarbie, tak naprawdę nie umarłam” – mówiła postać z mojej wyobraźni. Taką ją właśnie zapamiętałam: spokojną, pewną siebie i radosną. W najtrudniejszych momentach mojego życia wystarczyło, że przypomniałam sobie tamtą twarz, a od razu czułam się lepiej. Stała się dla mnie symbolem dobra, szczęścia i nadziei, jednocześnie będąc najpiękniejszym wspomnieniem związanym z mamą. Do tej pory potrafię określić odcień, jaki miała jej skóra i dokładnie opisać spinkę, jaką wpięto jej we włosy. Zapamiętałam każdy najdrobniejszy szczegół tego oblicza i gdybym umiała malować, z tego jednego wspomnienia powstałoby najpiękniejsze dzieło sztuki na świecie.

Wiele lat później to wspomnienie stało się dla mnie czymś więcej niż tylko pięknym obrazem, pełniło rolę drogowskazu, przypominało mi o tym, co tak naprawdę jest ważne i o wartościach, które wyznawałam. Przypominało o tym, kim jestem i skąd pochodzę, o tym, że gdzieś na świecie jest nadzieja i dobro. Przeżyłam w życiu całe mnóstwo złych i tragicznych chwil, jednak to wspomnienie zawsze było swego rodzaju promyczkiem rozświetlającym mroki rzeczywistości. Pocieszeniem lub skarceniem, czymś co w jakiś magiczny sposób uświadamiało mi moje błędy i przypominało mi o sensie życia i wartości podejmowania walki.

Wiem, że to wszystko brzmi trochę metafizycznie i niezrozumiale, ale naprawdę nie potrafię znaleźć prostszych słów, aby opisać, jak bardzo czułam się związana z tym jednym wspomnieniem, z tą jedną twarzą. Zresztą wszystko, co było związane w jakikolwiek sposób z mamą, czy to wspomnienie, czy jej słowa albo przedmiot należący do niej, wszystko po jej śmierci nabrało dla mnie nowego znaczenia. Stało się właśnie takie metafizyczne. Tych wspomnień i przedmiotów było po prostu bardzo niewiele, może właśnie dlatego każdy z nich był dla mnie prawie świętą cząstką mamy.

Potem zamknięto wieko trumny, którą następnie opuszczono do dużego dołu. Serce rozrywało mi się na strzępy, gdy rzucałam na tę ogromną skrzynię grudę ziemi, gdy składałam kwiaty i uświadamiałam sobie, że to już koniec, że nigdy więcej jej nie zobaczę, że nigdy więcej się do niej nie przytulę. W tamtej chwili byłam gotowa oddać wszystko, by móc znaleźć się w tej ogromnej skrzyni razem z nią, ale to było niemożliwe, bo ona umarła, a moje życie toczyło się dalej.

Oboje z Kiko patrzyliśmy jak pojazd ostatniego z krewnych znika w mroku nocy, kiedy tato przywołał nas do swojego gabinetu, w którym według rodzinnej tradycji odbywały się ważne rozmowy i dyskusje. Lubiłam przebywać w tym schludnym i poważnym, ale jednocześnie bardzo przytulnym pomieszczeniu, między innymi dlatego, że dość rzadko miałam ku temu okazję. Zawsze czułam powagę sytuacji, kiedy siadając naprzeciwko taty spoglądałam mu w oczy i próbowałam zrozumieć, o czym rozmawiają dorośli. W tym miejscu czułam specyficzną atmosferę podniosłości i powagi, podobną do tej, jaką czuje się na przykład w kościele czy świątyni. Zawsze czułam się dumna, podekscytowana i jednocześnie przestraszona, bo kiedy byłam małą dziewczynką wejście do tego gabinetu najczęściej oznaczało poważną rozmowę na temat moich zasług lub przewinień.

– Zawołałem was, ponieważ wasza matka zostawiła nam do równego podziału dość dużą sumę pieniędzy. Musimy wspólnie ustalić, co chcecie z nimi zrobić – wyjaśnił nam tato.

– Jak dużo jest tych pieniędzy? – zapytał cicho i nieśmiało Kiko, tak jakby nie miał prawa zadać tego pytania.

– Wystarczy, aby kupić całą naszą wioskę – wyjaśnił spokojnie i łagodnie tato.

– W takim razie chciałbym pójść do miasta, do szkoły. Chciałbym uczyć się języków, poznawać świat.

– A jeśli taka szkoła byłaby daleko od domu, poradziłbyś sobie z rozłąką? – zapytał rozsądnie tato.

– Myślę, że tak – odparł Kiko bardzo poważnie.

Od zawsze był bardzo samodzielny, zresztą oboje byliśmy. Od początku rodzice uczyli nas hartu ducha i woli walki, a życie na wsi i dziecięca pomysłowość dostarczały nam wielu dziwnych i ekstremalnych sytuacji, w których byliśmy zdani na siebie. Oboje byliśmy z natury bardzo odważni i ciekawi świata. Kiko, będąc trochę starszym ode mnie, zaczynał powoli rozumieć, że szkoła i nauka mogą być jego przepustką do lepszego życia. Ja wciąż jeszcze byłam bardzo przywiązana do rodziców i swojej wioski, która była moim mikrowszechświatem, chociaż miałam już swoje plany i marzenia, o których nikomu nie mówiłam z obawy, że mogą się wydać śmieszne czy dziecinne.

– A ty Ochiyo, co chciałabyś zrobić ze swoją częścią? – zwrócił się do mnie tato.

– Część zostawię sobie, a część oddam chorym albo biednym dzieciom – stwierdziłam bez większego namysłu.

– Nie chcesz iść do szkoły tak jak Kiko, nie chcesz się uczyć?

– Ty nauczysz mnie wszystkiego, co powinnam wiedzieć.

– Zastanów się dobrze, może masz jakieś marzenia, coś, co chciałaś zawsze zrobić?

– A jeśli mam głupie marzenia?

– Nie ma głupich marzeń kochanie! Głupi jest tylko strach przed ich spełnieniem. Możesz mi powiedzieć o wszystkim.

– Chcę zostać z tobą.

– Dobrze, ale obiecaj mi, że jeszcze pomyślisz nad tym, czego pragniesz. Zawsze możesz zmienić zdanie. Rozumiesz?

– Tak.

– Dobrze, a teraz umyjcie zęby i wyciągnijcie z szaf futony. Zaraz przyjdę i poczytam wam Konfucjusza – odparł tato.

– Ojcze, a dlaczego mama nie może poczytać mi z nieba? – zapytałam.

– Bo musi prosić Pana Boga, żeby nad nami czuwał i żeby nie wystawiał naszej wiary na zbyt wiele prób.

– Brakuje mi jej ojcze – powiedziałam cicho.

– Mnie też kochanie, ale ona nad nami czuwa, już zawsze będzie czuwać – odparł tato drżącym głosem, skinieniem ręki dając nam znak, abyśmy wyszli.

Myjąc zęby i układając się do snu nie poświęciłam już ani jednej myśli testamentowi mamy. Nie rozumiałam powagi ani nietypowości sytuacji, bo przecież jak często się zdarza, żeby biedna kobieta mieszkająca w małej chatce w biednej rybackiej wiosce zostawiała swojej rodzinie w spadku tak wielką sumę pieniędzy. Po raz kolejny skorzystałam jednak ze zbawiennego prawa dzieciństwa, po krótkich rozważaniach przyjmując ten fakt jako całkowicie oczywisty.

Tej nocy, pod wpływem kojącego głosu taty, zasnęłam kamiennym snem nie przypuszczając, że niedługo moje życie zmieni się na zawsze.

Rozdział 2
Chwytając wiatr w żagle

Od pogrzebu mamy minęło kilka miesięcy i wszyscy zdążyliśmy się pogodzić z jej śmiercią, choć nadal bardzo za nią tęskniliśmy i często ją wspominaliśmy.

Wyjazd Kiko był dla taty bodźcem mobilizującym do działania, źródłem nowej energii i radości. Postawił sobie za punkt honoru, aby posłać swojego syna do najlepszej szkoły w Tokio i jak najlepiej przygotować go do życia w placówce z internatem. Z tego powodu udzielał mojemu bratu mnóstwa rad, często rozmawiał z nim na osobności i był wiecznie zajęty załatwianiem różnych ważnych spraw.

Czułam się osamotniona i nieważna. Zaczęłam być bardzo zazdrosna o to, że tato poświęca więcej uwagi Kiko niż mnie. Relacje między mną a moim ojcem od początku były skomplikowane. Zawsze traktowałam go jak guru, jak idola, człowieka, który zna odpowiedź na każde pytanie. Jak gąbka chłonęłam każde jego słowo, gest i spojrzenie. Byłam zazdrosna o jego uwagę, nie rozumiałam, dlaczego muszę się nią dzielić. Chciałam, aby tato był tylko mój, tylko dla mnie. Pragnęłam być jego ulubionym dzieckiem.

Zazdrość opanowała mnie z wielką siłą. Starałam się walczyć z tym uczuciem, wiedziałam, że jest złe, ale nie mogłam się powstrzymać przed zrobieniem Kiko jakiejś przykrości za każdym razem, gdy byliśmy sami. Nie miałam odwagi powiedzieć tacie o swoich ukrytych marzeniach, więc mój gniew, bezsilność i tchórzostwo zaczęły się okrutnie odbijać na moim bracie. Potem miałam wielkie wyrzuty sumienia z powodu mojego zachowania, ale nie mogłam znieść, gdy tato po raz kolejny wychwalał swojego syna przed krewnymi. Gotowało się we mnie ze złości, gdy widziałam, jak bardzo jest z niego dumny.

Ponadto zaczęłam powoli uświadamiać sobie, że Kiko znalazł jedyne możliwe rozwiązanie na to, aby wyrwać się z naszej, pochłoniętej nudą i rutyną, zacofanej wioski. Zdałam sobie także sprawę z tego, że ja również rozpaczliwie pragnę, aby ojciec był ze mnie dumny i chwalił się posiadaniem takiej córki przed krewnymi i znajomymi. Od tamtej chwili chęć wyrwania się z wioski i zaimponowania ojcu rozwijała się we mnie coraz bardziej, niemalże spędzając mi sen z powiek.

Mimo to, wciąż nie mogłam zdobyć się na odwagę, aby wyjawić ojcu swoje prawdziwe pragnienia, coś mnie przed tym blokowało. To było poczucie obowiązku. Po śmierci mamy w akcie najwyższego masochizmu wmówiłam sobie, że moim zadaniem jest wypełnienie pustki po niej i przejęcie większości jej obowiązków. Wbrew samej sobie usiłowałam odnaleźć się w roli przykładnej gospodyni domowej i schować swoją buntowniczą naturę pod starodawnym wzorcem idealnej w każdym calu japońskiej kobiety, która żyje po to, aby swoją pracą zadowolić mężczyzn. Próbowałam zapomnieć o sztukach walki, wyeliminować tak bardzo silnie zakorzeniony we mnie męski pierwiastek, zmienić swoją naturę.

