Okładka

Strona tytułowa

Krzysztof Beśka

Ornat z krwi

Strona redakcyjna

Copyright © Oficynka & Krzysztof Beśka, Gdańsk 2013

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden inny sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Oficynki.

Wydanie pierwsze w języku polskim, Gdańsk 2013

Opracowanie edytorskie książki: kaziki.pl

Projekt okładki: Anna Maria Damasiewicz

www.damasiewicz.idesigner.pl

Zdjęcie na okładce © Nomad_Soul | Shutterstock.com

Skład: dialoog.pl; biuro@dialoog.pl

ISBN 978-83-62465-99-6

www.oficynka.pl
email: oficynka@oficynka.pl

Konwersja do formatu EPUB:

Legimi Sp. z o.o. | Legimi.com

CONFITEOR

Królewo k. Malborka, nazajutrz po dniu Wniebowzięcia NMP

Stuknęła odsuwana przesłona okienka. Popołudniowe światło, przefiltrowane przez witraże kościoła i drewnianą kratkę umieszczoną z boku konfesjonału, rozsypało się na jego tylnej, ciemnej ścianie i twarzy siedzącego w środku człowieka.

Ksiądz Henryk, proboszcz kościoła, przymrużył oczy. Penitent siedzący po drugiej stronie drewnianej ścianki, jakby w odpowiedzi, poruszył się niespokojnie. Jego oddech był nierówny, głośny, odrobinę świszczący.

– Na wieki wieków, amen – przywitał się kapłan. – Bóg niech będzie w twoim sercu, abyś skruszony w duchu wyznał swoje grzechy – wypowiedział zwyczajową formułę. Następnie uczynił znak krzyża nad kratką, zniekształcającą twarz wiernego i chroniącą jego imię, podparł brodę i policzek na zwiniętych palcach prawej dłoni, jak robił zawsze dla wygody, i jeszcze bardziej zbliżył ucho do okienka.

Odpowiedziało mu milczenie. Spowiednik tylko westchnął głęboko.

– No, nie trzeba się bać, nie trzeba... – rzekł najłagodniej, jak tylko potrafił.

Z oddalonej części świątyni doszedł jego uszu stukot obcasów.

Staruszki na sumę – skatalogował duchowny, odwróciwszy na chwilę wzrok od kratki. W tym samym momencie na przywierającym niemal do drewna policzku poczuł chłodny powiew. Oddalający się szybko odgłos kroków bardziej jednak księdza Henryka zasmucił i zdziwił, niż zaniepokoił.

– Pan odpuścił tobie grzechy. Idź w pokoju – szepnął mimo wszystko, uczynił ponownie znak krzyża, po czym rozsunął fioletową zasłonę i wstał z miejsca.

Chwilę potem przyklęknął przed ołtarzem, na dłużej zatrzymując na nim swój wzrok: lampka oliwna paliła się jak zwykle, w stojących po bokach wazonach kobiety umieściły świeże kwiaty. Nie, niczego nie brakowało. A przecież kilka dni temu ktoś włamał się w nocy do świątyni w niedalekiej miejscowości. Łupem złodziei, którzy weszli do środka przez okno, padły elementy tamtejszego ołtarza – cztery szesnastowieczne, polichromowane płaskorzeźby z bocznego Tryptyku Świętej Agnieszki. I tylko ją zostawili, bo pewnie była za duża...

Ludzie mówili, a policja potwierdzała, że była to kradzież na zamówienie, gdyż oprócz rzeźb z tamtejszego kościoła nie zginęło nic więcej. Nic też nie zdemolowano, nie licząc drzwi, bo komu by się chciało męczyć wychodzeniem przez okno. A potem to już droga wolna, na Zachód, gdzie na cenną przesyłkę czekał jakiś kolekcjoner lub pośrednik.

Proboszcz jeszcze raz ogarnął wzrokiem cały ołtarz, po czym wstał i niezbyt szybkim krokiem ruszył w stronę zakrystii.

Czuł się źle. I wyglądać też musiał nie za dobrze, bo gospodyni imieniem Waleria, ujrzawszy go, tylko pokręciła głową.

– Może ziółek księdzu zaparzę? – zapytała. – Na problemy z żołądkiem najlepsze...

Duchowny pokręcił głową, a ponieważ zawsze odczuwał potrzebę podzielenia się z kimś wszystkim, co go niepokoiło, opowiedział swojej gospodyni o dziwnym penitencie.

– Pewnie wariat jakiś – spekulowała Waleria. – Puszczają ich coraz częściej samopas.

W istocie: w okolicy znajdował się dom pomocy społecznej, w którym mieszkali również ludzie chorzy umysłowo. Często spotykało się ich także w kościele. Najgłośniej było swego czasu o jednym takim, który wielkim jak głowa człowieka kamieniem zamierzył się na ołtarz. I to podczas mszy! Już się kilku parafian z pierwszych rzędów rzuciło, by powstrzymać szaleńca, ten jednak tylko położył kamień przed tabernakulum i wybiegł z kościoła.

– Albo turysta – dorzuciła, wycierając mokre dłonie w ścierkę. – Nazjeżdża się tego, zdjęcia robią, a jak przyjdzie co do czego, to ani be, ani me. Aż czasami ręce bolą gadać z takimi!

Ksiądz zwykle słuchał, czasami potakiwał głową, ale nic nie mówił. Tak było i tym razem.

***

Gdańsk, w tym samym czasie

Gabinet wyglądał jak jedna wielka graciarnia: półki uginające się pod ciężarem książek, segregatorów i powciskanych luzem starych czasopism, gdzieniegdzie poustawiane archeologiczne trofea, pośród których uwagę zwracał wykonany z brązu, niewielki, bo ledwo trzydziestocentymetrowej wysokości, posążek wojownika w czubatym hełmie z włócznią w prawej ręce i okrągłą tarczą w lewej.

Na ścianach, które od dawna nie widziały świeżej farby, wisiały mapy Egiptu, starożytnej Palestyny, tudzież patera z brązu, a także kalendarz, o dziwo, aktualny, przedstawiający stare pałace Prus Wschodnich; sierpień zachęcał do wyprawy do Kamieńca Suskiego, gdzie przebywali swego czasu sam Napoleon Bonaparte i Maria Walewska.

– Błogosławiona Dorota z Mątowów – rzekł profesor Zbigniew Krasiński uroczyście, jakby w ręku trzymał kopertę z nazwiskiem zdobywczyni Oskara.

Czteroosobowe towarzystwo siedzące na rozchybotanych krzesełkach i starej kanapie (którą można było bardzo łatwo pomylić z archeologicznym eksponatem) popatrzyło na siebie bez słowa.

– Jednak – bąknął niewyraźnie doktor Kazimierz Reich, oglądając sobie z zainteresowaniem paznokcie.

– Wszystko według harmonogramu, moi panowie. – Profesor wzruszył ramionami.

– I panie – dorzuciła wyraźnym głosem, choć bez złości, Ewa Rimmel, jedyna kobieta w zespole archeologów.

– Oczywiście. I panie – zreflektował się Krasiński, posyłając uśmiech swojej najładniejszej podwładnej.

– Jakżeby nie! – Odchrząknął, poprawiając przy tym krawat, trzeci z panów, doktor Andrzej Kozłowski. – W końcu będziemy szukać kobiety...

Ewa nic na to nie odpowiedziała. Nie tylko jako jedyna nosiła w tym towarzystwie spódnicę, ale była też najmłodsza stażem w zespole profesora Krasińskiego, co nadal było przyczyną nieporozumień: choćby w tak banalnych sprawach, jak zakwaterowanie podczas wykopalisk czy też kwestia porannej i wieczornej toalety. To znaczy ona wielkiego kłopotu nigdy w tym nie widziała; to raczej panowie archeolodzy mieli z tym jakiś problem.

Tak, była jedyną kobietą w grupie archeologów, co często było przyczyną żartów i docinków, choć żaden z nich nie był nigdy nieprzyzwoity czy złośliwy.

Ta dwudziestosiedmioletnia ładna brunetka od zawsze wiedziała, że zostanie archeologiem. Gdyby zapytać ją, co spowodowało taki, a nie inny wybór, miałaby problem z odpowiedzią. Nie pamiętała tego pierwszego impulsu. Czy było to zielone szkiełko, które podczas zabawy zasypywało się w piasku, by za chwilę odsłonić tajemnicze oko? A może widok czerwonych cegieł fundamentów starych kamienic, odsłoniętych podczas remontu ulicy albo sieci ciepłowniczej?

W Warszawie skończyła studia, o których każdy spotkany znajomy czy nieznajomy mówił, że to tylko fanaberia i chleba z tego nie będzie. Zaliczyła kilka studenckich wyjazdów na wykopaliska, zdała egzaminy, napisała pracę magisterską. Potem wróciła do rodzinnego Gdańska, gdzie wkrótce nawiązała kontakt z profesorem Zbigniewem Krasińskim.

Wszystkie jej rówieśniczki zaczynały robić kariery w zachodnich korporacjach, czemu potrafiły poświęcić nawet swój wyuczony zawód i większe ambicje. Absolwentka dwóch filologii zostawała sekretarką, zdolna lekarka handlowała plastrami na odciski. Ewentualnie rozglądały się za bogatym mężem.

Ewa Rimmel, mimo że nie była ani brzydka, ani głupia, znów postanowiła iść pod prąd. I pod górkę. Na początku była to góra Synaj – jej pierwszy i ostatni wyjazd zagraniczny.

– Wracając do tematu, moi państwo... – Szef zespołu archeologów zaszeleścił papierami rozrzuconymi na biurku.

– No właśnie, błogosławiona czy święta? – dopytywał się Reich.

– W Polsce błogosławiona, w Niemczech święta – wyjaśnił rzeczowo profesor, nie podnosząc wzroku znad papierów.

– Cóż, tam zawsze lepiej płacą – zaśmiał się Kozłowski.

Przez następną, dłuższą chwilę nikt nic nie mówił. Cała ekipa zamarła w niemym wyczekiwaniu, spoglądając na swojego szefa, zastygłego jak posąg nad górą dokumentów.

– Dobrze. – Krasiński zatarł ręce i sapnął. – Jak wiemy, nasza błogosławiona czy też, jak chcą niektórzy, święta Dorota została pochowana w tym samym miejscu, gdzie spędziła ostatnie lata życia. A jej życie było tyleż niezwykłe, co bardzo, przynajmniej na dzisiejszą miarę, nieszczęśliwe. Urodziła się we wsi Mątowy Wielkie, niedaleko Malborka, jako Dorota Schwarze. Jej ojcem był holenderski osadnik, jeden z wielu, którzy w owym czasie wybrali Żuławy Wiślane na swój nowy dom. Dość wcześnie Dorota została wydana za mąż za gdańskiego rzemieślnika, płatnerza Slichtinga...

Profesor zamilkł, znów sprawdził coś w dokumentach. Kilka z nich zsunęło się z blatu i upadło na podłogę, jednak nikt z obecnych nie schylił się, by je podnieść. Widać w tym szaleństwie była jakaś metoda.

– ...za gdańskiego rzemieślnika, płatnerza Slichtinga – powtórzył profesor nieco ciszej, jakby dziwił się wypowiedzianym przez siebie słowom.

Kazimierz Reich i Andrzej Kozłowski niemal jednocześnie spojrzeli na zegarki. W tej samej chwili przez szparę w otwartym oknie, poprzez szum miasta, przedarł się dźwięk karylionu kościoła św. Katarzyny.

Świetna ilustracja wykładu, przeszło przez myśl Ewie, która bardzo lubiła swojego szefa.

– Slichting nie był dobrym mężem, ponieważ wszczynał częste awantury i bił żonę – ciągnął po chwili Krasiński, wybudziwszy się z letargu. – Małżonkowie doczekali się dziewięciorga dzieci, z których jednak po urodzeniu bądź w dzieciństwie, w wyniku epidemii, zmarło ośmioro. Wkrótce w Gdańsku na Dorotę zaczęto patrzeć jak na osobę niespełna rozumu...

– Dlaczego? – zainteresował się Reich.

– Mówiło się, że zbierała do słojów ropiejące wrzody trędowatych. Albo dosypywała do jedzenia popiół ze spalonych, spróchniałych trumien.

– No, nie przed obiadem, na Boga... – skrzywił się Kozłowski.

Krasiński puścił tę uwagę mimo uszu. Po chwili dowiedzieli się, że dziwne zachowanie Doroty ściągnęło na jej głowę uwagę ówczesnych władz kościelnych. Nigdy jednak nie udowodniono jej praktyk czarnoksięskich. Po śmierci męża, w 1390 roku, Dorota wyjechała do Kwidzyna, gdzie jej spowiednikiem został Johannes Marienwerder, były dziekan wydziału teologicznego uniwersytetu praskiego.

– To właśnie on dostrzegł w tej kobiecie mistyczkę, podobną do świętej Brygidy. Zezwolił jej na częstą komunię świętą, wkrótce też Dorota została, na własną prośbę, co jednak nie pozostawało bez znaczenia dla polityki zakonu krzyżackiego, zamurowana żywcem w celi przylegającej do prezbiterium kościoła w Kwidzynie.

Krasiński znów przerwał, by po sekundzie zaprezentować obecnym jakiś plan.

– Oto rzut celi, w której zamieszkiwała Dorota – powiedział. – Pomieszczenie przylegało do prezbiterium i miało dwa niewielkie okienka: zewnętrze i wewnętrzne, przez które rekluza otrzymywała komunię i skromne posiłki. Tam też zmarła 25 czerwca

1394 roku. Na ołtarze wyniósł Dorotę papież Paweł VI w 1976 roku. Na terenie diecezji elbląskiej jest patronką kobiet – zakończył profesor.

– Ot co! – dorzucił Reich, mrugając znacząco w stronę Ewy.

Tym razem to ona spojrzała wymownie na zegarek i głośno westchnęła.

– To w zasadzie wszystko, moi państwo – podsumował profesor Krasiński, kładąc obie dłonie na papierach, jakby chciał je uchronić przed nagłym powiewem. – Zabieramy georadar, łopaty, pędzelki, a przede wszystkim dużo cierpliwości. Jutro punktualnie o ósmej rano wyjeżdżamy do Kwidzyna.

***

Królewo k. Malborka, wieczór tego samego dnia

Ostatnia msza odbyła się zgodnie z planem. Dwie godziny po jej zakończeniu proboszcz z Królewa siedział za biurkiem w kancelarii i przewracał strony ksiąg. Bardzo lubił te chwile samotności i ciszy, której nie zakłócało podzwanianie naczyń w kuchni ani hałasy, które powodowali ministranci.

Nagle jego uszu dobiegł niepokojący dźwięk: coś stuknęło, a raczej zadzwoniło...

Zatrzymał wzrok na górze strony, na której jego poprzednicy skrzętnie zapisywali narodziny parafian w roku 1965, po czym uniósł spojrzenie. Powoli wstał z fotela i podszedł do drzwi.

– Waleria! – zawołał. – To ty?!

Czegoś zapomniała? – pomyślał, choć od wyjścia gospodyni minęło już ponad pół godziny.

Choć chrobotanie nie powtórzyło się, kapłan, wiedziony złym przeczuciem, w niedopiętej sutannie ruszył w stronę kościoła. Chciał sprawdzić, czy nic złego się nie dzieje. Drogę znał na pamięć; wiele razy zdarzało się, że wstawał w środku nocy i nie zapalając świateł, szedł się modlić.

W ciemności dostrzegł tylko światełko oliwnej lampki na ołtarzu. Promienie ulicznych latarni z trudnością przedzierały się przez szkiełka okiennych witraży.

– Jest tu kto? – rzucił w półmrok i chłód. – Halo! Jest tu kto?!

W pewnej chwili ujrzał przed sobą... drugie światełko oliwnej lampki. Prócz bicia własnego serca wyraźnie słyszał teraz świszczący oddech intruza; dźwięk ów zdawał się współgrać ze światełkiem, które rytmicznie pulsowało. Zapach dymu z papierosa rozwikłał wreszcie tę tajemnicę.

– Kim jesteś? – zapytał znów ksiądz nie swoim głosem.

Zimny dreszcz przebiegł mu po plecach, na które przed chwilą zdążył narzucić sutannę. Wytężał wzrok, jednak nic więcej i nikogo nie zdołał dostrzec.

Nagle ogieniek papierosa zniknął. Ksiądz odruchowo zaczął się cofać.

– Przyniosłem pozdrowienia od Wiktora – rzekł intruz głosem, jakby sztucznie zniekształconym, takim, jakie często słyszy się w telewizji.

– Co takiego? – jęknął duchowny ledwo słyszalnie, robiąc kolejny krok do tyłu.

Nagłe potężne uderzenie w sam środek klatki piersiowej pozbawiło go tchu. Zamachał rękami w powietrzu, ale nie upadł. Tępy ból ścisnął płuca.

– Wiktor cię pozdrawia – powtórzył nieznajomy.

– Nie znam żadnego Wiktora – sapnął proboszcz, by zaraz dodać: – Nie mam pieniędzy!

– Nie chcę twoich pieniędzy.

– To czego chcesz? Zbezcześcić i nasz ołtarz? Nigdzie nie sprzedasz ani jednej rzeźby...

– Nie interesuje mnie twój ołtarz. Chcę tylko informacji.

Na szyi księdza zacisnęła się miękka obręcz, ale nie były to dłonie intruza. Te Henryk poczuł na swoim przedramieniu. Po chwili usta napastnika zbliżyły się do ucha proboszcza.

– Nigdy! – odpowiedział po chwili ksiądz, a w jego głosie obudziła się moc i hardość.

W tej samej chwili poczuł krótkie ukłucie w bok. Boleśnie precyzyjne. Po nim następne, już nieco wyżej. Jego ciało wyprężyło się, by zaraz zwiotczeć. Zgiął kolana i opuścił głowę.

– Mów – syknął napastnik.

Odpowiedziały mu już tylko słowa wypowiedziane szeptem, po grecku tuż nad marmurową posadzką.

– Kyrie eleison... – zdołał jeszcze wydobyć z siebie ksiądz Henryk, ale nikt chyba nie zrozumiałby z tego nic prócz nieartykułowanego, rozpaczliwego charkotu.

– Mów! – Zabójca nie odpuszczał, choć jemu właśnie odpuszczono najcięższą z win.

W ostatniej chwili świadomości uszy umierającego pochwyciły odgłos miętego papieru.

***

Krynica Morska, dwa tygodnie później

Wiatr huknął o płachtę namiotu w pomarańczowo-niebieskie pasy. Niesiony przez bryzę piasek z cichym szmerem rozsypał się po kartach książki.

Tomasz otworzył oczy, uniósł głowę i zdmuchnął drobiny.

– Gotowana kukurydza! – zawołał ktoś całkiem blisko; hasło to, dobrze już znane, było wykrzykiwane głośno (wszak trzeba było przekrzyczeć kilka setek plażowiczów i morskie fale) i ze specyficzną, kapralską manierą, polegającą na podkręceniu ostatniej sylaby. – Kukurydza przysmak boski! Nawet łysym rosną włoski! Moja babcia chorowała, kolbę zjadła, wyzdrowiała!

Chudy mężczyzna, dźwigający dwa plastikowe pojemniki, przeciskał się między kolorowymi parawanami, parasolami i plażowymi namiocikami. Przystanął, pojemniki postawił na piasku. Podeszło do niego kilkoro dzieci.

Ledwo sprzedawca kukurydzy poszedł dalej, pojawili się inni, nie mniej głośni.

– Orzeszki w karmelu!

– Zimne lody dla ochłody!

– Zdjęcia z wężem!

Tomasz uniósł głowę. Chyba się przesłyszał. Wiejący od kilku dni silny wiatr nie tylko nie pozwalał na kąpiel pod okiem ratownika (czerwona flaga), porywał parasole i wyrywał z piasku szpilki plażowych, chińskich namiocików. Teraz jeszcze robił sobie żarty!

Owszem, można było sobie zafundować odpłatnie fotografię z Myszką Miki, Kaczorem Donaldem albo Shrekiem; przebrani za postacie z bajek ludzie, pewnie z braku lepszego pomysłu na zarabianie na życie, snuli się po plaży w kosmatych kostiumach nawet w największe upały.

Nikt jednak nie paradował w stroju węża.

– Zdjęcia z wężem! – zachęcał ktoś za pomocą szczekaczki.

Tomasz Horn, dziennikarz ogólnopolskiej gazety, dobiegający powoli czterdziestki blondyn, dzieckiem – choć często słyszał co innego – przestał być już dawno. Nie potrafił jednak odmówić sobie przyjemności osobistego sprawdzenia, w jaki to nowy sposób można wyciągnąć pieniądze od i tak otumanionych już słońcem, łupionych na każdym kroku plażowiczów.

Pośród gęstniejącej ciżby stał mężczyzna w kowbojskim kapeluszu, a u jego stóp identyczny jak u sprzedawców gotowanej kukurydzy, plastikowy pojemnik z pokrywką. I już po chwili było jasne, że wszystkie te wyświechtane substytuty bajkowych bohaterów mogły się schować przy takiej atrakcji.

Człowiek w kapeluszu trzymał bowiem w rękach ogromnych rozmiarów węża.

Czy był prawdziwy? Chyba tak. Jego wilgotna skóra lśniła w słońcu; opiekun zapewniał mu w plastikowym pojemniku odpowiednie warunki do pracy i podróżowania. Z początku nie było co prawda za bardzo wiadomo, gdzie atrakcja owa ma koniec, a gdzie przód, sprawa jednak szybko wyjaśniła się, gdy zwierzę znalazło się na szyi i rozłożonych ramionach pierwszego śmiałka.

– Spokojnie, spokojnie – mówił właściciel węża do nastolatka, bo ten miał minę, jakby stał przed tablicą w szkole, nie zaś na plaży, w beztroski czas kanikuły.

Na szczęście zdjęcia szybko zostały zrobione, a opłata zainkasowana. Wąż zniknął na powrót w plastikowym pojemniku, a facet w kapeluszu już objaśniał kolejnemu chętnemu, jak fachowo trzymać jego pupila, żeby dobrze wyjść na fotografii. No i przeżyć...

Horn skrył się w cieniu namiotu, leniwym ruchem sięgnął po książkę, przeczytał kilka akapitów, jednak szybko go to znużyło. Nie tylko zresztą to. Tak naprawdę tęsknił już bowiem za swoją pracą. Za biurkiem, komputerem, codziennym redakcyjnym szumem. Być może nie potrafił po prostu wypoczywać, być może też, aby zregenerować organizm, potrzebował mniej czasu niż inni. Może gdyby miał rodzinę, dzieci, czas spędzony nad morzem wyglądałby zupełnie inaczej... Problem w tym, że wszystkie te marzenia właśnie bardzo się oddaliły. Jakiś czas temu żona Horna wyprowadziła się z domu, z czym on nie potrafił i nie chciał się pogodzić. Tygodniowy urlop nad Bałtykiem miał przynieść ukojenie nerwom.

Horn roztarł na lewym ramieniu nierozprowadzoną należycie resztkę kremu z filtrem, po czym znów wstał i rozejrzał się po plaży.

– Czas wracać – mruknął sam do siebie.

Naraz jakaś zabłąkana kolorowa piłka miękko uderzyła go w nogę. Odwrócił się i zobaczył kilkuletniego chłopca, który zbliżał się do niego po piasku, omijając koce, namiociki i parawany, by odzyskać zgubę. Horn kopnął piłkę, chcąc ułatwić życie dziecku, ale zrobił to na tyle nieumiejętnie, że poleciała w zupełnie innym kierunku... Nawet tego nie potrafisz, zganił sam siebie w myślach.

W tej samej chwili kilkanaście metrów dalej rozległo się kilka trzaśnięć migawki aparatu fotograficznego. Na serii zdjęć nie uwieczniono jednak ani żadnego śmiałka z wężem, ani Myszki Miki, Kaczora Donalda czy Shreka.

Uwieczniono samotnego mężczyznę stojącego na tle plażowego namiotu w pomarańczowo-niebieskie pasy...

KSIĘGA PIERWSZA
CYGNUS

I

54°22’N, 19°26’E, nazajutrz, dzień pierwszy

Od samej Krynicy wlókł się za autobusem. Zakręt za zakrętem, w dodatku z przeciwka sznur samochodów. Szybko musiał też zamknąć okno, bo stary grat, najpewniej sprowadzony z Niemiec, smrodził niemiłosiernie.

Kilkanaście minut wcześniej Tomasz Horn spakował się, oddał klucz od pokoju i podziękował za gościnę. Pokój miał co prawda wynajęty do niedzielnego ranka, wiedział jednak, że powrót do Warszawy w niedzielę będzie oznaczał stanie w korku na E77 lub, w najlepszym przypadku, jazdę żółwim tempem w kawalkadzie samochodów.

Wolał wyruszyć w drogę w sobotę przed południem, ale za to zahaczając o Gdańsk, który bardzo lubił i w którym dawno już nie był.

Krynicę Morską, którą zostawił za plecami i którą wybrał na tygodniowy samotny urlop, również bardzo lubił. Kurort położony malowniczo na Mierzei Wiślanej, rozrzucony na kilku porośniętych lasem wzgórzach, jak zwykle przeżywał wakacyjne oblężenie wczasowiczów.

Było jednak coś, co rzucało cień na tę atmosferę wakacyjnej beztroski. Tym czymś była bliskość granicy państwa, a niedaleko za nią dwa punkty na mapie Europy, na które patrzono z powagą: Bałtijsk i Kaliningrad. Do niedawna te dwie nazwy, jak i poprzednie, przedwojenne – Pilawa i Królewiec, po niemiecku zaś Pillau i Königsberg – znali chyba tylko historycy, miejscowi biznesmeni i... zbieracze złomu. Wielkim złomowiskiem, nie bez złości, ale i nie bez racji, nazywano poradziecki port wojenny w Bałtijsku.

Ale teraz wszystko się zmieniło. Enklawę Moskwa postanowiła dozbroić, zapewne w reakcji na plany budowy amerykańskiej tarczy antyrakietowej w innym miejscu polskiego wybrzeża. Mówiło się o planach ulokowania w obwodzie kaliningradzkim broni jądrowej, także na okrętach. Zrobiło się gorąco, mimo że sierpień był, jak zawsze, dość kapryśny. Atmosferę podgrzewały dodatkowo gazety, z zamieszczanymi w nich sugestywnymi mapkami, i dyskusje gadających głów we wszystkich kanałach telewizyjnych. Pewne było jedno: na mapie świata przybyło jeszcze jedno miejsce, które można było oznaczyć stylizowanym ogienkiem czy bombką. Punkt zapalny albo beczka prochu. Dawne Prusy Wschodnie...

