Okładka

Karta tytułowa

Część I. Dymitra

Przyczyny i początki

Mam na imię Dymitra, moją ojczyzną jest Grecja, moim językiem jest grecki. Mam chyba dwadzieścia lat, może jeszcze dziewiętnaście. Jestem wysoka, mam ciemne oczy, moi rodzice nazywają się Kostas i Sofija. Nie zdałam matury. Nie jestem już dziewicą. Pora roku — zimna. Pora dnia — ciemność. Miejsce — Polska.

Poza tym nie wiem, jaki jest dzień, jaki miesiąc, jaki kolor mają w tej chwili moje włosy, która jest dokładnie godzina, ile ważę, nie pamiętam nawet, jak wygląda moja twarz. Nie wiem, co mnie czeka i czy jutro będę żyła. Wolałabym nie. Zaraz ucieknę z powrotem do swojej głowy, bo w pomieszczeniu, w którym przebywam, jest zimno i cuchnie z wiadra na odchody. Ja też cuchnę. I boję się. Potwornie się boję. Lepiej znowu zasnąć, bo i tak nie mam siły podejść do drzwi, dotykać ścian, obejść pokoju wokół, krzyczeć, czołgać się, drapać kamieni, walić głową w podłogę. Lepiej spać, może w końcu w czasie snu zdechnę, jak chore, poranione zwierzę.

Uciekam więc do mojej głowy i zaczynam po raz kolejny przewijać film o moim krótkim życiu. Każde wspomnienie jest cenne, szczególnie te pierwsze, pozbawione zabarwienia emocjonalnego migawki. Takie jak odłamek różowej muszli znaleziony wśród szarych kamieni albo malutkie kraby umykające w zagłębienia porowatej skały. Chłonęłam wtedy świat taki, jakim był, bez oceniania i porównywania. Te najwcześniejsze wspomnienia dotyczą zapewne wakacji nad Zatoką Koryncką, gdzie mieliśmy domek, trzydzieści metrów od linii brzegowej, wilgotny i zimny w chłodniejsze dni, szczególnie zimową porą, przesiąknięty morską bryzą, z korodującymi od soli roletami, zawiasami i klamkami. Pościel w tamtejszym łóżku wydawała mi się zawsze mokra i nie lubiłam tam spać. Miałam plażowe buciki koloru fuksji i piaskownicę na placyku przed domem. Wspominam też zabawy na dachu naszego bloku w Pireusie, gdzie ktoś trzymał dwa psy. Chyba nigdy nie stąpały po ziemi, bo na dachu leżały ich odchody, wysuszone na kamień przez słońce. Psy były jednak łagodne i wesołe, rzucałam im piłki i szmaciane zabawki, a one przynosiły mi je z powrotem i kładły u moich stóp, wpatrując się we mnie brązowymi oczami i wywieszając różowe języki. Myślałam, że się do mnie uśmiechają. W moich wspomnieniach jest też stos śmieci, rosnący z dnia na dzień podczas kolejnego strajku śmieciarzy. Nie wiem, dlaczego akurat ten zapamiętałam, było ich przecież tak wiele. Stałam na balkonie, patrzyłam na powiększającą się stertę i byłam pewna, że za parę dni sięgnie ona tarasu naszego mieszkania na czwartym piętrze. Wyobrażałam sobie, że jest pełen robaków, i strasznie się bałam, patrzyłam uważnie pod nogi, czy przypadkiem jakiś nie znalazł drogi do nas. Zardzewiałe łańcuchy kotwiczne na nabrzeżu, tam gdzie były hangary drużyn wioślarskich. W dimotiko* chodziłyśmy tam z dziewczynami popatrzeć na chłopaków z gymnasio. Rozcięłam sobie o taki