WSTĘP

W ostatnich latach, zdominowanych przez rozbudowę infrastruktury drogowej w Polsce, najwięcej zadowolenia miłośnikom roweru przysporzyło to, że w trakcie realizacji wieloletnich i kosztownych projektów i programów pamiętano również o nich. W konsekwencji powstały plany tworzenia sieci kilometrowych ścieżek rowerowych, idealnie wpasowanych i usytuowanych wzdłuż potężnych autostrad oraz dróg lokalnych, powiatowych i wojewódzkich. Dzięki temu kolarze i rowerzyści nie muszą rezygnować ze swoich zamiłowań, ciesząc się bezpieczeństwem i szerszymi możliwościami dotarcia do coraz to nowych miejsc. Takie działania stały się już częścią polityki wielu gmin i miast. Nie można nie wspomnieć w tym miejscu o wielkim udziale środków pozyskanych z UE, lecz nic tak nie podbudowuje chęci i zamiarów do realizacji zamierzeń jak osobista pasja i uporczywe dążenie do osiągnięcia wyznaczonych celów.

Ścieżki rowerowe to obszar od dawna zaniedbywany przez władze na różnych szczeblach. Zazwyczaj dla użytkowników rowerów pozostawiano skrawki chodnika lub pobocza dróg. Gdzieniegdzie był to fragment asfaltu, w innym miejscu kilka płyt betonowych, gdzie co parę metrów trafiała się dziura, a zazwyczaj była to droga gruntowa. Tam, gdzie się dało, rowerzyści musieli jeździć chodnikiem, a jeśli już trzeba było dojechać do dalszej miejscowości, pozostawało im pobocze, które w przypadku dróg gminnych i powiatowych oznaczało kiedyś po prostu pas ziemi pokrytej trawą, po którym jechało się z duszą na ramieniu, i to jak najdalej od drogi głównej, aby uniknąć potrącenia przez samochód.

W dobie wszechobecnej i niezmiernie szybko rozwijającej się motoryzacji, podsycanej koniecznością nadrobienia infrastrukturalnych zaległości wobec krajów Europy Zachodniej, jest spore grono osób, które wciąż pamiętają, że rower to fascynujący wynalazek ludzkości, choć dopiero od niedawna stanowi element wachlarza środków komunikacji dostępnych człowiekowi. Na zwiększenie ich entuzjazmu niewątpliwie wpływa fakt, że architekci i projektanci dróg zaszczycili swoją uwagą rower, który od wielu lat towarzyszył człowiekowi i mimo pędu ludzkości do szybkiego przemieszczania się, dążenia do przekraczania barier dźwięku, pozostaje po prostu pojazdem na dwóch kółkach napędzanych siłą ludzkich mięśni.

Ludzie poruszają się rowerem od niedawna – choć na pewno zadziwiający jest fakt, że pierwsze rysunki pojazdu przypominającego rower pojawiły się w starożytnym Egipcie[1]. Potem, po setkach lat, podobną konstrukcję opracował Leonardo da Vinci w 1490 roku, lecz – co może wprawiać w zdumienie – musiało minąć kolejnych 300 lat – by w roku 1790 zbudowano prototyp tego pojazdu. W następnym okresie, czyli od początku wieku XVIII, rower przeżywał intensywny i nieustanny rozwój. Był wzbogacany o kolejne części składowe – napęd przedniego koła (1845), koło z drutowymi szprychami (1869), napęd łańcuchowy (1868), aż wreszcie pod koniec XIX wieku John Kemp Starley zbudował pierwowzór współczesnego roweru.

Sam sposób napędu pojazdu poprzez odpychanie się nogami od podłoża wymyślono około roku 1820. Wtedy powstała tzw. drezyna, czyli maszyna biegowa, której nie należy mylić z pojazdem szynowym o tej samej nazwie.

W 1896 roku wprowadzono do programu igrzysk olimpijskich sport, polegający na wyczynowej jeździe na rowerze, nazwany kolarstwem. Dopiero po osiemdziesięciu latach skonstruowano rower górski MTB (mountain bike).

To człowiek wybiera pasję, którą się zajmuje. Zatem kolarstwo określa podejście użytkownika roweru do tej dyscypliny – sport czy rozrywka i rekreacja? Kolarstwo to sport, ból, cierpienie, poprawianie wyników, o czym wiele pisano w literaturze na całym świecie, lecz tego nie znajdziemy w tej książce. Jednak jazda na rowerze pojmowana głównie jako zajęcie poboczne, przypadkowe, zupełnie bez zaangażowania także nie daje pola do zainteresowania i tego też w tej książce nie znajdziemy. W tym wszystkim kolarstwo, rozumiane jako amatorskie, niemniej przygotowane i przemyślane uprawianie jazdy na rowerze, wykraczające nieco poza surowy rygor treningowy, z pewnością umożliwi nam odkrycie zalet otaczającego świata i regionu tak, jak może na to pozwolić poruszanie się na rowerze. To właśnie nad zaletami tej dyscypliny warto rozpisywać się na wiele sposobów, bowiem dla każdego człowieka, traktującego rower inaczej niż pojazd do przywożenia zakupów z targu, jazda na rowerze ma inny odcień.

Zalet kolarstwa, pomijając podróże rowerowe, które stanowią treść tej książki, nie sposób w pełni opisać. Ale trasy wskazane w rozdziałach, wymagające z pewnością profesjonalnego podejścia do jazdy na rowerze, mogą pomóc w samodzielnym odkryciu walorów wszystkiego, co łączy się z jazdą na rowerze. Choć z dużą pewnością odkrywanie świata na rowerze nieodłącznie wiąże się z jazdą w grupie z innymi ludźmi, to i tak odczucia każdego człowieka są inne.

Ze swojej natury trening kolarski wymusza pokonanie wielu kilometrów, a przede wszystkim opuszczenie granic miasta. Dopiero wtedy pojawia się szansa dostrzeżenia uroków i zalet obszarów, na których mieszkamy.

Odkrywanie czegokolwiek wymaga cierpliwości i czasu, czego nikt nie ma dziś w nadmiarze. Wszelako chyba w żadnej dziedzinie powiedzenie „cudze chwalicie, swego nie znacie” nie wydaje się trafniejsze w większym stopniu i z pewnością znajdzie swoje potwierdzenie, gdy na rowerze rozpoczniemy podróż po województwie zachodniopomorskim, a właściwie jego części – powiecie kołobrzeskim.

Powiat kołobrzeski znajduje się w północno-zachodniej Polsce nad Morzem Bałtyckim i poza swoimi walorami geograficznymi, klimatycznymi i historycznymi może być też atrakcyjnym miejscem na uprawianie kolarstwa. Jest to niezwykle przyjazny i odpowiedni teren dla kolarzy – krótkie zimy, umiarkowane temperatury, a także wiatry nad brzegiem Morza Bałtyckiego. Ale nie tylko.

Powiat kołobrzeski to szczególny region łączący walory turystyczne, geograficzne, klimatyczne, historyczne i naturalne. Korzyści z budowy ścieżek rowerowych ujęte w „Koncepcji Międzynarodowych Tras Rowerowych w Województwie Zachodniopomorskim”[2] dotyczącą niemal wszystkich obszarów życia stałych mieszkańców i osób przyjezdnych.

Ścieżki rowerowe w powiecie kołobrzeskim, poza wszelkimi innymi, pełnią swoją główną, nadrzędną rolę. Ze względu na charakter powiatu i donioślejsze dla niego znaczenie turystyki niż w pozostałych regionach Kołobrzeg wraz z przyległymi terenami przyciąga turystów krajowych i zagranicznych głównie w sezonie letnim, ale nie tylko. Niebagatelne są ich kryteria wyboru, które zmieniły się i nadal się zmieniają, co stanowi wyzwanie właśnie dla takich terenów jak powiat kołobrzeski. Klimat i czysta plaża, choć istotne, nie wystarczają już do przyciągnięcia turystów. Czynnikiem o większym znaczeniu jest szeroko pojęta wygoda, czyli, mówiąc praktycznie, odpowiednia infrastruktura turystyczna i drogowa, choć zasadniczo należałoby zmienić kolejność – ważniejsza jest właśnie infrastruktura drogowa, która umożliwia stworzenie odpowiednio rozległej, atrakcyjnej i zróżnicowanej infrastruktury turystycznej. Transport i komunikacja zapewniają szeroką ofertę turystyczną poprzez umożliwienie ludziom docierania do dalszych zakątków, ciekawszych miejsc, oferując pobyt turystom spragnionym plaż, a także tym szukającym odpoczynku w odosobnieniu. Dodatkowo mnogość i zróżnicowanie dróg, szlaków oraz ścieżek zapewniających połączenia komunikacyjne z głównymi drogami przelotowymi – to główny, poza bursztynowo pachnącą plażą, atut regionu turystycznego.