Gdyby ktoś powiedział mu, że już niedługo będzie mu dane poznać zapach tego prochu, pewnie roześmiałby się temu komuś w twarz.

– Nareszcie – mruknął Horn z zadowoleniem, przed nimi ukazał się bowiem prosty i pusty odcinek drogi.

Zredukował bieg, wcisnął gaz i wyprzedził autobus. Uspokoił jazdę, uspokoił się sam. Powietrze zafurkotało w opuszczonej szybie. Po chwili mignęła w niej biała tablica z napisem Kąty Rybackie.

Minął wieś i znów mocniej nacisnął na pedał gazu. Ruch jakby nieco zmalał. Po kilku kolejnych minutach dojechał do Sztutowa. Po prawej stronie mignęła wysoka tablica, zachęcająca do zwiedzenia muzeum byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego. Horn nie był nigdy w podobnym muzeum; w szkolnych czasach jakoś oszczędzono mu odwiedzin w Oświęcimiu czy Majdanku, więc nie zamierzał i teraz nadrabiać zaległości. Po co psuć sobie humor podczas urlopu?

Także i tutaj rządziło lato. Tłumy wczasowiczów ciągnęły na plażę chodnikami, ale i ulicą. Trzeba było uważać, a kilka razy wręcz zatrzymywać się, nawet nie przed przejściem dla pieszych. Horn robił to już jednak bez złości. Uspokoił się. Wrócił mu humor. Muzyka w radiu znów stała się nieco bardziej znośna.

W kilka chwil potem wjechał do Stegny.

– Mimo podjętych rozmów, stanowisko Rosji w sprawie obwodu kaliningradzkiego nie zmieniło się – rozgadało się radio głosem jakiegoś mądrali, ale i to nie pogorszyło samopoczucia Horna.

Potarł prawą dłonią policzek. Rozległ się cichy chrobot. Był to kolejny, ostatni powód, dla którego musiał opuścić Krynicę: w całym kurorcie nie mógł bowiem dostać nożyków do golenia z trzema ostrzami pewnej marki, a tylko takimi się golił. Przez tydzień zdążył zarosnąć jak przysłowiowy dziki agrest. W Gdańsku z pewnością je dostanie. I od razu, choćby w jakiejś łazience w centrum handlowym, zrobi z nich użytek.

Dojeżdżając do ronda, zaczął się zastanawiać, którą wybrać drogę. Jadąc prosto, po kilku kilometrach dotarłby do przeprawy promowej przez Wisłę i po paru minutach znalazłby się w Gdańsku. Jednak on odczuwał niejasny lęk przed rejsem promem, szczególnie takim, na który może wjechać nie więcej niż pięć aut. Wolał nadrobić drogi i pokonać rzekę jak cywilizowany człowiek, czyli po moście.

Zatoczył łuk, po czym skręcił w kierunku Nowego Dworu Gdańskiego i trasy E77.

Nie wiedział, że właśnie skusił los...

II

Kwidzyn, dzień pierwszy

Profesor Zbigniew Krasiński poprawił stojak. Halogenowa lampa zakołysała się. Świetlne refleksy zapełgały na bladoczerwonych cegłach prezbiterium.

– Teraz lepiej, prawda? – zapytał odrobinę schrypniętym, ale donośnym głosem, który bez wątpienia mógł należał do kogoś, kto prowadzi wykłady i kogo słucha się z zainteresowaniem.

Pytanie skierowane było w dół, jakby pod nogi profesora. Nikt tam jednak nie siedział ani nie leżał. Była tam za to solidna dziura, z której doszedł inny głos:

– Lepiej, Zbychu! Dużo lepiej.

Odtąd słychać było jedynie sporadyczne stukanie, wymieniane półgłosem uwagi i inne zagadkowe dla przypadkowego obserwatora dźwięki. Ten sam przypadkowy obserwator pokręciłby pewnie tylko głową z politowaniem, patrząc na tę całą archeologiczną kopaninę, nazywaną szumnie i dumnie nauką, z której jednak pożytek dla współczesnych był niewielki lub wręcz żaden. No bo po co komu takie grzebanie w piasku za pomocą kilofa i łopaty, a potem zabawek podobnych do tych, którymi dzieci bawią się w piaskownicach? Żeby to jeszcze gdzieś za granicą, najlepiej w Egipcie... Ale co ciekawego można znaleźć w małym mieście na północy Polski? W dodatku miejsca świętego uszanować nie potrafią, bo kto to widział w użytkowanym kościele i to za samym ołtarzem zamieszanie robić...

Z początku ekipie archeologów pod kierownictwem profesora Krasińskiego szło dość opornie. Nastroje w furgonetce, którą dwa tygodnie temu jechali z Gdańska wraz z całym sprzętem, były minorowe. Nawet doktor Andrzej Kozłowski, niestrudzony figlarz i opowiadacz dowcipów, którymi okraszał każdy dotychczasowy wspólny wyjazd ekipy, siedział milczący i patrzył tępo na przesuwający się za oknami krajobraz doliny Wisły.

Proboszcz kwidzyńskiej katedry przyjął ich bardzo serdecznie, podejmując pierwszego dnia wystawnym obiadem, po którym osobiście oprowadził ekipę po świątyni. Problem był jednak z innym duchownym, księdzem Emilianem, dobiegającym chyba setki rezydentem plebanii. Staruszek, choć zapraszany, nie wziął udziału w posiłku. A mijany po wielekroć, wciąż był bowiem dość ruchliwym starcem, pohukiwał nieprzyjaźnie i patrzył na archeologów wilkiem. O co mogło mu chodzić? Nie wiedział tego nawet ksiądz proboszcz.

– Ma już swoje lata i swoje przeżył. Był więziony w Oświęcimiu, za komuny też nie miał lekko – tłumaczył za każdym razem.

Potem archeolodzy przystąpili do badań. Mapy, wykresy, notatki. W ruch poszedł także najnowocześniejszy sprzęt – georadary i wykrywacze metali, dzięki którym bez trudu można było ustalić, gdzie pod podłogą kościoła znajdują się krypty, i przy okazji wzbudzić zainteresowanie odwiedzających świątynię od rana do wieczora zastępów dewotek. Wszystkie znalezione w ten sposób krypty, według późniejszych specjalistycznych obliczeń, okazywały się jednak „zbyt młode”, aby mogły posłużyć za miejsce spoczynku średniowiecznej mistyczki, Doroty z Mątowów.

Kiedy jednak przed tygodniem, wieczorem, georadar w najstarszej części prezbiterium, tuż za głównym ołtarzem, wskazał miejsce, które mogłoby odpowiadać kryteriom, praca archeologów wreszcie nabrała tempa. W pierwszej z murowanych komór grobowych, które powstały w XIV wieku i wielkością odpowiadały rozmiarowi człowieka, nie znaleźli jednak niczego. Niezniechęceni, szybko zabrali się na drugą. Powoli, ostrożnie, cegła po cegle, wymieniając między sobą wyłącznie zdawkowe uwagi, archeolodzy, schodząc coraz niżej pod podłogę prezbiterium, cofali się też do zamierzchłych czasów średniowiecza...

Halogenowa lampa na stojaku znów się przekręciła. Krasiński, który dotąd klęczał na krawędzi dziury w posadzce, wstał i ponownie poprawił konstrukcję.

– Dobrze? – rzucił w dół.

– Dobrze, Zbychu – odpowiedział mu głos, ale dużo ciszej niż przed paroma chwilami.

W tym samym momencie zazgrzytały otwierane drzwi katedry. Echo poniosło po jej wnętrzu odgłos kroków. Po chwili w kręgu światła stanęli doktor Kazimierz Reich i proboszcz katedry. Obaj uklękli obok profesora, na krawędzi otworu, choć każdy chyba z innego powodu, i zajrzeli z zaciekawieniem do środka.

– Co jest? – zapytał półgłosem pierwszy z nich.

Odpowiedzią było głuche stuknięcie.

– Wieko trumny – z dołu dobiegł głos Kozłowskiego. – Chyba to jest to.

Wtem huknęły ciężkie drzwi kościoła. Podmuch powietrza zgasił płomyczek znicza palącego się pod portretem polskiego papieża w bocznej nawie świątyni. Echo długo niosło złowróżbny dźwięk, który to oddalał się, to znów jakby przybliżał, ale jeszcze długo wibrował w uszach archeologów...

– Szkoda, że Ewa nie może tego zobaczyć – westchnął Kozłowski.

– No właśnie, gdzie ona właściwie się podziewa, co? – zdenerwował się profesor.

– A skąd ja mogę wiedzieć? Może męża szuka...

– Niech któryś do niej zadzwoni.

Doktor wzruszył ramionami, po czym prychnął, pokazując swoją komórkę:

– A co ja innego robię od rana?

III

okolice Czarlina, dzień pierwszy

Droga krajowa numer 22 to pozostałość po słynnej Berlince, autostradzie, która miała połączyć Królewiec z Berlinem i której Niemcy nie zdążyli nigdy dokończyć. Mimo to miejscami jest dość szeroka i wygodna. Aż żal zwalniać.

Jednak Tomasz Horn, chcąc nie chcąc, nacisnął na hamulec i włączył prawy kierunkowskaz. Po chwili zgasił silnik, wysiadł z auta i rozprostował plecy. Wymięta, mokra koszula nie chciała się odkleić od pleców. Zresztą cały czuł się wymięty i wczorajszy.

Wszystkie ambitne plany wzięły w łeb. Owszem, w Kiezmarku pokonał Wisłę. Aż się zdziwił, że sztuka ta udała się tak szybko i prosto. Radość trwała jednak krótko, bowiem zaraz za mostem zaczął się gigantyczny korek – i to w obie strony! Kolumna w stronę Trójmiasta poruszała w iście żółwim tempie, a zator nie miał zamiaru się rozładować. W ostatniej chwili przed ugrzęźnięciem w korku zdecydował się szukać objazdu. Bocznymi drogami, od czasu do czasu zerkając tylko ambitnie na starą mapę samochodową, usiłował ominąć feralny punkt. W ten sposób dotarł do Tczewa. Ale kilka kilometrów dalej zaświeciła się lampka rezerwy paliwa.

– Do pełna? – stwierdził raczej, niż zapytał znudzony pracownik stacji benzynowej w zielonych ogrodniczkach, zdejmując pistolet z dystrybutora.

Po kilku minutach Tomasz ponownie uruchomił silnik. Już miał wjechać na szosę, gdy nagle rozległ się huk, czemu towarzyszyło krótkie szarpnięcie.

– Tego jeszcze brakowało.... – jęknął.

Wyłączył silnik, wyjął kluczyki ze stacyjki, wysiadł z samochodu i zbliżył się do stojącego za nim pechowca. W myślach już układał słowa, które zaraz wypowie. Zastanawiał się nad wyborem między „no toś pan sobie narobił” a „była sobie zniżka, była...” . Na pewno nie zamierzał być wulgarny.

Problem w tym, że za kółkiem zamiast spodziewanego safanduły, niedzielnego kierowcy siedziała... piękna dziewczyna. To znaczy jeszcze przed chwilą z pewnością była piękna, teraz bowiem, z wiadomych powodów, jej twarz wykrzywiał grymas.

– Za wszystko zapłacę, niech mi pan wierzy... – powiedziała, również wychodząc z auta.

Miała długie, ciemne włosy, upięte w koński ogon. Ubrana była w szorty w kolorze khaki, wysokie, sznurowane buty na protektorze, zielony podkoszulek na ramiączkach. W ręku trzymała telefon i to najprawdopodobniej była przyczyna stłuczki.

– Wierzę. Oczywiście, że pani wierzę – odparł z krzywym uśmiechem Horn.

Obejrzeli pobieżnie zniszczenia. W volkswagenie passacie Horna było to jedynie ukośne pęknięcie zderzaka. Trochę gorzej było w przypadku starego forda brunetki. Zgniecione blachy błotników zablokowały jedno koło; wóz raczej nie nadawał się do jazdy.

– Boże, co ja teraz zrobię?! – Dziewczyna złapała się za głowę.

– Spieszy się pani dokądś czy pożyczyła auto od taty? – próbował zgadywać Horn.

Nie wiadomo, czy sprawił to kpiący ton Horna, czy sama stłuczka – ale dziewczyna zapłakała. Tak mu się przynajmniej wydało, bo odwróciła głowę. Trwało to krótko.

– Tak jak powiedziałam, za wszystko zapłacę – rzekła dobitnie. – Ale... musi mnie pan podrzucić tam, dokąd jechałam.

– Co? – prychnął.

Jednak nieznajoma najwyraźniej nie żartowała.

– To dla mnie bardzo ważne. Naprawdę niedaleko. Proszę...

Podrapał się po głowie, spojrzał na zegarek. Nie było jeszcze dwunastej. Co innego mam do roboty, pomyślał.

– Jeśli to naprawdę niedaleko – bąknął.

Nie bez trudu zepchnęli na bok forda, zabezpieczyli go i już po chwili byli w drodze. W chwili gdy Horn wrzucał czwarty bieg, nadeszła refleksja: może każe się zawieźć na jakieś odludzie, gdzie czekają jej kompani z kijami do baseballu – przeszło mu przez myśl. Jednak mimo to docisnął pedał gazu.

– Już może pani zadzwonić – powiedział, dziewczyna wciąż bowiem ściskała w dłoni komórkę.

Patrzyła w przednią szybę i sprawiała wrażenie nieobecnej. A on nie zamierzał być wcale złośliwy. Bardziej zależało mu na tym, żeby jakoś zacząć rozmowę. Z drugiej strony, nie chciał się narzucać. To przecież on robił tu komuś grzeczność... Prawda była taka, że nigdy nie potrafił odmówić nikomu pomocy. I nie zareagować, gdy komuś działo się coś złego. Taki wymierający gatunek.

Zaraz za Wisłą, na prośbę nieznajomej, odbił w prawo. Szosa była tu wąska i o wiele gorzej utrzymana, w dodatku wiodła przez gęsty szpaler drzew. Chwila nieuwagi mogłaby skończyć się tragicznie, więc mocno chwycił za kółko i starał się nie przekraczać setki.

Pół godziny później wjechali do jakiejś większej miejscowości. Horn, zawsze czujny i zorientowany, tym razem jakoś nie zauważył tablicy z nazwą. Gdzie, do cholery, jestem? – pomyślał. Wtedy dziewczyna oświadczyła, zupełnie jakby była przewodniczką wycieczek:

– Jesteśmy na miejscu. To Kwidzyn. Na następnym skrzyżowaniu proszę skręcić w lewo.

Nic nie powiedział. Zrobił, jak chciała. Po kilku chwilach zatrzymali się w miejscu, które wskazała: na dość dużym placu w pobliżu monumentalnej gotyckiej budowli.

– Dziękuję – rzekła z uśmiechem, jakby nigdy nic uwalniając się z pasów bezpieczeństwa.

Nie miał zamiaru wypuszczać sprawczyni stłuczki bez podpisania oświadczenia albo przynajmniej spisania danych. Ale i nie musiał o to prosić. Dziewczyna sama wyciągnęła z torebki dokumenty swojego samochodu, a także prawo jazdy i dowód osobisty.

– Zostawię panu to wszystko, dobrze?

– Co?! – Horn nie wierzył własnym uszom.

– Naprawdę muszę już iść.

– Spieszy się pani na ślub czy jak?

– Coś w tym rodzaju.

Choć wiele razy przywoływał później w myślach tę scenę, nie potrafił uwierzyć, że wydarzyła się ona naprawdę.

– Jakby co, to jestem w katedrze – rzuciła jeszcze przez ramię.

Spojrzał na pozostawione mu dokumenty. Wyglądały na prawdziwe, a zdjęcie w dowodzie osobistym w istocie przedstawiało szaloną brunetkę.

– Ewa Rimmel – przeczytał na głos.

IV

Kwidzyn, dzień pierwszy

Przed bocznym wejściem do konkatedry św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie stał zaparkowany wóz transmisyjny jednej ze stacji telewizyjnych, z okrągłym talerzem satelitarnym na dachu. Reporter z mikrofonem w ręku wykonywał właśnie ćwiczenia twarzy.

Wreszcie operator kamery podniósł rękę, by po chwili gwałtownie ją opuścić.

– Dzień dobry państwu. Znajdujemy się przed konkatedrą Świętego Jana – reporter zaczął mówić do mikrofonu, utkwiwszy wzrok w oku kamery. – To właśnie tutaj dokonano dziś odkrycia na miarę światową. Jest z nami kierownik ekipy archeologów, profesor Zbigniew Krasiński.

– Dzień dobry. – Mężczyzna był wyraźnie speszony obecnością tak kamery, jak i gapiów.

– Co znaleźliście? – zapytał dziennikarz, podsuwając rozmówcy mikrofon z kolorowym logiem stacji pod sam nos.

– Rozpoczynając poszukiwania, chcieliśmy ustalić miejsce spoczynku średniowiecznej mistyczki, błogosławionej Doroty z Mątowów, która w 1394 roku dała się żywcem zamurować w celi – rozpoczął z lekką sapką profesor. – Tymczasem w krypcie natrafiliśmy aż na dwie trumny, położone bardzo blisko siebie, z kompletnymi szkieletami...

– Wiadomo, że w katedrze grzebano wielkich mistrzów krzyżackich – wszedł mu w słowo dziennikarz, mrużąc przy tym oczy.

– W istocie, w trumnach znaleźliśmy zapinki zakonnych płaszczy i fragmenty skórzanych pasów rycerskich. Teraz nastąpią badania antropologiczne szkieletów, a także ekspertyza dendrochronologiczna, która z dokładnością do jednego roku pozwoli określić datę ścięcia drzew, z których wykonano trumny.

– Czy już wiadomo, kim byli pochowani? – zapytał dziennikarz z takim dramatyzmem, jakby znaleziono tu zwłoki ofiar seryjnego mordercy i gwałciciela, nie zaś średniowieczne truchła.

– Po wstępnych konsultacjach z historykami możemy domniemywać, iż są to szczątki wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego: Wernera von Orselna i Ludolfa Königa von Wattzau. To pierwsze tego typu odkrycie na tych terenach... – zakończył profesor.

Horn minął tłumek gapiów gromadzący się przy wejściu do świątyni i niezatrzymywany przez nikogo wszedł do katedry. Było tu chłodno i cicho.

Przystanął przed dużym freskiem. Kolorowe, odrobinę naiwne malowidło przedstawiało kilku mężczyzn o brodatych, srogich twarzach, stojących na tle okien jakiejś warowni. Wszyscy dzierżyli w dłoniach miecze i ubrani byli w zbroje przykryte białymi płaszczami z czarnym krzyżem. Taki sam symbol, dodatkowo z tarczą herbową z czarnym orłem pośrodku, widniał zarówno na piersiach rycerzy, jak i na tarczach, które nieznany malarz umieścił u ich stóp.

– Oto oni – usłyszał za plecami kobiecy głos.

Odwrócił się. To była ona: ciemne włosy, piękny uśmiech i... kiepski refleks kierowcy.

– Właściwie to chyba jeszcze nie poznaliśmy się oficjalnie. Nazywam Ewa Rimmel – wyciągnęła dłoń.

– Wiem – chrząknął. – Tomasz Horn – przedstawił się, ściskając smukłą dłoń dziewczyny.

– Przepraszam za kłopoty – powiedziała po chwili. – Naprawdę musiałam jak najszybciej tutaj dotrzeć. Zaraz podpiszę oświadczenie.

– Nie ma pośpiechu – uśmiechnął się Tomasz. – Właściwie mógłbym na ten temat coś napisać. Jestem dziennikarzem.

– Naprawdę? To może chce pan obejrzeć nasze stanowiska? – zapytała i nie czekając na odpowiedź, ruszyła w stronę głównego ołtarza. – Dla pana kolegów z telewizji to chyba kiepski temat, co? – rzuciła przez ramię. – Kości stare, mało krwi. Zresztą na razie i tak nie pozwalamy filmować szkieletów...

Podeszli do ogrodzonej prowizorycznym płotkiem dziury w podłodze. Dziewczyna włączyła lampę, przysunęła bliżej stojak. Oboje przyklękli na krawędzi otworu. Przez charakterystyczną dla polskich kościołów silną woń kadzidła i stęchliznę starych sztandarów Horn poczuł zapach delikatnych perfum.

– I jak? – zapytała szeptem.

– Co ma pani na myśli?

– Piękni, prawda?

Bez słowa skinął głową, choć tak naprawdę znalezisko niezbyt przypominało ludzi: kupa żółto-brązowych gnatów różnej grubości i kształtu, porozrzucanych bezładnie w długiej, wąskiej skrzynce. Obok to samo. Wszystko jakby przyprószone rdzawym proszkiem.

– Któryś z nich to Werner von Orseln – powiedziała Ewa.

– To, zdaje się – podjął Horn – jeden z tych nielicznych wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego, którzy chcieli pokoju z Polską.

– Zgadza się. Został zasztyletowany pod Złotą Bramą Wysokiego Zamku w Malborku...

V

Marienburg, 18 listopada 1330 roku

Przez całą noc męczyły go koszmarne sny. Widział w nich rozległe, zielone, falujące łąki. Był dzień – jasny, letni, upalny. Słońce wznosiło się od wschodniej strony, znad ciemniejącej na horyzoncie, grubej, choć nierównej kreski lasu, a w tym swoim śnie złym człowiek ów widział jego ruch niezwykle wyraźnie, przyspieszony, jakby nie słońcem było, a wielką, doskonałą w swoim kształcie kulą płonących ptaków – gołębi, może wron. Słyszał trzepot ich skrzydeł.

Nie, to nie skrzydła! To wiatr targał chorągwiami, zginał pierzaste czuby na lśniących hełmach z przyłbicami. I to wiatr przecież marszczył zuchwale płaszcze białe jak śnieg, niwecząc kształt na nich – czarny krzyż, przed którym klękają całe narody z miłością lub jednako silną bojaźnią.

Mrowie ich prawdziwe, tysiące! Jak okiem sięgnąć, mrowie ich, Jezu...

Brakło mu tchu. Wiatr zamarł nagle. Teraz żadnej, choćby najmniejszej fałdki na sztandarze czy rycerskim płaszczu. Tylko słońce, coraz wyżej, coraz bardziej palące. Zamknąć oczy, zacisnąć jak najsilniej, do bólu gałek. Ale i to nie zdołało go obudzić i przerwać koszmaru.

Gdy na powrót je otworzył albo raczej śnił, że je otwiera, słońca nie było już na niebie. Zielone łany przybrały kolor popiołu. Kiedy jednak spojrzał niżej, omal nie krzyknął z przerażenia.

Wszędzie, jak okiem sięgnął, leżały ciała... Jedno obok drugiego, równo, głowa w głowę, jakby to byli śpiący w karnym szyku rycerze, gotowi w każdej chwili jednak zerwać się na rozkaz i w takim samym szyku stanąć, bronią zadzwonić na chwałę i potęgę zakonu, a na trwogę wrogom jego i całego chrześcijaństwa.

Ale oni wciąż tam leżeli na trawie, nieruchomi, dziwnie spokojni, z zamkniętymi oczami, którym już powieki podbiegały sinością ostateczną, a czarnymi krzyżami na piersiach leżących śmierć ułatwiała sobie ostateczny rachunek.

Naraz poczuł na czole pierwszą zimną kroplę, po niej drugą. I następną. Zaszumiało tedy, jakby tysiąc cięciw zwolniono nagle i tysiąc strzał szyło gorące powietrze. Już woda ostatniego marsza grała na żelaznych zbrojach, tarczach i przyłbicach hełmów, złachmaniając do cna ich dumne pawie czuby.

Pomiędzy leżącymi pokotem ciałami wzbierać zaczęła spieniona woda, a barwa jej była czerwona jak krew każdego żywego stworzenia i jak wino, które wypełnić miało te same ciała po zwycięstwie, ku chwale Pana. Już kipiel sięgała ciemniejących otworów po uszach obciętych nieludzko, już do nosów jucha na powrót się wdzierała, już oczy okrutnie wykłute wypełniała. A nad tym wszystkim, jak ciężka chmura burzowa, ciemniał również z krwi utkany sztandar z ptakiem drapieżnym pośrodku – orłem białym...

– Boże! – krzyknął, zrywając się z mokrego posłania i dysząc ciężko, by po chwili przez ściśnięte jeszcze dusznym przerażeniem gardło wyrzęzić cicho dwa tylko słowa, jakże bolesne: – Kowal... Brześć...

Był już dzień. Zza uchylonego okna dobiegło rżenie koni i stukot kopyt na bruku wewnętrznego dziedzińca. Nieco dalej, na podzamczu, ktoś pokrzykiwał miarowo, a ostro. Pewnie jeńców zamkowych pędzili już do pracy przy umacnianiu warowni.

Brat Werner długo leżał na łóżku. Policzki miał zapadnięte, a wrażenie złe dodatkowo potęgowała broda – odstająca, długa, zmierzwiona nieco. Włosy, również długie, rozsypane na poduszce, pozlepiane. Z jego bladej, porosłej rzadkimi, rudymi kępkami i pokrytej bliznami skóry klatki piersiowej, ciemniejącej pomiędzy białym płótnem koszuli, powoli znikały kropelki potu. Pierś pięćdziesięcioletniego rycerza-zakonnika poruszała się miarowo, coraz spokojniej.

Koszmarny sen odchodził w zapomnienie. Był snem tylko, siedzącą na piersi zmorą, ale czy tyczył się nieodległej przeszłości, jak leżący na niedźwiedziej skórze mężczyzna pomyślał najpierw, czy zdarzeń przyszłych – tego już nie wiedział, a może i wiedzieć nie chciał...

Odwrócił głowę i spojrzał na krucyfiks, zajmujący całą niemal jedną ze ścian zamkowej alkowy. Ten drobny ruch okazał się jednak bolesnym wysiłkiem i spowodował, że ściany zawirowały mu przed oczami. W bladym świetle poranka, filtrowanym przez szklaną gomółkę (którą niedawno dopiero, na światową modłę, w miejsce błony ze zwierzęcego pęcherza wprawiono), ciało rozpiętego na krzyżu zdawało się przerażać jeszcze bardziej niż na przykład w ruchomym świetle świec, wieczorem.