łańcuch nogę, tuż nad kostką, kiedy balansowałam po nim, udając jakąś wróżkę z kreskówki, i nagle spadłam. Do tej pory mam bliznę. Krew kapała na białe płyty deptaka, rana piekła, łzy ciekły mi po policzkach, a moja przyjaciółka biegła przodem, by zawiadomić matkę, że stało się nieszczęście. Ciepła, duża ręka ojca na moim ramieniu zatrzymuje mnie, gdy chcę pobiec do fontanny, ostrzega, że zgubię się w tłumie turystów, nie pamiętam, gdzie wtedy byliśmy… Czyżby na Syntagmie? Śnieg na balkonie, wszyscy mieszkańcy wybiegają na zewnątrz, robią zdjęcia, śnieg jest zimny i pachnie smołą, spod niego wyglądają zielone liście i purpurowe kwiaty naszego balkonowego hibiskusa, który nie przeżył tego niespodziewanego ataku zimy. Babka, matka ojca, cała w czerni, przed swoim małym, kamiennym domkiem na Peloponezie — to moje jedyne jej wspomnienie, potem chyba zmarła. Strącała cytryny z drzew rosnących przy domu za pomocą sękatego kija z oliwnego drewna, który służył także jako laska. Wspomnienia z gymnasio układają się już w jakieś dłuższe ciągi. Pamiętam przygotowywania do imprezy, na której pierwszy raz w życiu upiłam się jakimś zagranicznym, słodkim trunkiem o barwie rdzy i wymiotowałam jak nigdy dotąd. Potem dowiedziałam się, że tego rodzaju alkoholi nie pije się czystych, dodaje się je do drinków, ale skąd mogliśmy to wtedy wiedzieć? Na tę feralną imprezę zaplotłam sobie włosy w mnóstwo cienkich warkoczyków. Pamiętam też inną imprezę, kiedy pierwszy raz całowałam się z chłopakiem, Georgiosem z równoległej klasy, teraz podobno studiuje w Wielkiej Brytanii, ale wtedy uważałam, że jest głupi, tyle że byłam ciekawa, a poza tym wszystkie moje koleżanki już się całowały, a ja nie. Na czarnej, bawełnianej bluzce miałam wyszyty cekinami napis „córeczka tatusia”, po angielsku. I trampki conversy w trupie czaszki, z których byłam bardzo dumna. Staram się przypomnieć sobie jak najwięcej, ważne są najdrobniejsze szczegóły, kolor każdej koszulki, fason butów, trasa spaceru, słowa, pora dnia, kto wraz ze mną, do kogo, jaka byłam, czy zaczytywałam się wtedy w powieściach fantasy, czy był to już okres muzyki… Na jakim sprzęcie jej słuchałam i czy matka kazała mi ją ściszyć, gdy nieopatrznie podkręciłam kolumny na maksa w czasie sjesty? Chcę usłyszeć znowu odgłosy mojej ulicy — terkot skuterów, buzuki rozbrzmiewające z radia ustawionego na oknie sutereny zamieszkanej przez dwoje staruszków, pokrzykiwania Albańczyka z trójkołówką zbierającego złom i wszelkie inne graty, kocie walki w nocnej ciszy, dalekie pohukiwania syren statków wpływających do portu i cykady ćwierkające na rachitycznych drzewkach pomarańczowych. Płyty chodnika z kałużami wody skapującej z klimatyzacji, dziury w asfalcie, rozgniecione pomarańcze. Chłód marmurowej klatki schodowej i drewnopodobne wykończenie ścianek windy. Zapach perfum, jakich zawsze używała moja matka, jej kosmetyki na półce w łazience, smak błyszczyka do ust.