Podchodząc do sprawy w ten sposób, ścieżki rowerowe z założenia mają stanowić elastyczne i bezpieczne połączenie z drogami o dalekim i lokalnym zasięgu, tworząc idealne rozwiązanie dla okazjonalnych rowerzystów, którzy nie muszą poruszać się po drogach samochodowych, wyruszając na wycieczki z całymi rodzinami, oraz dla prawdziwych kolarzy, którzy dzięki połączeniom między dalszymi drogami docierają do odleglejszych zakątków powiatu.

Infrastruktura województwa zachodniopomorskiego obejmuje ponad 3000 szlaków rowerowych, a październik to idealny miesiąc na rozpoczęcie podróży rowerowej w głąb powiatu kołobrzeskiego…

*

…i nie chodzi o to, co widać wokół, kiedy jedzie się na rowerze, lecz o to, co wije się pod kaskiem w głowie kobiety, gdy przemierza tysiące kilometrów. Nieodgadnione meandry kobiecego umysłu, zawoalowane pokładami intensywnych emocji, harmonijnie komponują się z ogromem przeżyć, jakie oferuje kolarstwo, co daje mieszankę iście wybuchową.

Kobiece kolarstwo amatorskie nie opiera się na szczytnych celach rywalizacji na szosie z innymi ludźmi. Wiadomo, że kobieta-kolarka z góry skazana jest na łaskę lub niełaskę kolegów-kolarzy. Albo zasadniczo na ich zawsze chętną do pomocy dłoń lub może właściwie koło, gdy wieje targający wiatr. W efekcie górowania silniejszej i wytrzymalszej męskiej części ludzkości kobiety-kolarki zazwyczaj jeżdżą same, zostawiane za peletonem, ale nie samotne. Wspierane duchowo przez kolegów, za którymi widać jedynie kurz, pozostają w otoczeniu przyrody, własnych spostrzeżeń i przemyśleń. Pasjonatki jazdy na rowerze wciągane w meandry kolarstwa mają więc idealne warunki do tego, by bliżej pochylić się nad pięknem tego sportu. Śmigając wśród pól i lasów, łąk i zwierząt, awifauny, potoków i jezior, obserwują z bliska i daleka wszystko to, co warte jest zaobserwowania właśnie tu i teraz. Ponieważ skupione są raczej na przeżyciu niż zwycięstwie, umiejętnie i skrupulatnie wychwytują smaczki amatorskiego kolarstwa.

Niemniej owe smaczki są niczym bez uwydatnienia sytuacji, które namacalnie i niepodważalnie z każdym treningiem utwierdzają w pewności, że kolarstwo jest piękne wyłącznie wtedy, gdy wiąże się z wartościami, o których każdy wie, ale o których mało kto mówi – przyjaźnią, pomocą, bezinteresownością, niekiedy poświęceniem, wspólnotą, troską, czyli tym wszystkim, co leży u podstaw zdrowego sportu. Jazda na rowerze to nie tylko zdrowy wygląd i dobra kondycja, to także godziny zawiązywania przyjaźni, wystawiania własnego wachlarza wartości na próbę, ustanawiania priorytetów i osiąganie własną drogą wspólnych wniosków – że kolarstwo to sport, sport to zdrowie, zdrowie to zadowolenie, zadowolenie to świadomość, że dobrze mi tu, gdzie jestem.

Spostrzeżenia kobiety-kolarki to raczej nie profesjonalna relacja z wyścigu kolarskiego. Bo samo kolarstwo nie polega wyłącznie na ściganiu się. Kolarstwo zawodowe i amatorskie to kalejdoskop wspomnianych wartości. Warto przytoczyć słowa ikony polskiego kolarstwa – Ryszarda Szurkowskiego – wypowiedziane przy okazji stworzenia nagrody „Fair Play” – że kolarstwo to nie tylko gonitwa za wynikami i pieniędzmi. To coś więcej[3].

Może chociaż w niewielkim stopniu udało mi się więc przekazać własne wnioski i odczucia, dlaczego kolarstwo to nie jedynie rower. Chociaż… w tym wszystkim sam rower jest przecież najważniejszy.

[1] Rower [w:] Wikipedia, 06.12.2013, http://pl.wikipedia.org/wiki/Rower.

[2] Koncepcja Międzynarodowych Tras Rowerowych w Województwie Zachodniopomorskim, Szczecin, listopad 2002, www.rbgp.pl/files/135_17.pdf.

[3] Wypowiedź dla Telewizji Kablowej Kołobrzeg z konferencji „Kołobrzeg kocha rowery” (19 kwietnia 2013 r.).

PAŹDZIERNIK
Bogactwo ścieżek rowerowych

Nie trzeba być malarzem, ale wystarczy jeździć na rowerze, by mieć potem okazję wyrazić słowem czy pędzlem beztroskę i piękno krajobrazu, który towarzyszy kolarzowi mknącemu jesienią ścieżką rowerową. To przemierzanie trasy obsianej dywanem złotych liści w każdym odcieniu, gdy gdzieniegdzie widać czerwone jabłko leżące na drodze lub jeszcze iskrzące się w promieniach słońca na drzewie. To powiewający wiatr wprawiający w radosny taniec liście, odkrywające brązowo-miodowe kasztany i niosący ze sobą odgłos odlatujących dzikich gęsi.

Październik to zdecydowanie najlepszy miesiąc na skonfrontowanie swojego wyobrażenia o tym, jak wygląda jesień w mieście z tym, jak wygląda poza nim. Zresztą jedynie polska złota jesień, którą najlepiej można dostrzec i ocenić poza miastem, wśród pól i lasów, potrafi ukoić nasz smutek za odchodzącym na długie miesiące latem. Rozgrzewające promienie słońca na plecach i ciepło bijące od nagrzanej w lecie ziemi nie uchronią nas przed zmianą pory roku, podczas której kolarski trening wchodzi w fazę roztrenowania, czyli sentymentalnej kontemplacji tego, czego w trakcie szaleńczych letnich treningów kolarz nie zdołał zaobserwować.

Październik jest szczególnie dobrym miesiącem na rozpoczęcie wędrówki na rowerze po powiecie, gdyż krainy nadmorskie mają również to do siebie, że wraz z nadejściem nawet wczesnej jesieni pustoszeją. To właśnie tu najdotkliwiej, ze smutkiem i nostalgią daje się zauważyć, jak nadbałtyckie kurorty, mieściny i krainy wszechobecnej laby i pławienia się w odświeżającej mgiełce morskiej bryzy, ziaren piasku i oblepiającego słońca cichną i blakną. Wszystkie zakątki, dotychczas zatłoczone przez turystów i zwiedzających, odkrywają swoje tajemnice, uroki i walory – powiat kołobrzeski zalicza się również do takich terenów.

Region Kołobrzegu, jak wiele innych, jest dobrym miejscem do jazdy na rowerze. Nie ma w tym nic nadzwyczajnego, lecz jedynie na pozór, gdyż to, co wyjątkowe, nie zawsze jest widoczne od razu, nie zawsze i nie dla wszystkich dostępne, lecz staje się niezwykłe i wyjątkowe dopiero wtedy, gdy się to dostrzeże. A nie jest łatwo dostrzec zmiany zachodzące w najbliższym otoczeniu i najbliższej okolicy. Dla większości mieszkańców to nic nieznaczące tendencje, niemniej żaden lokalny patriota nie przeoczy, a zasadniczo nie powinien sobie pozwolić na przeoczenie, zmiany krajobrazu w swoim najbliższym otoczeniu.

Dla porządku administracyjnego – powiat kołobrzeski w obecnym kształcie został utworzony w 1999 roku. Jego powierzchnia obejmuje około 725 kilometrów kwadratowych, a w obrębie znajdują się następujące gminy: Dygowo, Rymań, Siemyśl, Ustronie Morskie, miasto Gościno i Kołobrzeg[1]. Każda z nich ma swoją chlubną, ale i bolesną historię, unikalną faunę i florę oraz znaki nadchodzącej nowoczesności, wtapiającej się i wiążącej przeszłość z przyszłością.