Odezwała się sygnaturka na wieżyczce kościoła. Kilka spłoszonych ptaków, gnieżdżących się w wieżach, zafurkotało skrzydłami nad dachami Wysokiego Zamku. Pierwsza tego dnia msza niebawem miała się rozpocząć.

Brat Werner ciężko dźwignął się ze swojego łoża. W tej samej chwili drzwi alkowy skrzypnęły i ukazał się w nich sługa, garbus, w dodatku bezzębny, któremu było na imię Klaus. Trzymał w rękach dzban z ciepłą wodą i lniany ręcznik.

– Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus – przywitał się, przesadnie cedząc słowa i zginając zniekształcony tułów bardzo nisko.

– Na wieki wieków – odpowiedział na pozdrowienie rycerz, po czym jednym ruchem ściągnął z siebie przepoconą koszulę.

Gorąca woda zapluskała na dnie metalowej misy. Werner pochylił się nad nią. W uspokajającej się powoli tafli odbijały się zmęczone oczy starego człowieka.

W kilka pacierzy później wielki mistrz zakonu Najświętszej Marii Panny, Werner von Orseln, wyprostowany, choć czemuś smutny, w szpalerze braci szedł zamkowymi krużgankami.

Dzień był szary i brzydki za sprawą ciężkich chmur wiszących nisko nad zamkiem i miastem, ale był też wietrzny. Blaszany kogutek na dachu baszty Dietricha obracał się jak nakręcony, a dym z kominów zamkowej kuchni i piekarni ulatywał niemal poziomo. Wszystko to rodziło nadzieję, że tego dnia słońce jednak się pojawi...

Orszak przekroczył próg kościoła. Mistrz w kilkunastu krokach przemierzył odległość do głównego ołtarza, przyklęknął przed nim, by po chwili zająć należne sobie miejsce w stallach nawy głównej. Ozwały się pierwsze dzwonki, po nich pieśń na wejście zaintonował chór braci. Rozpoczynała się poranna msza święta.

Werner splótł przed sobą palce rąk, opuścił głowę, tak że broda łączyła się teraz w jeden kształt z czarno-złotym krzyżem na piersiach mistrza. Szybko stracił rachubę czasu, myśli jego uleciały z kościoła i poszybowały daleko ze stołecznej warowni, ponad okoliczne łąki, pola, lasy, mokradła i rozlewiska Nogatu i Wisły.

Daj mi, Jezu, jak i całemu zakonowi, pokój z Koroną – myśli rycerza układały się mimowolnie w słowa żarliwej modlitwy. – Niech Bóg oszczędzi krwi chrześcijańskiej, której przez lata tyle zostało przelane. Pozwól braciom moim, którzy krzyż na płaszczach noszą, dusze czyste zachować, ciała od występku i grzechu uchronić, zgodnie z przykazaniami bożymi żyć i pracować.

– Od chciwości ustrzeż, Panie... – modlitwa w myślach co raz układała się w słowa wypowiedziane, choć nie przez wszystkich jednakowo słyszalne. – Od krzywoprzysięstwa i pychy, od nieczystości...

Mijał szósty rok, od kiedy Werner von Orseln decyzją kapituły generalnej wybrany został wielkim mistrzem zakonu, w miejsce zmarłego Karola z Trewiru, po którego stronie stanął siedem lat wcześniej, w czas zamachu stanu w państwie krzyżackim. W jego wyniku wraz z Karolem zmuszony był udać się na wygnanie, aż do Niemiec, skąd obaj wrócili dopiero w 1319 roku. Od tamtej pory pełnił brat Werner rolę rezydenta wielkiego mistrza. Już jako wielki mistrz wydał wiele aktów, które stały się podstawą ustroju państwa zakonnego, a także, mimo wciąż prowadzonej wojny z Koroną, zwołał kilka zjazdów całego pruskiego duchowieństwa. Był też mistrz Werner zapalonym budowniczym, nie tylko dusz i potęgi zakonu. Jako że od 1314 roku przewodził komandorii malborskiej, warownia, mieszcząca przeniesioną z Wenecji stolicę państwa zakonnego, bliska była jego sercu. Rozbudował przeto zamek i uczynił z niego stolicę na europejską miarę, a jednocześnie twierdzę nie do zdobycia.

Bracia zakonni odśpiewali kolejną pieśń, którą, jak i każdą inną pieśń chorału, Werner widział oczami duszy jako spadające dostojnie, powoli płonące skrawki. Materiał był to, a może włosie – tego nie wiedział. Tylko ogień, on był najważniejszy.

Ozwały się dzwonki. Przez barwne witraże w wąskich i wysokich oknach kościoła wpadły pierwsze promienie jesiennego słońca, by wraz z dymem z kadzidła podzielić zamkowy kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny na dwie nierówne części.

Wielki mistrz przyjął komunię świętą, by po chwili na powrót opuścić nisko głowę, przymknąć powieki, pod którymi wciąż sen chyba gościł, i zatopić się w rozmyślaniach. A te wciąż gorzkie były niczym piołun.

Bo zepsuci są, rozpustni są i karności im brak! – wyrzekał w myślach, zaciskając pięści niemal do białości. Cóż z tego, że ich w Niemczech i na zachodzie Europy widzą jako prawych, dzielnych, najprzedniejszych rycerzy, kiedy okrutni są i nieubłagani. Czymże ich lwie męstwo, upór, siła i wola walki wobec nieprawości, jakiej w Prusiech i na Litwie się dopuszczają, gwałcąc, rabując, mordując i paląc wsie i miasta całe?! Nie! Niegodni są krzyża, który na sercu i na płaszczach swych noszą!

– Oremus!

– Pater noster qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum...

Po porannej mszy świętej, której końca za bardzo nie pamiętał, skierował Werner von Orseln swoje kroki w stronę wielkiego refektarza, gdzie na niego i innych braci zakonnych czekało już śniadanie.

Zajął należne mu miejsce za szeroką drewnianą ławą, wraz z braćmi zakonnymi zmówił kolejną modlitwę. W podanej mu akwamanili opłukał ręce, po czym wytarł je w lniany ręcznik. Bracia służebni poczęli wnosić wiktuały. Na srebrnych tacach i misach parowało mięso kurcząt i dziczyzny z ostatniego polowania, wciągnięte tu wprost z kuchni za pomocą specjalnej windy.

Na długich stołach pojawiła się rychło kasza, ryby, wielkie bochny chleba i świeże owoce. Po całym refektarzu rozniósł się smakowity zapach smażonych grzybów – jednego z najhojniejszych darów jesieni. Zadzwoniły też gąsiory z winem i srebrne kielichy. Już trefniś jakiś roześmiał się głośno i jadowicie.

– Ruhe! – zgasił go z miejsca jakiś głos mocny, choć i on nie był w stanie wymusić w refektarzu zupełnej ciszy.

Wielki mistrz podniósł na chwilę zmęczone oczy, po czym wbił wzrok w fałdkę na białym obrusie i rzucany przez nią cień. Mimo niespokojnej nocy i chłodnej pory jesiennej wcale nie chciało mu się jeść. Tłuszcz z kurczęcego skrzydełka, leżącego na grubej pajdzie pszennego chleba, zdążył już przesiąknąć przez ciasto i rozlać się po palcach kilkoma strużkami. Przez dziesięć okien wielkiego refektarza sączyło się coraz jaśniejsze światło dnia, ale i ono nie potrafiło rozjaśnić duszy Wernerowej...

***

W tym samym czasie przed główną bramą Średniego Zamku, na krawędzi głębokiej fosy, ozwał się głos rogu i zatrzymał się jeździec zbrojny. Koń, pokryty siwym kurzem drogi pomieszanym z potem, nisko zwiesił łeb, w poszukiwaniu najlichszej choćby kępki trawy.

Widać było, że zdrożony jest bardzo. Zaś szarpany podmuchami wiatru, biały ongiś płaszcz rycerza bardziej przypominał niebo nad Malborkiem i całymi Żuławami, znów zasnute przez ciężkie, listopadowe chmury.

– Kim jesteś? – dobiegło z niewielkiego, okratowanego okienka w bramie.

– Brat Johannes von Endorf – odpowiedział rycerz schrypniętym głosem, bo i pewnie od dłuższego czasu z nikim nie dane mu było zamienić słowa. – Przyjechałem z konwentu w Kłajpedzie, by wielkiego mistrza o posłuchanie prosić.

Niecały pacierz później zazgrzytały łańcuchy i zwodzony most jął się opuszczać powoli. W tym samym momencie w górę ruszyła też ciężka metalowa krata. Ledwo trap dosięgnął drugiego brzegu, na deskach zastukały końskie kopyta.

– Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus! – zawołał Johannes von Endorf, mijając przyglądających mu się z bramy i najbliższego wykuszu zamkowych strażników.

***

Dzwony na Anioł Pański rozdzwoniły się na całego, płosząc całe stada ptaków, nie tylko tych z Wysokiego i Średniego Zamku, ale i tych zamieszkujących leżące u ich stóp Przedzamcze i miasto. Trochę ciszej, choć równie natarczywie podzwaniały w dłoniach sióstr służebnych stalowe chochle w zamkowej kuchni – znak zbliżającego się obiadu.

Jednak na żaden z tych dźwięków wielki mistrz Werner von Orseln nawet nie drgnął. Siedział sztywno na wysokim krześle, ustawionym na środku sali rycerskiej, palce jego rąk zaciskały się na rzeźbionych oparciach. Już nie próbował nawet opanować ich drżenia. Co cisnęło mu się na usta, jeden ze stojących obok niego komturów zamienił w słowa:

– Łżesz jak pies! – krzyknął niemal, robiąc przy tym pół kroku i pół obrotu ku człowiekowi; dłoń rycerza musnęła przy tym głownię miecza.

Werner von Orseln oddychał z trudem, patrząc na stojącego przed nim mężczyznę, który przypominał słup soli. Nowo przybyły do stolicy brat Johannes von Endorf z Kłajpedy spoglądał dumnie to na mistrza, to na towarzyszących mu w audiencji komturów i przybyłego akurat z Elbląga wielkiego szpitalnika zakonu.

– Znam twoją sprawę dobrze, bracie Johannesie – odezwał się cicho Werner. – Nadarmoś tracił czas i konia męczył podróżą. Komtur Kłajpedy pisał do mnie w liście o powodach twego wykluczenia z naszego zakonu. Zrozumienia dla twych czynów nie znajdę, przeto nakazuję ci natychmiastowy powrót do konwentu, gdzie będziesz musiał poddać się długiej pokucie. Dopiero potem, gdy Bóg ci odpuści, o zmiłowanie możesz komtura swego prosić.

Brat Johannes poczerwieniał na twarzy, przygryzł wargi pod czarnym wąsem. Czoło przecięła mu ukośna żyła.

– Nie! Musisz mnie wysłuchać, wielki mistrzu! – krzyknął, wyrywając się do przodu.

Szybsi byli jednak knechci z zamkowej straży. Dopadli zuchwalca i pochwycili, ten jednak nie przestawał się szarpać jak raniony byk, tak że i we trzech ledwo dawali mu radę. Von Endorf, wyższy niemal o głowę od każdego z mocujących się z nim knechtów, zmiarkował dopiero, gdy jeden z nich przyłożył mu do gardła krótką, trójgranną mizerykordię.

– Dość tego! – uciął wielki szpitalnik i wydał rozkaz uczepionym rycerza strażnikom. – Do lochu z nim!

– Nie! – wstrzymał ich Werner, podnosząc rękę. – Dajcie mu ciepłej strawy i przespać się pozwólcie. Może mu wtedy rozum wróci...

– Będziesz tego żałował! – krzyknął Johannes von Endorf. – Ktoś za to życiem zapłaci, wielki mistrzu. Ktoś zapłaci. Ty nim będziesz albo ja! – wygrażał już z korytarza głosem człowieka opętanego.

Szmer przetoczył się po zgromadzonych w sali rycerskiej. Szeptali coś, do cna poruszeni zachowaniem zuchwałego zakonnika z Kłajpedy, którego imię nie schodziło z ich ust aż do pory obiadowej, a może i dłużej.

Wieść o zajściu rozniosła się po zamku. Czym rycerz ów mógł narazić się regule, że aż tak srogi spotkał go los? Miał on na sumieniu występek w mowie czy może w piciu bądź jedzeniu? Bójkę z współbraćmi jaką czy ucieczkę z konwentu na noc albo dłużej? A może spiskował przeciw zwierzchności komtura kłajpedzkiego, śluby złamał, oddalił się z pola bitwy?

Powiadano wreszcie, że za któryś z tych występków, lub wręcz kilka jednocześnie, odmówiono Johannesowi udziału w kolejnej wyprawie, na Żmudź chyba, a gdy ten kary z należną pokorą nie przyjął, wyrzucono go z zakonu. Co chciał von Endorf jednak u samego wielkiego mistrza w malborskiej stolicy wskórać, nie wiadomo.

***

Werner rozbudził się z krótkiej, poobiedniej drzemki. Tym razem nic mu się nie śniło. Po chwili rozległo się pukanie do drzwi. To pachołek przyniósł listy z dzisiejszej poczty. Czytając je, jeden po drugim, wielki mistrz zasępiał się coraz bardziej. Z tego, co donosili przygraniczni komturowie, wynikało, że nadzieje na rychły pokój z Koroną i królem Władysławem były coraz mniejsze. Wszystko to poruszyło go do żywego.

Kazał przynieść sobie pergamin, pióro i atrament. Rychło garbus Klaus spełnił te polecenia, dodając gąsiorek z czerwonym winem i srebrny kielich. Werner spojrzał na niego srogim wzrokiem, ale nic nie powiedział. Wiatr za oknem wzmógł się, bijąc co raz w szyby zamkowych okien, wielki mistrz jednak zdawał się tego nie słyszeć. Zatopiony we własnych myślach, pochylał się nad arkuszami pergaminu, których powierzchnie miarowo drapało ostrze pióra, zostawiając ślad w postaci równych rzędów czarnych, przypominających owady liter. W miarę jak zaczerniał się pergamin, serce mistrza Wernera wzbierało nadzieją, a twarz jaśniała.

Nie zwrócił uwagi, kiedy znów skrzypnęły drzwi alkowy. Przerwał pisanie dopiero w chwili, gdy podmuch rozkołysał płomień świecy. Podniósł wzrok srogi, gotów zbesztać intruza, ale w tej samej chwili zamarł. Stał przed nim brat Johannes von Endorf...

– Jak tu wszedłeś? – zapytał przez ściśnięte gardło Werner, zezując jednocześnie za sztyletem; ten jednak był zbyt daleko, by go szybko dosięgnąć.

– Jak widzisz, mam i tu przyjaciół – odparł spokojnie rycerz z Kłajpedy.

Gdzie się podziali strażnicy? O co chodzi temu człowiekowi? Czy o niego, wielkiego mistrza, a może o to, co za ścianą komnaty schowane: złoto, monety, cały dobytek zakonu – przez głowę Wernera przelatywały myśli niczym strzały przez naprężone cienkie sukno...

– Czego chcesz? – zapytał po chwili.

– Tego, czego i wcześniej. Posłuchania.

– Dostałeś je.

– Nie – pokręcił głową Johannes. – Tylko rozmowa w cztery oczy z tobą przyniesie spokój mej duszy.

– Powtarzam ci: miałeś już posłuchanie, Johannesie!

– O tak, miałem... – von Endorf opuścił głowę, zacisnął obie dłonie w pięści, unosząc je przed siebie, na wysokość brzucha. – Na rany Chrystusa, wielki mistrzu!

Werner milczał, w napięciu przyglądając się intruzowi. Może istotnie za bardzo był srogi, nakazując bratu Johannesowi powrót do Kłajpedy. Przecież i w malborskiej stolicy pokutę można było odbyć: służyły temu maleńkie cele, z których okienka wychodziły na kościół zamkowy, dzięki czemu pokutujący bracia mogli uczestniczyć we mszy świętej.

Wiatr za oknem jakby osłabł, świeca na stole wypalała się długim, pionowym płomieniem. Brat Johannes postąpił krok do przodu. Z oczu patrzyła mu hardość i męstwo niezwykłe.

– Nie rób nic, czego byśmy potem obaj żałować mieli – rzekł drżącym głosem von Orseln, wciąż nie zmieniając pozycji, w jakiej zastał go niespodziewany gość.

Ten jednak, słysząc te słowa, tylko się uśmiechnął. Powolnym ruchem uniósł prawą dłoń i wskazującym palcem dotknął końca srebrnego krzyża, który nosił, jak niemal wszyscy bracia, na piersi na długim łańcuchu. Wciąż milcząc, zaczął wieść palcem powoli ku górze – ku nogom ukrzyżowanego, ku jego piersi i głowie, by nagle zmienić kierunek, wzdłuż prawego, rozciągniętego na ukośnej belce ramienia. Dotarłszy do końca srebrnego krucyfiksu, upuścił dłoń.

Przez twarz Wernera przebiegł cień, źrenice oczu rozszerzyły się.

– Mów – szepnął.

– Pismo przemówi.

Johannes von Endorf postąpił krok do przodu i sięgnął w zanadrze, skąd wydobył zwinięty w rulon pergamin, który położył przed mistrzem, po czym wycofał się na wcześniejsze miejsce.

Werner rozwinął dokument, zbliżył się do kręgu światła i począł czytać. Nie minęło pół pacierza, jak dłonie zaczęły drżeć mu jak w febrze. Zmarszczył groźnie brwi. Zwinął na powrót list i gwałtownym ruchem, jakby dobywał broni, oddał go zakonnikowi.

– To niczego nie zmienia – rzekł, oddychając coraz szybciej i głośniej.

– Co mam powtórzyć swoim braciom? – zapytał rycerz, niespiesznie chowając pergamin.

– Powiedz im, że prawda i tak zwycięży...

Werner wbił nieruchome spojrzenie w krucyfiks wiszący na ścianie. Na pergaminie, u ostrego końca pióra utworzyła się czarna, doskonale okrągła plama z inkaustu. Wtem zafurkotał płaszcz gościa, a strumień powietrza położył znów płomień świecy, omal go nie dusząc.

– Dostałeś szansę, wielki mistrzu. Teraz Boga błagaj o zmiłowanie – wyszeptał twardo Johannes von Endorf, po czym zniknął za drzwiami niczym zjawa.

***

Słońce tego dnia jednak się pokazało, choć na krótką chwilę jeno, przed zachodem, jako kula płonąca żywym ogniem. Werner von Orseln stał oparty o balustradę na jednym z zamkowych krużganków i spoglądał ku zachodowi, w stronę rodzinnych stron.

Z Przedzamcza dochodziły odgłosy końca dnia: nawoływania ludzi, dzwonienie metalu z kuźni bądź ludwisarni, szczęk zbroi, a może tylko łańcuchów na nogach i rękach więzionych, wreszcie rżenie koni z zamkowych stajni; Wernerowi zdawało się nawet, że i plusk wody w młynówce słyszy, choć może to tylko w głowie, od myśli bolącej, tak szumiało...

Naraz ruszył krużgankiem, z poszumem niezmiennym, bo i nie parę miał wielki mistrz nóg, a pięć par; pomny rozmowy, która równie dobrze i majakiem sennym być mogła, wyszedł ze swej alkowy, ale w otoczeniu przybocznej straży. Odwiedził wielkiego szpitalnika w jego gościnnej komnacie, z wielkim komturem Malborka o jutrzejszych łowach chwilę porozmawiał. Zszedł nawet do stajni, zobaczyć swego ulubionego konia – za każdym razem jednak chyba tylko ciałem będąc obecnym.

Jakoż zbliżał się czas wieczornej mszy, orszak skierował się ku kościołowi Najświętszej Marii Panny. Werner von Orseln przyklęknął przed ołtarzem, po czym zasiadł w stallach. Zadrżał na dźwięk dzwonków; wydało mu się, jakby tuż nad jego uszami potrząsał ktoś tymi dzwonkami z całej siły.

– Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam... – zaśpiewał chór kościelny.

Werner splótł przed sobą palce rąk, ale nie opuścił głowy, jak zdarzało mu się coraz częściej. I nie uleciał wraz z kościoła, by poszybować daleko ponad lasy i mokradła Żuław, gdzie wszystko się zaczęło. Gdzie prawda leżała od z górą trzech setek lat...

– Od kłamstwa ustrzeż, Panie! – rzekł na głos, zwracając tym uwagę siedzących obok dostojników zakonu.

Kiedy po skończonej mszy wielki mistrz Werner von Orseln wychodził z kościoła, twarz miał jasną i spokojną, a głowę niósł wysoko. Zbliżając się do Złotej Bramy, ujrzał przed sobą dziwny blask, jakby padający ukośnie, słoneczny promień. Nim zdał sobie sprawę, że słońce dawno już zaszło, szeroki cień złamał ów promień, zdusił go niczym podmuch płonącą świecę.

Twarz stojącego naprzeciw brata Johannesa von Endorfa wykrzywiał grymas bólu i szaleństwa. W dłoni trzymał nóż.

– Dopełniło się – wyszeptał Werner non Orseln.

Johannes pchnął z całej siły. Poziomo ustawione ostrze zagłębiło się w ciało, precyzyjnie pomiędzy żebrami ofiary. Drugi cios padł wyżej, niemal dosięgając gardła, ale skierowany był ku dołowi. Na ustach Wernera zakwitł krwawy kwiat.

Mistrz padł w ramiona oprawcy, by po chwili osunąć się po nim na ziemię. Rozrzucone szeroko ręce i nogi zatrzepotały jeszcze i zadrżały, ciało wyprężyło się, jakby wyrwane nagle ze snu, a teraz w sen wieczny ostatecznie zapadając...

VI

Kwidzyn, dzień pierwszy

Jak to się właściwie zaczęło?

Kiedy Tomasz Horn był małym chłopcem, może czwarto-, a może piątoklasistą, z całą klasą pojechali na szkolną wycieczkę do zamku krzyżackiego w Malborku. Dzień był deszczowy, jeden z pierwszych takich w październiku, ale mimo aury w autokarze panował tradycyjny harmider; nauczycielkom nawet nie chciało się wstawać z miejsc. Oszczędzały siły i gardła na później.

Kiedy wreszcie zaparkowali pod zamkiem, nie było dzieciaka, który nie wstałby z fotela i nie przecisnął się do okna, by zobaczyć przeogromną budowlę. Gdy dano hasło do wysiadania, wszyscy uczniowie jednocześnie rzucili się do drzwi. Nawoływania nauczycielek na nic się zdały.

W pewnym momencie mały Tomek, niesiony przez rozwrzeszczaną falę, nie zauważył schodów prowadzących na zewnątrz. Zawirowało mu w głowie, wyciągnięte ręce pochwyciły pustkę. Uderzył głową o chodnik, z zadrapanego czoła zaczęła lecieć krew.

Najgorsze jednak było to, że skręcił przy tym nogę. Szybko przemyli mu ranę i okleili głowę jakimiś plastrami z samochodowej apteczki pierwszej pomocy; gorzej było z nogą – nie mógł zrobić ani jednego kroku. Musiał zostać w autobusie, podczas gdy cała jego klasa ruszyła na zwiedzanie krzyżackiej warowni.

Długo nie mógł się z tym pogodzić. Przez kilka następnych nocy śniły mu się zamkowe lochy i korytarze, takie, jakimi je sobie wyobrażał i o jakich opowiadały sobie dzieci. Opowiadały zresztą dużo więcej: o spiskach, zamachach, tajemnych paktach i ich mrożących krew w żyłach szczegółach – o wszystkim, o czym usłyszeli z ust zamkowego przewodnika.

Z tego nagłego braku, bolesnego niespełnienia, zrodziło się zainteresowanie historią. Po maturze i kilku miesiącach spędzonych na chybionym kierunku Horn wybrał studia dziennikarskie, jednak wciąż pozostał w nim sentyment do dawnych wieków i nierozwiązanych do dziś zagadek.

***

– Istnieje kilka teorii dotyczących przyczyn, dla których dokonano zamachu na wielkiego mistrza – rzekła półgłosem Ewa Rimmel.

Wciąż siedzieli w jednej z ław kwidzyńskiej katedry, ale już nie sami. Krasiński właśnie pokazywał efekty pracy swojego zespołu ekipie telewizyjnej.

– Pierwsza z nich, najbardziej powszechna, mówi o chorobie psychicznej, na którą cierpiał rycerz zakonny Johannes von Endorf. Zabójca, owszem, został pojmany chwilę po swoim czynie, po czym wtrącony do lochu, ale zwołana równie szybko rada starszyzny zakonnej i duchowieństwa oświadczyła, że zakonnik był po prostu niespełna rozumu, a to od razu kończyło sprawę.

– Dobry sposób i dziś – wtrącił półgłosem Horn, a w duchu przywołał od razu kilka nazwisk.

– Szybko wybrano też następcę Wernera – ciągnęła Rimmel – którym został Luther von Braunschweig. On ani myślał o jakimkolwiek układaniu się z Polską i Władysławem Łokietkiem albo z Litwą. Morderstwo von Orselna mogło być zatem wynikiem politycznego spisku, za którym stał mający chrapkę na urząd von Braunschweig i jego stronnicy.

– Ale dlaczego posłużono się von Endorfem? – zapytał Tomasz. – Jego też chcieli się pozbyć?

– Mówiło się o sądzie kapturowym, który wydał wyrok na mistrza Wernera – wyjaśniła Ewa. – Rycerze zakonni spotykali się nocami, by wydać wyrok na współbrata, który odważył się sprzeniewierzyć interesom zakonu. A takim uczynkiem, w ocenie wielu Krzyżaków, była właśnie chęć dogadania się z Polakami. Każdy z uczestników takiego sądu miał na twarzy kaptur i maskę, stąd nazwa. Dzięki temu było znane tylko imię podsądnego, no i wyrok. A wykonawcę poznawało się dopiero wtedy, kiedy ten zabił.

– Jak wyznaczano zabójcę?