Niestety, mimo wielu wysiłków, nie potrafiłam zapomnieć o swojej pasji. Była ona moją jedyną prawdziwą wolnością w chwili, kiedy sama siebie zniewoliłam udając kogoś, kim nie jestem. Narzuciłam sobie ogromną presję i przysporzyłam mnóstwa stresu. Czułam się w tym wszystkim ogromnie zagubiona. Byłam małą dziewczynką udającą kobietę po to, aby nikt nie zarzucił jej dziwactwa, aby nikt jej nie wyśmiał. Potrzebowałam wzorca, celu, czegoś, w czym mogłabym się bez końca realizować, co byłoby moim wytchnieniem od toczącej się we mnie zajadłej bitwy.

Sztuki walki były wszystkim, czego potrzebowałam. Jednak uprawiając je miałam poczucie, że robię coś niewłaściwego, wręcz nagannego, więc ukrywałam swoją pasję nie chcąc dać moim rówieśnikom kolejnego powodu do śmiechu i docinków. Czułam, że zawiodłabym tatę, gdyby dowiedział się o moim nietypowym hobby, które nijak nie pasowało do modelu matrony sprawującej pieczę nad domem, a przecież właśnie taką idealną kobietą chciałam być. W moim umyśle niemalże nieustannie toczyła się bitwa, a ja w miarę upływającego czasu byłam nią coraz bardziej zmęczona. Potrzebowałam cudu, aby uwolnić się z pułapki, w jaką sama siebie zamknęłam.

Kiko wyjeżdżał do Tokio prawie miesiąc przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego, aby mieć czas na zaaklimatyzowanie się w wielkim mieście. Na Hokkaido płynął promem, następnie przesiadał się w pociąg ekspresowy relacji Sapporo – Tokio. Na dworcu miała go odebrać nasza ciotka, która zgodziła się tymczasowo nim zaopiekować i pokazać mu, jak wygląda życie w tak wielkiej metropolii.

Tego dnia nie przyszłam się z nim pożegnać, mimo iż wiedziałam, że minie sporo czasu zanim znowu się zobaczymy. Nie pozwoliły mi na to gorycz, zazdrość, ból i wstyd. Nie wiedziałam jak mu spojrzeć w oczy po tych wszystkich z pozoru niewinnych, ale bolesnych słowach. Drobnych, ale znaczących przykrościach. Nigdy niezrealizowanych intrygach i niewypowiedzianych złorzeczeniach. Czułam wyrzuty sumienia, bo nareszcie zdałam sobie sprawę, jak bardzo byłam okrutna w stosunku do brata, jednocześnie zazdrość wciąż niemiłosiernie paliła mnie od środka, uniemożliwiając tym samym jakiekolwiek udawanie czy zachowywanie pozorów.

Nie widząc lepszego rozwiązania tej niekomfortowej sytuacji uciekłam na klif, by odzyskać spokój myśli i stłamsić w sobie gorycz. Bez reszty zatopiona w utrwalaniu nowych ciosów, jakie podpatrzyłam u wiejskich chłopców straciłam poczucie czasu i dosłownie wyłączyłam się ze świata zewnętrznego będąc w pełni skupiona na swoim ciele. Nawet nie zauważyłam, kiedy tato stanął obok mnie i w milczeniu zaczął przypatrywać się moim poczynaniom.

– Gdzie się tego nauczyłaś córeczko? – zapytał tato, kiedy skończyłam ćwiczenia, tym samym dając mi znać o swojej obecności.

– Lubię patrzeć jak ćwiczą chłopcy, potem powtarzam ich ruchy. Przepraszam, wiem, że nie powinnam – wyznałam drżącym ze strachu głosem.

– To nic złego, nie musisz za to przepraszać – wyjaśnił spokojnie tato. Na jego twarzy kwitł uśmiech. Nie rozumiałam tego, od zawsze byłam przekonana, że nie będzie mi dane ujrzeć bram nieba przede wszystkim z powodu zamiłowania do walki. Nie mówiąc już o tym, że moment, w którym tato odkryłby moją pasję w wyobraźni porównywałam z biblijną apokalipsą. – Uważam, że masz spory talent – dodał.

– Naprawdę tak uważasz? – zapytałam retorycznie. Z mojej twarzy zniknął strach, zamiast niego pojawił się szeroki uśmiech.

– Tak, powinnaś rozwijać swoje umiejętności, pójść do specjalnej akademii.

– Muszę zostać z tobą, pomóc ci w gospodarstwie teraz, kiedy nie ma mamy, a Kiko wyjechał...

– Najwyższy czas, abyś pomyślała o sobie i o swoich pragnieniach, ja dam sobie radę. Zrozum, że uprawianie sztuk walki to twoja szansa na lepsze życie – przerwał mi tato. Z jego twarzy dało się wyczytać, że jest lekko zdenerwowany.

– Wyśmieją mnie, za mało potrafię, nie nadaję się. A poza tym tu jest mi dobrze – odparłam, rozpaczliwie broniąc się przed prawdą, którą od zawsze chciałam usłyszeć.

Mój sen właśnie zaczynał się spełniać, a ja nie wiadomo dlaczego bardzo chciałam się z niego obudzić. Bałam się dalszych zmian, rozczarowania. Bardzo kochałam sztuki walki i nie wiedziałam, czy będę w stanie znieść krytykę. Poza tym w domu czułam się bezpiecznie, a idąc do szkoły wkroczyłabym w nowy, nieznany świat, w którym byłabym zdana tylko i wyłącznie na siebie. Pójście do akademii było dla mnie wielką szansą, ale oznaczało diametralną zmianę w moim życiu, zmianę wszystkiego.

– Jeśli tylko w siebie uwierzysz, masz szansę dostać się nawet do Zakonu, ale nie mogę za ciebie podjąć tej decyzji. Sama musisz dowiedzieć się, czego tak naprawdę pragniesz. Mama miała rację nakazując ci, abyś zawsze słuchała swego serca, tylko czy wystarczy ci odwagi, aby to zrobić? – odparł tato i odszedł, pozostawiając mnie w rozterce.

W tym momencie na chwilę przerwę opowieść mojego życia, by wytłumaczyć wam, czym jest wspomniany przez tatę Zakon, ponieważ nie ma on nic wspólnego z żadnym zgromadzeniem duchowym.

Zakon Słońca i Cienia – zwany również Zakonem Kwitnącej Wiśni – jest to tajna organizacja, do której należy ponad połowa populacji Japonii i niewielki odsetek osób spoza niej. Ludność do niej należąca tworzy wspólnotę mającą odrębną, niezależną od cesarza władzę, służbę zdrowia, skarb, system administracyjny, media i sądownictwo. Jest to państwo w państwie i mimo, że to sformułowanie nasuwa dosyć pejoratywne skojarzenia, gdyby nie ta organizacja na świecie powstałby wielki chaos.

polityka w zakonie

Ustrój polityczny w Zakonie to monarchia konstytucyjna. Zakon nie współdziała z władzami Japonii. Jest organizacją niezależną.

Najważniejszą osobą w Zakonie jest Wielki ō-sensei [9] (Mistrz Zakonu), jednak większość decyzji związanych z samą organizacją podejmuje Wielkie Zgromadzenie – odpowiednik sejmu i Rada Starszych – odpowiednik senatu.

Kadencja Wielkiego ō-sensei jest dożywotnia, jest on wybierany przez Radę Starszych. Musi być bardzo dobrym politykiem i wojownikiem. W przypadku jego śmierci lub abdykacji jego stanowisko zajmuje Wielki sensei [10] (Wicemistrz Zakonu) lub inna osoba przez niego wyznaczona, która zostanie zaakceptowana przez parlament.

Wielkie Zgromadzenie – organ władzy i główny organ sądownictwa. Ustala nowe prawa dotyczące Zakonu i pilnuje przestrzegania praw już ustanowionych. Powołuje i mianuje wszystkich sędziów oraz jest ich bezpośrednim zwierzchnikiem. Kadencja członka Wielkiego Zgromadzenia trwa od pięciu do dwudziestu pięciu lat. Do Wielkiego Zgromadzenia mogą dostać się tylko osoby z wykształceniem prawniczym.

Rada Starszych – składa się ze stu najmądrzejszych i najbardziej doświadczonych członków Zakonu. Pilnuje zgodności ustaw z tradycją Japonii i bierze czynny udział w sprawowaniu rządów nad organizacją. Kadencja członka Rady Starszych jest dożywotnia. Aby zostać członkiem Rady Starszych trzeba być profesorem lub doktorem habilitowanym w jakiejś dziedzinie życia, jednocześnie będąc członkiem Zakonu.

Wielki sensei (Wicemistrz Zakonu) – druga najważniejsza osoba w organizacji, posiada część przywilejów Mistrza. Mieszka razem z nim w jego pałacu. Reprezentuje go w czasie, gdy on niedomaga lub przebywa poza Japonią. Jego kadencja nie jest dożywotnia. Aby dostać się na to stanowisko kandydat oprócz wygranej w tak zwanym bezpośrednim starciu musi być zaakceptowany przez parlament. Wicemistrz musi ustąpić ze sprawowanego stanowiska w przypadku, gdy ktoś inny pokona go w walce.

historia zakonu

Na początku Zakon był pierwszą darmową szkołą sztuk walki dla ludności wiejskiej i małomiasteczkowej, założoną przez samuraja – dezertera – Atsumomo Nagivoto niedługo po klęsce tak zwanych buntów ryżowych, które miały miejsce w Epoce Edo w tysiąc siedemset osiemdziesiątym siódmym roku.

Bunty ryżowe to były powstania ludności przeciwko wysokim cenom ryżu. Zostały one krwawo stłumione przez ówczesne władze. Niewyszkoleni w walce wieśniacy nie mieli szans z zahartowanymi w boju wojownikami.

Atsumomo był jednym z nielicznych samurajów, którzy stanęli po stronie powstańców. Aby pomóc ludności wiejskiej stworzył pierwszą darmową i ogólnodostępną akademię sztuk walki.

Atsumomo widział potrzebę kształcenia prostego ludu nie tylko z dziedziny walki, ale z różnych dziedzin życia, dlatego też jego akademia niedługo po założeniu poszerzyła zakres swojej działalności o ziołolecznictwo, sztukę medytacji i wiele innych.

Wieść o darmowej akademii bardzo szybko rozeszła się po całej Japonii i zaczęły do niej napływać coraz liczniejsze grupy osób. Akademia przekształciła się w wielką tajną organizację zrzeszającą większą część ludności japońskiej.

czym zajmują się członkowie zakonu?

Płynęły lata. Świat i Japonia zmieniły się. Szogunat upadł, pełnia władzy cesarskiej wyparła ustrój feudalny. Kraj Kwitnącej Wiśni przestał być obszarem wyizolowanym od świata.