Chociaż nie jest to ten zakątek Polski, który skupia przemysł i biznes, więc pozornie wyjazd poza miasto nie uderza nas natychmiastowym powiewem innego, pozamiejskiego świata, to ogląd całego regionu zupełnie inaczej przedstawia się z perspektywy wycieczek kolarskich. Małe rozmiary infrastruktury powiatu umożliwiają szybkie wydostanie się z obleganych miejsc i wizyty w pobliskich oazach spokoju i natury.

Dlatego celem tej książki jest wskazanie najpiękniejszych i najbardziej malowniczych tras rowerowych w promieniu około 50 kilometrów, zahaczających o jak największą liczbę urokliwych przystanków czy regionalnych ciekawostek. Chociaż walory estetyczne i przyrodnicze pozostaną na pierwszym miejscu, czasem nasze drogi pokierują nas nieco poza powiat kołobrzeski. Dzięki temu uda nam się odwiedzić atrakcyjne punkty w sąsiednich powiatach, również leżących w województwie zachodniopomorskim.

Kołobrzeg, jako największy i najbardziej dostojny punkt powiatu, sanatoryjne centrum polskiego wybrzeża – 50-tysięczna Perła Bałtyku, to od zawsze znany i renomowany kurort nadmorski, umiejętnie i zgrabnie łączący atmosferę sprzyjającą wczasom rodzinnym z luksusowym centrum spa. Kołobrzeg stanowi punkt wyjścia do wszystkich treningów krajoznawczych opisywanych w tej książce.

Historia Kołobrzegu jest na tyle długa, bogata i obfitująca w daty i wydarzenia, że skupienie się wyłącznie na niej z pewnością odsunęłoby w cień wszelkie próby zainteresowania czytelnika czymś innym. Ślady historii, przeplatane unoszącym się w powietrzu zapachem solanek, borowin i bursztynów widać na każdym kroku, a ich wartość, naznaczona losami niezwykle istotnych dziejów, stawia Kołobrzeg na równi z takimi miastami jak Kraków czy Wrocław. Należy mieć to na uwadze, mijając po drodze niezliczone pamiątki z mniej i bardziej zamierzchłych czasów.

Nadmorski klimat bardzo sprzyja uprawianiu kolarstwa szosowego, choć – jakkolwiek śmiesznie to zabrzmi – górskim rowerem można też tu jeździć. Nazwy obu typów rowerów jasno wskazują podłoże i rodzaj dróg, po których trzeba się nimi poruszać. Zatem szosowy oczywiście na szosie, ale górski… niekoniecznie w górach. Nazwa rower górski pochodzi z języka angielskiego od wyrażenia mountain bike (MTB). Swoją budową znacznie różni się od roweru szosowego, popularnie nazywanego kolarzówką. Jest cięższy, masywny, z grubszymi oponami, co zapewnia możliwość poruszania się po drogach nieasfaltowych – gruntowych, żużlowych, a także leśnych, kamienistych, a nawet po plaży w śniegu. Znaczenia roweru górskiego nie sposób również przecenić ze względu na warunki pogodowe. Rower szosowy czasem nie nadaje się do jazdy zgodnie ze swoim przeznaczeniem, czyli po szosie. Staje się to niemożliwe w okresie zimowym, gdy droga jest śliska i oblodzona – wówczas rower górski jest tym jedynym odpowiednim, chociaż rzadko spotykane surowe mrozy, a także bijące od morza ciepło pozwalają długo pomykać drogami przy dodatnich temperaturach. Ponadto długi dzień i miodowo świecące słońce umożliwiają długie i spokojne treningi kolarskie, przeznaczone raczej na podziwianie i kontemplowanie zmieniającej się przyrody niż podnoszenie wytrzymałości organizmu, więc warto posiadać także rower górski.

Ze względu na prawdziwy wysyp w ostatnich latach wielu kilometrów ścieżek rowerowych jesienne podróże na rowerze z większą niż dotychczas intensywnością będą odbywały się w głównej mierze tymi szlakami. Takiemu doborowi tras sprzyja również pewne uspokojenie, które niesie ze sobą jesienna i zimowa aura, skłaniając organizm do spokojniejszego tempa jazdy i mniejszej prędkości. Krótsze wyprawy, ale pełne wyzwań i doznań, pozostaną nam na czas mroźnej, grudniowej i styczniowej aury. Trzymające ciepło lasy, jazda po piasku w pobliżu nadmorskich wydm i po zamarzniętej plaży przy łagodnym plusku fal morza gwarantują niezapomniane wrażenia.

Pierwsza podróż

Pierwsza podróż – nie znaczy najkrótsza; doprowadzi nas do granic powiatu – gminy Rymań, do której właśnie dzięki omówionym inwestycjom można dojechać niemal w całości po ścieżkach rowerowych. Wytrawnemu kolarzowi pokonanie trasy zajmie kilka godzin, lecz po dokonaniu rozmaitych modyfikacji trasa może odsłonić inne możliwości i warianty.

W tym miejscu, szczególnie przed pierwszym wyjazdem, dusza kolarza i rozsądek nie pozwalają mi pominąć garści pewnych wskazówek, których nieznajomość może nam przysporzyć sporo kłopotów i przykrości, a wtedy na nic piękna pogoda, trasa i cały wachlarz czekających na nas atrakcji. Kolarstwo i cała gama jego różnorodności to temat rzeka, o którym można dyskutować nieustannie.

Nie jest żadną niespodzianką, że spędzenie kilku godzin na rowerze, z przerwami lub bez, wymaga od nas pewnej dozy wytrwałości. Naszym obowiązkiem jest zadbanie, aby ta wytrzymałość była dobrze obudowana, większość czasu bowiem spędzimy na siodełku.

Jak wspomniałam wcześniej, kolarstwo to przygotowane i profesjonalne uprawianie jazdy na rowerze, które wymaga od nas zaopatrzenia się w odpowiednie jedzenie, picie i ubranie. Wszystko stosownie według odpowiedniej pogody. Jesień to piękna, ale zdradliwa pora roku, z czym wiąże się właściwy ubiór – bielizna termoaktywna, utrzymująca nas w cieple w chłodne dni, zamiast grubych i niewygodnych kurtek i szalików. Kolarze nie wyjeżdżają bez spodni z wkładką wszytą w miejscu, w którym siadamy na siodełku. To standard stosowany przez najlepsze firmy ubraniowe zaopatrujące kolarzy zawodowych na całym świecie. Ten niewidoczny dla innych element pozwoli nam spędzić nawet do kilkunastu godzin na rowerze i następnego dnia wsiąść na niego ponownie.

Ponieważ charakter wycieczek rowerowych jesienią nie będzie wymagał od nas ekstremalnego wysiłku (co ma miejsce latem), a co za tym idzie, dostarczenia dużej ilości kalorii, wystarczy wziąć ze sobą energetycznego banana lub słodki wafel, a do bidonu wodę z rozpuszczonym magnezem. Jesień wyjątkowo pomaga nam zakosztować swoich darów, więc w chwilach odpoczynku z łatwością znajdziemy co kilkanaście kilometrów dziko rosnącą gruszę czy jabłoń, z których samemu można zerwać soczysty owoc.

Może już ostatnia rzecz – pamiętajmy, że kask chroni nasze zdrowie i życie. Nośmy go.

Przed pierwszą wyprawą wypadałoby napisać coś o samym rowerze, niemniej z kilku względów wolałabym się tego nie podejmować. Rynek rowerów, osprzętu, akcesoriów, o ubiorach nie wspominając, rozwija się w ogromnym tempie, a zakup tego typu pojazdu jest wyrazem indywidualnego podejścia. Należy pamiętać, że ma być bezpieczny, dobrze dopasowany, sprawdzony w serwisie i w miarę możliwości jak najlżejszy.

Przed wyjazdem na szosę jeszcze jedna rzecz wymaga zaznaczenia. W książce opisuję trasy, które warto zobaczyć, i ścieżki, którymi warto przemierzać tereny powiatu. Ale w dalekie trasy rowerowe nie warto, nawet przy najpiękniejszej pogodzie i w najpiękniejszym krajobrazie, wyruszać samemu.