Staram się znaleźć początek tej drogi, która zaprowadziła mnie na dno piekła, ale nie ma go w obrazach, tylko w słowach, chyba tych, które nigdy nie padły. Bo ja naprawdę nie pamiętam, by rodzice mi czegokolwiek zabraniali. Chociaż mieli prawo. Ale byli inteligentni, wykształceni i nowocześni. Doradzali, tłumaczyli i rozmawiali. Dawali uczyć się na własnych błędach. Wychowywali mnie na obywatelkę demokratycznego państwa, kolebki kultury europejskiej. Miałam być samodzielna, mądra i dumna. Gdybym była córką kreteńskiego chłopa, nie mogłabym tak łatwo realizować swoich głupich, nastoletnich pomysłów. Ja po prostu myślałam, że tak można i że nikt mi nie zrobi krzywdy. Coś jeszcze przychodzi mi do głowy — wszędzie mówią, że w piekle płonie wieczny ogień. Mylą się. Piekło jest zimne.

Tak więc początek jest w braku słów. Przychodzi kolej na wspomnienia z czasu lykeio**, kiedy to już czułam się całkowicie dorosłą elitą intelektualną, bo przecież mogłam po prostu iść do jakiejś pracy, zostać fryzjerką, robić ciastka, sprzedawać w sklepie. Życie stanęło przede mną otworem, świat otworzył granice i to mi wystarczyło. Nie byłam wyjątkiem. Wszyscy moi rówieśnicy, syci wolności, nie ruszali się dalej niż do sąsiedniej dzielnicy, a najczęściej obracali się na obszarze zakreślonym przez dom, ulubioną knajpkę, klub, ławkę na nabrzeżu mariny. Z grających ciągle telewizorów, plotek i gazet uczyliśmy się świata, zjednoczonej Europy, stosunku do innych kultur, pomstując na starców, zawieszonych nad szklaneczką ouzo, od dwudziestu lat przy tym samym stoliku. Niektórzy z nas spędzą przy swoim stoliku całe życie, starcy widzieli chociaż wojnę i czarnych pułkowników. Nie powinnam ruszać się ze swojego kafeneionu, wychodzić poza bezpieczne, znajome ulice. Nigdy. No, nie tylko starcom coś się w życiu zdarzyło, moje pokolenie też miało swoją wojnę. Wracam myślą do świąt Bożego Narodzenia, gdy na ulicach mojego rodzinnego miasta płonęły samochody, w stronę wagonów naziemnej linii metra leciały koktajle Mołotowa, a wszyscy, którzy nie mieli jeszcze dwudziestu lat, czuli, że nadszedł ich dzień decydowania o losach własnych i cudzych, dzień wolności, rządzenia, postrachu, kiedy dorośli chowają się po domach i za tarczami policyjnymi. Bo tym razem to oni zawinili. Zabili własne dziecko i nie mają już prawa mówić, że cokolwiek robią dla naszego dobra. Ten system się skończył, nie przyniósł nam niczego dobrego. Nie mamy przyszłości, przyszłość jest tylko dla wybrańców ze zgniłych od wewnątrz rodów rządzących. Ani my, ani nasi bracia i siostry, przybyli do nas z uboższych krajów w poszukiwaniu lepszego życia, nie mamy szans, bo dorobkiewicze, łapówkarze i aferzyści gnębią nas i dołują. Takie słowa wykrzykiwałam ojcu i matce w twarz, trzaskałam drzwiami i biegłam do kafeneionu, gdzie czekali już moi przyjaciele, którzy mnie rozumieli. Rodzice uśmiechali się z pobłażaniem, mówili tylko: „Uważaj na siebie, byłoby nam przykro, gdyby ci się coś stało, trzymaj się z dala od tłumu”. A potem nawet dorośli bili nam brawo, gdy nacieraliśmy na kordony policji. „Cóż to za rząd, który zabija dzieci”, tak mówili, ale to my byliśmy na pierwszej linii, w oparach gazu łzawiącego, a oni na balkonach, za żaluzjami, wyglądający przez szpary jak szczury.

Prawdę mówiąc ani ja, ani moi przyjaciele nawet nie powąchaliśmy gazu. Plątaliśmy się gdzieś na obrzeżach manifestacji albo po prostu nie opuszczaliśmy bezpiecznej knajpy, wpatrzeni w ekran telewizora, wynajdując sobie powody, dla których nie idziemy na rozruchy, ważne powody, usprawiedliwiające nas przed sobą samymi i sobą nawzajem. Dumnie przemierzaliśmy potem opustoszałe już ulice, pławiąc się w smrodzie palonej gumy z płonących samochodów. Pod naszymi stopami chrzęściło szkło z wybitych wystaw sklepowych. Widzieliśmy płonącą choinkę na placu Syntagma i to pewnie wielu z nas wystarczyło, by po kres życia opowiadać wszystkim, którzy zechcą słuchać, jak to się brało udział w rozruchach po zabójstwie małego Aleksa Grigoropulosa.

Na razie jednak przedsięwzięliśmy wyprawę aż do Plaki, daleko od naszej dzielnicy, w której nawet nie czuć dymu. Jest stąd blisko do centrum wydarzeń, do Parlamentu. Siedzimy w Macu przy stacji Monastiriaki, zajmujemy cały szeroki parapet, politykujemy, przekrzykując jeden drugiego. Jestem z moim chłopakiem, nazywa się tak samo jak ten, który zginął, ale ma już dziewiętnaście lat i pracuje na jachcie swojego ojca. Jacht (sama lśniąca biel, chrom i egzotyczne drewno) stoi na marinie Zea w Pireusie, porasta pąklami i czeka, aż wynajmą go bogaci turyści z Niemiec albo Anglii. Wtedy Aleksandros z ojcem wypływają w rejs, od jednej wyspy do drugiej, czekając w portach, aż nad ranem pasażerowie powrócą z dyskotek, pilnując, by pijani nie powypadali za burtę, kładąc ich na koje, sprzątając wymiociny, przygotowując kawę na dręczącego kaca. Przeważnie jednak nie mają zajęcia, siedzą na pokładzie, popijając kawę i ouzo albo czyszcząc burty. Szczególnie teraz, zimą, Aleksandros ma dużo czasu. Temperatura spadła do dwunastu stopni, wilgotność jest bardzo wysoka, wieje przenikliwy wiatr. Nie można w takich warunkach siedzieć na nabrzeżu, nawet gdy alkoholu jest pod dostatkiem, a w kambuzie można zagotować kawę. Na tym jachcie, jeszcze w lecie, straciłam dziewictwo — z Aleksandrosem właśnie. Jesteśmy już ze sobą prawie pół roku i wydaje mi się, że bardzo go kocham. Z dumą prezentuję plaster antykoncepcyjny na ramieniu.