Zakon jako ogromna organizacja również musiał ulec transformacji. Milowym krokiem w rozwoju organizacji było ograniczenie dyktatorskiej i niemal absolutnej władzy Mistrza poprzez stworzenie nowego, stabilnego ustroju politycznego. Aby utrzymać w ryzach ogromną populację ludzi należących do Zakonu stworzono prostszy i bardziej zrozumiały system prawny, oparty na legislacji japońskiej, zasadach panujących w Zakonie oraz spisanym i unowocześnionym Bushidō [11]. Trzeba było również zadbać o dobre wykształcenie oraz sprecyzować i ustalić rolę, jaką powinien pełnić każdy z członków Zakonu. Utworzono szereg szkół i akademii, które wpajały podstawy sztuk walki, medytacji, ziołolecznictwa, polityki oraz wiedzę ogólną.

Należy tu zaznaczyć, że inaczej niż w całej Japonii dzieci z Zakonu rozpoczynają swoją edukację w wieku lat siedmiu, a na poziomie szkolnym kończą ją, gdy mają dziewiętnaście lat. Przez cały ten czas uczą się w szkole podzielonej na dwanaście klas. Rodzice należący do Zakonu mają możliwość wyboru dla swojego dziecka szkoły o rozszerzonym profilu: wojownika, mędrca, polityka lub rzemieślnika, w zależności od umiejętności ich pociechy. Jednak po ukończeniu szkoły adept ma prawo wybrać którąkolwiek z czterech dróg, której podporządkuje całe swoje przyszłe życie.

Główne cele każdego członka Zakonu to życie według nieco zmienionego Bushidō, rzetelne wypełnianie swoich obowiązków i ochrona tajemnicy organizacji.

Droga Wojownika – osoba, która wybierze ową drogę większość swojego życia podporządkowuje sztukom walki oraz nieustannemu samodoskonaleniu. Jej bezpośrednim przełożonym jest wojownik, który stoi na wyższym stopniu w hierarchii organizacji niż ona (ma wyższy stopień wtajemniczenia). Aby uzyskać wyższy stopień w kolejności musi pokonać swojego zwierzchnika w bezpośrednim starciu, które jest po prostu walką wręcz, zwykle w obecności wielu członków Zakonu. Stopień wtajemniczenia wojownika, podobnie jak w karate [12], poznaje się po kolorze obi [13], lecz adept poza karate uprawia kilkanaście innych sztuk walki. Wojownik ma prawo zostać Wicemistrzem lub Mistrzem Zakonu, lecz nie ma prawa do zajmowania stanowiska w Wielkim Zgromadzeniu bądź Radzie Starszych.

Wyjątkowym przypadkiem wojownika jest osoba pełniąca funkcję nauczyciela, która powinna się samodoskonalić, choć nikt nie sprawdza jej postępów, nie ma też bezpośredniego zwierzchnika.

Droga Mędrca – osoba, która wybierze drogę mędrca zajmuje się zwykle zielarstwem, medytacją i zgłębianiem złożoności wszechświata. Do jej obowiązków należy leczenie i pomoc chorym, zarówno w zakresie sfery ciała, jak i sfery ducha. Wskazane jest, aby adept drogi mędrca opracował w swoim życiu chociaż jedną recepturę lekarstwa na którąś z wielu nieuleczalnych bądź bardzo trudno uleczalnych chorób czy powikłań pochorobowych. Aby ułatwić im spełnienie tej niezwykle trudnej powinności, mają oni łatwiejszy i szerszy dostęp do tajemnic Zakonu, niż adepci innych dróg. Mają prawo do zasiadania w Radzie Starszych.

Wielki Nestor – to jeden z najstarszych i najmądrzejszych ludzi świata. Najwyższy zwierzchnik wszystkich adeptów drogi mędrca. Jako jedyna osoba w Zakonie ma pełny dostęp do wszystkich sekretów organizacji i wszelkie możliwe przywileje.

Droga Polityka – osoba, która wybierze ową drogę wybiera zawód sędziego, prokuratora, adwokata i tym podobne. Jednak im bardziej rozległa będzie wiedza adepta z różnych dziedzin życia tym efektywniej i dłużej będzie sprawował władzę nad organizacją.

Droga Rzemieślnika – ową drogę wybierają wszyscy ci, którzy nie wykazują predyspozycji odpowiednich, aby kroczyć którąś z wyżej wymienionych. Adepci drogi rzemieślnika zwykle trudnią się słabiej płatnymi zawodami, częściowo związanymi z organizacją. Takie osoby zostają zwykle strażnikami w zakonnych więzieniach, salowymi w szpitalach lub służbą w pałacu Mistrza.

dlaczego zakon jest tajną organizacją?

Obecnie w Japonii nie ma już siogunatu ani samurajów. Mimo to organizacja jest głęboko zakamuflowania, a jej działalność ma charakter konspiracyjny. Jest wiele powodów takiego stanu rzeczy. Przede wszystkim chodzi o informacje poparte niezbitymi dowodami, które udało się pozyskać członkom Zakonu. Gdyby nagle ktoś postanowił je ujawnić i nikt by go przedtem nie powstrzymał, podstawy moralne i ideologiczne, na których opiera się świat zostałyby zachwiane. Doszłoby do wielu rewolucji, wojen i ogólnej anarchii.

Mnie również obowiązuje prawo Zakonu i przysięga dochowania tajemnicy, którą złożyłam. Piszę tylko tyle, ile mogę. Podjęto specjalne środki ostrożności, aby nikt spośród siedemdziesięciu milionów osób należących do Zakonu, nie zdekonspirował organizacji. Zwykły członek Zakonu, piastujący środkowe lub jedne z niższych stanowisk nie ma dostępu do naprawdę ważnych informacji. Im wyższy jest stopień wtajemniczenia wojownika, tym większy jest jego dostęp do sekretów ludzkości.

Ponadto istnieje specjalny wydział – Departament Ochrony Zakonu, który zapobiega przedostaniu się jakiejkolwiek informacji o Zakonie do świata zewnętrznego. Członkowie departamentu stoją ponad prawem zarówno zakonnym, jak i japońskim i nie wahają się splamić swojego sumienia w imię tak zwanego wyższego dobra.

Muszę jednak natychmiast wyprowadzić z błędu każdego, kto uzna, że zatajanie tak ważnych informacji z obawy przed reakcją reszty świata jest czymś dobrym i godnym pochwały. Faktycznie – są pewne sprawy, które nigdy nie powinny ujrzeć światła dziennego, ale my musimy zatajać wszystko, łącznie z recepturą leku na nowotwory czy AIDS. Nie jesteśmy bohaterami.

W naszym domu od zawsze mówiło się o Zakonie, ponieważ moja mama kiedyś do niego należała, ale kiedy pytałam ją o szczegóły zawsze mówiła, że wszystkiego dowiem się w swoim czasie. Ja sama byłam bardzo mocno zafascynowana organizacją, była dla mnie czymś wspaniałym i nieosiągalnym jednocześnie. Łapczywie wychwytywałam każdą wzmiankę i nowinkę, która jej dotyczyła, chociaż rodzice wyraźnie odcinali mi dostęp do najważniejszych informacji. Tłumaczyli mi, że powinnam skupić się na poznawaniu świata i swoich obowiązkach, a nie marzyć o niebieskich migdałach i robić sobie płonne nadzieje.

Ich sceptyczne podejście do moich zainteresowań i pasji sprawiło, że zaczęłam ukrywać przed nimi swoje zdolności dotyczące sztuk walki. Nacisk i presja sprawiły, że faktycznie skupiłam się bardziej na teraźniejszości i robieniu tego co do mnie należy, jednak nigdy nie przestałam w wolnych chwilach chodzić na klif, nigdy nie przestałam marzyć. Modliłam się do Boga, aby dał mi szansę profesjonalnego uprawiania sztuk walki, znalezienia się choćby na najniższym stanowisku w organizacji.

Bardzo wcześnie odkryłam wolność, jaką daje mi swoboda ruchu i satysfakcję z pokonywania wewnętrznych barier, granic zmęczenia, czasami nawet bólu. Uwielbiałam te uczucia: brak tchu i radość ze zwycięstwa nad samym sobą. Triumf, kiedy udało mi się opanować szczególnie trudny cios. Kiedy ćwiczyłam, nie byłam tylko zbuntowaną chłopczycą, z której inni się śmieją, byłam wojowniczką. Byłam naprawdę sobą, kiedy w najwyższym skupieniu rozwijałam możliwości swojego ciała, delektując się wolnością duszy. Będąc na klifie wchodziłam w mój własny świat, inny wymiar, w sferę metafizyczności, w której poprzez proste kopnięcie czy sekwencję ruchową, trochę tak jak podczas medytacji, próbowałam zsynchronizować duszę i ciało.

Bardzo kochałam sztuki walki. Kiedy mój ojciec, który zawsze był moim wielkim autorytetem stwierdził, że powinnam rozwijać umiejętności i że jeśli będę dużo ćwiczyć mogę dostać się nawet do wymarzonego Zakonu, poczułam się naprawdę szczęśliwa i dowartościowana. Ponadto tato zdjął ze mnie okrutne piętno wyrodnej córki uświadamiając mi, że to, co robię nie jest niczym złym. Poczucie obowiązku i początkowa sceptyczność co do pomysłu taty również szybko się ulotniły, ustępując miejsca dziecięcej radości i zafascynowaniu. Poczułam się silna, wartościowa, uwierzyłam w siebie, początkowy strach skutecznie stłamsiły nadzieja i ciekawość.

Oczywiście nie miałam zielonego pojęcia, jak wygląda świat poza wioską, jakimi prawami kierują się dorośli i że moja szczerość i prostolinijność nie wystarczy mi w starciu z prawdziwym życiem, ale ta niewiedza była dla mnie zbawienna. Podświadomie czułam, że muszę się uczyć, że muszę poznać inny świat. Miałam przeczucie, że droga, którą idę jest słuszna. Najważniejsze było to, że miałam pasję i odwagę. Krętą ścieżkę życia wyznaczył mi, jak dotąd przez nikogo niepojęty, dobrotliwy Staruszek. Weszłam na nią wypowiadając jedno zdanie, po którym nie mogłam już się cofnąć, przynajmniej tak sobie zawsze wmawiałam.

– Tato, masz rację, powinnam dalej ćwiczyć i chcę pójść do szkoły – oznajmiłam drżącym z emocji głosem któregoś wieczoru przy kolacji.

– Chcesz iść do szkoły, po której mogłabyś ubiegać się o stanowisko w Zakonie? – zapytał tato rzeczowo, lekko się uśmiechając. W jego oczach szukałam cienia dumy i znalazłam go.

– Chcę iść do najlepszej szkoły, tak jak Kiko – odparłam bardziej zdecydowanym tonem. W oczach taty pojawił się błysk rozbawienia.