– Starym sposobem. Losowało się kulki: białe i jedną czarną. Kto wyciągnął czarną, musiał wykonać wyrok. Potem mógł liczyć na wyrozumiałość starszyzny i tak też się stało z von Endorfem, u którego stwierdzono obłąkanie. Mówiło się też o powodach osobistych, bo to ponoć sam Werner von Orseln odmówił bratu Johannesowi udziału w wyprawie wojennej, a każda z takich wypraw była, jakby nie patrzeć, jakimś urozmaiceniem klasztornego życia. Oczywiście powody zabójstwa mogą być jeszcze inne. Niestety najprawdopodobniej nigdy ich nie poznamy. – To powiedziawszy, Ewa wstała z ławy i wyciągnęła rękę. – Mam nadzieję, że trochę panu pomogłam i napisze pan ciekawy artykuł – rzekła. – A jeśli będzie pan chciał jeszcze jakichś informacji, uprzedzę profesora.

– Dziękuję – rzekł Tomasz, ściskając ponownie dłoń archeolożki. – Coś sensownego powinienem z tego sklecić...

– Zastanawia mnie tylko, jak to wszystko pan spamięta. – Ewa zmarszczyła czoło.

– Jakoś sobie poradzę – odparł pewnym głosem, w duchu zaś uśmiechnął się do siebie.

Od kilkunastu minut w kieszeni jego spodni działał bowiem dyktafon, z którym nigdy się nie rozstawał. W pewnej chwili zrobiło mu się nawet głupio, że nie uprzedził swojej rozmówczyni o rejestracji rozmowy. Z pewnością nie miałaby nic przeciw temu. Z drugiej jednak strony, a wiedział to z długoletniej praktyki, ludzie po prostu boją się tego małego urządzenia. Nagrywani, nie są nigdy naturalni, prawie zawsze udają kogoś innego.

Znów zbliżyli się do stanowiska archeologicznego. Z dziury w posadzce wystawały głowy Krasińskiego i Kozłowskiego. Tego pierwszego Horn zdążył poznać przed katedrą.

– To właśnie temu panu możemy zawdzięczać nasze poznanie – powiedziała półgłosem Ewa, wskazując ruchem głowy Kozłowskiego.

Do stanowiska zbliżył się operator kamery z lampą halogenową.

– Przepraszam, ale szkieletów na razie nie można sfilmować. – Kozłowski podniósł rękę, powstrzymując zapędy operatora ekipy telewizyjnej.

– Z tego, co wiem, szukaliście miejsca pochówku Doroty z Mątowów – cedził do mikrofonu niezrażony odmową reporter. – Skąd przekonanie, że to wielcy mistrzowie? Tylko z malowidła na ścianie?

Profesor chwilę milczał, jakby wysłuchiwał tłumaczenia z obcego języka. Po chwili odpowiedział.

– Wiemy to z kronik opublikowanych w XIX wieku przez niemieckiego historyka Ernsta Strehlkego. Do dziś służą one duchownym zakonu Najświętszej Marii Panny, który nadal istnieje, do odprawiania mszy w rocznicę ich śmierci. Zawierają imiona dostojników, ich krótkie charakterystyki, daty zgonów, lata panowania, a także miejsca pochówku.

– Kiedy będziemy wiedzieć więcej?

– Właściwie to dopiero początek badań. Teraz naszym znaleziskiem zajmą się inni specjaliści. Antropolodzy zbadają kości, co pozwoli określić wiek szkieletów, a nawet przebyte choroby czy przyczynę śmierci...

A czy będzie można odnaleźć ślady pchnięcia nożem? – zastanowił się Horn.

***

Dochodziła szósta po południu, kiedy Tomasz Horn, siedząc przy kawiarnianym stoliku i popijając latte, kończył pisać na swoim laptopie dziennikarską notatkę o znalezisku. Znalezisku na miarę europejską – tego był pewien.

Wcześniej dowiedział się jeszcze, dlaczego Werner von Orseln nie został pochowany w Malborku, pod posadzką kaplicy św. Anny, obok swoich znamienitych poprzedników, tylko w oddalonym nieco Kwidzynie: najprawdopodobniej do pochówku w stolicy nie dopuściła starszyzna zakonna, której zresztą śmierć von Orselna była na rękę.

Wybrano Marienwerder, który jako stolica biskupów pomezańskich był wystarczająco prestiżowy, a jednocześnie położony nieco na uboczu. Drugi z pochowanych, zmarły osiemnaście lat później Ludolf König von Wattzau, wsławił się krwawymi najazdami na Litwę, które doprowadziły do bolesnego dla zakonu odwetu ze strony Litwinów. W efekcie mistrz Ludolf, w dodatku trawiony chorobą, zrezygnował z urzędu.

Horn połączył się z internetem i wysłał tekst e-mailem do sekretarza redakcji w swojej gazecie, Pawła Strzeleckiego, nie zastanawiając się nawet, co ten pomyśli sobie, gdy w niedzielę rano przeczyta tekst o odkopanych po latach wielkich mistrzach zakonu krzyżackiego. Jeden z fotoreporterów obiecał podzielić się zdjęciami Krasińskiego z gazetą Horna. Kości co prawda nie było, ale news jest newsem.

Praca była wykonana, ale w jego głowie wciąż aż pulsowało od wrażeń. W uszach dźwięczały mu słowa opowieści Ewy i pytania: dlaczego zginął wielki mistrz zakonu krzyżackiego Werner von Orseln? Kim był brat von Endorf?

VII

Kwidzyn, dzień pierwszy

Był ciepły sobotni wieczór. Z katedry, którą w końcu udostępniono wiernym, podążały grupki mieszkańców miasta. Horn zaniósł swój bagaż do pokoju, który wynajął w niewielkim hoteliku, i udał się na mały spacer.

Miał odwiedzić Gdańsk, wylądował z Kwidzynie, ale nie żałował tego. W jednym z kiosków udało mu się wreszcie kupić nożyki do golenia, dokładnie te, których szukał. Miał zamiar ogolić się rano, a potem wskoczyć za kierownicę i, choćby bocznymi drogami, wrócić do Warszawy.

Stał właśnie przed jedną z okazałych neogotyckich kamienic, kiedy dostrzegł archeologów. Tylko Ewę Rimmel nie od razu rozpoznał; swój służbowy, można powiedzieć, strój zamieniła bowiem na letnią sukienkę w kwiaty, w której wyglądała nie mniej interesująco, za to na pewno bardziej kobieco.

– Dobry wieczór – przywitał się Horn, podchodząc do grupki naukowców.

– Idziemy oblewać nasz sukces – wyjaśniła Ewa. – Przyłączy się pan?

– Nie chciałbym przeszkadzać – zaczął się krygować. – Zostawiliście mistrzów samych? – zażartował, zmieniając jednocześnie temat.

– Tyle lat leżeli spokojnie, to i teraz nie powinni nigdzie iść – wtrącił Kozłowski.

– Panu redaktorowi pewnie chodzi o to, czy nikt niepożądany nie będzie interesował się naszym znaleziskiem – rzekł z powagą profesor Krasiński, na co Horn skinął głową. – Na szczęście mamy nieocenioną pomoc ze strony proboszcza katedry.

Horn pożegnał się, przekonany, że sympatycznych archeologów widzi po raz ostatni. Trochę żal było mu rozstawać się z Ewą, która zdążyła już podpisać oświadczenie o zdarzeniu drogowym i odebrać swoje dokumenty. Czuł się jednak zmęczony i wiedział, że nie byłby najlepszym towarzyszem zabawy. A tym bardziej mistrzem flirtu.

Wrócił do hotelu. Portier sięgnął po klucz z wielkim, drewnianym brelokiem i bez słowa, nie przerywając lektury jakiejś książki, położył go na kontuarze.

– Wie już pan, kto zabił? – zagadnął mimo wszystko Horn, ale mężczyzna, nie podnosząc wzroku znad kryminału, pokręcił tylko głową. – Dobranoc.

Wdrapał się po skrzypiących drewnianych schodach na pierwsze piętro hotelu. Klucz w zamku przekręcił się z łatwością, brelok zastukał o drzwi.

Pokój urządzony był skromnie, ale meble wyglądały na nowe. Horn rzucił w kąt torbę, nalał do szklanki nieco wody mineralnej, którą znalazł na nocnym stoliku. Włączył mały telewizor, ale zaraz ściszył fonię do zera. Na ekranie ujrzał to, czego się spodziewał, czyli mapkę północno-wschodniej Polski i obwodu kaliningradzkiego. Potem chwilę poskakał po kanałach i wyłączył odbiornik.

Był gotowy do snu, ale ten długo nie chciał nadejść. Leżał na łóżku z dłońmi splecionymi za głową i myślał o wszystkim, co tego dnia zobaczył i usłyszał, ale także o Ewie.

W pewnej chwili naszła go ochota, aby posłuchać jej głosu, który nagrał na dyktafon. Dopiero teraz zdał sobie sprawę, że nawet nie użył go podczas pisania artykułu; wszystko dokładnie zapamiętał, niemal każdy szczegół.

Wstał z łóżka i bez zapalania światła sięgnął do kieszeni spodni, przewieszonych przez oparcie krzesła. Dyktafonu jednak nie znalazł. Niewielkie urządzenie mogło wyśliznąć się z kieszeni, ale nie było go również na podłodze. Zapalił górne światło, zajrzał do podręcznej torby, potem do kurtki, nigdzie jednak zguby nie było.

Zrobiło mu się gorąco. Nie lubił gubić czegokolwiek, a w tym wypadku szkoda byłaby dość znaczna – nie ze względu na wartość samego urządzenia, a na jego zawartość: było tam wiele nagrań, które Horn wykonał jeszcze przed urlopem i których nie zdążył spisać.

– Cholera – zaklął pod nosem, grzebiąc nerwowo w swoich rzeczach.

Był naprawdę niepocieszony. Miał jeszcze nadzieję, że zostawił dyktafon w kościele. Może upadł gdzieś na podłogę? Jutro z rana pójdę tam i poszukam, postanowił. Z tą myślą ponownie położył się do łóżka, usiłując zasnąć. O dziwo, tym razem sztuka ta udała mu się szybciej, niż przypuszczał.

***

Obudziło go pukanie do drzwi. Za oknem było ciemno. Spojrzał na zegarek i dzięki wpadającemu do pokoju światłu ulicznej latarni stwierdził, że jest trzecia na ranem. Z początku myślał, że może się tylko przesłyszał. Stukanie jednak powtórzyło się, tym razem było o wiele głośniejsze i bardziej natarczywe. Z bijącym sercem wstał z łóżka. Przez nagie plecy przebiegł mu dreszcz. Na palcach podszedł do drzwi.

– Kto tam? – zapytał, przyciskając ucho do chłodnej, pachnącej farbą powierzchni.

– Panie redaktorze, proszę otworzyć – mimo dzielącej ich dość grubej warstwy sklejki rozpoznał głos Ewy Rimmel.

Szybko wciągnął spodnie, zapalił światło i przekręcił klucz w zamku przy głośnym akompaniamencie stuku wielkiego breloka o płytę. Po drugiej stronie rzeczywiście stała Ewa. Wyglądała na roztrzęsioną, zaczerwienione oczy zdradzały niewyspanie albo niedawny płacz.

– Proszę, niech pani wejdzie – rzekł, otwierając szerzej drzwi.

– Przepraszam, że zawracam panu głowę, ale nie mam komu tego powiedzieć.

Usiadła na brzegu krzesła. Nalał jej do szklanki wody, którą wypiła duszkiem.

– Nie wiem, co się dzieje – powiedziała szeptem. – Pół godziny temu przyszedł do mnie kustosz muzeum, którego z kolei obudziła gospodyni proboszcza. Nie widziała księdza od wczorajszej kolacji. Wyszedł wieczorem i nie wrócił. Kozłowski i Reich też zniknęli. W dodatku drzwi pokoju profesora są zamknięte na głucho.

– Prosta sprawa: zaszyli się gdzieś we czwórkę i dalej świętują wasz sukces – stwierdził Horn, z trudem powstrzymując się przed ziewnięciem.

– Nie sądzę. – Ewa pokręciła energicznie głową. – Gospodyni proboszcza z początku też tak myślała, dlatego przyszła do nas. Musi się naprawdę martwić, bo z zamku poszli z kustoszem od razu na policję. Cholera! Coś od samego początku wisiało nad tym projektem. A jeszcze ten stary ksiądz rezydent...

Przerwał jej dzwonek komórki. Dziewczyna szybko wysupłała telefon z kieszeni, odebrała połączenie, chciwie, oburącz przykładając aparat do ucha.

– Tak, słucham! Halo! Halo... – Jej twarz wykrzywił grymas. – Co się dzieje, do cholery?! – rzuciła ze złością.

– Może pani koledzy robią sobie jakieś żarty? – Horn wzruszył ramionami. – Ten Kozłowski... Dobrze mówię? Kozłowski? Przecież nawet pięciu minut spokojnie nie wysiedzi.

Dziewczyna znów pokręciła głową z powątpiewaniem.

– Wróciliśmy z profesorem do zamku, Kozłowski i Reich poszli jeszcze coś kupić do jakiegoś sklepu monopolowego, bo oczywiście było im mało. Szybko zasnęłam. Obudziły mnie jakieś hałasy na korytarzu, a może w którymś z sąsiednich pokoi, nie wiem. Pomyślałam wtedy, że pewnie panowie szlachta wrócili na popas i nie za bardzo potrafią odróżnić łóżka od stołu.

– Bywa i tak.

– Żeby pan wiedział, co oni wyprawiali na wykopaliskach w Libanie. Wypuścić tylko chłopa z domu. Myślałam, że nas wszystkich miejscowi na nożach stamtąd wyniosą...

– Która była godzina? – zapytał rzeczowo Horn.

– Nie wiem, nie sprawdziłam. Dwunasta, może pierwsza. Chwilę potem słyszałam, jak ktoś uruchamia samochód. Ale równie dobrze mogło mi się wydawać. Mieszkam na Zaspie, to takie wielkie osiedle-sypialnia, i jak ktoś rano zapuszcza silnik, a nawet tylko trzaśnie drzwiami, budzi pół osiedla...

Znów zadzwonił telefon.

– Proszę nie odbierać – powiedział, nie wiedzieć czemu, szeptem Tomasz.

– Dlaczego?

– Niech zobaczą, że nie mogą tak pogrywać.

Dziewczyna utkwiła zdziwione spojrzenie w twarzy Horna, przygryzając wargi. Tymczasem melodyjka dzwonka fałszowała coraz głośniej i coraz bardziej irytująco. Minęło może piętnaście sekund, zanim Horn przyzwalająco kiwnął głową.

– Halo! Kto...? – nagle przerwała, a jej źrenice wyraźnie się rozszerzyły. Dłuższą chwilę słuchała czyjegoś głosu. – Tak. Zaraz będę.

– Odnaleźli się? – zapytał dziennikarz.

Rimmel zmarszczyła brwi, przyłożyła do ust telefon.

– Muszę iść do kościoła.

– Jakby nie patrzeć, mamy już niedzielę! – Hornowi wrócił dobry humor.

Ale dziewczyna była bardzo poważna.

– Coś musiało się stać. Dzwonili z policji – powiedziała, wstając z krzesła.

– Iść z panią?

– Jeśli nie byłby to wielki problem...

– Muszę się ubrać.

– Poczekam na dole – rzekła, po czym zniknęła za drzwiami pokoju.

Niebo po wschodniej stronie zaczęło już różowieć, kiedy dotarli do katedry. Na podjeździe, tam gdzie pewnie zawsze zatrzymywały się samochody nowożeńców, zaparkował policyjny radiowóz. Przed zamkniętymi drzwiami kościoła czekała korpulentna kobiecina i kilku mężczyzn. Żaden z nich jednak nie był archeologiem z grupy profesora Krasińskiego.

– Dzień dobry – przywitała się dziewczyna, podchodząc do owej grupki. – Ewa Rimmel...

– Komisarz Matejuk, komenda powiatowa policji w Kwidzynie – odpowiedział jeden z mężczyzn. – To pani ma zapasowy klucz od katedry?

– Zgadza się. Ale co się stało?

– Gospodyni księdza proboszcza zgłosiła nam jego zaginięcie. Godzinę temu mieliśmy telefon, że w katedrze widać jakieś dziwne światła. Państwo prowadzicie tu wykopaliska, prawda?

– Tak, ale nikt z nas nie był tej nocy w katedrze...

– A gdzie są pani koledzy?

Ewa nic nie odpowiedziała. Spojrzała na Horna, a w tym spojrzeniu była jakaś błagalna prośba.

– Musimy wejść do środka – powiedział policjant. – Może pani otworzyć drzwi?

Dziewczyna bez słowa wyciągnęła z kieszeni duży klucz. Po chwili ciężkie, drewniane drzwi z okuciami skrzypnęły, ukazując chłodne wnętrze świątyni.

Pierwsza do środka wbiegła gospodyni księdza. Stukot jej chodaków rozniósł się echem po całej katedrze. Kobieta i trzech funkcjonariuszy z zapalonymi latarkami ruszyli od razu w stronę zakrystii. Ewa skierowała swe kroki w kierunku głównego ołtarza. Horn ruszył za nią.

Przechodząc obok ławy, gdzie kilka godzin wcześniej poznał historię Wernera von Orselna, zatrzymał się. Wszedł między ławki i przyświecając sobie telefonem komórkowym, zaczął się rozglądać za zgubionym dyktafonem. Kątem oka dostrzegł, że za ołtarzem rozbłysło światło halogenowej lampy.

Wtem rozległ się przeraźliwy kobiecy krzyk. Horn rozpoznał głos Ewy. W kilku susach dopadł miejsca, gdzie dokonano odkrycia.

Dziewczyna stała nieruchomo nad dziurą w ziemi i spoglądała w dół. Otwarte usta, wielkie przerażone oczy. Za plecami dziennikarza zadudniło na posadzce kilka par butów. Jako pierwszy zbliżył się do grobowca komisarz Matejuk.

– Zabierzcie stąd gospodynię – powiedział cicho.

Zasapana kobieta właśnie zbliżała się do prezbiterium, ale drogę zastąpiło jej dwóch funkcjonariuszy.

– Co się stało, chłopcy? Dlaczego nie mogę tam podejść? Czemu ta pani krzyczała? – dopytywała się niczym małe dziecko, coraz bardziej płaczliwym głosem.

Horn powoli zbliżył się do krawędzi grobowca. W tej samej chwili dostrzegł, jak źrenice Ewy uciekają w głąb czaszki, a jej ciało traci równowagę. Zdołał pochwycić dziewczynę, jej ciało bezwładnie osunęło mu się w ramiona. Dopiero trzymając ją, spojrzał w dół i zamarł.

W miejscu gdzie jeszcze kilka godzin temu w dwóch wąskich, drewnianych trumnach żółciła się sterta rozrzuconych bezładnie ludzkich kości, leżało teraz martwe ciało księdza. Horn domyślił się, że to poszukiwany proboszcz konkatedry św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie.

VIII

Kwidzyn, dzień drugi

Komisarz Artur Matejuk nigdy nie lubił niedziel.

Wychował się w laickiej rodzinie, jego ojciec był sierżantem milicji. Drogówki co prawda, ale zawsze milicji. Dlatego zawsze tłumy idące na niedzielną mszę albo wracające z niej wzbudzały w małym chłopcu strach.

Na początku, a było to w tym samym czasie, kiedy ksiądz na lekcjach religii kazał dzieciom rysować Artura smażącego się w piekle, bał się iść pod prąd. Wszyscy do kościółka, ubrani odświętnie, jak spod sztancy – a on do lasu albo nad jezioro, w portkach bynajmniej nie na kancik. Miał nieodparte wrażenie, że wszyscy patrzą tylko na niego, czasami nawet wolał przeczekać, na skwerze czy w bramie, aż ta fala się przetoczy.

Podobnie bywało, gdy jego klasa wybierała się na szkolną wycieczkę, której program przewidywał zwiedzanie jakiegoś kościoła. Matejuk wolał wymówić się jakimiś ważnymi domowymi obowiązkami albo wręcz udać chorobę, niż pozwolić na siebie patrzeć w kościele i wysłuchiwać złośliwości w rodzaju: bezbożnik jeden, Belzebub. Ciekawe, czy będzie wiedział, w którą stronę się przeżegnać.

Jednak z biegiem lat zaczął uważać to za formę buntu i głowę trzymał coraz wyżej. Potem komuna się skończyła, wroga nie było, więc i w kościołach zaczęło być luźniej. Niedziela jednak pozostała niedzielą – weekend już nie cieszył, a poniedziałek i kolejny tydzień czaił się za drzwiami. Było tak, dopóki Matejuk nie rozpoczął pracy w policji, gdzie przecież świątek, piątek czy niedziela. A ślub kościelny i tak wziął, bo się dziewczyna uparła. Zresztą nie było czasu na dyskusje...

Mimo to do dzisiaj niezbyt pewnie czuł się w kościele. Jak stanąć, w którym kierunku patrzeć, kiedy siedzieć, a kiedy wstać, żeby kogoś czy czegoś nie urazić...

Także i teraz komisarz Artur Matejuk, mimo że akurat w tej chwili był najważniejszą osobą w tym miejscu – miejscu zbrodni, czuł się nieswojo.

Pierwszą rzeczą, jaką kazał zrobić, prócz wezwania na miejsce właściwych ekip i wywiezienia z kościoła gospodyni denata, było postawienie przy wejściu cerbera. Zbliżała się godzina pierwszej niedzielnej mszy, więc przed katedrą zaczynały już krążyć dyżurne dewotki. W żadnym wypadku nie można było dopuścić do paniki, a takową z pewnością wywołałaby wiadomość o tragicznej śmierci miejscowego proboszcza.

– Powiedz, że są kłopoty techniczne czy coś w tym stylu – poinstruował młodego chłopaka, który na szczęście do pracy w kwidzyńskiej komendzie dojeżdżał z niedalekich Prabut i nie był jeszcze tutaj znany.

– Coś się wymyśli, komisarzu – odparł z uśmiechem posterunkowy w cywilu i zaraz dodał z nieskrywaną dumą: – Byłem kiedyś ministrantem.

Matejuk skrzywił się.

– I samochody niech zabiorą z podjazdu – rzucił jeszcze za odchodzącym. – Wszystkich naszych kieruj od tyłu, to znaczy od tej... yyy...

– Zakrystii.

– No przecież mówię.

– Tak jest!

Komisarz odetchnął z ulgą, choć tak naprawdę robota dopiero się zaczynała.

Rozejrzał się po wnętrzu katedry. Przez szybki witraży wpadało do środka coraz więcej światła, on jednak miał w głowie kompletny zamęt. Może z niewyspania, choć do nocnych dyżurów jakoś zdążył się już przyzwyczaić.

W jednej z ław siedziała kobieta-archeolog z jakimś facetem. Dopiero co udało się ją ocucić, ale do szpitala razem z gospodynią księdza jechać nie chciała. Tak, to chyba z nią powinien najpierw porozmawiać.

Od strony zakrystii dobiegły jakieś dźwięki. Po chwili do katedry weszło kilku mężczyzn z czarnymi walizkami.

– Cześć, Artur! – zawołał jeden z nich do Matejuka, a ten podniósł rękę w pozdrowieniu, po czym ruszył w stronę rzędu ław.

– Lepiej się już pani czuje? – zapytał.

Ewa skinęła głową.

– Możemy porozmawiać? – zadał kolejne pytanie, na co dziewczyna znów przytaknęła bez słowa. – A pan to... – Przeniósł spojrzenie do Horna.

– Kolega – uprzedziła odpowiedź Rimmel.

– Archeolog? – naciskał policjant.

– Pisze o naszym odkryciu. Razem znaleźliśmy zwłoki...

– Artur! – dobiegło zza ołtarza. – Możemy zaczynać!

– Już idę.

– Czy możemy iść z panem, komisarzu? – zapytał spokojnie, zgodnie z nabytą praktyczną wiedzą, Horn, po czym wstał, co też było elementem dziennikarskiej zagrywki.

Matejuk z zakłopotaniem podrapał się po głowie.

– Ktoś musi pilnować wykopalisk – rzuciła twardo Ewa, również podnosząc się z miejsca.

– Jest pani pewna? – zapytał policjant nieco ironicznie, strzelając przy tym gumowymi rękawiczkami.

W odpowiedzi archeolożka, nadal trochę blada, ale z zaciśniętymi w wąską siną kreskę wargami, ruszyła dziarskim krokiem w stronę grobowca, gdzie uwijali się już policyjni specjaliści: trzaskała migawka i mrugał flesz aparatu fotograficznego. Jak jeszcze wczoraj archeolodzy, tak teraz w dole działał policyjny patolog. Któryś z kryminologów zaczął nawet pogwizdywać, ale szybko przestał.

– Z wielkości plam opadowych wynika, że śmierć nastąpiła około drugiej, trzeciej w nocy – powiedział lekarz. – Wstępnie możemy też powiedzieć, że w wyniku uderzenia tępym, twardym narzędziem w tył głowy. Jak widzimy, ciało w grobowcu zostało ułożone bardzo starannie i równo. Nogi wyprostowane, splecione dłonie, na piersiach krzyż...

– Raczej coś, co z niego zostało – zauważył komisarz Matejuk, pochylając się niżej nad dziurą.

W istocie, krucyfiks był zniszczony: ktoś odłamał jego górne ramię, na którym czasami umieszcza się tabliczkę z literami INRI, a także połowę ukośnej belki, tę spod lewego ramienia Jezusa, przy czym jego ręka i głowa pozostały nietknięte. Wyglądało to tak, jakby ciało rozpięto na odwróconej literze L.

– Upiłowane – stwierdził Matejuk, unosząc powoli krzyż do światła, by po chwili, równie ostrożnie włożyć go do foliowego woreczka. – Jacyś sataniści?

– Oni je zawsze łamią albo wbijają w ziemię do góry nogami – odparł patolog, gramoląc się na powierzchnię. – Dobra, to na razie wszystko. Dajcie znać, że mogą zabierać.

Lekarz trzymał w ręku niewielkie szczypczyki, na których końcu coś jaśniało.

– Znalazłeś coś? – zainteresował się Matejuk.

– To miał w ustach – powiedział patolog, unosząc szczypczyki do oczu.

– Co to?

– Coś jakby zwinięty papier.

– Daj do analizy.

Także i niewielka kulka trafiła do foliowego woreczka.

Po kilku chwilach stanowiska archeologów wyglądały tak, jakby zupełnie nic się nie stało.