Za oknem Maca kłębi się tłum. Stacja wchłania i wypluwa strumienie ludzi. Jedni dokądś się śpieszą, inni stoją w rozkrzyczanych grupkach, wymachując rękami. Samotny narkoman snuje się jak w zwolnionym filmie, przystając co chwila i zastygając w pół ruchu, w niemożliwej wydawałoby się pozycji. Są też turyści, ale mniej ich niż w innych porach roku — przecież to zima. Wyraźnie zagubieni, może nawet przestraszeni tym, co pokazuje telewizja. Są biali i jak na nasz gust, zdecydowanie za lekko ubrani. Pewnie Szwedzi albo Norwegowie, im zawsze jest ciepło. Gadamy, dyskutujemy, krzyczymy — nie będziemy w przyszłości zarabiać sześciuset euro, bo państwo nas na to skazuje, nie będziemy płacić kroci za szkołę, bo państwo tak chce. Nie powinniśmy się kłaniać Unii, bo jesteśmy lepsi, gdy my mieliśmy demokrację, to oni jeszcze w skórach chodzili... I wtedy mój Aleks robi coś, czego mu nigdy nie wybaczę — krzywi się i krzyczy na moich przyjaciół, że jeśli tak, to czemu siedzą w tym Macu, zamiast go spalić? Przecież to najgorsze amerykańskie, imperialistyczne gówno, niemające nic wspólnego z tą historią, którą tak się chełpimy. Może byśmy tak poszli razem z anarchistami, zamiast tu siedzieć i pieprzyć, szczególnie że nie mamy pojęcia o walce, demonstracjach i protestach. A może byśmy poszli pracować i zobaczyli, jak to jest, bo w ogóle o niczym nie mamy pojęcia, starzy nam dają kasę i we łbach nam się poprzewracało, nawet nie wiemy, ile trzeba się naharować, by zarobić te sześćset euro, to przez takich jak my ten kraj się chyli ku upadkowi...

Wybiegam bez słowa w zimową, wilgotną ciemność. Nie mogę już z nim być, skoro nie docenia mnie jako osoby, którą jestem naprawdę, a widzi tylko zepsutą dziewczynkę, wyciągającą pieniądze od rodziców. Tak nagradza mnie za moją miłość, oddanie i seks? Robiąc mi wstyd przed znajomymi?

Zapadam w sen. Dwóch nagich, czarnoskórych, lśniących od potu mężczyzn ze związanymi z tyłu rękami skacze sobie do gardeł. Lśnią białka oczu i mocne, ostro spiłowane zęby, które wbijają się w szyję przeciwnika. Tryska krew, nieludzki, czarny, rozwidlony język wyłuskuje tętnicę. Mamy zwycięzcę... Nie wiem, które sny wolę, te na jawie, czy te, które mają mi przynieść odpoczynek.

Pamiętam, jak tamtej zimowej nocy wściekłość i podmuchy wiatru wyciskały mi łzy z oczu. Jak śmiał, jak on śmiał, upokorzyć mnie przed moimi przyjaciółmi! Jestem tak zła i rozżalona, że nawet w metrze nie mogę powstrzymać się od płaczu. W domu, nie mówiąc ani słowa, zamykam się w swoim pokoju i szlocham dalej.

Wtedy przychodzi ojciec, a ja, idiotka, mówię mu wszystko, wychlipuję w jego piżamę całą rozpacz i upokorzenie. Głaszcze mnie po głowie, przytula, mówi, że jeszcze tyle czasu przede mną, że jeszcze niejeden Aleksandros mi się trafi. Potem zaczyna filozofować na temat wychowania greckich dziewcząt. Nie słucham go, znów się zapędził na swoje uczelniane manowce, ale ostatnie zdanie, wypowiedziane przez niego z bezwiedną tęsknotą, uderza mnie jak kolejny podmuch zimowego wiatru: „A kiedy przychodzi do małżeństwa, to rozsądny mężczyzna bierze sobie za żonę imigrantkę i ma cudowne życie...”. Odpycham go i krzyczę, by wyszedł z mojego pokoju. To już drugi mężczyzna tego wieczoru, który mnie zawiódł. Ale czego innego mogłam się spodziewać po własnym ojcu? Jest z tego samego, przeżartego korupcją i wygodnictwem pokolenia, skazanego na zagładę w ogniu historii.

W pokoju miałam pluszowe, różowe poduszki, haftowane w serca, dużo maskotek — misiów, piesków i innych zwierzaków, a na ścianie plakat z Che. Okno wychodziło na patio, gdzie głównie parkowały samochody sąsiadów. Mogłam też obserwować życie innych ludzi, graty, jakie gromadzili na balkonach, suszącą się bieliznę, trójkolorową, płochliwą kocicę imieniem Birilla. Wtedy wydawało mi się to straszliwie płytkie, drobnomieszczańskie, wkurzające i koszmarnie nudne. Teraz mam nadzieję, że po śmierci moja dusza poleci choć na chwilę właśnie tam, w zatłoczone dzielnice mojego dzieciństwa.