– Do najlepszej szkoły uczęszczają bardzo dobrzy uczniowie. Uważasz, że potrafisz wystarczająco dużo? – zapytał przekornie tato.

– Będę się bardzo starać, żebyś był ze mnie dumny – powiedziałam wymijająco, lekko zbita z tropu.

– Już jestem córeczko i będę, nawet jeśli nie dasz sobie z czymś rady – stwierdził tato, czym wywołał na mojej twarzy szeroki uśmiech. – Zatem zapiszę cię do najlepszej żeńskiej akademii sztuk walki w całej Japonii. Ukończenie jej gwarantuje miejsce w Zakonie, ale znajduje się ona aż na Hokkaido i jej poziom jest naprawdę wysoki. Jeśli będziesz czuła, że nie dajesz rady nadążać za innymi, za bardzo tęsknisz za domem albo dzieje się tam coś złego, zawsze możesz wrócić do domu i wcale nie będę na ciebie zły. Rozumiesz? – zapytał.

– Tak, ojcze – powiedziałam cicho.

Już wiedziałam, że jeśli znajdę się w Huraganie nie wrócę do domu dobrowolnie, choćby nie wiem jak ciężko mi tam było. Za bardzo zależało mi na tej akademii, zbyt długo modliłam się do Boga o to, aby mieć taką szansę. Szansę na spełnienie swoich marzeń, przepustkę do lepszego życia. Wiedziałam, że nie mogę jej zmarnować. Bo chociaż moje marzenia były dziecinne w tamtej chwili, właśnie zaczynały się spełniać, a ja byłam gotowa wiele poświęcić, aby stać się wojowniczką.

Musiałam się pośpieszyć, ponieważ do pierwszego kwietnia, dnia w którym we wszystkich szkołach rozpoczynał się rok szkolny, pozostało tylko dwadzieścia dni. Kilka dni później zaczęłam przygotowania do wyjazdu. Mnóstwo radości sprawiło mi planowanie, pakowanie i słuchanie porad taty. Nie mogłam się doczekać, kiedy w końcu opuszczę wioskę i wcale nie przerażało mnie to, że w Huraganie będę kompletnie sama, daleko od domu. Na wszystko patrzyłam przez pryzmat dziecięcej radości i euforii. Miałam wtedy w sobie tyle nadziei i optymizmu, że mogłabym obdzielić nimi połowę świata.

Bardzo chciałam pojechać do akademii, aby spełnić swoje marzenia i aby tato był ze mnie dumy. Tak, ta potrzeba przypodobania się ojcu była we mnie bardzo silna. Właściwie nie wiem skąd się wzięła, zważywszy na to, że ojciec nigdy celowo nie wywierał na mnie presji. A jednak myśl, że mogłabym go jakkolwiek zawieść, wywoływała we mnie głębokie przerażenie, może dlatego, iż był tak bardzo smutny i zgnębiony za każdym razem, kiedy narozrabiałam. To chyba ten jego smutek najbardziej mnie przerażał, był taki przeszywający, dosłownie wwiercał się w duszę, zadając bardzo trudny do zdefiniowania, ostry ból. Robiłam więc wszystko, żeby go uniknąć.

Jak już wcześniej wspomniałam, relacje między nami były trochę zagmatwane. Z jednej strony czułam dystans między mną a ojcem, z drugiej świetnie mi się nim rozmawiało i uwielbiałam spędzać z nim czas. Czasami niepostrzeżenie tato z surowego patriarchy stawał się świetnym przyjacielem lub odwrotnie. Zawsze dziwiła mnie ta zmiana. Nie mogłam pojąć, jak jeden człowiek może pełnić dla mnie dwie zgoła odmienne role. Mimo że w obecności taty musiałam uważać na to co mówię i jak się zachowuję uwielbiałam, kiedy mi czytał albo mówił o gwiazdach. Po wyjeździe Kiko wreszcie miałam go tylko dla siebie, tym razem to ze mnie był dumny i mną chwalił się przed znajomymi i to było dla mnie fantastyczne.

W takim poczuciu szczęścia i euforii spędziłam najbardziej radosny okres w moim życiu. Nigdy wcześniej ani nigdy później nie przeżyłam ze swoim ojcem tylu cudownych chwil, nie byłam z nim tak blisko. Wszystko doprowadzało nas do ataków śmiechu, wszystko nas zachwycało, oboje byliśmy wtedy małymi dziećmi, które każdego dnia poznają coś nowego. Gdzieś tam zatarł się dystans pomiędzy ojcem a córką, a tato przybierał oficjalny ton tylko wtedy, gdy udzielał mi poważnych rad i przestróg dotyczących zachowania w akademii. Do tej pory pamiętam wspólne oglądanie zachodów słońca i rozwiązywanie sudoku [14] przy kubku Fukamushicha. Pamiętam tę niezwykłą szczerość i nić porozumienia, jaka się miedzy nami wytworzyła, jakbyśmy mieli jedno serce i jeden umysł. Wtedy oddalibyśmy wszystko, aby te niespełna trzy tygodnie trwały wiecznie, chyba podświadomie przeczuwaliśmy, że takie chwile już się więcej nie powtórzą, dlatego robiliśmy wszystko, aby wykorzystać je najlepiej jak potrafiliśmy. Staraliśmy się powiedzieć sobie jak najwięcej ważnych rzeczy, spędzić ze sobą cały swój czas. Zadawałam tacie mnóstwo pytań, będąc święcie przekonaną, że zna odpowiedź na każde z nich. Chciałam wiedzieć dosłownie wszystko. Czułam, że jeszcze niewiele wiem o życiu, chciałam być przygotowana, chciałam wiedzieć, co robić.

Tak naprawdę im bliżej było do mojego wyjazdu z wioski, tym bardziej się bałam, choć postanowiłam sobie, że nie będę okazywać strachu. Przecież nie mogłam zawieść taty, musiałam być dzielną dziewczynką, taką, jaką chciałby bym była, przynajmniej w moim mniemaniu. Jednak tato intuicyjnie wyczuwał mój strach, dlatego starał się mnie pocieszać, choć sam również był niespokojny.

Wielkimi krokami nadchodził dla mnie czas wielkich zmian, chwila, w której będę musiała wejść w prawdziwe życie, opuścić rodzinny dom i ruszyć swoją własną ścieżką. Bałam się jej i nie mogłam doczekać jednocześnie. Nie wiedziałam, co przyniesie mi los i to mnie fascynowało i przerażało.

– Jutro odwiozę cię do najbliższego miasta portowego i dopilnuję, abyś wsiadła na odpowiedni prom. Kiedy dopłyniesz do Hokkaido i znajdziesz się na suchym lądzie, na ciebie i inne dziewczynki będzie czekał nauczyciel z akademii, który zabierze was do szkoły – poinformował mnie tato w ostatnim dniu mojego pobytu w wiosce.

– Czy to znaczy, że nie popłyniesz ze mną? – zapytałam smutno.

– Niestety nie. W najbliższym czasie spodziewamy się ulewnych deszczy. Muszę wzmocnić zapory i wały, w przeciwnym razie deszcz zaleje naszą chatkę. Jednak mam dla ciebie coś, co cię rozweseli – oznajmił tato podając mi małe żółte pudełeczko obwiązane niebieską wstążką. – Tylko obiecaj mi, że otworzysz je dopiero, kiedy będziesz w akademii – dodał.

– Obiecuję, ojcze – powiedziałam weselszym tonem, z radością przyjmując prezent.

Następnego dnia wstałam jeszcze przed świtem, ponieważ droga do miasta była długa, a naszych koni, ze względu na ich wiek, nie można było zmuszać do pośpiechu. Po dosyć prostym śniadaniu, złożonym z pieczonego dorsza i kleistego ryżu z natto czyli z fermentowaną soją, wyruszyliśmy w drogę. Kiedy jechaliśmy nierówną, wyboistą trasą do miasteczka portowego, kilkoro spośród mniejszych dzieci przez jakiś czas truchtało kamienistą drogą za naszym wozem, machając mi na pożegnanie i śmiejąc się do mnie. Z naszej wioski tak rzadko ktokolwiek wyjeżdżał, że każdy taki wyjazd był dla nich atrakcją. Pamiętam, że wtedy przeszło mi przez myśl, że ja sama pobiegłabym drogą, gdyby ktoś ze stałych mieszkańców wyjeżdżał z naszej wioski. Też bym wołała, uśmiechała się i machała. Przecież byłam niewiele starsza od tych dzieci.

Z rozrzewnieniem i melancholią żegnałam się z moją chatką i całą wioską, ale w głębi duszy cieszyłam się, że to wszystko opuszczam. Nigdy tak naprawdę nie chciałam zostać chłopką, życie na wsi nie do końca mnie satysfakcjonowało. Zawsze ciekawiło mnie, jak wygląda ten „wielki świat”, znany mi tylko z opowieści przyjezdnych. W chwili wyjazdu czułam się tak, jakbym posiadała cenny klucz do jego bram. Byłam dumna i podekscytowana, ale również trochę niepewna. Konieczność rozłąki z tatą wisiała nade mną jak ciemna chmura, w jakimś stopniu mącąc moje szczęście, więc całą drogę siedziałam w ciszy, starając się na nowo zapamiętać każdy szczegół tak dobrze znanego mi krajobrazu. Wsłuchiwałam się w uspokajający szum morza, patrzyłam na dzieci bawiące się na wydmach, które z zaciekawieniem odwracały główki w kierunku wozu ojca i na rybaków pracujących przy naprawie sieci. Jak zawsze skupionych, dokładnych, sumiennych i utrudzonych. Przypominali mi drewniane figurki, które czasem strugał mój ojciec. Byli tacy niezłomni i niezmordowani, jakby nic nie mogło ich złamać ani pokonać, jakby byli wykonani z kamienia. Myśląc o tych rybakach wdychałam charakterystyczny słony zapach morskiego powietrza i ten metafizyczny spokój i harmonię, które panowały w naszej wiosce. Zdawało mi się, że ta siła płynie z każdego źdźbła trawy, z każdego ziarenka piasku i z każdej kropelki wody.

Gdzieś w głębi duszy miałam przeczucie, że muszę to wszystko zapamiętać, bo wspomnienie dobrze znanych stron pomoże mi, kiedy będzie mi źle, jak jakaś magiczna, trójwymiarowa pocztówka. Podświadomie czułam, że wkraczając w ten wielki nowy świat, muszę zachować jakąś więź z tym starym, nie godziło się, abym całkowicie odcięła się od swoich korzeni, nie mogłam zapomnieć, kim jestem i skąd pochodzę.