– Czy czegoś brakuje? – Matejuk zwrócił się do Ewy.

– Kości strzałkowej Ludolfa Königa von Wattzau – odparła ze spokojem Rimmel.

Komisarz uniósł brwi.

– Co takiego?!

Ewa tylko wzruszyła ramionami.

– Na pierwszy rzut oka wszystko jest tak, jak było. Wszystkie metalowe elementy zabezpieczyliśmy dużo wcześniej. Zwłoki położono na kościach, więc pewnie zmieniło to znacznie ich układ. Może nawet kilka z nich się połamało. Musiałabym to skonsultować z kolegami i profesorem, a oni...

Jakby w odpowiedzi skrzypnęły drzwi katedry.

– Co jest, do cholery? – zaklął cicho Matejuk, ale szybko się zmitygował. – Mówiłem, żeby nikogo nie wpuszczać.

Ewa zwróciła oczy ku niebu, jednocześnie z ulgą wypuszczając powietrze.

– O wilku mowa – powiedziała. – To są właśnie moi koledzy.

Ku głównemu ołtarzowi zmierzali lekkim skosem doktorzy Reich i Kozłowski. Obaj naukowcy, trzymani najwyraźniej przez kleszcze kaca, miny mieli nietęgie. Pierwszy z nich niósł w rękach dużą butelkę wody mineralnej, zaś twarz wiecznego filuta i żartownisia Kozłowskiego była poszarzała i dziwnie wydłużona, a oczy miał zapadnięte i podkrążone.

– Wszystko wiemy – odezwał się Reich porannym szeptem pijaczków.

– A gdzie Zbigniew? – spytała dziewczyna.

Kozłowski i Reich popatrzyli na siebie.

– Myśleliśmy, że jest z tobą w katedrze – odpowiedział Kozłowski.

– Jak widać, nie ma go tutaj – warknęła dziewczyna.

– Zostawił pokój otwarty na oścież... – wyjaśnił Reich.

Ewa zmarszczyła czoło.

– Chyba będziemy musieli poprosić pana o pomoc także i w naszej sprawie – powiedziała drżącym głosem, patrząc na komisarza.

– Jest! – rozległ się krzyk Horna, który odłączył się od pozostałych i w kilku susach dopadł drewnianej balustradki stalli.

W tym samym momencie przy komisarzu bezszelestnie zjawił się jeden z funkcjonariuszy po cywilnemu, chłopak wyglądający na studenta albo nawet na licealistę.

– Co jest? – warknął przełożony, nawet na niego nie spojrzawszy.

– Ten stary ksiądz... – zaczął cicho chłopak.

– Kolejny trup?! – wypalił Matejuk.

– Nie – posterunkowy z zakłopotaniem rozejrzał się dokoła. – Chodzi o to, że on nie chce... Nie pozwala wynieść zwłok z kościoła.

– Co takiego?!

– Mówi, że trzeba najpierw nad księdzem proboszczem odmówić...

– ...kadysz! – zgadł komisarz.

Trójka archeologów, mimo powagi całej sytuacji i kaca, który bez litości trzymał w swym uścisku naukowców, omal nie parsknęła śmiechem.

– Różaniec – sprostował niemal niedosłyszalnie młodziutki policjant.

Do grupki wolnym krokiem wrócił Horn.

– Znalazłem swój dyktafon – rzekł z zadowoleniem dziecka.

Ale chyba nie z tego powodu wszyscy go zignorowali.

IX

54°17’N, 19°26’E, dzień drugi

Koła terenowego land rovera z łatwością radziły sobie z wybojami bocznej, polnej drogi, która po kilku kilometrach przeszła w leśny dukt, wypełniony po ostatniej burzy kałużami, a następnie drogę szutrową.

Niejeden radiowóz ugrzązł już pewnie w tych wertepach, nie docierając do celu – pomyślał kierowca z zadowoleniem, mocniej naciskając na pedał gazu.

Land rover uporał się z tym zadaniem w kilkanaście minut. Zatrzymał się przed bramą z siatki w szerokich kątownikach, z drutem kolczastym u góry i tabliczką „TEREN PRYWATNY. WSTĘP WZBRONIONY”. Brama była zamknięta, choć nie było widać kłódki.

Kierowca nie wysiadał z auta. Wiedział, że mimo bardzo wczesnej pory za chwilę pomalowane zieloną farbą skrzydła otworzą się bezszelestnie i będzie mógł wjechać do środka.

Tak też się stało. Człowiek za kierownicą terenówki wrzucił pierwszy bieg i lekko nacisnął na gaz. Mijając bramę, uniósł prawą rękę w pozdrowieniu. Nie spojrzał w bok. Wiedział, że w tej samej sekundzie unosi się też inna ręka, a para czujnych oczu przypatruje mu się z napiętą uwagą.

– Pierdol się, śmieciu – rzucił niegłośno pod adresem właściciela ręki i oczu.

Wiedział bowiem dobrze, gdzie znajduje się w tym momencie druga ręka niewidzialnego odźwiernego i jaki ruch może wykonać w ułamku sekundy, szybciej od myśli.

Kilkanaście sekund później auto zatrzymało się; kierowca zgasił silnik.

– Chwała na wieki – rzekł ktoś półgłosem.

– Chwała na wieki – odpowiedział na pozdrowienie.

– Jaki miałeś dzień, bracie?

– Pan sprawił, że dobry.

– Pan jest wielki.

To powiedziawszy, człowiek, który jak duch pojawił się przy samochodzie, pochylił się nisko, jakby bił pokłon. Jego twarz skrywał duży kaptur, mimo to mężczyzna z land rovera poczuł nieprzyjemną woń zepsutych zębów.

– Odstawić auto do garażu? – zapytał zakapturzony.

Potwierdził ruchem głowy. Nie chciał wdawać się w rozmowę, choć wiedział, że tamten tego oczekuje.

Przylepa, kaleka życiowa bez fartu i ikry – pomyślał z pogardą. Pewnie zawsze popychali go na przerwach w szkole lub obsikiwali w toaletach. Choć i w dorosłym życiu nie było lepiej: wódka, dworzec, noclegownia dla bezdomnych. Całe zasrane curriculum vitae, choć z życiem prawdziwym mające chyba niewiele wspólnego. Dopiero tutaj znalazł spokój, dach nad głową i jakieś normalne zajęcie.

– Pasterz czeka na ciebie – rzekł znów tamten drżącym, słabym głosem, jakby toczyła go jakaś choroba.

Człowiek z land rovera uśmiechnął się do siebie w duchu. Wprawdzie nie do końca wykonał swoje zadanie, ale za to miał asa w rękawie. A ściślej mówiąc: w bagażniku.

X

Kwidzyn, dzień drugi

Pokoik Ewy Rimmel, udostępniony jej na czas wykopalisk, był mały i skromnie urządzony. Niewiele odbiegał swym wyglądem od hotelowej kwatery Horna, jednak to właśnie tę zamkową izbę oboje wybrali na miejsce pracy.

Zanim Horn do niej zasiadł, omiótł wzrokiem wnętrze. W innych okolicznościach pewnie próbowałby – po przedmiotach, które się tu znajdowały, po porządku albo też jego braku – dowiedzieć się czegoś o osobie, która tu mieszkała. Robił tak często, gdy był u kogoś w gościnie, tak prywatnie, jak i służbowo, przychodząc na wywiad.

Teraz jednak co innego było ważniejsze. Domagało się stuprocentowej uwagi, kusiło.

– I co? – spytała Ewa, wchodząc do izby; przynajmniej to Horn wyczytał z ruchu jej warg.

– Wciąż nic – prychnął w odpowiedzi.

Dwie godziny wcześniej, gdy zostali sami, Horn opowiedział Ewie o tym, jak zostawił dyktafon w ławie, ale jakiś uczciwy parafianin, który go znalazł, co pewnie stało się po wieczornej mszy, położył go przy ołtarzu. Oczywiście przy okazji wyszło na jaw, w jakich okolicznościach dziennikarz go włączył, ale Ewa na to nie zareagowała. Bardziej interesowało ją to, że dyktafon, w momencie gdy został znaleziony przez właściciela, nagrywał.

Nagrywał przez całą noc!

Horn zdjął z uszu duże, dźwiękoszczelne słuchawki, odłożył je obok laptopa; małżowiny miał mokre od potu.

– Nagranie ma dwanaście godzin i łatwo jest coś przegapić – dodał, jakby usprawiedliwiając swój wcześniejszy szorstki ton.

– Znam ten ból – powiedziała dziewczyna. – Czasem cały boży dzień człowiek macha pędzelkiem, a efekty żadne.

Horn westchnął. Od kilku godzin bił się z myślami. Powinien przecież oddać dyktafon policji jako dowód. Z drugiej jednak strony miał tam swoje nagrania, wśród nich zeznania świadków w innej, nie mniej ważnej sprawie. Oprócz tego miał się wreszcie ogolić, a potem wsiąść do samochodu i wracać do Warszawy, by jutro rano zameldować się w redakcji...

Z drugiej strony – przecież właśnie, choć wciąż nieogolony i niewyspany, a do tego głodny, wykonywał swoją pracę!

Musiał to przyznać sam przed sobą: był w swoim żywiole. Zagadkowa zbrodnia, w dodatku ze średniowiecznym tropem. Co łączyło wykopaliska archeologów i ich odkrycie z zabójstwem proboszcza konkatedry św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie? Czy ciało księdza znalazło się w krypcie wielkich mistrzów przypadkiem? A może ksiądz, o którym gospodyni mówiła, że często zaglądał nocą do katedry, natknął się na złodzieja?

Tomasz Horn zawsze był tytanem pracy. Szczególnie w ostatnim czasie nie spieszył się z powrotem do pustego domu. Siedział w redakcji dłużej, niż trzeba było, często brał dyżury za kolegów. Któregoś dnia usłyszał nawet na swój temat żart, całkiem zresztą przyjemny.

– Jak powiedzieć po angielsku: urodziłem się po to, by zostać dziennikarzem? – pytał ktoś.

– I was born to be a... Horn! – brzmiała odpowiedź.

Miał też Horn nosa do spraw, które później okazywały się materiałami „na jedynkę”, dziennikarskimi hitami. Coś w rodzaju szóstego zmysłu. I jak nigdy nie cierpiał spisywać materiałów z dyktafonu, szczególnie wywiadów, tak teraz z zapartym tchem przesłuchiwał przypadkowo zarejestrowane nagranie.

Co z tego, że prócz rozmowy z Ewą nagranie składało się, póki co, głównie z szumów i trzasków, wśród których co prawda łatwo było rozpoznać trzaskanie drzwi, gorzej z ludzkimi głosami. Takie odgłosy słychać było przez jakąś godzinę – potem rozpoczęła się msza: parafianie śpiewali głośno, ci stojący najbliżej urządzenia – wyjątkowo fałszywie.

Jakaś kobieta, którą głos w wyobraźni Horna stawiał w rzędzie starych panien o dość dużych gabarytach, nie opuszczała żadnego zwyczajowego zawołania tłumu wiernych i żadnej pieśni. A przy Baranku bożym we wrzaskliwym zawodzeniu przeszła samą siebie.

– Naprawdę martwię się zniknięciem naszego profesora – powiedziała Rimmel. – Jego pokój, jak mówili wcześniej Kazik i Andrzej, był otwarty. I przynajmniej na pierwszy rzut oka nic z niego nie zginęło. Ten policjant mówi, że całą procedurę można wszcząć dopiero po dwóch dobach od zaginięcia.

– A wy co o tym wszystkim myślicie?

Dziewczyna rozłożyła ręce.

– Nigdy wcześniej coś takiego się nam nie przytrafiło – odparła. – A już na pewno nie w Polsce. Takie zniknięcia są bardziej podobne do wyczynów naszych młodszych kolegów. Na wykopaliskach w Libanie....

– Wiem, wiem: miejscowi chcieli was na nożach stamtąd wynieść – zaśmiał się Horn.

– Już to mówiłam – zawstydziła się Ewa, zakrywając dłonią oczy. – Przepraszam, ale mało spałam tej nocy.

– Skądś to znam.

– I jeszcze jedno. Jestem Ewa. – Wyciągnęła rękę.

– Tomasz – dziennikarz podniósł się z krzesła i lekko uścisnął dłoń dziewczyny po raz drugi. – Na pewno bardzo ułatwi nam to sprawę.

– Myślisz, że jest sprawa? – Ewa zmarszczyła brwi. – To znaczy, czy oprócz sprawy, którą zajmuje się policja, my też mamy jakąś sprawę?

– Wygląda na to, że chcąc nie chcąc, stałem się członkiem waszej ekipy.

– Przepraszam, właściwie nie wiem, jak to się stało, że cię w to wszystko wplątałam... – Ewa zaczęła zapamiętale szukać czegoś w jednej ze swoich przepastnych, turystycznych toreb.

– Nie ma problemu. Mam dużo czasu – skłamał dziennikarz.

Dziewczyna wciąż bez słowa grzebała głęboko w swoich bagażach. Horn z powrotem nałożył na uszy słuchawki i włączył odtwarzanie pliku.

Msza dobiegła końca. Kilka stuknięć mogło oznaczać, że dyktafon właśnie był przenoszony przez uczciwego znalazcę i umieszczany tam, gdzie dziennikarz znalazł go następnego dnia rano. Po dwóch minutach odezwały się chłopięce głosy i śmiechy – najpewniej należały one do ministrantów robiących sobie figle po mszy.

A może to wśród nich był morderca? Przypomniał sobie głośne w ostatnim czasie sprawy zabójstw duchownych; w jednej motywem była zemsta za molestowanie seksualne, w drugiej pospolity rabunek.

Zaraz po ministrantach odezwał się mocny, męski głos, nakazujący chłopcom powrót do domów. Proboszcz albo kościelny. Potęgowany przez echo huk zamykanych głównych drzwi katedry.

Która to mogła być godzina? – pomyślał.

Poczuł się bez mała tak, jakby ktoś zamknął go w ciasnym, ciemnym pomieszczeniu. Zrobiło mu się gorąco i duszno na samą myśl, że będzie musiał spędzić tu wiele godzin, przesłuchując plik, który obok szelestów powietrza, stłumionych odgłosów dochodzących z ulicy, gruchania siedzących na dachu i wieży gołębi być może zawierał zapis ostatnich chwil życia księdza proboszcza.

XI

Kwidzyn, dzień drugi

Ewa Rimmel wyszła ze swojego pokoju. Chyba nawet nie zauważył jej zniknięcia. Szukający sensacji maniak – oceniła go w myślach niezbyt przyjaźnie. Nie wiedziała za bardzo, co ma ze sobą zrobić. Jej koledzy, jakby nigdy nic, pozamykali się w swoich pokojach i odsypiali kaca. Po raz kolejny tego dnia wybrała w komórce numer profesora. I po raz kolejny tej niedzieli odezwała się poczta głosowa.

Z zamyślenia wyrwał ją hałas. Coś jak spadający na twardą podłogę garnek, a raczej kilka garnków. Zaraz po nim rozległ się głośny płacz kobiety.

– Jezus Maria! Taki dobry człowiek, taki dobry! – zawodziła z plebanii gospodyni proboszcza. – Żeby tak wziąć i jak psa zabić?! Jezusie przenajświętszy...

Ewa wychyliła się z zamkowego krużganka i zobaczyła przygarbioną postać księdza Emiliana, rezydenta katedry. Stał na schodkach, u wejścia do plebanii. Jego sutanna stopiła się w jedno z ciemnym tłem, przez co dokładnie było widać tylko siwe włosy księdza, jego pobladłą, pokrytą zmarszczkami twarz, a także splecione dłonie.

Kapłan spojrzał w górę. Dziewczyna z początku chciała się cofnąć, jednak w ostatniej chwili zrezygnowała. Radosne pomachanie rezydentowi ręką czy uśmiech byłoby z pewnością najmniej stosownym zachowaniem w obecnej chwili. Ale znali się, więc należało zrobić cokolwiek.

– Szczęść Boże – szepnęła.

Kapłan wymamrotał coś w odpowiedzi, a może tylko poruszał ustami, jak to często robili starzy ludzie. Ewa miała nadzieję, że starzec za chwilę zniknie we wnętrzu plebanii, ale on uniósł do góry dłoń i uczynił nią gest, jakby chciał przywołać dziewczynę. Wydało się jej nawet, że zrobił to z uśmiechem, choć wcale nie poczuła się od tego pewniej.

Przypomniały się jej lekcje religii z zamierzchłej przeszłości, kiedy jeszcze nie odbywały się w szkole, a chodziło się na nie do kościoła. Jedną z najbardziej srogich przestróg, używanych przez katechetkę, by zapanować nad hałastrą dzieciaków, było: „Bo wyślę cię do księdza-dziekana”. Był taki jak rezydent – stary, siwy, surowy. Nigdy nie stanęła przed jego obliczem za karę, strach jednak pozostał.

Na miękkich nogach zeszła na dół. Ksiądz- -rezydent czekał na nią w tym samym miejscu, gdzie go zobaczyła. Chciała zachować dystans, wręcz chłód, kiedy jednak spostrzegła łzy w oczach staruszka, z miejsca zrobiło jej się go żal.

– Szczęść Boże. Przepraszam, że odpowiadam dopiero teraz – powiedział kapłan. – Smutny mamy dzień.

Tylko skinęła głową. Współczucie pomieszane z atawistycznym strachem ze szkolnych lat ściskały ją za gardło. Ksiądz-rezydent stał na schodkach do plebanii, nieco wyżej, dlatego miała wrażenie, że przed nim klęczy.

W pewnym momencie staruszek uniósł rękę i kciukiem dotknął jej czoła. Zadrżała, ale poddała się temu bez słowa. Kapłan wyrysował jej na czole krzyżyk. A raczej dwa, choć Ewa miała wrażenie, że ciepły palec nie dokończył drugiego znaku.

– Jesteś dobra, inna... – rzekł starzec, by za chwilę, jak wiele razy wcześniej, srogo zmarszczyć brwi. – Nie powinniście byli ruszać tego miejsca! – powiedział ze wzbudzającym respekt, księżowskim zaśpiewem, by za chwilę dodać, już o wiele ciszej: – To znów się zaczęło...

– Co takiego? – zapytała nie swoim głosem Ewa.

– Byłaś na pustyni – stwierdził bardziej, niż zapytał.

– Tak.

– Wielu przyjdzie w imieniu moim, mówiąc: jam jest, i wielu zwiodą. Powstanie bowiem naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu i będą miejscami trzęsienia ziemi, będzie głód.

Ewa, słuchająca dotąd słów kapłana z napiętą uwagą, pokręciła głową.

– Nie rozumiem – szepnęła.

– Ale w owe dni, które nastaną po tej udręce, zaćmi się słońce i księżyc nie zajaśnieje swoim blaskiem – mówił dalej ksiądz. – I gwiazdy spadać będą z nieba, i moce niebieskie będą poruszone. A wtedy ujrzą Syna Człowieczego, przychodzącego na obłokach z wielką mocą i chwałą...

Kapłan oparł się o futrynę drzwi, dyszał ciężko.

– Źle się ksiądz czuje? – przestraszyła się Ewa, on jednak zdecydowanie pokręcił głową, by za chwilę powiedzieć powoli, niemal dostojnie:

– Jest nas coraz mniej, ale oni... – zawiesił głos; palce starca zacisnęły się na drewnianej futrynie drzwi plebanii. – Oni nigdy nie znajdą tego, czego szukają...

***

Tomasz Horn wzdrygnął się. Otworzył szeroko oczy. Musiał przysnąć.

Przetarł oczy, spojrzał na wykres pliku. Amplituda praktycznie się nie zmieniała. Do końca nagrania pozostało już niewiele czasu. W słuchawkach było słychać tylko szum.

Ogarnęło go zniechęcenie. Cierpliwość nigdy nie była jego mocną stroną. Tracił ją średnio po trzecim telefonie w tej samej sprawie, choć bywali i lepsi. To znaczy gorsi. Choćby redakcyjny kolega Paweł Strzelecki, sekretarz redakcji.

Wtem coś huknęło. Zimny dreszcz przebiegł mu po plecach. Ktoś odtworzył i zamknął drzwi, ale nie były to główne drzwi katedry, ich odgłos zdążył już poznać, tak w rzeczywistości, jak i na nagraniu. Musiały więc to być inne drzwi. Może te prowadzące do zakrystii?

Następnie Horn wyraźnie usłyszał stukot kroków na posadzce. Ile par nóg go wywołało? Na pewno nie była to jedna osoba...

– To tutaj. Wczoraj dokonano odkrycia – odezwał się pierwszy z głosów.

– Gdzie to jest? – zawtórował mu głos drugi, o wiele mocniejszy, bardziej pewny, a nawet grubiański; aż dziw, że na końcu nie pojawiło się przekleństwo. – Nie chcesz mi chyba wmówić, że znaleźli tylko kilka kostek!

– Naprawdę znaleźli tylko te szkielety, nic więcej.

– Kłamiesz!

– Bóg mi świadkiem... – zdanie przerwał jęk; Horn aż wstrzymał oddech, zupełnie jakby siedział w kinie, oglądając jakąś wyjątkowo drastyczną scenę.

– To się da załatwić – wycharczał prześladowca.

– Powtarzam ci: ja nic nie wiem...

Po tych słowach rozległ się odgłos szarpaniny, o posadzkę zadzwonił jakiś metalowy przedmiot. Kilka stęknięć i sapnięć, świadczących o wielkim wysiłku. Zaraz po tym głuche uderzenie, jakby upadek ciężkiego ciała...

Hornowi ciężko było oddychać. Jego wyobraźnia działała na najwyższych obrotach, podsuwając mu makabryczne wizje. Przypomniał sobie wstępną ekspertyzę policyjnych patologów: zabójstwa dokonano tępym, twardym narzędziem.

Czyżby właśnie usłyszał śmierć proboszcza kwidzyńskiej katedry?

– Coś ty zrobił?! – odezwał się nagle trzeci głos.

– Ciebie czeka to samo, jeśli nie zaczniesz mówić. Ciebie i tę twoją małą – wycharczał zabójca, dysząc ciężko z charakterystycznym świstem. – No, już!

– Pojedziemy tam – odpowiedział po chwili trzeci głos i dodał: – Nie musiałeś tego robić...

Kilka sekund później znów trzasnęły drzwi zakrystii.

Horn nie miał żadnych wątpliwości: trzeci głos należał do profesora Krasińskiego!

W tej samej chwili do pokoju wbiegła Ewa. Horn gwałtownie wstał z krzesła, zrywając z głowy słuchawki.

– Wiem! – krzyknęli równocześnie.

W innej sytuacji każde z nich zareagowałoby na coś takiego śmiechem. Ale nie teraz.

Szybsza była dziewczyna.

– Coś mnie tknęło... – mówiła, połykając niemal głoski. – Najpierw natknęłam się na tego starego księdza, który zaczął prawić mi kazania. Wtedy uzmysłowiłam sobie, że przecież nie sprawdziliśmy jeszcze naszego samochodu.

– Co to ma do rzeczy?

– Szef trzymał tam praktycznie tyle samo rzeczy co w swoim pokoju. Mówił, że nie chce mu się dźwigać wszystkiego na górę. Słuchaj, idę tam, patrzę, a za wycieraczką tkwi kartka...

Dopiero teraz zauważył, że Ewa trzyma w ręku złożoną na pół kartkę formatu A4.

– Zostawił list?

Dziewczyna skinęła głową, marszcząc jednocześnie czoło.

– Mało z tego rozumiem. – Podała mu kartkę.

– „Jadę do Miasta. Ukłony dla naszych Pań. Krasiński” – przeczytał na głos dziennikarz. – To wszystko?

– Wszystko – odpowiedziała Ewa. – Niby nic niezwykłego: nagły wyjazd, może w ważnej sprawie rodzinnej. Dostał telefon w środku nocy i nie chciał nas budzić. Tylko że w naszym zespole prócz mnie nie ma przecież żadnych kobiet.

– Pewnie chodziło mu o kogoś jeszcze. Gospodynię proboszcza na przykład. Wielka litera to oznaka szacunku. Także dla miasta. Chodziło mu o Gdańsk?

– Nie cierpiał go! To warszawiak z dziada pradziada. Nie rozumiem. – Usiadła z rezygnacją na swoim zasłanym przykładnie jak pod okiem kaprala łóżku. – A ty, znalazłeś coś ciekawego? Coś się nagrało?

– Wszystko – odpowiedział cicho. – Trzeba iść z tym na policję. Ale zanim pójdziemy, musisz się czegoś dowiedzieć.

– Czego?

Horn potarł dłonią czoło.

– Tego, że przy zabójstwie był obecny twój szef.

Ewa wzdrygnęła się i zastygła bez ruchu. Po chwili, wolnym krokiem, tak jak najbliższy członek rodziny zbliża się do okrytego białym prześcieradłem nieboszczyka, aby potwierdzić jego tożsamość, podeszła do swojego laptopa.

Nałożyła słuchawki. Po kilku chwilach oczy archeolożki zaszkliły się.

– On nie mógł mieć z tym nic wspólnego, prawda? – spojrzała na dziennikarza błagalnym wzrokiem. – Słyszałeś przecież. To było porwanie! Ktoś zmusił go do napisania tego listu, aby odwrócić naszą uwagę.

– Spokojnie, taśma mówi sama za siebie – powiedział Horn możliwie łagodnym głosem. – Nie zareagował, bo być może był skuty albo związany. Albo trzymał go na muszce ktoś czwarty.

– Tylko gdzie on może teraz być? – jęknęła Ewa.

Horn myślał dłuższą chwilę. Nagle jego twarz rozjaśniła się.

– Co byś zrobiła, gdybyś znalazła się w takiej sytuacji? Gdyby jedyną szansą zostawienia śladu był list, który porywacz na pewno wcześniej przeczyta.

– Nie wiem. Chyba zaszyfrowałabym wiadomość.

– Bingo!

– Ja chyba śnię... – jęknęła dziewczyna, znów ciężko siadając na łóżku.

– Spokojnie. – Horn, w przeciwieństwie do niej, był coraz bardziej podekscytowany. – Co wzbudziło nasze podejrzenie w tym liście?

– Miasto i panie.

– Miasto kobiet!

– Był taki film Felliniego.

Dziennikarz głośno odetchnął.

– Chyba wiem, dokąd powinnaś jechać.