Matka w tym czasie niepokojów i zamieszek nie miała głowy do niczego, poza swoim rozwijającym się romansem z zachwycającym (według niej) i dziesięć lat młodszym kolegą z pracy. Zwierzała mi się, byłyśmy przecież nowoczesnymi kobietami, relacja matki z córką miała być partnerska, przyjacielska i otwarta — tak mówili psychologowie w edukacyjnych programach i autorzy artykułów w młodzieżowych czasopismach. W sklepach przymierzała przyciasne bluzeczki z dużymi dekoltami i pytała, czy jej w tym do twarzy, w domyśle, czy spodoba się jej kochasiowi. Narzekała, że przemysł odzieżowy dyskryminuje kobiety dojrzałe, czyli po prostu grubsze. Oglądała majtki ze zwierzątkami z komiksów, w które ja bym już z trudem weszła, staniczki z koronkami i cekinami. Tragedia. Przestałam czuć, że jest moją matką. Matki są poważne, noszą ciemne, godne stroje, nie wciskają się w majteczki ze Snoopym, aż fałdy tłuszczu wylewają się znad gumki. Tworzyłyśmy co prawda koalicję przeciwko ojcu — dwie wyzwolone kobiety kontra męski szowinista — ale nie przeszkadzało jej to wcale dostawać beznadziejnych napadów nadopiekuńczości i „dzielenia się doświadczeniem”, szczególnie tamtej dziwnej zimy płonących samochodów i tłuczonego szkła na ulicach. Tak naprawdę to uważałam ją za podstarzałą idiotkę i wstydziłam się za te jej młodzieżowe ciuszki, za młodego faceta i mizdrzenie się do słuchawki. Pilnowałam, by moi znajomi nie byli świadkami jej upadku. Obciach, siara i wiocha...

Ojciec przeżywał swoją drugą młodość mniej ostentacyjnie, ewoluował intelektualnie, po cichu. W końcu jednak nas zaskoczył — zamknął się ze swoimi studentami na uniwerku w dzielnicy Exarchia, odpierając szturmy policji i nacjonalistów. Później już ciągle spędzał czas z młodzieżą. Stał się dla nich kimś w rodzaju guru, czterdziestoletniego starca — mędrca. Chłopcy chętnie z nim dyskutowali, a dziewczyny kleiły się do niego nawet w trakcie nieformalnych wykładów. Wiem, bo widziałam, byłam na jednym z nich, ukryta w tłumie. Ojciec siedział jak jakiś turecki dostojnik na wyściełanym poduszkami podium, a wokół ze cztery dziewczyny, tylko trochę starsze ode mnie, jedna z głową na jego kolanach, jakby zaraz miała mu obciągnąć. Nie zwracał na nią uwagi, chociaż rękę trzymał jej na cyckach. Czułam niesmak — być może był wielkim filozofem i duchowym przywódcą anarchizującej młodzieży, ale jednocześnie był moim ojcem. Ojciec nie powinien zachowywać się jak sułtan w haremie, macać dziewcząt w wieku swojej córki. Dość już miałam rozszczebiotanej, infantylnej matki, teraz jeszcze on...

Znów zasnęłam wśród wspomnień. Śni mi się, że wraz z przyjaciółmi wracamy promem z którejś z wysp. Gdy przybijamy do portu, okazuje się, że to nie Pireus, ale jakieś zimne miasto Północy, pełne monumentalnych budynków z czerwonej cegły, pałaców przerobionych na więzienia i nagich, trawiastych wzgórz, zamieszkanych przez gromady bezdomnych. Moi przyjaciele, którzy nagle okazują się dużo młodsi ode mnie, mówią, że mam zawieźć ich do domu, że to moje miasto i znam te ulice. Próbuję przedostać się w jakieś bardziej znajome okolice plażą, ale jest na niej szlaban i wartownicy, strzegący wejścia na tereny portowe. Wsiadamy w autobus i daremnie próbuję rozpoznać krajobraz za oknem. Widzę tylko malutką, obskurną knajpkę z zakratowanymi oknami o nazwie Kalimera, ale autobus ją mija, zagłębiając się w labirynt ulic. Myślę sobie, że powinni się tu schodzić ludzie z całego miasta na poranną kawę, żeby radośnie zacząć dzień. W autobusie i na ulicach jest jednak pusto. Dzieci, w które zamienili się moi przyjaciele, są coraz bardziej przerażone. Budzę się. Rzeczywistość jest tak samo ciemna, zimna i cuchnąca jak przed zaśnięciem.

Nie chciałam być zepsutą dziewczynką, rozwydrzoną córeczką modnie anarchizującego ojca i zidiociałej mamuśki. Gdy poznałam wolontariuszkę pomagającą imigrantom z Afryki, zaczęłam jej towarzyszyć w wyprawach do dzielnic, które zbiorowa świadomość ateńczyków wymazała z mapy ich monstrualnego miasta, chociaż jeszcze jeździły tamtędy autobusy miejskiej komunikacji. Byłyśmy tam jedynymi osobami o jasnej karnacji. Wokoło była Afryka, całe rodziny przed budynkami siedzące na chodnikach, obok dymiące piecyki do gotowania posiłków, podpłomyki pieczone na rozgrzanych blachach, wychudzone psy, kolorowe suknie kobiet, nagie dzieci, stosy odpadków. Mężczyźni kucający nad jakąś grą planszową, rozłożoną wprost na jezdni, starzec z otwartymi, bezzębnymi ustami, oparty o mur kamienicy, nie wiadomo, śpiący czy umarły. Koza, uwiązana do pomarańczowego drzewka, zjadająca jakiś zatłuszczony papier. Za chwilę miasto się skończy, a dalej będzie pustynia. Zabrali nam kawałek naszej ziemi, zamienili go w jakąś straszliwą afrykańską dziurę, tak pomyślałam, ze złością i lękiem, a potem szybko odrzuciłam tę myśl, bo przecież to nasi bracia, przyjechali szukać tu nowego życia, uciekli od niewyobrażalnych okropieństw i głodu, a ja przyszłam im pomóc.