Kolarstwo to sport indywidualny i grupowy. Indywidualny – bo to w trakcie samotnych godzin kolarz sprawdza i trenuje organizm, co potem wręcz należy skonfrontować w rywalizacji z innymi. A grupowy… bo nie warto wyruszać samemu… Nawet nie wolno. Na odcinku 100 kilometrów może nastąpić wiele różnych zdarzeń, wliczając w to także okoliczności całkowicie nieprzewidziane. Wtedy samemu doświadcza się tego, co znaczy grupa ludzi myślących podobnie i znających trud kolarstwa. Grupa kolarska na ulicy (choć nie pozwalają na to przepisy drogowe: należy jeździć dwójkami) w jednakowych ubiorach to uroczy widok przywołujący na myśl wiele ważnych wartości: wspólnotę, braterstwo, pomoc, bezinteresowność. Grupa kolarska przemierza wspólnie wiele godzin na rowerach, radząc sobie z upadkami, złą lub zaskakującą pogodą czy defektami pojazdów.

Zatem uzbrojeni po zęby opuszczamy mury Kołobrzegu. W pierwszej kolejności należy skierować się do ronda Solidarności i zjechać z niego w kierunku drogi na Białogard. Tam szybko odnajdziemy polbrukową ścieżkę rowerową, którą wzdłuż osiedla Janiska dotrzemy na niewielkie wzniesienie na skraju miasta. Na jego szczycie dostrzeżemy przystanek autobusowy i tam wjeżdżamy na chwilę na drogę numer 163: Kołobrzeg – Białogard, a następnie, zjeżdżając z niej po 800 metrach pierwszym zjazdem w prawo, delikatnie wjeżdżamy, jakby z większym oddechem, w łagodny, wiejski krajobraz innego, spokojniejszego rejonu.

Na naszej drodze jako pierwszą napotykamy wieś Niekanin. To swoista brama otwierająca przed nami rozległą siatkę dróg, dróżek i ścieżek do pokonania na rowerze, wraz z całym szeregiem odnóg, rozgałęzień i możliwości. Zazwyczaj na całej trasie od Niekanina poprzez Obroty i Bogucino do rozwidlenia na Pustary przez 8 kilometrów będzie towarzyszył nam wiatr wiejący w plecy, aż w końcu dojedziemy do rozgałęzienia Czernin – Ząbrowo. Warte polecenia są oba kierunki, lecz ze względu na fascynującą sieć ścieżek rowerowych oraz cel naszej podróży – Rymań, kierujemy się w prawo. Przemierzając zjazd do Ząbrowa, zerkamy na prawo, gdzie nieustannie goszczą wędkarze. Tu króluje Parsęta[2] – główna 140-kilometrowa rzeka powiatu, wypływająca w okolicach Szczecinka, a dokładnie z Parsęcka. Według stałych bywalców, okolice Ząbrowa to znane miejsce, słynne z dużych okazów. Nie wydaje mi się, aby wygodnie było jechać ze sprzętem wędkarskim na plecach na rowerze, ale nie można powiedzieć, że opis miejsca autorstwa jednego z wędkarzy nie brzmi zachęcająco:

Łowisko w okolicach Ząbrowa można podzielić na odcinek powyżej mostu i poniżej w kierunku Bogucina. Polną drogą za mostem możemy pomaszerować w kierunku lasu na południe i od razu wchodzimy w dobry odcinek rzeki, koryto dość zwarte, na prawym brzegu dużo łozin, lewy jest wysoki i dostępniejszy. […] Rzeka jest szeroka, głęboka i majestatyczna, brzegi dostępne przy minimalnym stanie wody do samego Bogucina. […] Rzeka płynie wśród łąk w szpalerze nadbrzeżnych drzew… tu aż pachnie grubą rybą[3].

Kto łowi, ten zostaje, kto nie, jedzie dalej i dociera uroczym mostem na Parsęcie do Ząbrowa. Do Ząbrowa prowadzi kręty i zwodniczy podjazd, który jeszcze w połowie wydaje się przyjazny, więc wszyscy jadący ze sobą towarzysze nadal rozmawiają, pod koniec odcinek ten nagle robi się stromy i już raptem nie ma tematu do rozmowy. Chwila oddechu, czy może chwila na wyrównanie oddechu, i dojeżdżamy do rozwidlenia, które w prawo doprowadzi nas do Kołobrzegu w prostej linii, a w lewo do Gościna, wzdłuż drogi numer 162. Skręcamy więc w lewo. Od tego miejsca powiat prezentuje się nader urokliwie. Zjeżdżając prawie natychmiast z tej drogi w lewo, wjeżdżamy na nową ścieżkę Ząbrowo – Jarogniew (około 3 kilometry), oddaną do użytku w zeszłym roku. Do tej pory jedyną możliwością dojazdu do Gościna było poruszanie się drogą główną, natomiast w roku 2011 w ramach Planu Odnowy Miejscowości Ząbrowo na lata 2007-2013 zbudowano opisywaną tu trasę, która bezkolizyjnie i bezpiecznie pozwala dotrzeć do tablicy z napisem Jarogniew. Kawałek za nią, przy przystanku autobusowym, spotyka nas kolejna miła niespodzianka – przy wyjeździe z tej drogi przecinamy ponownie drogę numer 162 i wjeżdżamy w kolejny złocisty leśny tunel okalający ścieżkę, która doprowadzi nas już do samego Gościna.

Gościno i jego obwodnica

Nie bez powodu nazwa niegdysiejszej wsi Gościno, zapisana po raz pierwszy w 1238 roku, pochodzi od imienia Gościmir, co równocześnie może kojarzyć się z gościnną atmosferą. Średniowieczna wieś Gościno była własnością rady miejskiej Kołobrzegu, w latach 1975-1998 należała do województwa koszalińskiego, ale od 1 stycznia 2011 roku posiada prawa miejskie[4].

Podobnie jak cały powiat, również Gościno przeżywa swój rozkwit i idącą za tym budowę obwodnicy tego miasta. Jest ona niezbędna do dalszego jego rozwoju, gdyż spowoduje przeniesienie ruchu tranzytowego poza centrum miasta i w dalszej perspektywie umożliwi połączenia drogowe z innymi miejscowościami[5]. Główna przelotowa XIX-wieczna ulica nie spełnia standardów drogi wojewódzkiej, a z powodu złego stanu nawierzchni stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa. Obwodnica będzie miała 4 ronda, począwszy od ulicy Lubkowickiej i będzie dochodziła do wylotu na Świdwin, do włączenia do drogi 162[6]. Od obwodnicy odchodzą odnogi ścieżek rowerowych, co słusznie więc spełnia zamierzony cel, dając kolarzom możliwość unikania niebezpiecznych dróg szybkiego ruchu.

Szlakiem zwiniętych torów

Gościno jako cel wypraw rowerowych czy treningów kolarskich to miejsce, które warto odwiedzić i poznać, zwłaszcza że przeżywa ostatnio rozkwit i odnowę. Odrestaurowane budynki, wypielęgnowane ulice, ścieżki rowerowe doprowadzające wprost do miasta zachęcają wręcz, by je odwiedzić. Tak jak wiele dróg prowadzi do Gościna, tak i wiele dróg wyprowadzi nas z niego bezpiecznie w dalsze zakątki powiatu.

Mało kto zdaje sobie sprawę, że prawie cała sieć ścieżek rowerowych oparta jest na niezwykłym pomyśle zagospodarowania dawnych tras kolejki wąskotorowej. Pomysł wykorzystania nasypów dawnej kolejki wąskotorowej, której ułożenie i powiązanie z miejscowościami samo w sobie rozwiązywało sprawę zapewnienia powiązania ścieżkami rowerowymi w ramach powiatu, pojawił się niedawno. Pod nazwą programu „Szlak zwiniętych torów” Gościno zyskało dofinansowanie na budowę 22 kilometrów ścieżek rowerowych z funduszy europejskich[7]. Nazwa projektu sama sugeruje przeszłość i pochodzenie obecnych tras rowerowych, więc nie sposób pojechać nimi dalej bez spojrzenia wstecz.