Dziewczyna utkwiła w nim nieruchome spojrzenie.

– Ja? Sama? – szepnęła. – Nie mam auta, a poza tym...

– Dobra, podwiozę cię – rzekł niemal uroczystym głosem.

XII

53°58’N, 19°24’E, dzień drugi

Mokry asfalt z sykiem znikał pod podwoziem samochodu. Wiatr rzucał na szosę połamane gałązki drzew, przywiany z pól świeży zbożowy pył, a nawet pierwsze żółknące liście. Przed niespełna godziną nad pograniczem doliny Wisły i krainy tysiąca jezior, a może nad całą północno-wschodnią Polską przetoczyła się kolejna burza.

Mimo że grzmoty zamilkły i nie było już widać błyskawic, deszcz padał coraz mocniej. Wycieraczki pracowicie zgarniały wodę z przedniej szyby samochodu Horna. Siedząca obok niego Ewa nieruchomym, zmęczonym wzrokiem wpatrywała się w przecinającą szpaler drzew szosę.

Horn machinalnie włączył radio.

– Przepraszam, nie zapytałem. – Przestraszył się. – Może chcesz spać...

– Nie, w porządku. Niech gra – odparła, próbując się uśmiechnąć. – Chociaż dawno się tak nie czułam.

Popatrzył na dziewczynę z ukosa. Rzeczywiście, wydawało się, że powieki ciążą jej coraz bardziej. Ale i z tym było jej do twarzy. Wciąż wiązała włosy w koński ogon, wydawało mu się jednak, jakby teraz miała ich więcej.

Muzyka w głośnikach przycichła, rozległ się sygnał czasu. Była druga po południu.

– Podajemy wiadomości – miękkim, spokojnym, może nawet zbyt miękkim i zbyt spokojnym głosem odezwała się radiowa lektorka. – Stanowisko Rosji w sprawie obwodu kaliningradzkiego nie zmieniło się. Wznowienie negocjacji zaplanowano na poniedziałek...

– Brutalny powrót do rzeczywistości, co? – zaśmiał się Horn. – Żegnajcie szlachetni rycerze i nadobne białogłowy.

– Jeśli już mówimy o białogłowach – ożywiła się Ewa. – Chyba wiem, jak wpadłeś na to, żeby szukać Krasińskiego we Fromborku.

– Naprawdę?

– To proste: kiedyś Frombork nazywał się Frauen- burg, czyli, najprościej tłumacząc, miasto pani. Z tego, co pamiętam, kanonicy warmińscy zaś w swoich dokumentach pisali Castrum Dominae Nostrae, czyli Gród Naszej Pani. Chodziło o Najświętszą Marię Pannę, pod której wezwaniem jest tamtejsza katedra.

– No, z tego, co wiem, również tam macie swoje stanowiska archeologiczne. A profesor miał zabrać mordercę do jakiegoś miejsca, gdzie ten ostatni miał nadzieję coś znaleźć.

– Tylko co?

– Coś, czego szukał i co najprawdopodobniej stało się przyczyną śmierci proboszcza. Może jakiś skarb?

– Baju, baju.

Horn pokręcił głową.

– Czy naprawdę nie znaleźliście niczego więcej prócz spróchniałych kości, fragmentów pasów i zapinek od płaszczy? – zapytał.

Nie od razu odpowiedziała.

– Tak naprawdę to niczego już nie jestem pewna – szepnęła. – Niczego i nikogo. Wiele razy słyszałam o archeologach sprzedających znaleziska kolekcjonerom, ale nigdy nie zetknęłam się z nikim takim osobiście.

– A może wręcz przeciwnie: bardzo dobrze kogoś takiego znałaś. Myślisz, że każdy będzie trąbił na prawo i lewo o swoich pokątnych interesach?

Ledwo to powiedział, zza zakrętu wyskoczyła ciężarówka z rozchybotaną przyczepą. Horn nacisnął na hamulec, samochodem lekko zarzuciło, koła złapały pobocze.

– Idiota! – krzyknął.

Zbliżało się południe. Mijali kolejne wsie i miasteczka. Horn ominął Malbork, kierując się przez Prabuty, Mikołajki Pomorskie i Dzierzgoń w stronę Elbląga. Trasę tę wcześniej podał do wiadomości Ewy, dziewczyna jednak tylko szeroko rozłożyła ręce.

– Mógłbyś mnie nawet wieźć za granicę. I tak nie mam pojęcia, gdzie jesteśmy.

– Tak bardzo mi ufasz? Przecież właściwie się nie znamy.

– W tym problem.

Zamilkli na kilka dłuższych chwil. Pierwszy odezwał się Horn.

– Jak było na przesłuchaniu?

– Normalnie – bąknęła dziewczyna.

– Mówisz, jakbyś co tydzień chodziła z pielgrzymką na komendę – zaśmiał się, ale szybko spoważniał. – A jak zareagowali na to wszystko twoi koledzy?

– Reich i Kozłowski? W ogólnie nie zareagowali, bo nic im nie powiedziałam. To znaczy nie powiedziałam, że jadę... że jedziemy do Fromborka. Według nich profesor po prostu wrócił do Gdańska, tak jak napisał na kartce zostawionej za wycieraczką samochodu. A skoro starego nie ma, to mamy przerwę i oni mają zamiar ją wykorzystać.

– Zabrali ze sobą wędki? – zgadł Horn.

– Żebyś wiedział – potwierdziła Ewa bez uśmiechu. – W dodatku ten komisarz powiedział, że sprawę przejmuje wydział dochodzeniowo-śledczy z komendy wojewódzkiej.

– Nieźle!

– Podobno to nie pierwsze morderstwo księdza, a wszystko jednoznacznie wskazuje na motyw rabunkowy. Ostatnio z kościołów w okolicy zaczęły ginąć zabytkowe, cenne przedmioty...

– To prawda. Słyszałem o paru zabójstwach w ostatnim czasie. No dobra, a nagranie z mojego dyktafonu, które im przyniosłaś? – naciskał Horn. – Przecież to ważny dowód.

– Dla nich to żaden dowód – odpowiedziała po chwili.

– Jak to? Przecież wszystko słyszeliśmy. Groźba, morderstwo, zmowa. Wszystko było słychać wyraźnie!

– Chcesz wiedzieć, co powiedział ten komisarz?

– Pewnie.

– To ci powiem. Że... jasełkami to on się zajmował nie będzie.

Horn przygryzł wargi. Czuł się jak na ważnym kolegium redakcyjnym, na którym za chwilę ma wyciągnąć asa z rękawa: właśnie zdobył newsa tygodnia, ba, miesiąca – ale oto z tym samym wcześniej wyskakuje ktoś inny, jakiś młokos lub odwieczny konkurent.

– Czyli bawimy się w to sami – podsumował cicho po dłuższej chwili i zaraz dodał głośniej: – Chyba że też chcesz, żeby cię podrzucić do Gdańska?

Nie doczekał się odpowiedzi.

W pewnej chwili spojrzał w lusterko wsteczne i zmarszczył brwi.

– Mam wrażenie, że ktoś za nami jedzie.

Ewa obejrzała się za siebie.

– Masz na myśli to srebrne volvo na niemieckich blachach?

– Tak. Ciągnie się za nami chyba od Prabut.

Zerknęła do bocznego lusterka.

– Właśnie skręca w boczną drogę. – Spojrzała na Horna z politowaniem.

– Zaraz zwariuję – mruknął pod nosem. – A mogłem być jeszcze na urlopie... – dodał, po czym mocniej nacisnął na gaz.

– O czym piszesz na co dzień? – zapytała po chwili dziewczyna.

– O wszystkim, co dzieje się w wielkim mieście. Że na nowy most przez Wisłę będziemy musieli poczekać jeszcze trzy lata... Tak, ten temat najbardziej mi leży – skrzywił się, przypomniawszy sobie wszystkie swoje przygody związane z przeprawą przez Wisłę, które przeżył w ciągu ostatnich kilkudziesięciu godzin.

W bocznej szybie mignął jakiś drogowskaz. Horn nawet nie zadał sobie trudu przeczytania, jaki kierunek wskazywała strzałka.

Za to Rimmel zareagowała niczym małe dziecko na wycieczce.

– Święty Gaj! – zawołała, patrząc przez ramię w tylną szybę, w której powoli znikało skrzyżowanie i boczna droga. – Byłam tam na wykopaliskach, jeszcze podczas studiów.

– Czy to nie miejsce domniemanej męczeńskiej śmierci świętego Wojciecha?

– Zgadza się. Rozpoczęliśmy wtedy pracę nad projektem, który miał pokazać drogę, jaką przebył biskup – wyjaśniła dziewczyna z zapałem i tonem, który Horn zdążył już poznać.

– Ale przecież nie wiadomo do końca, gdzie Wojciech został zamordowany...

– Owszem, są dwie teorie. Jedna mówi, że dotarł aż na Półwysep Sambijski, gdzie zabili go poganie, druga zaś, że stało się to na terenie Pomezanii, na południe od portu Truso i dzisiejszego Elbląga. Nasze badania rozpoczęliśmy właśnie tutaj.

– I co?

– Udało się nam odkryć dwie drogi-groble, które mogły stanowić fragmenty szlaku handlowego prowadzącego znad Bałtyku na południe Europy, aż do Rzymu. Wówczas tereny te wyglądały zupełnie inaczej niż teraz...

Wiedział o tym. Obszar dzisiejszych Żuław był płytką, ale sięgającą głęboko w ląd zatoką. Zresztą nawet po lądzie, gdzie pełno było mokradeł, bagien i szerokich rozlewisk rzek, z trudnością dawało się przejść suchą nogą. To dlatego budowano ziemno- -drewniane wały, układając od trzech do dziewięciu poziomów obrobionych bali dębowych.

– Podczas wykopalisk odkryliśmy drogę – ciągnęła ze swadą Ewa – która miała tysiąc trzysta metrów długości, blisko pięć metrów szerokości i, co najciekawsze, zachowały się na niej ślady kół kupieckich wozów. A że był to ważny szlak, świadczyły znalezione drobiny bursztynu...

– Tylko czy właśnie po tej grobli święty Wojciech z dwoma innymi zakonnikami szedł do Prusów ze swoją ostatnią misją...?

XIII

okolice grodu Cholin, 22 kwietnia 997

Kwietniowe słońce pięło się coraz wyżej nad linię horyzontu, pogrubioną przez niewidzialnego malarza ciemną kreską lasu. Promienie dopiero osuszały biegnącą groblą drogę, którą ręka tego samego twórcy pociągnęła błyszczącym werniksem, jakby malarz ów swoją pracę uznał za skończoną – choć dzień dopiero się rozpoczynał.

Jakiś spłoszony ptak wodny zafurkotał skrzydłami nisko, w gęstym sitowiu, gdzieś dalej o pomarszczoną nieco membranę wody klasnęła rybia płetwa. Lekki podmuch wiatru niósł zgniły zapach ziemi, wezbranej świeżymi sokami, tu i ówdzie pokrytej warstwami nienoszącego śladów ludzkich stóp śniegu. W górze, niezbyt wysoko, upatrując drobnej zdobyczy, krążyły wygłodniałe rybitwy. Szare zrazu od mgieł porannych niebo błękitniało coraz śmielej.

Idący groblą trzej wędrowcy przystanęli. Ich zakapturzone postacie rzucały na drogę i wodę długie cienie.

– Pomódlmy się – rzekł naraz jeden z nich.

Uklękli wszyscy, niemal jednocześnie, na mokrej jeszcze ziemi. Ale znak krzyża, ten obcy znak, z którym tu przyszli, każdy z nich uczynił już w innym tempie i na nieco inny sposób.

Opuścili głowy. Ich krępe cienie przypominały teraz kamienne bałwany, którym cześć oddawali mieszkańcy tych stron.

– Pater noster... – zaszeptali wszyscy trzej, znów prawie równocześnie.

Wojciech zacisnął zęby. Ból pleców po wczorajszym uderzeniu drewnianym wiosłem wciąż nie ustawał, a w takiej klęczącej, niewygodnej przecież pozycji jeszcze się nasilał. Ten, który go uderzył, pruski rybak, do ułomnych z pewnością nie należał.

Ponadczterdziestoletni kapłan, w którym, za sprawą podróżno-pokutnego stroju, nikt nie dopatrzyłby się godności biskupa, dyskretnie zerknął spod kaptura na swoich współbraci.

Radzim i Bogusza-Benedykt modlili się żarliwie, z półprzymkniętymi oczami. On nie. Pierwsze myśli, co prawda, ułożyły się w łacińskie słowa modlitwy, szybko jednak poszybowały, wolne, gdzieś daleko, bardzo daleko stąd...

Oto oczami wyobraźni ujrzał zatopioną w soczysto zielonej kipieli winnicę, położoną na łagodnych wzgórzach. Krętą drogą, w pełnym słońcu pięło się ku górze stadko pobekujących wesoło kózek, prowadzone przez bosonogiego pastuszka. Rozległ się dźwięk dzwonka. Dochodził zza wspinającego się też ku górze muru, wykonanego z polnego kamienia.

Oczy wyobraźni Wojciecha jak na skrzydłach wzbiły się wyżej, by po kilku chwilach ujrzeć na szczycie wzgórza jasną budowlę. Nagłe ciepło i rzewność ogarnęły serce duchownego. Pamiętał księgi klasztorne, czytane pod słońcem Italii, no i kuchnię, jakże inną od tej, z którą miał styczność od lat najmłodszych, wreszcie wino – tym ziemskim rozkoszom ulegał jeszcze lat temu kilka, jak i teraz, choć tylko w wyobraźni i wspomnieniach.

Wzdrygnął się. To wilgoć przedarła się przez sukno habitu i polizała nagie kolana klęczącego. Otworzył oczy, by zaraz je zmrużyć. Wiosenne słońce pogańskiej Pomezanii przygrzewało wcale nie słabiej niż to, które Wojciech Sławnikowic pamiętał z pobytu na wzgórzu Monte Cassino, w benedyktyńskim klasztorze świętych Bonifacego i Aleksego na rzymskim Awentynie, jak i na zakurzonych drogach Francji, gdzie w Tours, Fleury i Saint-Denis pielgrzymował do grobów świętych mężów: Marcina, Benedykta oraz Dionizego.

Z letargu wyrwał go głos Radzima.

– Czas ruszać, bracie – rzekł zakonnik, który bratem jego przyrodnim był w istocie. – Chyba żeś zmienił zdanie... – dodał jeszcze, a w głosie jego wyraźną nutką ozwała się nadzieja na rychły powrót do swoich.

– Tak, pójdźmy już – powiedział Sławnikowic, dźwigając się z klęczek.

Subdiakon Bogusza-Benedykt chciał mu podać ramię, Wojciech jednak nie skorzystał z tej pomocy. Wyprostował się, sapnął, po czym rzekł, patrząc gdzieś w dal, ponad niezmierzone wody żuławskiej zatoki.

– A przechodząc nad Morzem Galilejskim... – Wojciech zaczął cytować z pamięci fragment Ewangelii świętego Marka – ujrzał Szymona i Andrzeja, brata Szymona, którzy zarzucali sieci w morze; byli bowiem rybakami. I rzekł do nich Jezus: Pójdźcie za mną, a sprawię, że staniecie się rybakami ludzi...

Jakże szczególnie i boleśnie słowa te brzmiały w tym miejscu i po tym, co wydarzyło się w ciągu ostatnich kilku dni...

***

Minęły niespełna dwa tygodnie, jak łodzią przypłynęli Wisłą do samego Gdańska, gdzie słowo pańskie jako pierwsi usłyszeć mieli Pomorzanie. Misjonarzom towarzyszyła drużyna wojów księcia Bolesława Chrobrego, którą polski kniaź, przyjaciel cesarza Niemiec Ottona, dał im jako osłonę – trzydziestu najprzedniejszych zbrojnych gotowych walczyć w imię swojego księcia, cesarza i Jezusa Chrystusa.

Początkowo nieufni, Pomorzanie zaczęli słuchać słów Ewangelii. Po kilku dniach krzewienia nowej wiary przeprowadził Wojciech zbiorowy chrzest bałtyckiego ludu, na czele z tutejszym księciem, i rozkazał wycięcie świętego dębu. I temu się nie sprzeciwili, choć więcej ich było niźli tych, którzy nawracać na nową wiarę ich chcieli.

Ale książę polski wpływy miał tu wielkie, tak polityczne, jak i handlowe, więc dla ich wzmocnienia i nową wiarę chciał zaszczepić. Stało się to na dzień przed świętem Wielkiej Nocy.

Po kilku dniach Wojciech postanowił opuścić Gdańsk i ruszyć dalej, na południowy wschód, ku ziemiom Prusów, którzy szczególnie zagrażali młodemu państwu Polan.

Odbili od przyjaznego brzegu. Aby jednak misyjnej wyprawie nie nadawać charakteru wojennego, mimo grożącego misjonarzom niebezpieczeństwa, Sławnikowic miał zamiar odprawić drużynę wojów Bolesława. Tak też się stało: po kilku dniach żeglugi z łodzi wyszli tylko we trzech, za oręż mając tylko brewiarz i krucyfiks.

Nazajutrz po raz pierwszy spotkali Prusów. Stało się to na jednej z przybrzeżnych wysp, gdzie wędrowcy natrafili na rybaków. Nie potrafili się jednak porozumieć; Wojciech znał wiele języków, w tym język Wieletów, ale i z jego pomocą niewiele wskórał. Czym rozjuszył jednego z rybaków, że ten podniósł na niego rękę zbrojną w ciężkie wiosło, tego misjonarz nie wiedział. Ale od razu, jeszcze schylając się po brewiarz, który wypadł mu z rąk, tak silny bowiem był to cios, odpuścił grzech swemu prześladowcy.

Rychło natknęli się na kolejnych tubylców, wśród których jednak znajdował się jeden z miejscowych wodzów. To z jego pomocą dotarli do dużej osady, gdzie chronił ich status gości.

Było to wielkie emporium. Gwarny port z cumującymi weń łodziami i większymi statkami, na których uwijali się żeglarze o ciemnej skórze, obwałowanie i urządzenie osady, brzęk monet, przewalający się uliczkami wielojęzyczny tłum kupców i niewolników, pędzone na handel czy ubój stada krów, owiec i świń, wreszcie szczególna gościnność Prusów – wszystko to zrobiło na przybyszach ogromne wrażenie.

Gościny udzielił im ten, za którego radą i z pomocą tu przybyli – Racco. Mąż był to potężnie zbudowany, ale o jasnych, łagodnych oczach.

Spotkali się wszyscy na wieczerzy. Uwagę domowników nie zwróciły tak stroje gości czy ich język, jak połyskujące w świetle ognia niewielkie krzyżyki, które każdy z braci nosił na piersiach. Na pytanie, cóż to za szczególna ozdoba, Sławnikowic uśmiechnął się szeroko.

– To znak naszej wiary – odrzekł, a słowa od razu zaczęły być tłumaczone na mniej szeleszczący, a bardziej gardłowy, jakby łykowaty język tubylców. – Jedni wielkość widzą w słońcu, inni w księżycu. My mamy krzyż, na którym do nowego życia przeszedł nasz pan. Szczególny to też amulet, co chroni od złego. Zwłaszcza dla wędrowców.

– Dalekoście już byli? – zapytał gospodarz.

– Daleko – przyznał Sławnikowic. – W Italii i Galii, i u Hunów. Wszędzie tam, gdzie znak ten przyświeca narodom jako słońce i jako księżyc, nawet jeśli nie odbija światła obcego, choćby ognia, bo światło i siłę ogromną ma w sobie.

Do końca biesiady, jak i całego wieczoru nie powrócono już do tego tematu. Służebne niewiasty donosiły potrawy i nalewały wino. Możny Racco śmiał się i dowcipkował, wkrótce na jego wielkich kolanach znalazły się dwie niezwykłej urody białogłowy, które z każdą chwilą miały na sobie mniej odzienia.

Widok ten sprawił, że bracia zakonni podziękowali za posiłek i pożegnawszy się ze wszystkimi, udali się na spoczynek.

Na następny dzień zwołany był wielki wiec plemienny, na którym Wojciech, z pomocą tłumacza, miał mówić o nowej wierze w jedynego Boga.

– Pochodzę ze słowiańskiego rodu Sławnikowiców, a imię moje Wojciech – zaczął misjonarz. – Mówią też na mnie Adalbert. Przed laty wyświęcony zostałem na biskupa, dziś jednak powołanie kazało mi wdziać pokutne szaty zakonnika i przyjść na ziemię tę z misją, której na imię: wasze zbawienie. Bo Bóg jest jeden i nie ma innego, więc w jego imię porzućcie nieme bałwany, którym cześć oddajecie, a czeka was życie wieczne!

Ledwo tłumacz przełożył ostatnie słowa, złowrogi szum przetoczył się po zgromadzonych na wiecu tłumach. Głos zabrał kapłan Prusów, siwy, chudy człowiek odziany w skóry, na którego głowie dumnie prezentował się łeb jelenia z imponującym porożem.

– Odejdź, człowieku, skądżeś przyszedł! – wykrzyknął srogim głosem, gestykulując przy tym zawzięcie. – Nie trzeba nam nowych bogów ani tych, którzy im służą. Niosą bowiem słowo, ale za nim idzie ogień i krew, śmierć i zniszczenie.

Wojciech z niedowierzaniem potoczył wzrokiem po falującym tłumie. Czy byli to wciąż ci sami ludzie, którzy wczoraj go gościli?

– Odejdź przeto człowieku – ciągnął kapłan Prusów – skądżeś przyszedł, dla naszego, ale i swojego dobra. Po trzykroć mówię ci: odejdź do swoich, jeśli ci życie miłe...

Wytykali Wojciecha palcami, celowali weń pięściami i patrzyli nienawistnie, złorzecząc w nieznanym mu języku. Czyżby zanadto zawierzył swoim słowom? A może to łatwość poprzedniej misji na gdańskim Pomorzu uśpiła w nim czujność. Oddychał z trudem, oczy poczęły mu łzawić.

Spojrzał w bok, tam gdzie zasiadał ten, który przyjął pod swój dach trójkę misjonarzy z obcego kraju. Ale twarz Racca nie zdradzała żadnych uczuć: usta zniknęły w gęstym zaroście, tylko oczy, te jego oczy, jasne i łagodne, zdradzały go, jakby chciały powiedzieć: wybaczcie.

– I rzekł im: Pójdźmy gdzie indziej, do pobliskich osiedli, abym i tam kazał, bom na to przyszedł – rzekł Sławnikowic do Radzima i Boguszy-Benedykta, po czym wszyscy trzej, kryjąc głowy pod kapturami habitów, choć żadna to była ochrona, czym prędzej opuścili pruski wiec i nadbrzeżny gród.

Żaden z misjonarzy nie zauważył, że przez cały ten czas przypatrywała im się, ale z uwagą, a nie nienawiścią, jeszcze jedna para oczu.

***

Słońce zbliżało się już ku zenitowi, gdy trzej misjonarze ujrzeli przed sobą niewielki gródek, nad którym unosiły się liczne dymy. Zbliżała się pora głównego posiłku.

– Tu będziemy bezpieczni – rzekł Wojciech.

– To przecież osada pogan, panie! – zawołał Bogusza-Benedykt.

– Nie pamiętasz, że nam grozili? – przyszedł mu w sukurs Radzim.

Były biskup Pragi jednak podniósł z godnością głowę.

– Czyż nie po to tutaj jesteśmy, bracia? – zapytał, po czym rzekł uroczyście: – A przywoławszy lud wraz z uczniami swoimi, rzekł im: Jeśli kto chce pójść za mną, niech zaprze się samego siebie i weźmie krzyż swój i naśladuje mnie – dokończył Wojciech, by za chwilę dodać, już tylko w duchu: „Jeszcze ten jeden raz...”.

XIV

Frombork, dzień drugi

Profesor Serafin Buczyński niezbyt przepadał za wakacyjnym sezonem. Denerwował go tłum od rana do nocy przewalający się po uliczkach, wysypujący się ze statków wycieczkowych z Krynicy, okupujący bary i restauracje w pobliżu portu.

Nie był co prawda mieszkańcem miasteczka, ale nie był też zwyczajnym turystą. Po prostu pracował tu, a dokładnie prowadził wykopaliska archeologiczne, przed dwoma laty zaś dokonał tego, co nie udało się jeszcze nikomu – odnalazł grobowiec Mikołaja Kopernika!

Słońce wisiało wysoko nad Wzgórzem Katedralnym. Buczyński minął obelisk przypominający o masowej ucieczce mieszkańców dawnych Prus Wschodnich przez zamarznięty Zalew Wiślany zimą 1945 roku, a potem Wieżę Wodną. Przeszedł przez jezdnię i stanął twarzą w twarz z wielką, wyrzeźbioną w kamieniu i ustawioną na postumencie postacią.

– I co, stary safanduło? – rzekł do niemego kamienia Serafin.

Twarz posągu dalece różniła się od tej na zdjęciu, które swego czasu obiegło wszystkie gazety w Polsce. Czy kolorowa fotografia siwego, łysiejącego faceta o zdeformowanym nosie i wychudłej twarzy, zrekonstruowanej na podstawie odnalezionej czaszki (ale bez żuchwy), rzeczywiście przedstawiała tego, który wstrzymał Słońce, a ruszył Ziemię?

Wiele wskazywało na to, że tak. Wcześniej, jeszcze przed wojną, odnaleźć miejsce pochówku astronoma próbowała inna polska ekipa, potem Niemcy i, po zakończeniu działań wojennych, Rosjanie. Nikt jednak nie natrafił nawet na kostkę z jego małego palca!

Teraz profesor znów prowadził wykopaliska we Fromborku. Tym razem w byłym kościele św. Mikołaja, który przed wojną służył mieszkańcom jako fara, jednak zimą 1945 roku, kiedy wojska hitlerowskie stawiały w tych okolicach zacięty opór, został zniszczony. Po wojnie odbudowany, nie wrócił do pierwotnego przeznaczenia – uruchomiono w nim miejską kotłownię. Był to ewenement w skali światowej, powód do wstydu, bo przecież nawet Sowieci, którzy po II wojnie światowej zajęli północną część Prus Wschodnich, w byłych świątyniach urządzali domy kultury, w ostateczności uniwiermagi. Ale nigdy kotłownie!