Starałam się ogarnąć wzrokiem każdy szczegół rodzinnego pejzażu tak, jakbym porównywała dwa obrazki, z których jeden różni się od drugiego tylko kilkoma drobnymi elementami. Nim się spostrzegłam, wjeżdżaliśmy już do miasta. Nigdy wcześniej w nim nie byłam, więc jak gąbka chłonęłam nowe elementy krajobrazu, zafascynowana całą masą nowych kolorów, dźwięków i tym charakterystycznym, trudnym do zdefiniowania szumem, jakie wydaje średniej wielkości miasto. Z wieloma rzeczami i zjawiskami zetknęłam się po raz pierwszy w życiu. Raz po raz szeroko otwierałam oczy i usta. Z każdą chwilą cisnęło mi się na usta coraz więcej pytań, lecz nie było czasu, aby je wszystkie zadać, ponieważ prom właśnie cumował i miałam nie więcej niż kilkanaście minut, aby kupić bilet, wsiąść na statek oraz pożegnać się z tatą.

Poczułam się lepiej, kiedy odszukawszy właściwy środek transportu stwierdziłam, iż większość z około dwudziestki przyszłych uczennic akademii również nie ma przy sobie rodziców, jednak to wcale nie ułatwiło mi pożegnania z ojcem. Po raz pierwszy w życiu mieliśmy się rozstać na tak długi okres i dla nas obojga rozłąka była niezwykle trudnym przeżyciem. Wtedy, kiedy wkraczałam w całkiem obcy świat, kiedy właśnie rozpoczynałam nowe życie, potrzebowałam jego wsparcia i obecności jak nigdy wcześniej, jednak nie mogłam tego mieć. Ceną za przepustkę do lepszego świata było wydostanie się spod ochronnej bańki, jaką stworzyli dla mnie rodzice, puszczenie ich dłoni, odcięcie pępowiny. Od dawna zdawałam sobie sprawę, że tak trzeba, że muszę to zrobić dla własnego dobra, a jednak kiedy przyszedł czas na pożegnanie z tatą, nie mogłam powstrzymać emocji, mimo iż siliłam się na spokój.

Staliśmy przez chwilę na pomoście, tak naprawdę nie wiedząc co zrobić i powiedzieć. Nie mogłam wykrztusić ani słowa, kompletnie zapominając o scenariuszu tej sytuacji, jaki przygotowałam sobie wcześniej, o wszystkich słowach, które planowałam powiedzieć, ba... o całej mowie, którą chciałam wygłosić. Nasze niezręczne i dość kłopotliwe milczenie przerwał sternik.

– Radziłbym się państwu pośpieszyć. Za siedem minut ruszamy, chyba że chcecie popłynąć następnym promem – rzekł mężczyzna uprzejmym tonem.

– Ależ nie, moja córka zaraz wsiądzie – odparł pośpiesznie tato, a kiedy sternik odszedł, zwrócił się do mnie:

– Nie martw się. Teraz musisz sama wsiąść na ten prom i popłynąć do akademii, ale odwiedzę cię, jak tylko będę mógł i będę przysyłał ci mnóstwo listów oraz paczki ze smakołykami. Nim się obejrzysz minie wiosna, a potem przyjdzie lato i spędzimy ze sobą ponad miesiąc [15]. Jesteś dzielną dziewczynką i na pewno dasz sobie radę – powiedział tato z wyraźnym wzruszeniem w głosie i mocno mnie przytulił.

– Kocham cię ojcze! – wykrztusiłam przez łzy. To było wyjątkowe wyznanie zważywszy na to, że dość rzadko okazywaliśmy i wyrażaliśmy swoje uczucia. Z reguły byliśmy bardziej powściągliwi.

– Ja ciebie też córeczko. Pamiętaj proszę, żeby napisać do mnie list jak tylko znajdziesz się w akademii. A teraz chodź ze mną, trzeba wnieść i umocować twoje bagaże i znaleźć ci dobre miejsce do siedzenia – powiedział tato i pomógł mi wejść na łódź.

– Pamiętaj, że do mnie możesz zwrócić się z każdym problemem i stosuj się do wskazówek mamy. Do widzenia – powiedział tato.

Kiedy siedziałam już na swoim miejscu, a moje bagaże były dobrze przymocowane do półki, tato po raz ostatni mocno mnie uścisnął, pocałował w czoło i zszedł z powrotem na pomost.

Prom ruszył. Długo siedziałam z nosem przyciśniętym do szyby, próbując się uspokoić. Wstydziłam się swoich ukradkowych łez. Przecież miałam być silną, bez względu na to, że wciąż nie umiałam poprawnie zdefiniować tego przymiotnika.

– Chcesz gumę? – zwróciła się do mnie dziewczynka siedząca obok.

– Dziękuję, nie mam ochoty – odparłam beznamiętnym tonem, z nosem wciąż przyciśniętym do szyby, choć obserwowanie krajobrazu nie bardzo mi pomagało.

– Weź, mi zawsze pomaga, kiedy jest mi smutno i jest naprawdę dobra – odparła nowa koleżanka nakłaniającym tonem. Oderwałam nos od szyby i zlustrowałam wzrokiem dziewczynkę proponującą mi gumę. Była ubrana w granatową spódniczkę, białą bluzkę i pasujący do spódniczki żakiet. Nie lubiłam takich panienek, zawsze wywyższały się i niejednokrotnie gardziły osobami mojego pokroju. Jednak ta wydawała mi się inna i w dodatku częstowała mnie gumą, która jak się okazało była w moim ulubionym smaku.

– Dziękuję – odparłam, wkładając sobie listek do buzi. – Trzeba być ubranym tak jak ty? To coś w rodzaju mundurka? – zapytałam niepewnie, nie odrywając wzroku od lśniących lakierek koleżanki, w których można się było dosłownie przejrzeć.

– Pierwszak, co? – bardziej stwierdziła, niż zapytała dziewczynka. – Nie, nasz szkolny mundurek składa się z keikogi [16] i obi. Do trenowania aikido [17] i kendo [18] zakładamy jeszcze hakama [19] – wyjaśniła uprzejmie.

– Z którego roku jesteś? – zapytałam.

– Z drugiego.

– Jak tam jest, no wiesz, w akademii? – zapytałam zaciekawiona.

– Ciężko, nauczyciele utrzymują surową dyscyplinę, ale za nic nie chciałabym chodzić do innej szkoły.

– Szczerze mówiąc nie wyglądasz na taką, co się lubi bić i interesuje się sztukami walki – stwierdziłam.

– To, że lubię mieć wyprasowaną bluzkę i wypastowane buty nie oznacza, że nie znam się na sztukach walki – stwierdziła rezolutnie dziewczynka, a ja w duchu przyznałam jej rację. Chyba nareszcie pojęłam, co znaczy przysłowie: nie oceniaj książki po okładce.

Potem obie się zamyśliłyśmy. Obecność kilkudziesięciu dziewczynek na promie płynącym do akademii sztuk walki trochę zbiła mnie z tropu, chociaż teoretycznie mogłam się tego spodziewać. Odkąd pamiętałam, zawsze miałam poczucie, że jestem inna, bo jestem dziewczynką, a moją pasją są sztuki walki. Jak już wcześniej wspominałam, rówieśnicy śmiali się ze mnie i dokuczali mi, a niektórzy dorośli próbowali mnie zmieniać, oburzali się lub wzdychali nade mną i kręcili głowami nad moją „niepoprawnością”. Zawsze myślałam, że jestem jedyną lub jedną z bardzo nielicznych, kimś innym, może nawet trochę wyjątkowym. Nagle okazało się, iż nie jestem ani inna, ani wyjątkowa, że jest więcej takich jak ja i że wcale nie jestem „rzadkim okazem”, jak mi się wcześniej wydawało.

Uświadomienie sobie tego wywołało we mnie mieszane uczucia. Z jednej strony oznaczało to upragnioną akceptację, której zawsze chciałam i do której zawsze dążyłam. Jednak z drugiej strony oznaczało to również pewien rodzaj przeciętności, którego zawsze mniej lub bardziej świadomie się obawiałam. Wśród tych dziewczynek niczym się nie wyróżniałam, niczym nie mogłam się pochwalić. Byłam zwykła, przeciętna i nieciekawa i to mnie trochę przerażało, bo już zdążyłam przyzwyczaić się i polubić ten delikatny szum wokół mojej osoby. Wśród tych ciasno myślących dzieci z wioski było też kilkoro maluchów, które mnie podziwiały i to było naprawdę fajne. Zastanawiałam się, kim będę pośród tych dziewczynek. Jaką rolę będę pełniła w społeczności szkolnej i czy swoimi umiejętnościami zdołam wywrzeć pozytywne wrażenie na kimkolwiek?

Obawiałam się samotności, tego, że nigdy nie zdołam dostać się do grona szczęśliwców posiadających przyjaciół. Ale jeszcze bardziej niż samotności obawiałam się, że moje umiejętności nie będą wystarczające, abym mogła uczęszczać do tak prestiżowej akademii, co dla mnie byłoby porównywalne z końcem świata. Z zamyślenia wyrwał mnie głos mojej towarzyszki.

– Zbieraj się, niedługo dopłyniemy – odparła.

– Myślisz, że dam sobie radę? – zapytałam niepewnie, licząc na słowa otuchy i pociechy, które mogłyby choć na chwilę stłamsić moje wątpliwości.

– Myślę, że nie masz co się martwić o swoje umiejętności, żaden pierwszak nie ma ich zbyt wielkich, a do Huraganu nie biorą byle kogo. To, czy dasz sobie radę, zależy od twojej determinacji i od tego, jak bardzo kochasz sztuki walki – wyjaśniła dziewczynka tonem znawcy.

Tak jak zapowiedział tato, gdy wysiadłyśmy z promu, czekał na nas nauczyciel i autokar, którym miałyśmy dojechać do akademii. Podróż autobusem minęła mi bardzo szybko i była niezwykle pouczająca. Kiedy odkryłam, że nowa koleżanka dość chętnie udziela mi rad, dotyczących oficjalnych i nieoficjalnych zasad panujących w Huraganie, postanowiłam trzymać się blisko niej. Okazało się, że moja decyzja była słuszna, bo gdy dojeżdżałyśmy do gmachu akademii, znałam już wszystkie punkty skomplikowanego regulaminu szkolnego, harmonogram dnia codziennego i niedzieli oraz mniej więcej wiedziałam, na których profesorów powinnam uważać.

Pierwszą rzeczą, która mocno mnie zdziwiła i szczerze mówiąc już wtedy lekko zaniepokoiła, jeżeli chodzi o nową szkołę, było jej położenie. Akademia znajdowała się w rozległej i niezwykle malowniczej dolinie, ze wszystkich stron otoczonej wysokimi wzniesieniami i pagórkami. Nie byłoby w tym oczywiście nic dziwnego, gdyby nie fakt, że owa dolina znajdowała się w środku pustkowia. W promieniu kilku kilometrów nie można było spotkać ani jednej ludzkiej istoty, ani jednej osady. Kierując się na północ od szkoły napotykało się wysokie góry, na wschód od niej były jeszcze wyższe góry, a idąc na zachód lub na południe godzinami można było wędrować po pofałdowanym, nierównym terenie, zanim dotarło się do miasta.