Dziś kolejka wąskotorowa została niemal całkiem zapomniana. Ale w czasach swojej świetności była swoistym centrum życia społecznego. Prawie każdy mieszkaniec codziennie z niej korzystał, spotykając się i rozmawiając ze znajomymi rano przed rozpoczynającym się dniem i wieczorem w drodze powrotnej:

Kiedy jeszcze chodziłem do liceum w Kołobrzegu, po lewej stronie ul. Solnej istniał dworzec wąskotorowy Kołobrzeg Kostrzewno. Dworzec był stary, przedwojenny, drewniany. Co ciekawe, była tzw. trzecia szyna wiodąca od dworca wąskotorowego do normalnotorowego. […]

Moi koledzy z liceum dojeżdżali ciuchcią z okolicznych wsi do szkoły. W tamtych latach […] PKS-y nie istniały, a rowerami było za daleko. Ja też jeździłem ciuchcią, najczęściej z Kołobrzegu do Rymania. […] Zaraz za stacją ciuchcia skręcała w lewo (za jednostką wojskową) w kierunku do Zieleniewa, tam jej torowisko biegło obrzeżem wsi, przecinało drogę i dalej nasypem do Błotnicy i w kierunku na Charzyno. Do Gościna jechała z lewej strony szosy, potem ją przecinała i dojeżdżała do Gościna. Dalej jechało się na Trzynik. Kolejka jechała bardzo wolno, może ze 20 kilometrów na godzinę. […] Podróż do Rymania ciągnęła się naprawdę długo, chyba ze 2 godziny, choć to tylko niecałe 40 kilometrów[8].

Eugeniusz Rydz w „Rozwoju i regresie sieci kolejowej na Pomorzu Środkowym”[9] opisuje rozwój budownictwa kolejowego, świetność kolejki wąskotorowej i jej upadek. Niewątpliwie budownictwo kolejowe wspomagało rozwój terenów nadmorskich, w związku z czym po roku 1880 na Pomorzu Środkowym wpłynęło na wykształcenie się głównych ośrodków komunikacji kolejowej między Kołobrzegiem a pozostałymi gminami i wsiami powiatu kołobrzeskiego, a nawet miejscowościami położonymi dalej. Według tego autora znaczenie komunikacji i transportu kolejowego było tak duże, przyczyniając się do prężności powiatu i zamożności mieszkańców, że pomoc państwa dla upadających zakładów przemysłowych produkujących sól z wody morskiej w Kołobrzegu została przerwana w roku 1857, gdyż dzięki kolei mieszkańcy mogli zyskać nowe źródła utrzymania[10]. Otwarcie linii kolejowej do Kołobrzegu nie było także bez znaczenia z oczywistych względów. Liczba nowych kuracjuszy przybywających do tego nadmorskiego kurortu zwiększyła się wydatnie właśnie dzięki kolei.

Znaczenie transportu kolejowego oraz jego rosnąca popularność uzmysłowiły władzom niedostateczną gęstość sieci kolejowych, a także konieczność uzupełnienia sieci dróg bitych i linii szerokotorowych na terenie kilku dawnych powiatów Pomorza Środkowego. Rozwiązaniem były linie kolei wąskotorowej. Świetność i rozwój, a także niezwykłe korzyści z jej budowy zostały zintensyfikowane przez nowy akt prawny, dający większą swobodę w zarządzaniu nimi. To ustawa sejmu pruskiego o kolejach lokalnych z 27 lipca 1892 roku, która stwarzała możliwości budowy lokalnych kolei prywatnych i samorządowych. Była wynikiem dążenia środowisk lokalnych do usprawnienia połączeń między pobliskimi miejscowościami.

W latach 1894-1921 zbudowano między innymi kolej wąskotorową na odcinku: Rymań – Gościno – Kołobrzeg (35,8 kilometra), Gościno – Pobłocie Wielkie (9 kilometrów) oraz Pobłocie Wielkie – Lubiechowo – Karlino (10,1 kilometra). Wtedy podczas rozbudowy kolei wąskotorowej na południe od Kołobrzegu najważniejszym węzłem w tym rejonie było Gościno. Linie wąskotorowe z tej wsi wychodziły w pięciu kierunkach (do Reska, Kołobrzegu, Karlina, Piotrowic i Sławoborza). Wywożone stamtąd płody rolne kierowane były głównie do portu w Kołobrzegu, skąd dalej drogą morską transportowano je do zachodniej części Niemiec[11].

Niestety, II wojna światowa wyznacza swego rodzaju początek regresu linii kolejowych na tym terenie. To, co musiało się stać, zaczęło być wyraźnie widoczne, w dodatku zniszczenia wojenne robiły swoje. W konsekwencji w późnych latach 40. XX wieku masowo rozbierano tory. Kolej Kołobrzeg – Gościno – Karlino zlikwidowano ostatecznie w roku 1961.

Historia kolejki wąskotorowej w powiecie kołobrzeskim się zakończyła, ale nie przepadła bezpowrotnie. Chyba nikt nie przypuszczał, że tak skrupulatnie zaplanowaną sieć torów wykorzysta się w przyszłości. Tak jak rozbudowa kolejki wąskotorowej przyniosła splendor i rozwój obszarowi, tak kilkadziesiąt lat później te unikatowo położone nasypy pozostałe po kolejce przyniosą równie duży rozwój powiatu. „Zwinięte tory” wykorzystano w najlepszy możliwy sposób, proponując zbudowanie ścieżek rowerowych na pozostałych nasypach kolejki.

Widziałem jak stopniowo, z biegiem lat, wraz z rozwojem transportu samochodowego, zaczynało ubywać pasażerów i towarów. PKS przejmował coraz więcej przewozów. Z każdym rokiem było coraz mniej przewozów, więc zaczęto ograniczać liczbę kursów kolejki wąskotorowej. I tak wszystko chyliło się ku upadkowi. Po zlikwidowaniu kolejki w Kołobrzegu (1961) przez kilka lat istniała jeszcze kasa, no i sam budynek stacji Kołobrzeg-Kostrzewno. Tam nadal zatrzymywały się pociągi, tyle że normalnotorowe, jadące w kierunku Trzebiatowa. A potem zlikwidowano i to. Budynek został zamknięty, zabity deskami aż w końcu, w latach 60. rozebrano go.

Ale kolejka wąskotorowa w okolicy ocalała. Pozostał przecież dojazd do Gościna od strony Sławoborza. Wielokrotnie spotykałem ciuchcię na trasie w okolicach Rymania. Jechał sobie taki pociąg wąskotorowy, na czele z dymiącym parowozem, a potem wagoniki osobowe i torowe. Bardzo często kolejka woziła drewno do Gościna. W Skrzydłowie koło Rymania przy przystanku kolejowym była składnica drewna. Tam składowano dłużycę, która wagonikami była wożona później do Gościna. Fajny był widok, jak jechaliśmy obok siebie: kolejka i ja, już we własnym samochodzie. Oczywiście zawsze przepuszczałem ją, bo miała pierwszeństwo[12].

Wszechobecność ścieżek rowerowych biegnących po nasypach nie pozwoli nam zapomnieć o znaczeniu, jakie odgrywała kolejka wąskotorowa w zeszłym wieku, a jednocześnie z pewnością skłoni do podziwu, jak kręte trasy przemierzała. Cóż mówić więcej – nasypy okazały się idealne dla późniejszych ścieżek rowerowych.

W Gościnie wyjeżdżamy z ulicy Torowej na ścieżkę rowerową i rozpoczynamy już bezpośrednią podróż do Rymania szlakiem zwiniętych torów. Odcinek prowadzący nas do drogi Trzynik – Siemyśl jest już dobrze zagospodarowany, można zobaczyć uroczą nowo wybudowaną wiatę, nadającą się na piknik albo schronienie przed ulewnym deszczem. Przez Trzynik również przebiegała kolejka wąskotorowa: zbudowana w 1895 roku, została zamknięta dopiero w 1989[13]. Dziś, na około 7 km, przejeżdżamy w miejscu przecięcia dawnych torów z szosą, którą, kierując się w lewo dojechalibyśmy do wspomnianego Trzynika, a w prawo – do Siemyśla. Gminę Siemyśl oraz wieś Trzynik odwiedzimy jeszcze nie raz, w większym przybliżeniu ukazując ich niewątpliwe walory, szczególnie te atrakcyjne dla kolarzy. Odwiedzając te miejsca, które zazwyczaj są niewielkimi skupiskami ludności i często zaniedbanej infrastruktury, nie można oprzeć się dominującej przyrodzie, która w pełni ukazuje swoje uroki właśnie tam, gdzie przemysł i gęsta zabudowa nie zabrała jej całej przestrzeni.