Znajoma wolontariuszka rozmawiała w języku stanowiącym mieszaninę angielskich, francuskich i greckich słów z wysoką kobietą, otoczoną gromadką dzieci. Potem opowiedziała mi jej historię. Tere, tak miała na imię kobieta, pochodziła z kraju ogarniętego wojnami plemiennymi. Wielokrotnie była gwałcona, zabito na jej oczach jedno z jej dzieci, wdeptując je w ziemię, a męża okaleczono, odcinając mu stopę maczetą. Potem zagrożono, że odetną mu drugą, o ile nie pozabija własnoręcznie swoich krewnych. Zgodził się. Z dwójką pozostałych dzieci Tere udała się do misji, a potem w nieznany świat, o którym nie miała pojęcia, że istnieje. Na statku zmarło jej kolejne dziecko, dostało biegunki i prawdopodobnie odwodniło się, a ona nie wołała o pomoc, bo nawet nie wiedziała, że może to zrobić. Dotarła do Aten, spotkała ludzi ze swojego kontynentu, pokazali jej, jak tu można żyć. Teraz jest prostytutką, mieszka na ulicy i czuje się bezpiecznie. Nikt jej jeszcze nie zgwałcił. Ma nowe dzieci, nie bardzo wie z kim. Nikt ich nie zabija. Myśli, że znalazła się w raju.

Potem rozdałyśmy trochę odzieży i odżywek dla dzieci. Tłum gęstniał wokół nas, zewsząd wyciągały się ręce, ludzie krzyczeli coś w niezrozumiałych narzeczach. Uciekłam stamtąd, zostawiając wolontariuszkę. Potem było mi wstyd i nie spotykałam się z nią więcej. Zresztą poznałam Andreasa i było to znacznie bardziej fascynujące niż odwiedzanie zakazanych afrykańskich kwartałów.

Oczywiście stało się to w dzielnicy Exarchia, gdzie czasami odwiedzałam ojca na uniwersytecie. Teraz był to obszar wojny i niespodzianek z nią związanych, takich jak oblężenia, blokady, nagłe zamieszki obejmujące kilka przecznic, chmury gazu łzawiącego, płonący samochód, rozbite szkło. Nigdy nie było wiadomo, na co się natrafi. Tamtego dnia jakiś młody człowiek stał na ławce i przemawiał do gromadzących się wokół niego studentów: — „Jeśli rzuci się jeden kamień, jest to czyn karalny. Jeżeli zostanie rzuconych tysiąc kamieni, jest to akcja polityczna. Jeśli podpali się jedno auto, jest to czyn karalny, jeżeli zostanie podpalonych sto aut, jest to akcja polityczna”. Tak powiedziała Ulrike Meinhof. To, że załamała się i popełniła samobójstwo w więzieniu, to taka sama bzdura jak pieprzenie Michaletosa o tym, że naszą rewolucją sterują islamscy fundamentaliści. Ulrike została zgwałcona, uduszona i powieszona w swojej celi, a rewolucja wybuchła w naszych sercach! Sprowadzać nasz spontaniczny ruch do przesadnego patosu albo bezmyślnej żądzy niszczenia to znaczy zaprzeczać jego pochodzeniu od konkretnej sprzeczności między ideologią a rzeczywistością, z powodu stwierdzenia jego nieuniknionych ograniczeń zaprzeczać poziomowi teoretycznemu, który ten protest już osiągnął. My, studenci, uświadomiwszy sobie swe psychiczne zubożenie w fabrykach wiedzy, identyfikujemy się z wyzyskiwanymi imigrantami, ze zniewolonymi przez unijnych mocodawców szarymi pracownikami międzynarodowych korporacji, z rolnikami, których trud już nikomu nie jest potrzebny. Zasługą naszego zrywu — jego walk ulicznych, podpaleń, stosowania odwetu, jego patosu, a więc także jego przesady i głupoty — jest odbudowa świadomości istnienia teorii politycznej, bez której nie da się zrozumieć faktów politycznych, gospodarczych i ideologicznych ani ich przejawów, filozofii marksizmu-leninizmu, której zwyrodniałe formy proponuje nam legalna władza. Wyszliśmy z konkretnego doświadczenia sprzeczności między ideologią wolności nauki a rzeczywistością uniwersytetu rzuconego na pastwę globalistycznego kapitału, a ponieważ konflikt był zainicjowany nie tylko ideologicznie, to nie mógł nabrać tchu, dopóki nie doszedł przynajmniej teoretycznie do świadomości powiązania między kryzysem uniwersytetu a kryzysem ekonomicznym, dopóki dla niego i jego publiczności nie stało się jasne, że nie wolność, równość i braterstwo, nie prawa człowieka ani nie wyroki Trybunału Europejskiego stanowią o treści demokracji, że tu chodzi o to, o co zawsze chodziło w kolonialnym i imperialistycznym wyzysku: o dyscyplinowanie, podporządkowywanie i brutalność w stosunku do uciskanych i tych, co stają po ich stronie, podnoszą protest, stawiają opór, prowadzą walkę...