Kiedy dostrzegłam specyficzność krajobrazu, pomyślałam o dwóch sprawach. Pierwszą było skojarzenie akademii z warownym zamkiem, którego nikt nie może podbić. Potem pomyślałam sobie, że gdyby w akademii zdarzyło się coś złego, na przykład wybuchłby pożar, nie miałabym dokąd uciec i nikt nie mógłby usłyszeć mojego wołania o pomoc, nikt by nie zareagował. Ta myśl wywołała u mnie lęk, ale za bardzo chciałam uczęszczać do tej szkoły, aby przeszkodził mi taki szczegół, jakim jest jej położenie. Nie przypuszczałam nawet, jak wielką rolę w moim życiu odegra ten szczegół i jak perfidnie może zostać wykorzystany. Byłam za mała, by wywnioskować, że takie umiejscowienie akademii może być dla mnie w jakikolwiek sposób niebezpieczne. Ten dziwny fakt wytłumaczyłam sobie przesadną dbałością władz Zakonu o ochronę tajemnicy jego istnienia i nie chcąc zostać w tyle poszłam za pozostałymi dziewczynkami, więcej o tym nie myśląc.

Kiedy gęsiego przecisnęliśmy się wąską dróżką prowadzącą do akademii, naszym oczom ukazał się wielki kamienny łuk, na którym wyryte było motto: „Życie to walka, a walka to życie”. Kiedy po raz pierwszy odczytałam te słowa zdawało mi się, że rozumiem ich sens, ale zrozumienie przyszło dopiero po latach. Te słowa stały się moją mantrą i pewnego rodzaju kwintesencją całego mojego życia w akademii.

Z perspektywy czasu mogę stwierdzić, że ten kamienny łuk był dla mnie czymś w rodzaju bramy, portalem do zupełnie innego świata. Przechodziłam przez niego będąc naiwnym dzieckiem, ze zdjęciami rodziców w plecaku, talentem od Boga i wielkimi marzeniami oraz ideałami, schowanymi w małym serduszku. Wierzyłam we wróżki, miłość od pierwszego wejrzenia i w to, że dorośli są nieomylni i zawsze mają rację. Byłam kompletnie nieprzygotowana do życia, w które wchodziłam, całkowicie bezbronna. Ufałam ludziom i byłam święcie przekonana o ich bezgranicznym i bezinteresownym dobru. Pobyt w akademii pozwolił mi dorosnąć, skorygował pewne moje błędne przekonania. Czasami w bardzo bolesny sposób.

Za kamiennym łukiem znajdował się ogromny plac, posypany dużą ilością żółtawego piasku. Plac, zwany inaczej polem walki, podzielony był na specjalne sektory, do każdego z nich przyporządkowana była odpowiednia klasa. Przeogromne pole walki otaczały trzy budynki, połączone czymś w rodzaju podcieni. Cały kompleks budynków, kiedy zobaczyłam go po raz pierwszy, zrobił na mnie piorunujące wrażenie. Zbudowane w starym japońskim stylu budynki były niezwykle monumentalne, majestatyczne i wyniosłe, prawie jak świątynie. Choć miały zawijane dachy i parę innych starych architektonicznych ozdób, przedstawiały się tak mrocznie, że mogłyby być częścią scenografii z horroru. Swoim wyglądem napawały gościa mieszaniną strachu przed tym, co znajduje się wewnątrz i szacunku wobec dzieła stworzonego ludzką ręką. Nie były ani trochę przytulne, ani trochę przyjazne i ciepłe. Kiedy ujrzałam je po raz pierwszy, skojarzyły mi się z trzema bezdusznymi, bezlitosnymi strażnikami, którzy strzegą jakiejś mrocznej tajemnicy. Wywołało to we mnie dziwny i dość irracjonalny strach. Jednak szybko przestałam o tym myśleć i uważniej wsłuchałam się w szeptane instrukcje nowej koleżanki.

W pierwszym, największym budynku, znajdowały się sypialnie uczniów, tak zwane sale wspólne, pokoje i sypialnie nauczycieli oraz pomieszczenia do higieny czyli łazienki i toalety. W drugim, średnim budynku były klasy do nauki przedmiotów ścisłych, sale gimnastyczne oraz specjalne obserwatorium astronomiczne. W trzecim, najmniejszym budynku znajdowała się wielka stołówka, lecznica, w której pielęgniarka opatrywała ewentualne rany i robiła nam wszystkim okresowe badania oraz pokoje dla pracowników szkoły innych niż profesorowie na przykład kucharek.

Nauczyciele polecili nam zgromadzić się na polu walki. Dopiero, gdy posłusznie stanęłam w szeregu, zdałam sobie sprawę jak wiele uczennic razem ze mną będzie uczęszczać do akademii. Poczułam się trochę jak mała mrówka w wielkim mrowisku, jak przeciętna robotnica, a moje poczucie własnej wartości i wyjątkowości dramatycznie zmalało. Jednak orientując się jak wiele bardzo różnych dziewczynek, czasami nawet z różnych części świata stoi za mną i przede mną, uświadomiłam sobie, jaką jestem szczęściarą, że i dla mnie, prostej dziewczynki z maleńkiej wioski położonej na wyspie, która na mapie jest tylko malutkim punkcikiem, znalazło się miejsce w tak prestiżowej akademii. Od razu poczułam się lepiej, tym bardziej, że poznana na promie koleżanka stała tuż za mną i jej obecność w dość magiczny i bliżej nieokreślony sposób dodawała mi otuchy. Niesamowite było to, że nie znałam nawet jej imienia, a już czułam między nami jakąś więź, jakby była moją upragnioną starszą siostrą, o której zawsze po cichu marzyłam. Wiedziałam, że potrzebuję kogoś takiego jak ona. Kogoś, kto mnie pocieszy, kiedy będzie mi smutno, poinstruuje, kiedy będę zagubiona i powstrzyma, kiedy w przypływie impulsu będę chciała zrobić coś głupiego. I mimo że na pierwszy rzut oka widać było, jak bardzo się od siebie różnimy, wspólna pasja i parę innych szczegółów łączyło nas niczym najtrwalszy, najbardziej wytrzymały łańcuch, a znałam ją zaledwie od paru godzin.

Potem odbył się przydział do klas i do pokoi. Pierwszy przydział odbył się według wieku uczennicy, drugi za pomocą losowania. Kolejno podchodziłyśmy do wielkiej misy i losowałyśmy karteczki z numerkami pokoi. Ja i koleżanka z promu wylosowałyśmy ten sam numerek, choć zważając na to, że w pokoju mogły być tylko trzy osoby, a na placu było czterysta dwadzieścia dziewczynek, szanse na to były dość niewielkie. Byłam bardzo szczęśliwa, a to nie był koniec niespodzianek, jakie spotkały mnie tamtego dnia.

– Chodź, wiem gdzie jest sala numer siedem, zaprowadzę cię! – powiedziała dziewczyna z promu lekko zblazowanym tonem. Podążyłam za nią.

– Dzięki eee... – odparłam głupio, nie znając imienia koleżanki.

– Miko Toshiyama, ale mów mi Mika – wybawiła mnie z opresji Mika.

– Ochiyo Jakamasuto – również się przedstawiłam.

– Masz słynne nazwisko. Jesteś jakoś spokrewniona z byłą Mistrzynią Zakonu?

– Nie sądzę. Moja mama była gospodynią domową, a ojciec jest rybakiem.

– Na pewno? Jesteś bardzo podobna do Shayen Jakamasuto.

– To tylko zbieżność nazwisk – odparłam starając się, aby mój głos brzmiał pewnie. Tak naprawdę nie byłam do końca o tym przekonana, zważywszy na to, że moja mama również nazywała się Shayen i jak już wcześniej wspomniałam należała do Zakonu. Nigdy nie chciała zdradzić, jaki miała stopień wtajemniczenia. Tych zbiegów okoliczności było zbyt dużo, ale nie chciałam dzielić się moimi przypuszczeniami z nowo poznaną koleżanką. Postanowiłam siedzieć cicho i czekać na dalszy rozwój wypadków.

Nasz pokój był bardzo jasny i przestronny, urządzony w powszechnym w Japonii minimalistycznym i surowym stylu, przełamanym ozdobnymi detalami. Cała podłoga wyłożona była miękkim tatami [20], a rysunki na rolecie zasłaniającej duże okno i na fusuma [21] przedstawiające smoki były wprost bajeczne. Ściana wychodząca na podwórze, w której znajdowało się okno, była solidną podporą dla ogromnej szafy na ubrania i jedyną stałą ścianą w pokoju. Resztę konstrukcji pomieszczenia stanowiły lekkie, wyjmowane ścianki shoji, czyli po prostu drewniane ramy, wyklejone ryżowym papierem. Dzieliły one poszczególne pomieszczenia i niezbyt dobrze wygłuszały dźwięki, znacznie ograniczając naszą prywatność.

Wyżej wspomniana szafa, trzy niewielkie komódki na szpargały i niski, ale za to dość rozległy stół, stanowiły całość naszego umeblowania. Odpowiednikiem łóżek były futony wyciągane na noc z szafy, których miękkość, puszystość i niestandardową grubość wielokrotnie błogosławiłam w późniejszych czasach. Miniaturowe drzewka bonsai, trzy stojące andony [22] z rysunkami japońskiej kaligrafii na matowym szkle i różnokolorowe wielofunkcyjne poduszeczki skutecznie przełamywały bezduszny klimat naszego nowego miejsca zamieszkania, dodając mu ciepła i przytulności. Ogólnie nasza sypialnia stanowiła bardzo silny kontrast w stosunku do zewnętrznego wyglądu budynku sypialnego, który opisałam wcześniej. Wszystkie detale i ozdobne elementy były dobitnym dowodem na to, że owo pomieszczenie urządziła kobieta, zrobiła to z wielkim smakiem i wyczuciem, jednocześnie trzymając się japońskich kanonów urządzania domów i zasad feng shui [23].

Zdjęłam kurtkę, postawiłam swoje walizki na podłodze i zabrałam się do wyciągania z szafy futonu, ponieważ było już dosyć późno i byłam zmęczona. Nagle w pokoju rozległ się głuchy dźwięk pukania do fusuma. Mika bez słowa wstała ze swojego materaca i je otworzyła, aby do pokoju mogła wejść nasza współlokatorka, cała czerwona na twarzy z wysiłku, który musiała włożyć w to, aby unieść swoje ogromne torby. Dziewczynka postawiła te toboły na podłodze, po czym omiotła wzrokiem pokój i nas. Była tak przestraszona, jakbyśmy były ogromnymi lwami, żądnymi jej krwi.

– Cześć, jestem Mika – powiedziała Mika, kłaniając się lekko nowej koleżance.

– A ja Ochiyo – powiedziałam i uśmiechnęłam się mając nadzieję, że ten uśmiech trochę uspokoi nowo przybyłą.

– Nazywam się Reiko – wykrztusiła nowa, po czym wszystkie trzy zaczęłyśmy przygotowywać się do spania.