Jazda długą ścieżką rowerową (całkowita długość od ulicy Torowej w Gościnie do wjazdu do Rymania to 16,5 kilometra) ma jeszcze jedną, chyba najważniejszą zaletę. Można całkiem beztrosko i całkiem szybko mknąć na rowerze na szczycie dawnego nasypu kolejowego, wśród spokojnej i nieogarniętej przyrody leśnej, mając na względzie jedynie to, by nic nam nie umknęło. To bezpieczna część sieci: wije się niczym leśny szlak i lekko jedynie przecina nietknięty przez człowieka las. Mniej więcej w połowie tego 16-kilometrowego odcinka docieramy do kolejnej drogi, Trzynik – Drozdowo. Przecinamy ją i kontynuując jazdę ścieżką, dojedziemy już wprost do Rymania. Warto zatrzymać się na chwilę i sprawdzić, czy jedziemy po ścieżce asfaltowej, czy po dywanie z liści, które dokładnie przykrywają asfalt, nie pozwalając na dostrzeżenie żadnego ciemnego skrawka drogi.

Rymań to daleko wysunięte miejsce, najdalszy zakątek powiatu kołobrzeskiego, gmina wiejska z niewiele ponad 4 tysiącami mieszkańców, położona obok szosy numer 6: Szczecin – Gdańsk (droga krajowa)[14]. Zanim wybierzemy się w dalszą, niekoniecznie powrotną drogę, wypada zasilić organizm, dostarczając mu niezbędnych kalorii. Nie bez potrzeby wspominałam wcześniej o odpowiednim ubiorze dla kolarza jesienią i zimą. Chłód działa konsekwentnie i dotkliwie. Wyziębia organizm i jednocześnie go osłabia. Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że niska temperatura w połączeniu z wiatrem może sprawić niemiłe niespodzianki, powodując w mgnieniu oka prawie całkowite osłabienie. Organizm mocno się eksploatuje, walcząc z wysiłkiem, ale także z zimnem. Dlatego systematyczne dostarczanie kalorii jest tak szczególnie istotne. Skądinąd: promienie słońca przyspieszają wydzielanie endorfin, powodując natychmiastową poprawę samopoczucia. Ale nie zawsze mamy słońce na zawołanie.

Przy okazji zjeżdżania ze szlaku zwiniętych torów proponuję ostatnie zetknięcie się ze wspomnieniem o Rymaniu i jego kolejce wąskotorowej:

Po drodze, w każdej mijanej wiosce, był przystanek – taki prosty, żeby tylko wsiąść i wysiąść. Jeździli mieszkańcy wsi i dużo młodzieży do szkół. Ale za to w Rymaniu była okazała stacja z budyniem i wieżą ciśnień. Kolejka woziła też towary, właściwie wszystko: ziemniaki, buraki, zboże, materiały budowlane, nawozy sztuczne, węgiel, dosłownie wszystko, co wiązało się z produkcją rolną. Wożono też dużo drewna. Wagony towarowe były dołączane do osobowych. Jechały z Kołobrzegu i po drodze były odczepiane na stacjach, np. w Gościnie […].

Mnóstwo ludzi jeździło w tamtych czasach kolejką. Autobusów nie było, taksówek też nie, a jeśli nawet, to były nieliczne i bardzo drogie. Między miejscowościami ludzie jeździli starymi, zdezelowanymi rowerami i… ciuchcią. Kolejka była naprawdę niezbędna, no i często kursowała. […][15].

Z Rymania mamy kilka możliwości dalszej podróży. Przede wszystkim nie wypada opuścić tego zakątka bez obejrzenia Kem Rymańskich i jeziora Popiel. Do tych miejsc jednak wrócimy ponownie na wiosnę, w innej aurze, wśród zieleni i wyżej świecącego słońca.

Przy końcu ścieżki rowerowej w Rymaniu przekraczamy drogę krajową numer 6: Szczecin – Gdańsk i wjeżdżamy na ścieżkę rowerową w prawo, która prowadzi nas wzdłuż tej szosy. Po przejechaniu około 2 kilometrów po prawej stronie zobaczymy drogowskaz z napisem „Siemyśl”. W tym kierunku zmierzamy w drogę powrotną do Kołobrzegu (30 km). Ponownie z dużą ostrożnością przecinamy drogę numer 6 i wjeżdżamy na drogę prowadzącą z powrotem. Nie jest to już ścieżka rowerowa, lecz droga asfaltowa, na szczęście niezbyt ruchliwa i przechodząca przez małe miejscowości.

Pierwszą z nich jest Gorawino, lecz wcześniej wjedziemy na niezbyt duże wzniesienie i podążymy odnowioną drogą powiatową. Przed Gorawinem zobaczymy skręt w lewo na Starnin. Jedziemy jednak prosto i parę kilometrów dalej, na fantastycznym wręcz zjeździe, można ułożyć sobie poziomo pedały, złożyć się i zjeżdżać nawet z prędkością dochodzącą do 60-70 km/h. Uwaga o poziomo ułożonych pedałach na zjazdach nie jest bez znaczenia. Mając okazję zjeżdżania po w miarę długim i bezpiecznym odcinku drogi, na którym możemy się rozpędzić, nie pedałujmy, ale pedały ułóżmy poziomo i pochylmy się. Zapewni to bardziej aerodynamiczną sylwetkę i większą prędkość. Po bezpiecznej, prostej i przewidywalnej drodze dojedziemy do samej miejscowości.

Po zjeździe chętni mogą od razu zawrócić i wjechać w drugą stronę – pod górę. Gdybyśmy zdecydowali się na manewr zawrócenia, latem przeżycie jest dotkliwsze, ponieważ zazwyczaj palące słońce stwarza wrażenie smażenia się na grillu, przez co zdobywanie tego podjazdu kończy się wypiciem całego bidonu gotującej się coli.

W Gorawinie mamy w lewo skręt do Jarkowa – jednej z najstarszych miejscowości wspomnianych w dokumentach (pierwsze wzmianki z 1176 roku)[16]. Od razu spójrzmy też na prawo w górę – na wiosnę możemy zobaczyć tam bociany. To jedno z najbardziej wyeksponowanych gniazd. Kilkadziesiąt metrów dalej mamy następne. Pamiętajmy o nich wiosną.

Przy wyjeździe z Gorawina widzimy drogowskaz kierujący nas do Gościna przez Drozdowo i Trzynik (15 km) drogą powiatową numer 0264Z. To piękna i spokojna droga. O samym Drozdowie niewiele jest wzmianek historycznych, ale za to dowiedzieć można się nieco o charakterze tej przyjaznej i gościnnej mieściny z „Dawnego humoru ludowego Pomorza Zachodniego”[17]:

Jak sołtys z Drozdowa wygłosił kazanie

Mieszkańcy Drozdowa nie zawsze w przeszłości miłowali pokój, tak jak czynią to dzisiaj. Najbardziej winny był oczywiście sołtys. Był on bardzo surowym człowiekiem. Nieustannie studiował księgę ustaw, toteż na pamięć znał paragrafy, stosując je w odpowiednim miejscu. W końcu, prawem wojując, wyrzucił z urzędu pastora. Było to łatwiejsze niż osadzenie nowego, gdyż dawniej nie było tylu kandydatów na ten urząd, co dzisiaj. Całą gminę wezwał na naradę. Postanowiono, że najbliższej niedzieli sam sołtys wygłosi kazanie, a wszystko się zmieni, gdy znajdzie nowego pastora.

W niedzielę uroczyście bito w dzwony. Kościół był przepełniony, a wszyscy brnęli do przodu, by wyraźniej usłyszeć kazanie. Wkrótce pojawił się mówca. Wszedł na ambonę, nie rzuciwszy nawet marnego spojrzenia na ołtarz. W kościele było bardzo cicho. Usłyszano wówczas przygłuchego krawca: „To sąsiedzie, nowi panowie, to nowe mody!”. Przerażony sołtys otarł pot z twarzy i zaczął stłumionym głosem: „My jesteśmy, my jesteśmy…”. „No czym jesteśmy?” – pyta ktoś z tyłu. „My jesteśmy baranie głowy, mieliśmy dobrego pastora i jego mogliśmy przecież zatrzymać” – powiedział sołtys. „Tak, tak – rzucił ktoś inny – ale to nie my jesteśmy baranimi głowami, lecz ty nią jesteś”. Sołtys zatem musiał pospiesznie osadzić starego duchownego na jego urzędzie i od tego czasu pokój nie został już naruszony.