Dziś kościół znów stał się własnością parafii; mówiło się o zorganizowaniu weń muzeum diecezjalnego... Wciąż jednak stał pusty, bez wielu właściwych świątyni detali, z nadpalonym dachem. Obiekt jak najbardziej nadawał się zatem do tego, by zorganizować w nim stanowiska archeologiczne.

Profesor minął neogotycki, poewangelicki kościół, obecnie pełniący rolę przedpogrzebowej kaplicy, i skierował się w stronę Wzgórza Katedralnego oraz jednej ze znajdujących się tam kanonii, gdzie zakwaterowano archeologów na czas ich prac.

Naraz usłyszał za plecami pisk hamulców. Nie obejrzał się jednak. Widać nie wszyscy idioci wyjechali, by siać postrach w swoich miastach – pomyślał.

– Witaj, Serafinie – usłyszał znajomy głos.

Profesor Zbigniew Krasiński opuścił do końca szybę w samochodzie.

– Zbyszek! – ucieszył się Buczyński. – Co cię tu sprowadza? Słyszałem, słyszałem. I serdecznie ci gratuluję.

– Idziesz do kanonii? – zapytał Krasiński, a gdy znajomy skinął potakująco głową, wrzucił jedynkę i zawołał: – Wpadnę za jakąś godzinę. Mam do ciebie sprawę.

– Spożywczy prosto i w lewo – zaśmiał się Serafin, podczas gdy auto Krasińskiego wyjątkowo hałaśliwie, jakby kierowca bez czucia naciskał pedał gazu, ruszało z miejsca.

W kanonii, gdzie kwaterowali archeolodzy, Buczyński nie zastał nikogo z trzyosobowej ekipy. Niezbyt zmartwił się tym faktem. Wręcz przeciwnie: był zadowolony, że jego pracownicy (dla większości była to pierwsza ekspedycja) z takim zapałem uczestniczą w wykopaliskach.

Zabrał aparat fotograficzny i niezbyt jeszcze grubą teczkę z dokumentacją, po czym skierował swe kroki w dół, ku kościołowi św. Mikołaja.

– Guten Tag! – wyrwało go z zamyślenia rzucone przez kogoś pozdrowienie.

Właśnie mijała go grupka starszych pań.

– Guten Tag – odpowiedział, ukazując równy rząd białych zębów.

Nie pierwszy raz ktoś się mylił. Szpakowaty, wysoki, lekko pochylony, w okularach w srebrnej oprawie, w jasnym swetrze i popielatych spodniach, w dodatku z niconem przewieszonym przez ramię wyglądał na niemieckiego turystę, emeryta korzystającego z uroków jesieni życia.

Po kilku chwilach Buczyński nacisnął przerdzewiałą klamkę drzwi nieczynnego kościoła. Jeszcze nie wszedł do środka, a już skrzywił się, jak zwykle gdy jego nozdrza atakowała ostra woń spalenizny, której w tym miejscu jak dotąd nie udało się pozbyć – i pewnie jeszcze długo nie będzie to możliwe.

Tymczasem furta nie ustąpiła pod naciskiem. Spróbował jeszcze raz. Znów to samo. Zrobił krok do tyłu i dopiero wtedy dostrzegł niewielką, złożoną we czworo kartkę, wetkniętą w szparę między futryną a skrzydłem drzwi. Wiele razy tak się porozumiewali z zespołem.

Wyjął i rozłożył list.

– Jesteśmy w katedrze – przeczytał na głos, nie próbując nawet odgadnąć charakteru pisma, wzruszył ramionami, po czym na powrót złożył kartkę i umieścił na miejscu, na wypadek gdyby ktoś tak jak on pocałował klamkę.

Westchnął głośno. Nie chciało mu się czekać.

Co takiego może dziać się w katedrze? – zastanawiał się Buczyński. Ostatnio proboszcz alarmował o ruszających się kafelkach posadzki, co mogło być pozostałością po ich pracy; chodziło o piasek na podsypkę – ten średniowieczny nie zawierał soli, dziś takiego piasku praktycznie już nie ma. Szybko to załatwili przy pomocy zaprzyjaźnionych fachowców z Elbląga, którzy na szczęście nie wyjechali układać glazury w łazienkach i ubikacjach całej Wielkiej Brytanii i Irlandii.

A o co chodziło teraz? Miał nadzieję, że nie o tych cholernych dziennikarzy...

Z sapką wspiął się z powrotem na wzgórze. W progu katedry niemal zderzył się z jej proboszczem, księdzem Stanisławem. Na pytanie o pomagierów archeologa duchowny rozłożył szeroko ręce, zupełnie jak podczas mszy, przy podniesieniu.

– Ale jak się odnajdą, zapraszam wszystkich państwa do siebie – powiedział duchowny, zacierając przy tym ręce, co mogło oznaczać, że jeśli archeolodzy to zrobią, wieczór szybko się nie zakończy; to również był jeden z efektów dokopania się do resztek truchła Kopernika.

Duchowny coś jeszcze mówił, jednak jego słowa skutecznie zagłuszył dźwięk organów; w sklepienie katedry z gwałtownością podmuchu huraganu uderzyły pierwsze charakterystyczne takty Fugi Jana Sebastiana Bacha.

Buczyński wyszedł przed katedrę i rozejrzał się dookoła. Ruch na wzgórzu, mimo kończących się wakacji, nie malał. Jakaś większa grupka robiła sobie zdjęcia, kilku znudzonych nastolatków próbowało wspinać się po wewnętrznej stronie murów. Na parkingu dostrzegł kilka autokarów, nie tylko na niemieckich tablicach, a także wiele aut prywatnych. Taka była specyfika niedzieli.

Naraz przypomniał sobie, że w nomenklaturze jego młodych współpracowników słowo „katedra” mogło oznaczać zarówno świątynię, jak i ogólnie cały kompleks zabytkowych budynków położonych na wzgórzu.

Zaczynała mu się coraz mniej podobać ta zgadywanka i zabawa w chowanego. Mimo to wolnym krokiem, jakby nie miał nic lepszego do roboty, skierował się ku wejściu do dawnego pałacu biskupiego, gdzie mieściło się muzeum. W drzwiach minął się z większą grupką turystów, co nie zmieniło faktu, że i w środku roiło się od zwiedzających.

Jak w takim tłumie ma odszukać swoich? I właściwie po co miałby to robić? Nie, tak być nie może! Wystarczy tej zabawy – myślał z coraz większą złością.

Zdjął na chwilę okulary, mimo że tłum wokół niego wezbrał mocno i istniało ryzyko wytrącenia ich z rąk. Opuścił głowę i potarł palcami zmęczone oczy. Ponownie nałożył szkła. Świat odzyskał ostre kontury.

Już miał się odwrócić na pięcie i wyjść, gdy nagle w tłumie dostrzegł znajomą twarz. W tym samym ułamku sekundy gardło ścisnął mu strach. – Najpierw Zbyszek, teraz on. Nie, to niemożliwe...

XV

54°21’N, 19°41’E, dzień drugi

Tomasz Horn nacisnął na hamulec i wrzucił czwarty bieg. Po kilkunastu sekundach samochód minął tabliczkę z nazwą Frombork.

Ewa popatrzyła na niego pytająco, rozciągając przed sobą splecione palcami dłonie; mogło to oznaczać rozluźnienie po podróży, ale gest taki wykonują też ludzie zdenerwowani.

– I co teraz? – zapytał.

– No właśnie.

Przez dłuższą chwilę milczeli. Grające cicho radio podało sygnał czasu. Była czwarta po południu. Pokonali ostry zakręt i nagle tuż przed nimi wyrosło, przypominające ogromnego zielonego smoka o czerwonych kolcach, Wzgórze Katedralne.

– Z tamtej strony zatoki wygląda mniej okazale – ocenił Horn, przypomniawszy sobie niedawną słodką beztroskę, by po chwili zapytać: – Wiesz, gdzie są dokładnie te stanowiska?

– W jakimś nieczynnym kościele – odparła niepewnie Ewa.

– Chyba wiem, o który chodzi.

Po niespełna minucie zatrzymali się przed niewielką drewnianą wieżą, przycupniętą z boku krępej budowli. W chwili kiedy wychodzili z samochodu, do drzwi byłej świątyni podchodziło kilkoro młodych ludzi.

– Hej, Magda! – zawołała Ewa, machając ręką w ich stronę. Jakaś długowłosa blondynka także podniosła rękę.

Podeszli bliżej.

– Cześć! – przywitała się Rimmel.

– Ewa? Co cię tu sprowadza? – zdziwiła się dziewczyna nazwana Magdą.

– Długo by mówić...

– Słyszeliśmy o waszym odkryciu – rzekł młody mężczyzna z brodą. – My od miesiąca grzebiemy się w miale węglowym. Na szczęście są wakacje i mamy motorówkę na przystani.

Uwagę Horna zwrócił drugi z archeologów, rudy chudzielec, który majstrował coś przy zamku drzwi kościoła.

– Cholera! – zaklął. – Coś jest nie tak.

Dopiero teraz zwrócili na niego uwagę pozostali członkowie zespołu.

– Co się dzieje? – zainteresował się brodacz.

– Coś nie tak z zamkiem – stęknął tamten. – A raczej z drzwiami, bo klucz przekręciłem.

Brodacz naparł na drzwi ramieniem, po chwili zrobili to obaj jednocześnie.

– Wygląda, jakby ktoś je zastawił od wewnątrz – skonstatował rudy. – Może Serafin robi sobie z nas żarty.

Magda podniosła złożoną na cztery kartkę papieru, rozłożyła ją, przeczytała i dała kolegom.

– Nic z tego nie rozumiem. – Brodacz wzruszył ramionami. – Poza tym jacy „my”.

– Może Serafin i Krasiński – powiedziała Ewa.

– To i profesor jest tutaj? – zdziwiła się trójka pracujących we Fromborku archeologów.

Ewa Rimmel nie zdążyła jeszcze nic wytłumaczyć, gdy rozległ się głośny trzask łamanych desek.

– Złodziej! – krzyknął rudy.

– Okno! – zawtórował mu brodacz.

Rzucili się w bok, w stronę wejścia do byłej zakrystii.

Horn jakby nigdy nic odszedł kilka kroków od kościoła, rozglądając się z uwagą.

– Zostańcie tu – powiedział do kobiet, po czym ruszył biegiem w przeciwnym niż archeolodzy kierunku.

Zbliżał się do rogu budowli, gdy nagle coś uderzyło go z impetem. Upadł, dłonie zaryły w żwir. Uciekinierem też zarzuciło, zwolnił nieco i obejrzał się.

To wystarczyło, by Horn przyjrzał się intruzowi: był to średniego wzrostu mężczyzna o wysportowanej sylwetce. Dżinsy, jasna koszulka. W jego osmolonej węglowym pyłem twarzy dziko błyskały białka oczu. Wyglądał jak diabeł lub złapany w biedaszybie nastoletni węglokrad.

W przeciągu kilku sekund złodziej znalazł się po drugiej stronie ulicy i zniknął w zaroślach.

– Uciekł na wzgórze! – Horn usłyszał krzyk rudego.

Podbiegła do niego Ewa.

– Nic ci nie jest?

– Do samochodu! – zawołał, zrywając się z ziemi.

Jazda na górę zajęła im niespełna minutę. Zbliżając się do parkingu, Horn dostrzegł kogoś, kto z ubioru i postury przypominał człowieka, który włamał się do kościoła. Mężczyzna znikał właśnie w Bramie Południowej kompleksu katedralnego. Tylko czemu pakuje się na zamknięty teren? – pomyślał Horn.

Wraz z Ewą przebiegli po drewnianym moście nad fosą, przeszli pod bramą i znaleźli się na obszernym, skąpanym w popołudniowym słońcu i gwarnym dziedzińcu.

– Dokąd teraz? – zapytała dziewczyna.

– Może wmieszał się w tłum. Spróbujemy tam, gdzie najtłoczniej.

Najwięcej ludzi znajdowało się w tym momencie przy wyjściu z wieży. Horn i jego towarzyszka pobiegli w tamtym kierunku, przez cały czas rozglądając się z uwagą. Wkrótce przekroczyli próg dzwonnicy, która i w środku pełna była zwiedzających.

– Proszę państwa, przed nami słynne wahadło Foucaulta – przez gwar przedarł się głos muzealnej przewodniczki. – Przyrząd ten służy do ilustrowania ruchu obrotowego Ziemi, a jego nazwa pochodzi od nazwiska fizyka, który jako pierwszy wykonał takie doświadczenie.

Gwar jakby nieco przycichł. Horn uważnie przypatrywał się turystom.

– Wahadło Foucaulta udowadnia istnienie ruchu obrotowego Ziemi – ciągnęła przewodniczka. – Francuski badacz wyszedł z założenia, że gdyby Ziemia była nieruchoma, wahadło dokonywałoby wahań tylko w jednej płaszczyźnie. Tymczasem okazało się, że płaszczyzna wahań dokonuje wolnego obrotu ze wschodu na zachód, z czego wynika, że planeta musi się obracać.

Kobieta przerwała. Teraz było słychać cichy, wysoki głos. Prawdopodobnie jakieś dziecko zadawało przewodniczce pytanie.

– Zgadza się – powiedziała po chwili. – Gdyby w tej chwili na kuli umieścić flamaster, powstałaby kreska. Ale już po godzinie zauważylibyśmy, że kreska przesunęła się jak wskazówka zegara. Identyczna linia powstałaby dopiero po upływie około dwudziestu dziewięciu godzin.

Znów ktoś jej przerwał. Był to jakiś mężczyzna, ale stojący nieco dalej. Horn i Ewa usłyszeli tylko strzępki słów.

– Długość linki stalowej wahadła wynosi dwadzieścia osiem metrów, zaś kula waży czterdzieści sześć i pół kilograma – odpowiedziała przewodniczka, by za chwilę zakomenderować: – Przejdźmy dalej.

Pomieszczenie wypełnił szum podeszew przesuwających się po podłodze. I tylko szepty zamiast zwykłych rozmów, co było chyba najlepszą nagrodą dla muzealnego przewodnika.

Zostali sami. Podeszli bliżej miejsca, gdzie znajdowała się zawieszona na stalowej lince kula. Horn spojrzał w górę, ku szczytowi wieży.

I wtedy go dostrzegł.

– Stój! – krzyknął, wskakując na pierwszy stopień schodów.

Kilku maruderów z grupy wycieczkowej z zaciekawieniem spojrzało za mężczyzną, który w długich susach pokonywał kolejne stopnie schodów biegnących pod ścianami wieży Radziejowskiego w stronę punktu widokowego.

Wtem coś trzasnęło, rozległ się świst i seria metalicznych dźwięków. Horn zatrzymał się w pół kroku. To zerwana metalowa lina wahadła, uwolniona z napięcia, niczym pęknięta struna gitary lub przewód kolejowej trakcji, spadała w dół, chłoszcząc z ogromną siłą metalowe poręcze schodów i wewnętrzne ściany wieży.

Odskoczył do tyłu, przywarł plecami do ściany, schylił się. W tej samej sekundzie powietrze rozdarł krzyk. Horn, nie bacząc na niebezpieczeństwo utraty którejś z kończyn lub nawet głowy, dopadł balustrady i wychylił się. Na dole leżał jakiś człowiek...

Spojrzał ponownie w górę. Tym razem nie dostrzegł intruza, ale i tak wznowił wspinaczkę. Z każdą chwilą miał coraz mniej siły, a nogi coraz cięższe. Było jednak coraz jaśniej, co świadczyło o tym, że do tarasu widokowego jest już blisko.

Tuż przed drzwiami prowadzącymi na taras zatrzymał się i przylgnął do ściany.

– Nie uciekniesz! – zawołał.

A jeśli ma broń, nóż, cokolwiek? – przebiegło mu przez myśl. W tej samej chwili jego organizm uwolnił jednak kolejną dawkę adrenaliny. Zrobił krok do przodu i wyjrzał na taras.

– Stój! – krzyknął.

Złodziej z kościoła wchodził właśnie na poręcz balustrady. Horn odruchowo rzucił się w jego stronę z wyciągniętymi rękami, ale tamten był szybszy: odbił się od poręczy i w mgnieniu oka zniknął z pola widzenia.

Tomasz Horn dopadł balustrady, wychylił się i spojrzał w dół. Niewielkich rozmiarów spadochron z uwieszonym pod nim człowiekiem oddalał się w stronę skweru pod katedrą.

Kiedy po kilku minutach wolnym krokiem zszedł z wieży, na miejscu wypadku było już pogotowie. Dwaj sanitariusze pakowali na nosze człowieka poharatanego przez stalową linę wahadła. Dobrze, że Ewa zdążyła w porę się odsunąć. Była za to blada jak ściana.

Horn nie pierwszy raz złapał się na tym, że martwi się o piękną archeolog.

– Co z tym złodziejem? – zapytała dziewczyna.

– Skoczył za potrzebą – odparł półgębkiem Horn. – A że potrzeby ma wielkie, to i przygotował się do wszystkiego.

– Nie rozumiem.

– Ja też. Ale gość miał tam schowany spadochron.

– Co?! Przecież tu jest za nisko, żeby móc skoczyć ze spadochronem.

– Nie wiem, może za nisko. – Horn był coraz bardziej zirytowany. – Może to była jakaś paralotnia, parasol. Cholera wie...

Do dzwonnicy weszła trójka archeologów pracujących w kościele św. Mikołaja.

– Na pierwszy rzut oka nic nie zginęło, ale wszystko jest splądrowane – rzekł brodacz.

– W niektórych miejscach trzeba będzie zacząć kopać od nowa – dorzucił ze złością rudy.

Tylko Magda się nie odezwała. Widać było jednak, że coś ją trapi.

– Nie możemy nigdzie znaleźć naszego profesora – powiedziała wreszcie.

– Tak jak my naszego – westchnęła Ewa.

Nikt nie zdążył nic powiedzieć, gdyż do wieży Radziejowskiego znów ktoś wszedł. Tym razem było to dwóch policjantów w towarzystwie jakiegoś cywila. Skierowali swoje kroki od razu w stronę archeologów.

– Dzień dobry, sierżancie – pierwszy odezwał się rudy; widać znali się. – Właśnie chcieliśmy się do was zgłosić. Mieliśmy znów włamanie do kościoła i...

– Bardzo mi przykro – powiedział mężczyzna w mundurze z dystynkcjami sierżanta policji, po czym zdjął z głowy czapkę, ukazując czoło całe w kropelkach potu.

– Na szczęście nic nie zginęło – powiedział z zadowoleniem brodacz, na co policjant pokiwał głową bez uśmiechu.

– Bardzo mi przykro – powtórzył. – Chodzi o waszego szefa. Znaleźliśmy go przed chwilą na dole, w planetarium. Nie żyje. Najprawdopodobniej został zamordowany...

XVI

54°17’N, 19°26’E, dzień drugi

Są ludzie, którzy nie znoszą swojego wyglądu. Innym nie podoba się ich głos. Gdy ktoś go nagra, a potem odtwarza, zatykają sobie uszy.

On lubił patrzeć na siebie w lustrze czy choćby wstecznym lusterku samochodu. Podobał mu się też jego głos, szczególnie podczas podniosłej liturgii: głęboki baryton, ponoć piękny, choć nigdy niewykorzystany, by zrobić tak zwaną karierę.

Ale denerwował go jego własny oddech. To niedorzeczne, a jednak tak było! Irytujący świst. Sapanie niedźwiedzia. Albo starego parowozu, którego miejsce jest w muzeum kolejnictwa czy na złomowisku. Lekarz powiedział, że przyczyną może być krzywa przegroda nosowa. To znaczy nie jemu powiedział, tylko komu innemu...

Bo on nie wierzył lekarzom. Za cholerę! Niedouczone konowały. To absurdalne, że tak im zaufali na tym Zachodzie. Albo po prostu nie zaufali, tylko chcieli zaoszczędzić na wynagrodzeniach. Tak, to chyba prawdziwy powód, choć prawdy i tak nie dowiesz się nigdy.

A wracając do tego złomowiska – wielu ludzi chciałoby go tam widzieć. Ilekroć o tym myślał, z trudem udawało mu się zapanować nad gniewem. Najchętniej rozniósłby wtedy cały świat, obrócił w perzynę wszystko i wszystkich...

– Niedoczekanie wasze – powiedział na głos, silnie zaciskając palce na kierownicy.

Spokój wrócił jednak, gdy zatrzymał wzrok na niewielkim kolorowym zdjęciu umieszczonym tuż obok wstecznego lusterka.

– Wybacz mi gniew, Pasterzu.

Włączył samochodowe radio. Nadawali muzykę symfoniczną. Zawsze wpływała na niego kojąco, szczególnie wtedy, gdy wracał z jakiejś kilkudniowej misji. Albo krótkiej, tak jak teraz, ale bardzo trudnej.

Bo zabić człowieka nie jest wcale łatwo.

Po paru chwilach muzykę przerwano niemal tak gwałtownie, jak to zrobiła strzała Tatara, godząca w pierś hejnalisty na wieży kościoła Mariackiego w Krakowie. Rozległ się irytujący sygnał czasu i spiker, tonem osoby, która wie wszystko najlepiej, zaczął czytać wiadomości.

– Premier, przebywający z roboczą wizytą w Londynie, spotka się dziś z przedstawicielami Banku Światowego...

Same kłamstwa, od początku do końca, pomyślał znów ze złością. Wiadomości, publicystyka, komentarze polityków, ustawione teleturnieje – wszystko to blaga. Blaga! Posłowie przypominają sobie o narodzie raz na cztery lata, kiedy trzeba nakłonić ludzi do głosowania na swoje partie, a przede wszystkim na siebie, by znów można było być przy żłobie, nie robiąc nic. Prezydent i jego banda – jeszcze rzadziej!

Nawet lekarz udzielający porad w radiu mówi swoim kompetentnym i pełnym trwogi o pacjenta głosem tylko to, co każą mu mówić koncerny farmaceutyczne. A prognoza pogody? Oczywiście, że też! Chcą zastraszyć ten naród i nie odpuszczają nawet w tak błahej sprawie, jak to, czy będzie jutro padać, czy nie. Widać Pan tak chce. Jeśli na kogoś spuszcza ulewę albo trąbę powietrzną, to pewnie ci, na których je spuszcza, zasłużyli sobie na taki los.

Terenowy land rover skręcił z głównej drogi. Po kilku minutach zatrzymał się przed bramą.

Wierzeje rozchyliły się bezszelestnie. Auto pokonało kilkadziesiąt metrów żwirowej drogi i zatrzymało się na podjeździe przed świeżo odnowionym pawilonem. Kierowca otworzył drzwi i wysiadł, ale nie wyłączał silnika. Wyciągnął lewą rękę w bok. Chwilę potem poczuł na niej dotyk innej dłoni – nieprzyzwoicie ciepłej i bardzo szorstkiej.

– Chwała na wieki – rzekł ktoś półgłosem.

– Chwała na wieki – odpowiedział na pozdrowienie, krzywiąc się przy tym z niesmakiem.

– Pomóc ci, bracie?

– Odstaw tylko samochód.

– Umyć?

– Tak.

Znów jesteś na głodzie, co? – zapytał w myślach przybysz, patrząc na człowieka, który nieco niezdarnie sadowił się za kierownicą.

Zanim land rover ruszył z miejsca, mężczyzna, który nim przyjechał, wyjął z bagażnika jakieś pakunki. Wyciągnął też coś, co po rozwinięciu okazało się luźną, długą, grubo tkaną szatą. Miała ona podobny jak u tamtego człowieka szpiczasty kaptur i ciemnoszary kolor.

Kierowca land rovera włożył ją na koszulę w kratę i dżinsy, w które był ubrany, przewiązał się w pasie sznurem, poprawił kaptur, wziął pakunki do rąk, po czym zatrzasnął pokrywę bagażnika.

Nim auto zniknęło za rogiem, podróżny z pochyloną głową zniknął w otwartych drzwiach budynku. Zanim zamknęła je za nim niewidzialna ręka, spod habitu zdążyły jeszcze błysnąć białe sportowe buty.

XVII

Frombork, dzień drugi

Fale Zalewu Wiślanego mlaskały cicho na piaszczystym brzegu. Pomarańczowa kula słońca coraz szybciej opadała ku sinoszarej, nierównej linii mierzei, gdzie tu i ówdzie błyskały już pierwsze światła, których stawkę otwierała od zachodu latarnia Krynicy Morskiej. Lekki wiatr niósł zapach wodorostów. Zaczynał się ciepły wieczór – jeden z ostatnich wieczorów wakacji.

Tomasz Horn stał z rękami w kieszeniach na betonowym falochronie basenu portowego i usiłował zebrać myśli. Uszeregować jakkolwiek wszystko, co spotkało go od chwili wyjazdu z Krynicy, której portowe światełka spokojnie pełgały w oddali.

Spojrzał w stronę końca ostrogi falochronu, gdzie paliła się zielona latarnia, oznaczająca wraz z czerwoną po drugiej stronie wejście do portu. Wolnym krokiem, z opuszczoną głową i, podobnie jak on, z rękami ukrytymi w kieszeniach, nadchodziła stamtąd Ewa.

Z boku musieli wyglądać jak para kochanków, którzy przed chwilą się pokłócili. Albo takich, którym właśnie skończyły się urlopy i muszą wracać do swoich stałych partnerów.

– Już ci lepiej? – zapytał.

Przytaknęła bez słowa, wciąż jednak nie podnosząc wyżej głowy. Domyślił się, że płakała. Śmierć profesora Buczyńskiego wstrząsnęła nią szczególnie mocno. Był jej dobrym znajomym, wyjeżdżali razem na wykopaliska do Libanu i Syrii.

– Kto to mógł zrobić, dlaczego? – jęknęła.

Chciał ją objąć ramieniem, ale powstrzymał się. Nie wiadomo, jak by zareagowała na taki gest. Na szczęście po chwili sama się uspokoiła. Wierzchem dłoni wytarła łzy, pociągnęła nosem.

– Dobra. Co dalej, redaktorze? – zapytała twardo.

Oto było pytanie! Tylko czy skierowane do właściwej osoby?