– Jesteś córką byłej Mistrzyni Zakonu, prawda? – zapytała Reiko, kiedy czesałam włosy. Wypowiedziała to zdanie bardzo cicho i nieśmiało, jakby nie miała prawa zadać mi tego pytania.

– To tylko zbieżność nazwisk – odparłam nieco zdenerwowana.

– Nieprawda. Ona też miała znamię na prawym obojczyku, takie samo jak ty.

– Moja mama była chłopką, zwykłą gospodynią domową, rozumiesz?! – mówiłam podniesionym głosem, ta cała sytuacja niezwykle mnie denerwowała, bo wspomnienie o mamie wciąż wywoływało tępy, silny ból, którego nie chciałam czuć.

– Shayen Jakamasuto parę lat temu zrzekła się stanowiska, by zamieszkać na Okushiri i poświęcić się wychowaniu syna o imieniu Kiko. Potem urodziła jej się córka o imieniu...

– Ochiyo?! Ale to przecież niemożliwe, jak mogłam nic o tym nie wiedzieć? Nie, to niemożliwe, musiało ci się coś pomylić – powiedziałam stanowczo i dobitnie.

– Nic mi się nie pomyliło. Przestań się wypierać, obrażasz w ten sposób pamięć swojej matki! – nagle podniosła głos Reiko.

– Zabiję cię, jeśli jeszcze raz stwierdzisz, że obrażam pamięć mojej matki! Rozumiesz?! Po prostu cię zabiję! – rozwścieczyłam się, wciąż miałam duży problem z tym, że moja mama nie żyje. Wciąż każde wspomnienie o niej paliło mnie niemiłosiernie, a stwierdzenie, że w jakikolwiek sposób kalam jej pamięć było dla mnie jak mocny policzek, jak najgorsza obelga.

– Hej, dziewczyny, uspokójcie się! – wtrąciła się Mika. – Jeśli Ochiyo naprawdę jest córką Shayen Jakamasuto, to Shayen z racji swej skromności mogła nie chcieć, aby jej córka wiedziała o jej pozycji w Zakonie.

– W takim razie jak dowiedzieć się prawdy? – zapytałam, kiedy już trochę ochłonęłam.

– Reiko, skoro tak dużo wiesz o Shayen Jakamasuto, to zadaj Ochiyo pytanie o jakiś trudny szczegół z jej życia, o którym wie niewiele osób. Jeśli udzieli poprawnej odpowiedzi, to znaczy, że jest jej córką.

– Jakie były ulubione kwiaty twojej matki? – zapytała Reiko.

– Białe orchidee – odpowiedziałam, wciąż patrząc na nią nienawistnym wzrokiem.

– Zgadza się. Wspomniała o tym tylko w jednym z nielicznych wywiadów, jakich udzieliła. Jaką bajkę na dobranoc opowiadała ci najczęściej?

– Nie opowiadała mi bajek. Na dobranoc czytała i tłumaczyła mi fragmenty „Dialogów konfucjańskich”.

– Zgadza się, również powiedziała to tylko raz. Czy na co dzień robiła sobie makijaż?

– Tak, ale bardzo delikatnie podkreślał jej urodę. Każdy myślał, że się nie maluje – odpowiedziałam, przypominając sobie mamę siedzącą naprzeciwko toaletki. Moje serce odpowiedziało na to wspomnienie ostrym bólem.

Reiko zamilkła. Milczała tak przez dłuższy czas, w oczach miała łzy.

– Czy Ochiyo odpowiedziała poprawnie na ostatnie pytanie? – zapytała zniecierpliwiona długim oczekiwaniem Mika.

– Nie wiem, zapytałam ją o to, bo sama chciałam to wiedzieć. Nie mam już żadnych wątpliwości, że jesteś jej córką. Nigdy nie przypuszczałam, że będę miała zaszczyt cię poznać – rzekła Reiko z najwyższą czcią i wzruszeniem.

– Proszę cię, nie traktuj mnie jak jakąś księżniczkę. Jeszcze pół godziny temu byłam zwykłą wiejską dziewczynką, a nie córką Mistrzyni Zakonu. Nie mówcie o tym nikomu, nie chcę się tu wyróżniać.

– Nawet jeżeli nie puścimy pary z ust, to i tak masz na nazwisko Jakamasuto i jesteś do niej podobna. Wieści szybko się rozejdą – odparła spokojnie Mika.

– To wszystko nie dzieje się naprawdę. Zaraz się pewnie obudzę i znów znajdę się w łóżku w swoim pokoju, w maleńkiej chatce na Okushiri – głośno wypowiedziałam swoje myśli. Mika podeszła do mnie i uszczypnęła mnie w ramię.

– Auu... to bolało! – krzyknęłam lekko, szczypnięcie było mocne i niespodziewane.

– Bo miało. A teraz powinnyśmy położyć się spać. Jutro czeka nas ciężki dzień. Nie przejmuj się, na początku na pewno będzie sporo szumu, ale potem każdy się przyzwyczai – pocieszyła mnie Mika, wracając na swój futon.

– Ty na pewno masz osiem lat? – zapytałam Mikę, marszcząc brwi.

– Tak, a co?

– Bo zachowujesz się, jakbyś miała co najmniej trzydzieści

– Staram się być po prostu rozsądna, też powinnaś – żachnęła się Mika.

– No cóż, ten świat jest pełen dziwactw i dziwaków – skwitowałam rozmowę, a po chwili poduszka Miki znalazła się na mojej twarzy. Obie roześmiałyśmy się lekko, po czym zgasiłyśmy światło. Z ciemności do moich uszu dotarł glos Reiko:

– Przepraszam Ochiyo, nie powinnam na ciebie tak naskakiwać – powiedziała ze skruchą.

– Nie ma sprawy, ja też przepraszam.

– Naprawdę podziwiałam twoją matkę – oświadczyła szczerze Reiko. – Musi ci być bez niej ciężko – dodała.

– Dziękuję za troskę, radzę sobie – odparłam trochę zbyt cierpko.

Potem obie dziewczyny smacznie zasnęły, a ja bezskuteczne próbowałam zmusić się do tego samego. W głowie miałam mętlik. To wszystko było dla mnie zbyt trudne do ogarnięcia umysłem. Nie rozumiałam, dlaczego rodzice ukrywali przede mną tak ważną informację, dlaczego nic mi nie powiedzieli. Miałam do mamy wielki żal, równocześnie zastanawiając się, czy mam prawo mieć do niej o cokolwiek pretensje, skoro ona już nie żyje. Kiedy umarła, postanowiłam sobie, że będę się zachowywać tylko tak, jak by tego chciała, teraz moje postanowienie było milion razy trudniejsze do zrealizowania, zważywszy na to, że tak naprawdę nie wiedziałam już jaka była i jakiego zachowania oczekiwała ode mnie. Skoro taiła przede mną swoją pozycję i wszystko, co z tym związane, czy to znaczy, że nie chciała, abym została wojowniczką? Czy chciała, abym poszła w jej ślady? – te pytania obijały mi się o wewnętrzną stronę czaszki, skutecznie nie pozwalając mi zasnąć. W jednej sekundzie chciałam natychmiast wypisać się z akademii, by w następnej obmyślać najbardziej trafne odpowiedzi na pytania, które będą mi zadawać rówieśniczki, kiedy dowiedzą się, kim jestem.

Kusiła mnie perspektywa szumu wokół mojej osoby, zamieszania, pytań o mamę, choć próbowałam nie przyznawać się do tego nawet przed samą sobą. Oczywiście nie chciałam mieć jakichkolwiek względów czy forów z powodu mojego nazwiska, chciałam tylko się jakoś wyróżniać, być oryginalną. Chciałam być taką, na którą patrzy się z podziwem z powodu ponadprzeciętnych umiejętności i zblazowanego stylu bycia, okraszonego trafnymi i ciętymi wypowiedziami, kierowanymi do tych, którzy ośmielą się stanąć mi na drodze. Wiedziałam, że to pragnienie nie do końca było właściwe, ale po tylu latach wyśmiewania i szykanowania chociaż raz chciałam być w centrum uwagi z jakiegoś pozytywnego powodu. Jednocześnie bałam się, że nie podołam, że nie spełnię oczekiwań już nie tylko rodziców, ale i całej akademii. Wyobrażałam sobie, że gdy inne uczennice dowiedzą się, że jestem córką byłej Mistrzyni, będą oczekiwały ode mnie, abym była geniuszem jeśli chodzi o sztuki walki i abym zachowywała się tak samo jak ona. Nie muszę chyba mówić, że to zadanie byłoby dla mnie niewykonalne, biorąc pod uwagę fakt, że znacznie różniłam się pod względem charakteru od mojej mamy. Mimo że naprawdę kochałam sztuki walki, to musiałam się jeszcze bardzo dużo nauczyć, aby móc powiedzieć o sobie, ze jestem dobra w tym co robię.

Targana sprzecznymi myślami, licznymi wątpliwościami i całą gamą uczuć począwszy od zafascynowania i euforii, poprzez strach i obawy, a na żalu i gniewie kończąc, przypomniałam sobie o prezencie od taty. Wstałam z futonu, otworzyłam jedną ze swoich walizek i wyciągnęłam z niej małe żółte pudełeczko przewiązanie niebieską wstążką. W pierwszym odruchu, wciąż rozżalona i zła na tatę za to, że przez całe moje życie mnie okłamywał, chciałam cisnąć prezent przez okno. Potem jednak ciekawość zwyciężyła nad gniewem i postanowiłam otworzyć pudełko. W środku, ku mojemu wielkiemu zdziwieniu, znajdowała się ulubiona bransoletka mamy i elegancko złożona na cztery kartka papieru. Wyjęłam bransoletkę i przyjrzałam się jej dokładnie, mimo iż znałam prawie każdy jej szczegół, ponieważ wielokrotnie widziałam ją na ręku mamy.

Była to bardzo ładna i oryginalna, choć niezbyt droga ozdoba, prawie w całości zrobiona z cienkich pasków metalu, które po nałożeniu na rękę fantazyjne oplatały nadgarstek. Po dokładnych oględzinach przedmiotu zauważyłam, że w te metalowe paski wtopione były małe białe koraliki, imitacja pereł, ale to co było najważniejsze, znajdowało się na górze. Niby tarcza zegarka na górze bransoletki znajdowało się starannie wykute z metalu nasze rodzinne kamon [24], przedstawiające pojedynczy kwiat wiśni. Byłam dumna, że mama zdecydowała się przekazać tę błyskotkę właśnie mnie. Ten drobny podarunek był dowodem jej miłości i tego, że w pełni akceptuje mnie jako córkę oraz uważa mnie za godną i dostatecznie dorosłą, aby nosić nasz rodzinny herb. Poza tym bransoletka należała do mamy, była jej ulubionym elementem biżuterii, jej częścią i kolejnym moim prawie świętym przedmiotem kultu. Przedmiotem, w którym według moich dziecięcych, nielogicznych i irracjonalnych wierzeń, znajdowała się cząstka jej duszy. Natychmiast założyłam mój najcenniejszy skarb na prawy nadgarstek, zapaliłam andon i delikatnie rozłożyłam kartkę papieru dołączoną do bransoletki. A oto, co pisała do mnie moja mama:

Ukochana córeczko!