Gościno dobrze znamy, więc chętnych do powrotu tamtą drogą nie czekają żadne niespodzianki. Po dotarciu do Gościna możemy wrócić drogą, którą do niego dojechaliśmy.

Z Gorawina dobrą szosą jedziemy jednak prosto do Siemyśla, a tuż przed nim, za Białokurami, na zakręcie po lewej stronie warto zajechać na ciepłego, wędzonego pstrąga. To godne polecenia miejsce, gdyż przygotowywane tam ryby są naprawdę smaczne. Przed samym Siemyślem mamy, nie zawaham się powiedzieć, paskudny, krótki i stromy podjazd.

Kolarze są znani z dobierania właściwych określeń dotyczących wszystkich etapów jazdy. O ile zjazd z Białokur jest komfortowy – wiatr we włosach, z górki, lekko i przyjemnie, żadnego wysiłku, po prawej las, po lewej pstrągi – o tyle nagle pojawia się podjazd, którego kąt wzniesienia czasami powoduje „odcięcie prądu”, czyli nagły odpływ wszelkiego rodzaju sił.

Po wjeździe na tę dającą w kość góreczkę zaraz po prawej stronie mamy drogowskaz na Trzynik (4 kilometry). Tablica z nazwą tej miejscowości będzie pojawiać się bardzo często. Jest to miejsce znane każdemu kolarzowi w powiecie kołobrzeskim i na Trzynik skręcimy w innym rozdziale, gdyż oprócz sporego jeziora Kamienica znane jest z najbardziej męczącego podjazdu w okolicy.

Jesteśmy w Siemyślu. Mijamy skręt na Trzynik i jadąc ulicą główną, Kołobrzeską, bez problemu wyjeżdżamy z tej gminy. Tu, za zakrętem w lewo, czeka nas 3-kilometrowa swobodna jazda po dość spokojnej drodze, a w przypływie nadmiaru endorfin to świetny moment na mocniejsze naciśnięcie na pedały, zwłaszcza że niedługo czeka nas porządny, kręty zjazd, więc to dobre miejsce, aby nieco zaszaleć.

Wspomniany zjazd rozpoczyna się w ciekawym miejscu – przy tablicy z nazwą Nieżyn. W tym punkcie mamy kolejną możliwość wyboru trasy – w prawo dojedziemy przez Unieradz do Gościna (znowu Gościno – 7 km), w lewo – brukową drogą do drogi wojewódzkiej numer 102: Kołobrzeg – Trzebiatów przez Niemierze. Aby zrealizować zamierzony plan, bez pokus wjeżdżamy na zjazd z Nieżyna – wsi sołeckiej, która niegdyś należała do Niemców (Nessin to nazwa pochodząca z języka niemieckiego)[18]. Obecnie, łącznie z neogotyckim kościółkiem, pozostaje oazą spokoju i odosobnienia od gwaru miejskiego.

Zjazdy są zawsze przyjemne, gdyby nie to, że potem ukazuje się oczom mniejszy lub większy podjazd. Samo zjeżdżanie nasycone jest nieodpartą chęcią nic nierobienia – po prostu nie pedałujemy, nie naprężamy się, odpoczywamy i toczymy się, wykorzystując sprzyjające nachylenie szosy. Ponieważ nie można bez końca zjeżdżać, warto już w połowie zjazdu zapomnieć o błogości i zacząć pedałować, by siłą rozpędu wjechać na kawałek czekającego na nas podjazdu – „za darmo”.

Podjazdy, górki, góreczki, wzniesienia, hopki – jakby ich nie nazywać – dają w kość jak nic innego i zazwyczaj pojawiają się wtedy, gdy się nie ma na nie ochoty. Jak to powiedział jeden z moich kolegów: „Jeśli nie lubisz jakiegoś podjazdu, wjedź na niego dziesięć razy z rzędu i go polubisz”. Logika nakazuje więc na wzniesienia wszelkiego rodzaju wjeżdżać jak najszybciej, by mieć je z głowy, ale niestety, nogi nie zawsze nadążają za logiką…

Teraz znajdujemy się 2,5 kilometra przed wsią Charzyno. Przed nią jest Mącznik – kolejna wieś położona w dość głębokiej i rozległej dolinie, dnem której płynie, meandrując, Parsęta. Do Morza Bałtyckiego w linii prostej jest około 16 kilometrów, drogą – 20. Mącznik, mimo że położony niedaleko Kołobrzegu, w tej samej strefie klimatu morskiego, ze względu na pewne oddalenie charakteryzuje się zdecydowanie lepszą pogodą – zwykle wyższą o 5°C. Nie dociera tu też nieprzyjemny wiatr.

Dojeżdżamy do Charzyna. To spokojna mała miejscowość, jakich wiele tutaj już spotkaliśmy, z dobrym asfaltem, oferująca nam trzy drogi powrotne do Kołobrzegu. Na wysokości kościoła dostrzec można dróżkę w lewo. To rozwiązanie wybieramy, gdy nie zmęczyliśmy się i chcemy jeszcze trochę pojeździć. Ten wybór doda nam 4 kilometry do całości trasy. Po skręcie w lewo nic specjalnie nie musimy pamiętać – podążamy zrelaksowani drogą, która przed nami się otwiera. Wyjedziemy ze wsi, wjedziemy w las, miniemy uroczy mostek i dostrzeżemy małą wieś Niemierze z kościółkiem na wzniesieniu po prawej stronie (3.8 km). Dosyć ostry pagórek, na który trzeba wjechać, znacznie zwolni prędkość jazdy, co jest nawet wskazane, gdyż po każdej długiej wyprawie ostatnie 10 km przeznaczamy na tak zwane roztrenowanie, czyli całkowite odprężenie i uspokojenie, któremu towarzyszyć ma jedynie niezbyt forsowne poruszanie nogami.

Po wjechaniu więc na pagórek od razu skręcamy ostro w prawo, zmierzając przez około 1,5 kilometra prostą drogą wśród pól i ładnego krajobrazu prosto do drogi numer 102: Kołobrzeg – Trzebiatów. Po dojechaniu do tego miejsca skręcamy w prawo – na drogę na Błotnicę, do Kołobrzegu.

Przy wjeździe do Błotnicy wiosną możemy z zadartymi głowami wypatrywać kolejnych bocianów, a teraz ze spokojem przez odcinek o długości około 5,8 kilometrów dojedziemy do charakterystycznego punktu znanego wszystkim kołobrzeżanom pod nazwą „fabryka domów”, który znajduje się na rozwidleniu dróg wyjazdowych z Kołobrzegu. Droga jest zazwyczaj ruchliwa bez względu na porę, dlatego trzeba jechać niezwykle ostrożnie, gęsiego. Niemniej dobry asfalt i wiatr w plecy kuszą niezmiernie do ostatniego podrygu przed końcem wyprawy.

Interesującą opcją jest wypatrywanie po przebyciu odległości około kilometra, jeszcze przed „fabryką domów”, wyraźnie widocznej odnogi w lewo z drogowskazem na Przećmino. Skręcając tam, po przejechaniu krótkiego odcinka asfaltu, znajdziemy się w dosyć pokaźnym lesie. Podążamy gruntową drogą w kierunku wsi Korzystno (4 km) – po dojechaniu do końca tej dróżki po lewej stronie dojrzymy kościółek. Skręcamy w prawo, skąd po asfalcie na skróty jedziemy prosto do Zieleniewa-Kołobrzegu.

Kontynuując natomiast drogę powrotną z Błotnicy pokonujemy dwie hopki i znajdziemy się przy „fabryce domów” we wsi Bezpraw.

To niewielka osada, zastanawiająca trochę nazwą i każdorazowym zdziwieniem tubylców przejeżdżających obok tablicy – dlaczego pojawiła się dopiero w 2011 roku, podczas gdy miejscowość istnieje od 1316 roku[19], co można wnioskować z pojawiających się o niej wzmiankach w źródłach historycznych. Zgoła nie wiadomo, co okazuje się bardziej zastanawiające – historia samej osady czy jej zniknięcie, a potem nagłe pojawienie się na mapie administracyjnej. Nie została ona natomiast pominięta w poruszanym już temacie kolejki wąskotorowej, gdyż w osadzie Bezpraw znajdował się przystanek Błotnica-Przećmino. Rozebrany w latach 60. XX wieku, podzielił los pozostałych elementów składowych infrastruktury kolejowej[20].