Przyglądałam się temu szczupłemu, wysokiemu młodzieńcowi o twarzy bizantyjskich świętych z kościelnych sklepień. Mówił z ogniem, jakiego jeszcze u nikogo nie widziałam, a poza tym był tak przystojny... Niewiele rozumiałam z tego, co mówi, ale nie mogłam oderwać od niego oczu. Gdy skończył i zeskoczył z ławki, ledwo przebiłam się przez tłum otaczających go, klaszczących i krzyczących ludzi, a potem już nie opuściłam, trzymając się w pobliżu i przemieszczając z grupą dyskutantów od ouzerii do ouzerii. W końcu mnie zauważył i spytał, czego szukam. Przedstawiłam się jako córka swego ojca-filozofa, myśląc, że zyskam przez to jakieś fory, ale myliłam się. Zamiast słów uznania usłyszałam, że jestem „rozpieszczoną, inteligencką zdzirą, prostytuującą idee nazwiskiem konformisty”. Krzyknęłam, że w końcu chciałabym się dowiedzieć, gdzie jest prawda, a on obrażając mnie, tej prawdy mi nie pokazuje. Nie wygonił mnie, pozwolił przebywać w swoim otoczeniu, a nawet dał do poczytania Minipodręcznik partyzanta miejskiego Carlosa Marighelli, żebym „wiedziała, o co chodzi”. Prawdę mówiąc, najbardziej chodziło mi o pójście z nim do łóżka, ale Andreas był niczym mnich, każdą próbę zbliżenia kwitował ideologiczną tyradą. Jednym słowem — jeśli rewolucja była ważniejsza niż seks, to udawałam, że rozumiem rewolucję. W imię rewolucji wyzbywałam się kieszonkowego i kasy na korepetycje, godzinami wysiadywałam z innymi dziewczętami z grupy Andreasa przed biurami posłów, siedzibami banków, komisariatami i „obserwowałam”, zapamiętując, kto wchodzi, kiedy wychodzi i co ze sobą niesie. Trochę mnie niepokoiło ciągłe gadanie o broni, wybuchach i terrorze, ale wystarczyło jedno spojrzenie spod długich, gęstych rzęs, bym myślała tylko o tym, jakby to było całować się z Andreasem, i cały niepokój znikał. Lubił, kiedy śpiewałam piosenkę Evy Emmanouilidou:

Nie przestaniemy bez względu na to, ile sznurów założycie na nasze szyje.

Nie przestaniemy bez względu na to, ile błota rzucicie nam w twarz.

Nie przestaniemy, nie będziecie już moczyć naszego nieba krwią.

Nie przestaniemy, gazem łzawiącym nie zagłuszycie naszych marzeń.

Patrzył na mnie wtedy z takim ciepłym uśmiechem, iskierkami w oczach, niemalże z czułością. Najpiękniejsze minuty mojego życia. Nie ma rewolucji, nie ma walki, przecież to wszystko taka zabawa... Ważna jest miłość, przecież w końcu musi na mnie spojrzeć jak na kobietę.

Czułam się nagle poważniejsza od reszty moich dotychczasowych przyjaciół. Oni nie mieli pojęcia o rewolucji, dalej wysiadywali w tych samych kafeneionach, czerpiąc wiedzę o rzeczywistości z migawek telewizyjnych. Ja wiedziałam więcej, byłam wewnątrz, w kręgu wtajemniczenia, w samym centrum wydarzeń, gdzie rodziły się idee i ewoluowały w plany mające zmienić rzeczywistość. Co prawda nadal nie uczestniczyłam w bezpośrednich starciach z policją i miałam świadomość, że ideologia grupy nie jest dla mnie zbyt zrozumiała. Zagadnęłam więc ojca o Czerwone Brygady i grupę Baader-Meinhoff. Przyglądał mi się przez chwilę bardzo uważnie, mocno zaniepokojony, a potem tłumaczył szkodliwość zbyt radykalnych ruchów, sypał przykładami porażek, rzezi i spektakularnych procesów. Pomyślałam, że pod pozorami wyzwolonego intelektualisty kryje się jednak mieszczanin, zalękniony o swój majątek, posadę i rodzinę — chociaż oczywiście o nic nie dopytywał ani niczego nie zabraniał. Ja o rodzinę się nie martwiłam. Sen z powiek spędzał mi jedynie fakt, że Andreas mnie nie chce. Robiłam dla niego coraz więcej — przenosiłam tajemnicze, bardzo ciężkie paczki, czasem ukrywałam je w swoim pluszowo-maskotkowym pokoju. Nagradzał mnie uśmiechem.