Kiedy czytasz ten list prawdopodobnie nie ma mnie już wśród żywych. Moje ciało zniszczone przez chorobę najpewniej leży głęboko pochowane w ziemi, ale duchem wciąż jestem blisko, może nawet bliżej niż Ci się wydaje, czuwam nad Tobą i obserwuję Cię z nieba.

Wiem, że kiedy żyłam mogło Ci się wydawać, że jestem przeciwna temu, żebyś uprawiała sztuki walki, ale jest odwrotnie. Nie chciałam tylko, abyś poczuła, że musisz to robić, bo ja tak chcę. Chciałam zostawić Ci wolny wybór, pozwolić wybrać własną drogę. Z tego powodu nie powiedziałam Ci też o wielu rzeczach, o których już wiesz lub niedługo się dowiesz. Bardzo Cię proszę nie miej mi tego za złe, chciałam, abyś nauczyła się prostego i zwyczajnego życia, nabrała szacunku do przyrody i zwykłych dni oraz zrozumiała, że czasem jeden zachód słońca jest droższy niż wszystkie pieniądze świata. Na pewno czujesz się teraz nieco zagubiona i osamotniona, to minie. Jeśli tylko rozejrzysz się wokoło, znajdziesz wielu przyjaciół, gotowych służyć Ci radą i pomocą, a jeśli mocniej odetchniesz świeżym, wiosennym powietrzem, poczujesz zapach mojej miłości. Daję Ci moją bransoletkę, którą zrobiłam z pomocą mojej przyjaciółki, wiem, że zawsze bardzo Ci się podobała. Niech będzie Twoim talizmanem i niech przypomina Ci o mnie. Jesteś bardzo silna, ale mam bardzo wyraźne przeczucie graniczące z pewnością, że Pan Bóg wystawi Cię na wiele prób i będzie Ci bardzo ciężko. Uważaj na tych, którzy będą chcieli kontrolować Twoje życie. Twoje niezwykle silne umiłowanie wolności i swobody jest zbyt piękne, byś mogła pozwolić się zniewolić. Nie bój się podejmować wyzwań, po prostu odetchnij głęboko i chwyć wiatr w żagle, by móc płynąć tylko Tobie znanym szlakiem. Twoje serce będzie Twoim kompasem. Pamiętaj, że miłość jest najważniejsza i o nią warto stoczyć każdą walkę.

Chciałabym Ci jeszcze powiedzieć o wielu rzeczach, przed wieloma rzeczami ostrzec, ale sama musisz odkryć swój los, swoją własną ścieżkę. Tymczasem ja z nieba będę Ci pomagać w sposób, który inni nazywają fartem lub szczęśliwymi zbiegami okoliczności.

Zawsze kochająca

Mama

Złożyłam kartkę papieru i schowałam ją do pudełka, po czym starłam łzy płynące po moich policzkach.

– Nie mogę bać się podejmować wyzwań, muszę chwycić wiatr w żagle – stwierdziłam stanowczo i jeszcze raz spojrzałam na bransoletkę, połyskującą metalicznym blaskiem na moim nadgarstku. Potem zgasiłam światło i zasnęłam jak kamień, śniąc o mamie i kwiatach wiśni.

Przypisy

[1] Zgodnie z transkrypcją międzynarodową samogłoski japońskie należy wymawiać tak samo jak polskie. Wyjątek stanowi samogłoska y, którą wymawia się jako j. Większość spółgłosek wymawiana jest tak jak w języku polskim. Wyjątek stanowią: ch – ć, sz – ś, j – dź, z – dz.

[2] Epoka edo (jap. Edo-jidai; 1603 – 1868) – okres w historii Japonii, w którym rzeczywistą władzę sprawowali szoguni z rodu Tokugawa.

[3] Samuraj (jap. samurai – rzeczownik od czasownika samurau, znaczącego służyć panu), to pierwotnie świta służąca najwyższym dostojnikom japońskim, także gwardia cesarska. Z czasem termin rozszerzono do znaczenia „wojownik”.

[4] Szogun (jap. shōgun – generał). Początkowo stopień wojskowy dowodzących cesarską armią japońską, później dziedziczny tytuł wojskowych władców Japonii sprawujących faktyczną władzę w kraju rządzonym nominalnie przez cesarza. Okres panowania szogunów (pol. siogunów) nazywany jest bakufu rządy spod namiotu lub siogunatem.

[5] Katana – tradycyjny japoński miecz o długości jednosiecznej głowni powyżej 60 cm, o kształcie lekko wygiętym do góry i zaokrąglonym lub ściętym sztychu.

[6] Futon to ekologiczny materac do spania wypełniony warstwami zgrzeblonej surowej bawełny i obszyty wytrzymałym materiałem płóciennym.

[7] Fukamushicha to odmiana zielonej herbaty. Wyróżnia ją słodki smak.

[8] Buddyzm – główna religia, system filozoficzno-etyczny (rzadziej psychologia) w Japonii. Założycielem tej religii i twórcą podstawowych jej założeń był, żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e., Siddhārtha Gautama. Buddyzm opiera się na Czterech Szlachetnych Prawdach głoszonych przez Siddharthę Gautamę oraz na przedstawionej przez niego Ośmiorakiej Ścieżce, która prowadzić ma do ustania cierpienia.

[9] Terminem ō-sensei (dosł. „czcigodny mistrz”) często określa się założyciela danej budo. Tutaj to określenie jest zwrotem grzecznościowym, mającym na celu oddanie czci i odpowiednie uhonorowanie osoby zajmującej najwyższe stanowisko w Zakonie.

[10] Sensei (dosł. „wcześniej urodzony”; „ten, który uczy”; w znaczeniu: „nauczyciel”, „mistrz”) – japoński tytuł honoryfikatywny stosowany podczas zwracania się do nauczycieli, profesorów, prawników, doktorów, polityków, artystów, pisarzy oraz do ludzi, którzy osiągnęli pewien poziom mistrzostwa we własnej dziedzinie.

[11] Bushidō (jap. bushi – wojownik, dō – droga życiowa) – to zbiór zasad etycznych japońskich samurajów. Kodeks ten był ściśle związany z feudalizmem, miał na celu uzależnienie lenników od panów, czyniąc z nich jak najdoskonalszych żołnierzy i sługi. Etos samurajski kształtował się od okresu Heian do restauracji Meiji, kiedy zlikwidowano podział klasowy. Zawiera w sobie elementy konfucjanizmu, buddyzmu zen oraz rodzimej religii shintō.

[12] Karate – sztuka walki powstała na Okinawie (jednej z japońskich wysp).

[13] Obi – wspólna nazwa dla kilkunastu rodzajów pasów i szarf służących do przepasywania tradycyjnych japońskich kimon i keikogi, zarówno męskich, jak i damskich. Obi może przyjmować formę prostego pasa wykonanego z tkaniny, wiązanego od przodu jak i skomplikowanych ozdób wiązanych z tyłu w złożone kokardy. Obi jest też używane we wschodnich sztukach walki, gdzie przyjmuje zwykle postać najprostszą – pasa wiązanego od przodu.

[14] Sudoku (jap. sūdoku, czyli cyfry muszą być pojedyncze) – łamigłówka, której celem jest wypełnienie diagramu 9 × 9 w taki sposób, aby w każdym wierszu, w każdej kolumnie i w każdym dziewięciopolowym kwadracie 3 × 3 znalazło się po jednej cyfrze od 1 do 9.

[15] W Japonii początek roku szkolnego przypada na okres kwietnia. Pierwszy semestr trwa do 20 lipca, kiedy to rozpoczynają się wakacje letnie. Dzieci powracają do szkoły na początku września i wtedy rozpoczyna się II semestr, trwający do ok. 25 grudnia. Ostatni semestr (III) rozpoczyna się w styczniu i trwa do końca marca.

[16] Keikogi jest rodzajem bluzy stosowanej w większości japońskich sportów walki. Wykonane jest tradycyjnie z gęsto plecionej bawełny, chociaż zdarzają się wykonane z mocnego jeansu, jest dostępne w różnych kolorach, ale na ważniejsze okazje z reguły zakłada się białe. Keikogi sięga miej więcej do połowy uda, nosi się je na spodnie.

[17] Aikido to jedna z japońskich sztuk walki. Techniki aikido składają się głównie z rzutów, dźwigni, szczególnie z dźwigni na małe stawy: nadgarstki i łokcie, oraz uników i padów.

[18] Kendo (czasami można spotkać formę kendou – droga miecza) – sztuka walki wywodząca się z szermierki japońskich samurajów. Zasady walki oparte są na kodeksie bushidō.

[19] Hakama to szerokie, plisowane spodnie. Zakłada się ją na kimono bądź keikogi, używając do tego celu czterech pasów zwanych himo. Dwa dłuższe himo przymocowane z przodu hakamy przewiązuje się dwukrotnie dookoła siebie i wiąże na wysokości brzucha. Tylne pasy przekłada się pod obi i splata z przodu. Hakama ma siedem plis, pięć z przodu i dwie z tyłu. Każda z nich symbolizuje cnotę, którą powinien cechować się budoka.

[20] Tatami – tradycyjna mata japońska używana do pokrywania podłogi. Wykonana jest z plecionej słomy z trawy igusa obciągniętej materiałem. Większość tatami ma zestandaryzowane wymiary 90 × 180 × 5 cm, spotyka się również półtatami o wymiarach 90 × 90 cm.

[21] Fusuma – japońskie zasuwane drzwi bez zamków, wykonane najczęściej z tradycyjnego japońskiego papieru shoji.

[22] Andon – jedna z najstarszych form japońskiego oświetlenia wewnętrznego. Na początku był to rodzaj skrzynki o lekkiej konstrukcji drewnianej z bokami wyklejonymi papierem ryżowym. W środku andonu znajdowała się lampa oliwna. Z czasem papier zastąpiono szkłem, a lampę – żarówką.

[23] Feng shui (czyt. feng szuej) – starożytna praktyka planowania w celu osiągnięcia zgodności ze środowiskiem naturalnym.

[24] Kamon – oznacza rodzinny symbol identyfikujący jednoznacznie daną rodzinę. Bywa również określany jako herb, naszywka. Symbole, jakie wykorzystywano do stworzenia kamon, były zaczerpnięte w większości z natury (fale morskie, wydmy, błyskawice, góry, zwierzęta, rośliny – głównie chryzantemy). Niektóre symbole przedstawiały również rzeczy wykonane przez człowieka lub znaki chińskie. Oczywiście wszystkie wzory były bardzo symboliczne.