Tutaj warto przytoczyć cytat innego uczestnika podróży kolejką wąskotorową:

To był chyba 1959 albo 1960 rok.

Jako dziecko najbardziej zapamiętałem przystanek w Zieleniewie […]. Tory biegły wzdłuż drogi przez wieś. Szosą jechały furmanki. A tuż obok kolejka. Ale największe wrażenie wywarł na mnie ogromny tłum ludzi podróżujących kolejką […]. Nasz pociąg był raczej krótki, miał nie więcej niż 2 wagony i parowóz. Wagony były bardzo proste, tylko z drewnianymi ławkami. Przystanek w Ząbrowie był bardzo prymitywny. Pociąg po prostu zatrzymywał się w polu i wysiedliśmy[21].

Zieleniewo – ostatni przystanek przed Kołobrzegiem – zaraz po wydostaniu się z rozwidlenia przy „fabryce domów” – to według określeń duża wieś, ale wyglądem przypomina zadbane miasteczko, a w istocie pełni rolę mieszkalnego zaplecza Kołobrzegu. Znajdziemy je również w zamierzchłych księgach historii, a dokładniej już w roku 1286 pod nazwą Sellenow[22]. Według źródeł historycznych pochodzenie nazwy może wydawać się interesujące, gdyż pochodzi od słowiańskiego określenia „selena” – zielona kraina. Początkowo była to osada o charakterze przemysłowym, gdzie pracowali hutnicy. W 1286 roku jeden z przedstawicieli znanej rodziny pomorskiej Borków sprzedał dzisiejsze Zieleniewo miastu Kołobrzegowi.

A tymczasem do granic miasta mamy 3 kilometry. Wracamy więc do Charzyna, by wypróbować drugą opcję powrotu do Kołobrzegu. Wieś ta nie odznacza się odległą historią; powstała dopiero po II wojnie światowej, lecz zostawmy historyczne dywagacje. Kierujemy się z punktu zbornego przy kościele – jedziemy prosto. To najkrótsza wersja powrotna do Kołobrzegu, prowadząca nas w szaleńczym tempie do drogi Kołobrzeg-Gościno. Przy tej drodze skręcamy w lewo, gdzie czeka na nas dosyć szybki zjazd prosto do Bezprawia. I znów Zieleniewo.

Droga trzecia z Charzyna jest najdłuższa (7 km). Prowadzi nas nieco w nowym kierunku. Jeszcze niedawno wiodła jedyną drogą przez wieś Ołużna, docelowo wyprowadzając nas zaraz przed Jarogniewem, przy znanej nam już drodze Kołobrzeg – Gościno w Ząbrowie. Od 2012 roku, mijając skręt na wieś Ołużna, po prawej można jechać kilkadziesiąt metrów dalej, by wjechać na nowo wybudowaną ścieżkę rowerową, która prowadzi nas w tym samym kierunku, lecz lepszą i bezpieczniejszą drogą. Zachęcam do porównania komfortu jazdy, pokonując ten odcinek dwiema wskazanymi trasami. Po 4 kilometrach i przekroczeniu drogi Kołobrzeg – Gościno znajdujemy się prawie w początkowym punkcie październikowej przejażdżki, ale mając na liczniku około 80 przejechanych kilometrów, już odechciewa się patrzeć w tamtym kierunku, spoglądając raczej z powrotem, czyli przed siebie, w kierunku Ząbrowa i wędkarzy. Powrót w tę stronę nie jest łatwy. Czeka nas podjazd, który na tym etapie już nie tyle męczy, co wykańcza, nie mówiąc już o drodze kiepskiej jakości. Biorąc wszystkie składowe pod uwagę – przebyty dystans, zmęczenie, bolące siodełko (u człowieka, nie od roweru), podjazd i dziury w nawierzchni, trzeba, jak na kolarza przystało, po prostu szybko go przejechać.

Za Pustarami i wjazdem, skręcamy w lewo. Przed nami trzy wsie, kilka wiatraków, hopka tu, hopka tam, a po obu stronach, rozległe pola ozimego rzepaku…

Okres przyjemnej i ciepłej, zadowalającej pogody odchodzi na kilka miesięcy. Deszcz będzie padał, wiatr będzie wiał, chłód będzie przenikał, a rower… i tak będzie nadal jechał.

Czerwono i złoto już w lesie!

Bo jesień! Już jesień! […]

Znów okna uszczelni się jutro!

Bo jesień! Już jesień!

I molom odbierze się futro!

Bo jesień! Już jesień![23]

[1] Powiat kołobrzeski [w:] Wikipedia, 10.12.2013, http://pl.wikipedia.org/wiki/Powiat_kołobrzeski.

[2] Plan Zarządzania Terenami Podmokłymi w Zlewni Rzeki Parsęty, Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie, Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych Województwa Zachodniopomorskiego, Oddział Rejonowy w Koszalinie, lipiec 2003, s. 17,

[3] Artykuł Krzysztofa Janaszka [za:] www.wedkomania.pl/zaproszenia, 10.12.2013.

[4] Gościno [w:] Wikipedia, 10.12.2013, http://pl.wikipedia.org/wiki/Gościno.

[5] „Głos Gościna”, nr 118/2011.

[6] Tamże.

[7] Plan Zarządzania Terenami Podmokłymi w Zlewni Rzeki Parsęty, dz. cyt., s. 18.

[8] Wąskotorówką do Rymania (Wspomnienia Zygmunta Kisiela dotyczące kolei wąskotorowej w Kołobrzegu), [za:] www.rymandawniej.h2.pl, 10.12.2013.

[9] Eugeniusz Rydz, Rozwój i regres sieci kolejowej na Pomorzu Środkowym, Słupsk 2007, s. 4.

[10] Tamże, s. 5.

[11] Wąskotorówką do Rymania (Wspomnienia Zygmunta Kisiela dotyczące kolei wąskotorowej w Kołobrzegu), [za:] www.rymandawniej.h2.pl, 10.12.2013.

[12] Wąskotorówką z Kołobrzegu do Rymania. Wspomnienia Zygmunta Kisiela, [za:] www.drezyna.com.pl,.10.12.2013.

[13] Trzynik [w:] Wikipedia, 10.12.2103, http://pl.wikipedia.org/wiki/Trzynik.

[14] Rymań [w:] Wikipedia, 10.12.2013, http://pl.wikipedia.org/wiki/Rymań.

[15] Wąskotorówką do Rymania (Wspomnienia Zygmunta Kisiela dotyczące kolei wąskotorowej w Kołobrzegu), [za:] www.rymandawniej.h2.pl, 10.12.2013.

[16] Drozdowo [w:] Wikipedia, 10.12.2013, http://pl.wikipedia.org/wiki/Drozdowo_(powiat_kołobrzeski).

[17] Wojciech Łysiak, Dawny humor ludowy Pomorza Zachodniego, Międzychód 1993.

[18] Nieżyn [w:] Wikipedia, 10.12.2013, http://pl.wikipedia.org/wiki/Nieżyn_(województwo_zachodniopomorskie).

[19] Bezpraw? A gdzie to jest? [za:] www.miastokolobrzeg.pl, 10.12.2013.

[20] Plan Zarządzania Terenami Podmokłymi w Zlewni Rzeki Parsęty, dz. cyt., s. 19.

[21] Mały przystanek, wielki ruch. Wspomnienia Jana Wołejszy [za:] www.drezyna.com, 10.11.2013.

[22] Zieleniewo [w:] Wikipedia, 11.12.2013, http://pl.wikipedia.org/wiki/Zieleniewo_(powiat_kołobrzeski).

[23] Jeremi Przybora, Pieśń o jesieni, [w:] Piosenki prawie wszystkie, Warszawa 2001, s. 72.

Redakcja: Roman Honet

Korekta: Liliana Hetko

Okładka: Paulina Radomska-Skierkowska

Zdjęcia: Małgorzata Truszyńska

Rysunki: Jan Truszyński

Logo cyklistów na okładce: Eugeniusz Orlicki

Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad.pl

© Małgorzata Truszyńska i Novae Res s.c. 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

ISBN 978-83-7722-979-8

Novae Res – Wydawnictwo Innowacyjne

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.