Jak na razie robotę miała policja i prokuratura. Buczyńskiego znaleziono w niewielkim planetarium, które znajdowało się w przyziemiu dzwonnicy. Po skończonym seansie nie wstał jak inni i nie opuścił sali. Początkowo obsługa myślała, że starszy pan po prostu zasnął, co, z racji ciemności, wygodnego fotela i relaksacyjnej muzyki, zdarzało się bardzo często. Ale nie potrafili go dobudzić. Ktoś stwierdził brak pulsu, wezwano pogotowie, potem policję. Na wyniki autopsji trzeba było w tym wypadku poczekać, ale lekarz mówił coś o śladzie po zastrzyku.

Pozostawało pytanie: dlaczego profesor w ogóle tam się znalazł, skoro zajmował się zupełnie czym innym? Czy ma to jakiś związek z włamaniem do kościoła? Jeżeli tak, to czy złodziej, którego gonili, w ogóle zdążyłby przyczynić się do śmierci Buczyńskiego?

– Napijesz się czegoś? – zapytał Horn. – Widziałem tu niedaleko jakąś kawiarnię...

Pokręciła energicznie głową.

– Usiądźmy i spróbujmy coś wymyślić – powiedziała po krótkiej chwili.

Zajęli jedną z kilku ławeczek stojących na betonowej przystani.

– Po pierwsze: gdzie jest Krasiński? – zaczęła Ewa, trochę tonem oficera śledczego. – Po drugie: czy te dwa zabójstwa mają ze sobą coś wspólnego. Czego szukają ci ludzie? Nie mówiłam ci, ale ten stary ksiądz z Kwidzyna powiedział mi dzisiaj dziwną rzecz.

– Co takiego?

– „Oni nigdy nie znajdą tego, czego szukają”. Tylko czego nie znajdą? I jacy oni? A nagranie z twojego dyktafonu? „Ciebie czeka to samo, jeśli nie zaczniesz mówić”. Tak powiedział zabójca. Czego oni mogą szukać? Skarbów? Ale jakich skarbów jest warte ludzkie życie?!

– Życie ludzkie warte jest coraz mniej.

W pewnym momencie ponad ramieniem dziewczyny Horn dostrzegł, że do portu zbliża się łódź. Właściwie był to spory jacht motorowy o wysokiej burcie i nowoczesnych, aerodynamicznych kształtach. Zauważył też, że na końcu przystani stoi jakiś mężczyzna, którego wcześniej tam nie widział. I nie wiadomo, jak się tam znalazł, bo musiałby przejść obok siedzących na ławce.

Potarł zmęczone oczy. Zaczynam głupieć, pomyślał. Pewnie gość czeka na kogoś, kto za chwilę opuści łódź. Albo sam wejdzie na pokład. Wielkie mecyje! Niektórym po prostu się powodzi...

Już miał zamiar wrócić do rozmowy, kiedy jego uwagę przykuł inny szczegół.

– Ewa, ilu archeologów jest... to znaczy było na wykopaliskach z Serafinem? – zapytał.

– Troje, a czemu pytasz?

– To jest, zdaje się, ich łódź.

Obejrzała się przez ramię i spojrzała w tę samą stronę co dziennikarz.

– Zgadza się.

– Przed chwilą ktoś na nią wszedł! – powiedział, wstając gwałtownie z ławki.

Nie mylił się: ktoś krzątał się na pokładzie. I nie był to nikt z archeologów. Horn wsunął dłonie do kieszeni spodni i z bijącym mocno sercem zbliżył się do krawędzi kei.

– Przepraszam! – zawołał z głupia frant.

Intruz, majstrujący przy zamku kabiny, zamarł bez ruchu. Wiatr wiał w stronę lądu i pewnie dlatego nie usłyszał, że ktoś się zbliża. Łódź była zacumowana w pewnym oddaleniu od najbliższej latarni, więc Horn nie widział jego twarzy.

– Halo, słyszy mnie pan? – zagadnął nieco głośniej.

W odpowiedzi szczęknął zamek drzwiczek kabiny i zgarbiony cień zniknął w środku, nic sobie nie robiąc z gościa stojącego na brzegu.

Za plecami Horna pojawiła się Ewa.

– I co? – zapytała.

Nie zdążył nic powiedzieć, bo właśnie zagrał silnik motorówki. A raczej dwa: elegancki jacht, który wcześniej zwrócił uwagę dziennikarza, także szykował się do odpłynięcia. Człowiek stojący wcześniej na końcu falochronu wchodził po trapie na pokład jednostki.

– Przecież to Zbyszek Krasiński! – krzyknęła nagle Ewa, po czym zaczęła biec z stronę zielonej główki portu.

Łódź należąca do archeologów, za sterami której najprawdopodobniej siedział w tej chwili złodziej, również odbijała od kei...

Niewiele myśląc, Horn odbił się od betonowej krawędzi i skoczył na pokład. Udało mu się zachować równowagę, choć krypą zakolebało. Nie wiadomo, czy złodziej zauważył, że ma dodatkowy balast – fale na zalewie były coraz większe.

Horn chwycił za klamkę drzwiczek, ale te nie ustąpiły. Kątem oka dostrzegł Ewę stojącą na główce portu. W zapadającej ciemności było widać tylko jej podnoszone i opuszczane ramiona, jakby dziewczyna nadawała jakąś wiadomość marynarskim kodem semaforowym.

Skradziona motorówka przyspieszyła. Zimne krople wody coraz mocniej smagały twarz pasażera na gapę. Przylgnął mocniej do kabiny, chwycił się mocno za reling, gdyż łodzią coraz bardziej kołysało. Wychylając się co i rusz z ukrycia, widział czerwone tylne światła większej łodzi, być może z profesorem Krasińskim na pokładzie; jednocześnie oświetlone reflektorami Wzgórze Katedralne oddalało się.

Cholera! Dokąd oni płyną?! – zastanawiał się.

Płynęli już teraz niemal w zupełnej ciemności. Wynikało z tego, że nie do Krynicy, a w głąb Zalewu Wiślanego. W stronę granicy państwa...

Uświadomiwszy to sobie, Horn przywołał w pamięci happening, który kilkanaście lat temu zrobił jeden z ówczesnych posłów. Jako że Rosjanie zapewniali solennie o możliwości swobodnej żeglugi przez Cieśninę Pilawską, polityk wybrał się w rejs jachtem pod biało-czerwoną banderą. Chciał dostać się na pełne morze. Ledwo minął granicę, od razu miał na karku rosyjską straż graniczną w sile dwóch kutrów patrolowych. Ot, co znaczyło słowo czekisty...

Także i z tego powodu od lat rozważano budowę przekopu przez mierzeję, by uniezależnić się od Rosjan i ich humorów, jednak póki co nie wbito w tej intencji nawet szpadla w ziemię.

Było coraz zimniej. Horn drżał cały. Drobne kropelki wody pryskały mu w twarz.

Nagle silnik zgasł. Motorówka zaczęła zwalniać, jej dziób wyraźnie obniżył się.

Horn wychylił głowę zza kokpitu. Zbliżali się do większej łodzi; wyraźnie widział kilku mężczyzn stojących na deku. Przyjaciele to czy wrogowie? Ale czyi przyjaciele?! – przeszło mu przez myśl.

Wtem zazgrzytał zamek w drzwiczkach. Jak jeszcze przed chwilą dygotał, tak w jednej chwili zrobiło mu się gorąco. Spostrzegł na rufie coś przykryte dużym kawałkiem brezentu. Idąc na czworakach, znalazł się tam w kilka sekund. Wpełzł pod mokrą materię. Rękami namacał jakieś skłębione liny i koło ratunkowe. Archeolodzy nie byli zbyt wytrawnymi wodniakami.

Usłyszał krzyki. Łodzią znów zakolebało, rozległ się huk, jak po uderzeniu burty o burtę.

– Masz coś? – krzyknął ktoś z oddali.

– Nic. Tu też pusto – padła odpowiedź, o wiele lepiej słyszalna.

– Wskakuj! – zawołano po chwili.

Zadudniły ciężkie kroki, po chwili kadłub znów się zakołysał.

– Trzeba zatopić to gówno! – zawołał inny głos na jachcie.

Horn zdrętwiał. Dłonie instynktownie zacisnęły się na kole ratunkowym.

– Daj spokój. Po co robić cyrk... – odparł ten pierwszy głos. – Jeszcze ściągniesz nam na głowę Straż Graniczną.

Znów zagrał silnik większej łodzi, zabulgotała woda. Z każdą chwilą dźwięki te były cichsze, wreszcie ukryty wciąż pod brezentem Horn słyszał już tylko jednostajne mlaskanie wody. Minęło jednak jeszcze trochę czasu, zanim odważył się poruszyć i wychynąć z kryjówki.

– Cholera – zaklął cicho, mimo że dookoła, choć oko wykol, tylko woda i powietrze.

Namacał wejście do kabiny. Wszedł do środka. Kokpit śmierdział starą dermą i dymem tytoniowym.

Przez chwilę wodził dłońmi po ścianach w poszukiwaniu włącznika światła, jednak bezskutecznie. Wyjął z kieszeni telefon komórkowy i przyświecając sobie nim, odnalazł deskę rozdzielczą motorówki wraz z niewielkim kołem sterowym. W stacyjce tkwił kluczyk. Odetchnął głęboko, choć nie zdołał tym powstrzymać kolejnego potoku myśli.

Kim byli ci ludzie? Czego szukali, skoro pogardzili łodzią?

Przypomniał sobie o pozostawionej w porcie Ewie i tym, co krzyczała na chwilę przed odpłynięciem obu jednostek. Co tam robił profesor, jeżeli to był rzeczywiście on? Żaden z głosów, które Horn usłyszał przed chwilą, nie należał do Krasińskiego.

Wstrzymał oddech i przekręcił kluczyk. Silnik motorówki zakasłał i zaskoczył, wprawiając kadłub z laminatu w miarowe drżenie. Następnie lekko naparł na dźwigienkę znajdującą się po prawej stronie steru. Silnik zmienił nieco ton, łódź chyba ruszyła do przodu. Minęło kilka chwil, zanim udało mu się znaleźć włącznik świateł. Spojrzał w przednią szybę. Niewiele to dało. Przed dziobem rozciągała się sina, jednostajna, nieprzenikniona otchłań.

– Prędzej czy później dopłynę do jakiegoś brzegu – pocieszył się na głos.

Nagle, dokładnie przed dziobem motorówki, rozbłysło ostre światło. Było tak nieznośne, że aż musiał zakryć oczy ręką. Jednocześnie rozległ się dźwięk syreny, zaraz po nim odezwał się czyjś głos potęgowany przez krzykaczkę.

– Stoj!

Ciarki przeszły mu po plecach. Jak się zatrzymuje tę machinę? – myślał gorączkowo. Światło zbliżało się, a raczej to on zbliżał się do światła, więc aby uniknąć zderzenia, gwałtownie skręcił sterem w lewo. Ale to chyba jeszcze bardziej rozsierdziło niewidocznego człowieka z „krzykaczką”.

– Stoj! Job twoju mat’!

Horn puścił ster, jakby ten nagle zaczął parzyć, i wyszedł z kokpitu. Łódź jednak płynęła dalej. Teraz dopiero zobaczył, że druga jednostka z tak samo silnym reflektorem znajduje się za nim.

Odruchowo podniósł ręce do góry. Wiedział już też, z kim ma do czynienia. Dlatego jeszcze wyżej podniósł ręce.

– Spokojnie. Nie mam złych zamiarów – zawołał.

W odpowiedzi kilka par nóg zatarabaniło na pokładzie niewielkiej motorówki. Tomasz Horn starał się nie wykonywać najmniejszego ruchu.

Naraz poczuł silny uścisk na lewym ramieniu i ukłucie. Każdy z dwóch jupiterów podzielił się na trzy mniejsze. Potem wszystkie poczerwieniały i zgasły.

XVIII

Kwidzyn, dzień trzeci

Komisarz Artur Matejuk nie lubił niedziel. Ale jeszcze bardziej nie znosił poniedziałków. Mimo swojego trybu pracy, który na własny użytek nazywał szarpanym, obecność poniedziałku i nowego tygodnia czuł wyraźnie już w niedzielę po południu. Nawet gdy nic się nie działo, nie miał żadnego wezwania ani służby przez całe dwa dni weekendu, w niedzielę około szesnastej tracił dobry humor.

Także i w tę niedzielę, kiedy to około trzeciej po południu przekazał sprawę morderstwa księdza proboszcza ludziom z komendy wojewódzkiej w Gdańsku i wrócił do domu, gdzie czekała na niego żona i córka – obie do bólu wyrozumiałe, i kiedy zjadł późny obiad, pobawił się z dzieckiem, syndrom poniedziałku znów powrócił.

Ile to raz miał ochotę właśnie w niedzielę późnym popołudniem, kiedy wszyscy grzecznie wracają do swych domów, wyruszyć dokładnie w przeciwną stronę, na przekór wszystkim i wszystkiemu – z logiką i szefem komendy powiatowej na czele. Ale zwykle na odgrażaniu się całemu światu – i to tylko w myślach – się kończyło. Następnego dnia rano Matejuk, szczupły, dość wysoki, trzydziestoletni szatyn, wstawał, golił się, jadł śniadanie i jechał do roboty.

– Cześć! – rzucił, mijając niewielkie okienko, za którym widać było fragment głowy, do sierżanta pełniącego służbę.

Po chwili minął pierwszych petentów, kręcących się nerwowo na krzesełkach pod ścianą. Bo życie nie zwalniało ani na chwilę: zawsze ktoś komuś coś ukradł, zniszczył, ktoś kogoś pobił, zwymyślał. Ktoś, kto miał wszystkiego dosyć, zacisnął sobie pasek na szyi, po czym kopnął w stołek czy skoczył do pobliskiej Wisły.

Albo, tak jak ten profesor archeolog, poszedł w długą.

Powiatowa komenda policji w Kwidzynie powoli budziła się do życia. Nic nie wskazywało na to, że poprzedniego dnia na podległym pracującym tu policjantom terenie zdarzyło się coś gorszego niż awantura domowa, jazda po pijaku, kradzież roweru czy drewna z lasu albo nawet pobicie. Morderstwa zdarzały się tu bardzo rzadko, nie mówiąc już o takich, które popełniono na osobie znanej i powszechnie szanowanej, a taką był niewątpliwie proboszcz katedry.

Na stole w pokoju odpraw stały jeszcze brudne szklanki po kawie, którą wczoraj piła ekipa śledcza. Nie miał najmniejszego zamiaru sprzątać.

Szybko odwrócił się na pięcie i ruszył w kierunku swojego pokoju.

– Cześć! – przywitał się w biegu z kolegą z drogówki.

W ostatnim czasie odnowiono elewację komendy i wymieniono okna na plastikowe. W środku też odświeżono ściany i podłogi, przynajmniej w części, którą najczęściej odwiedzali interesanci – aż miło było iść pachnącym jeszcze farbą korytarzem. Ale już na drugim piętrze wciąż straszyło strzępiące się gumoleum z wydeptanymi śladami najczęstszych pielgrzymek, skrzypiały pamiętające chyba jeszcze czasy Gestapo i NKWD biurka i szafy na akta, chybotały się krzesła, nie wspominając już o toaletach. Ale doniczkę z paprotką dostał każdy pokój, bez względu na położenie.

Artur nie spotkał nikogo więcej aż do drzwi swojego pokoju. Nikt, kto nie znałby sprawy, nie zauważyłby też, że przez kwidzyńską komendę powiatową przeszedł ostatnio niezły tajfun – nie tylko w sensie remontów. Odwołany został zastępca komendanta, kilka wizyt złożyli uzbrojeni w teczki smutni panowie z wydziału kontroli wewnętrznej komendy pomorskiej...

A wszystko przez kilku popapranych koleżków z posterunku z sąsiedniego miasteczka. Sprawa wywożenia pijaczków do lasu, gdzie robiono im ścieżki zdrowia, a potem kazano rozbierać się do majtek i tak wracać do domu, obiegła szerokim echem całą Polskę. Nazjeżdżało się dziennikarzy, miejscowa żulia zaczęła prezentować przed kamerami swoje sińce i zadrapania – i afera gotowa! Stąd kontrole, częstsze niż zazwyczaj odprawy – także i tutaj, w komendzie powiatowej.

Zaterkotał telefon na biurku. Artur podniósł słuchawkę, jak to miał w zwyczaju, dopiero po trzecim sygnale.

– Komisarz Matejuk, słucham.

– Słuchasz? – w słuchawce odezwał się głos szefa.

Temperatura krzesła, na którym siedział policjant, w jednej chwili podniosła się o kilkadziesiąt stopni.

– Słucham – powtórzył jak automat.

– A myślisz?

Na to Matejuk nic nie odpowiedział.

– To dawaj tu do mnie – rzekł przełożony i bezceremonialnie odłożył słuchawkę.

W niespełna minutę później Matejuk stał przed gabinetem szefa. Drzwi były uchylone, więc było dobrze słychać, jak podinspektor Kruś rozmawia z kimś przez telefon. Komisarz, niewidziany przez sekretarkę, postał chwilę przed drzwiami, przysłuchując się rozmowie.

– Załatwię to, oczywiście. Tak. Cześć! – Huk odkładanej ciężką ręką słuchawki.

Matejuk wziął głęboki oddech, lekko pchnął drzwi i wszedł do środka. W tej samej chwili komendant też wstał z miejsca i obaj omal nie zderzyli się w drzwiach gabinetu.

– Siadaj – rzucił Kruś do podwładnego, a na biurko sekretarki plik jakichś papierów.

Matejuk zajął jedno z krzeseł ustawionych wokół stołu u podnóża szefowskiego biurka; było cholernie gorące, pewnie jak wszystkie pozostałe.

Podinspektor zamknął drzwi i usiadł ciężko w swoim fotelu ze spękaną skórką na podłokietnikach. Dłuższą chwilę milczał, patrząc przez okno, jakby uciekał dokądś myślami. Poniedziałek zapowiadał się pogodny i słoneczny, co jednak nie przekładało się na pogodę panującą tak w gabinecie szefa komendy, jak i w całym budynku.

– Szlag by to trafił! – zaklął Kruś. – Już miałem nadzieję, że wyczerpaliśmy limit afer na ten rok. A tu najpierw ci debile z wioski, co nie potrafią nawet użyć pałki, a teraz sztywny wielebny... – Zamilkł na chwilę i odchrząknął. – Przepraszam, to był naprawdę dobry człowiek. Dziecko mi ochrzcił jeszcze za ciężkiej komuny.

Znalazł się kolejny weteran – pomyślał Matejuk nie bez złości i poczuł się jakby odrobinę pewniej; nie może być do końca źle, kiedy stary wyjeżdża z czymś takim.

Odetchnął głębiej, siedzenie krzesła też już nie paliło w tyłek, jak przed chwilą, więc usiadł wygodniej, wyciągnął nogi pod stołem i upuścił plecy na miękkie tapicerowane oparcie. Rozejrzał się po ścianach gabinetu komendanta. Raz czy dwa razy był tutaj jako gówniarz; pamiętał, że tu, gdzie teraz wisiał jakiś dyplom, było kiedyś duże oprawione zdjęcie generała Franciszka Jóźwiaka, partyzanta i pierwszego komendanta Milicji Obywatelskiej.

– Miałem telefon z kurii biskupiej, która jest bardzo poruszona tym, co się stało – ciągnął podinspektor Kruś. – Sprawa proboszcza jest dla nas bardzo ważna...

– Ale przecież przejęła ją wojewódzka – przerwał mu komisarz Matejuk.

– Dlatego pojedziesz dzisiaj do Gdańska, gdzie zostaniesz włączony w śledztwo z ramienia naszej komendy. Już to załatwiłem.

– Tak jest.

– Sprawa ma na pewno coś wspólnego z zabójstwem księdza pod Malborkiem, które miało miejsce dwa tygodnie temu.

– Ja też od razu skojarzyłem te dwa zdarzenia i...

– I kojarz tak dalej, a będziemy mieli gości szybko na dołku. Jesteśmy to winni naszemu proboszczowi.

XIX

54°38’N, 19°53’E, dzień trzeci

Powietrza!

To była pierwsza myśl po przebudzeniu, ale jakże inna od tych, gdy budzisz się we własnym łóżku na kacu i tak jak świeżego powietrza, pragniesz też poczuć w ustach zimny płyn.

Teraz Tomasz Horn czuł, że się dusi.

W pierwszym odruchu chciał złapać rękami za szyję, by zrzucić uciskające je jarzmo, jednak nie mógł ich unieść wyżej niż na kilka centymetrów – na jego nadgarstkach zaciskał się sznur. Szorstki, gruby sznur. Próbował się poruszyć, ale miał skrępowane także nogi. Próbował cokolwiek dostrzec, lecz pomieszczenie, w którym się znajdował, nie dawało na to szans.

Trwał więc w niewygodnej pozycji siedzącej, oparty plecami o zimną ścianę. Wkrótce też zaczął czuć, że i podłoże, na którym siedzi, jest zimne i wilgotne.

Ten ostatni, ukryty do końca atrybut sprzedanego po okazyjnej cenie lokum, dał szybko o sobie znać znajomym zapachem stęchlizny: piwnica po deszczu, na półkach weki, które strach nawet otworzyć, pod nogami jakieś stare manele, co to ich zawsze żal wyrzucić, pomarszczone bulwy ziemniaków w plątaninie pędów, kocia sierść i mysie odchody.

Usiłował przypomnieć sobie, co się stało. Pomógł mu w tym ból lewego ramienia. Musiałem dostać szprycę, po której straciłem przytomność, skonstatował. A wcześniej? Wcześniej był rejs motorówką na gapę. A później? Już nic. Czarna plama, jak to dziwne miejsce. Ile czasu już tu siedzi? Co z nim robili? I kto?!

Nagle zaczęło mu się kręcić w głowie, wstrząsnęły nim dreszcze, które szybko wyparło nieznośne gorąco. W przypływie rozpaczy napiął mięśnie, próbując wyswobodzić się z więzów, te jednak nawet nie drgnęły.

– Hej, słyszysz mnie? – dobiegło nagle z ciemności.

Czyjś głos? Może tylko omam, pozostałość po działaniu narkotyku?

Horn zastygł w bezruchu, wstrzymał oddech. Jakby chciał udać, że go tu nie ma.

– Nie bój się – rozległ się znów ten głos. – Zaraz włączą światło. Teraz cała para idzie do portu. Wyłączają nam światło nawet kilka razy dziennie.

– Kim jesteś? – zapytał Horn mimo wszystko przez ściśnięte wciąż strachem gardło.

– Przyjacielem.

Nie wierzył mu. Milczał. To chyba było najlepsze wyjście.

– Nie wierzysz mi, wiem – rzekł niewidoczny sąsiad. – Nikt, kto tu siedział, nie wierzył.

Głos dochodził z niedaleka, potęgowało go echo. Wydawał się łagodny i przyjemny. Najczystsza polszczyzna. Na pewno uspokoiłby małe dziecko. Gorzej z dorosłym.

– Jak długo tu jestem? – zapytał Horn po dłuższej chwili.

– Około siedmiu godzin.

Na szczęście nie miał zegarka, bo nie zakładał go na urlopie. Pewnie by zabrali. Tak jak... buty. Zwykle idącym na dołek zabiera się sznurówki, pasek i krawat. Ale widać nie chciało się nikomu bawić ze sznurówkami.

Nie, to jakiś koszmarny sen! – pomyślał ze zgrozą. Naraz zapragnął ze wszystkich sił z kimś porozmawiać. Kimkolwiek jest tamten człowiek, niech z nim gada! O pogodzie, polityce. O czymkolwiek, byle przerwać tę miażdżącą ciszę.

– Gdzie ja jestem? – zapytał Horn, by zaraz się poprawić: – Gdzie jesteśmy?

– Niedaleko Bałtijska, przy Cieśninie Pilawskiej.

Odpowiedź była szybka. Zbyt szybka. Zupełnie jakby tamten wiedział, jakie będzie pytanie. To jednak nie wydało się Hornowi podejrzane, przeciwnie: ucieszył się, że wcześniejsza rozmowa nie była tylko sennym majakiem. Wiele razy zdarzało mu się, że w środku nocy słyszy dzwonek telefonu. Jeden tylko. Unosi głowę z poduszki, czeka na drugi. Nasłuchuje z nadzieją, że ten nie wybrzmi. I tak rzeczywiście jest.

Znajome nazwy geograficzne nie pozostawiały wątpliwości, kto związał Horna, a następnie zamknął drzwi (chyba jakieś tu są?!), przekręcając klucz w zamku. I kto teraz najspokojniej w świecie pije sobie gorzałkę lub choćby tylko zwykły czaj.

Bałtijsk, Cieśnina Pilawska – powtórzył w myślach. Dopiero teraz usłyszał miarowy szum i plusk. Musiały to być morskie fale! Przypomniał mu się hrabia Monte Christo i więzień, który po kilkunastu latach kopania, zamiast na zewnątrz, przebił się do sąsiedniej celi. Przywołując w pamięci tę scenę, zawsze miał ciarki na plecach. Teraz także, ale nie tylko z powodu niedoli staruszka imieniem Faria, któremu popieprzyły się kierunki.

– Kim jesteś? – powtórzył pytanie.

– Przyjacielem – nie zmienił zdania jego niewidoczny rozmówca.

Horn chciał jeszcze o coś zapytać, ale nagle rozległ się rumor odsuwanej zasuwy. Szczęknął zamek w drzwiach, zapiszczały zawiasy i na pokrytą kałużami podłogę spadł snop ostrego światła.

Wykorzystując tę niespodziewaną okazję, Horn próbował dostrzec swojego towarzysza. Odwrócił szybko głowę, jednak jasną szczelinę wypełniły już dwa cienie.

W sekundę byli przy więźniu. Horn skulił się, oczekując ciosu. Zamiast lewego prostego poczuł, że narzucają mu na głowę worek śmierdzący stęchlizną i myszami. Normalnie poczułby obrzydzenie, teraz jednak nad wszystkim panował niepodzielnie strach.

Podnieśli go z podłogi, jakby nic nie ważył, wzięli pod ramiona. Przeraził go ten brak kontaktu z podłożem. Może nigdy już go nie odzyska, bo zawiśnie na sznurze, który zaciśnie się na szyi, odcinając na zawsze dopływ powietrza, spalając mózg, wyciskając z otworów w czaszce te dwie kulki o konsystencji ugotowanego na twardo jajka, które były kiedyś gałkami ocznymi...