Wszystko poza tym uśmiechem oddalało się coraz bardziej — matka zdradzająca ojca z małolatem, ojciec przeżywający drugą, rewolucyjną młodość, szkoła, do której już miesiąc wcześniej niemal przestałam chodzić. Byłam w trzeciej klasie, do tej pory frekwencję i oceny z egzaminów państwowych miałam dobre. Istniały ważniejsze rzeczy niż nauka, głównie uśmiech Andreasa. Poza tym przecież ciągle byłam córką swojego ojca, który jako pracownik uczelni wyższej był dla moich nauczycieli kimś w rodzaju boga, byłam inteligentna i brałam korepetycje. Takich jak ja nie spotykają na egzaminach porażki. Widziałam się na studiach, najchętniej na filozofii bądź naukach społecznych, piszącą manifesty dla walczącej młodzieży, stojącą na ławce, przemawiającą do ludzi, przewodzącą tłumom.

W pewnym momencie usłyszałam w telewizyjnych wiadomościach o kolejnym napadzie na posterunek i o śmierci policjanta. Do zamachu przyznała się Sekta Rewolucjonistów, której manifest głosił: „Życie każdego policyjnego psa ma wartość jednego pocisku, a ich ciała stają się doskonałym celem praktyki strzeleckiej. Ani jednej łzy dla ich konduktów pogrzebowych. Psy nie mają imion, nie mają wieku, mają tylko stopień i numer. I tak jak pączki, które wcinają, nie są dobrzy bez dziury w środku”. Znałam tę retorykę aż za dobrze. Pomyślałam, że być może w jednej z tych ciężkich paczek, od których jakby wiało chłodem, znajdowała się kula, od której zginął człowiek. Wtedy chyba odkochałam się w Andreasie, a może tylko się przeraziłam i strach stłumił miłość. Przestałam przychodzić na spotkania grupy. Czułam się, jakbym wróciła do domu po kilku miesiącach życia w innym kraju, byłam oszołomiona i zagubiona, próbując dostosować się na nowo, wejść w tryb codziennych zajęć, odbudować kontakty z ludźmi, zacząć żyć jak dawniej.

Zbliżał się nieubłaganie czas egzaminów, których dotąd nie traktowałam poważnie. Zaczęłam panicznie się uczyć — przecież korepetycji nie brałam od kilku miesięcy, całe pieniądze przeznaczając na naszą „grupę ogniową”. Co powie ojciec, gdy się zorientuje? Co zrobi, gdy nie dostanę się na studia? Nawet nie wiedziałam, od czego zacząć. Patrzyłam jak zaczarowana na karty podręcznika i nie rozumiałam kompletnie nic. Zaklinałam rzeczywistość, przekonywałam sama siebie, że dzięki siedzeniu nad książką i czytaniu, nawet bez zrozumienia, wiedza jakoś do mnie przyjdzie.

Opowiadam sama sobie historię swojego krótkiego życia, bo wolę nie zasypiać. Dobiegają mnie jakieś szmery, nie słyszałam ich przedtem, to jakiś nowy odgłos. Zaczynam się bać, fale gorąca przebiegają w górę, od moich stóp aż do głowy, boję się nowych tortur, nie ruszam się, udaję, że nie żyję. Coś chce się dostać do mojej celi, a moje dotychczasowe doświadczenie mówi, że to na pewno nic dobrego. Z tego bezruchu i napięcia przechodzę niespodziewanie w sen. Leżę na gorącym od słońca chodniku, chyba gdzieś w dzielnicy Plaka, i nie mogę się poruszyć, chociaż jakaś kobieta depcze po mnie obutymi w szpilki stopami. Nie widzę jej, ale myślę, że to raczej kobieta, przez te buty właśnie. Głowę mam odwróconą na bok, widzę marmurowy próg, metalowe nogi od krzesła pomalowane na niebiesko i gliniany dzban, z którego wyrasta bugenwilla. Nie mogę spojrzeć na tę, która zadaje mi ból. Sen się kończy i zapadam w całkowitą czerń, bez obrazów, uczuć i wspomnień. Chyba straciłam świadomość, bo gdy sięgam do blaszanej miski, jest pusta. Głowę daję, że była w niej owsianka na mleku. Musiałam to zjeść i nie pamiętam kiedy. Może w końcu oszaleję i przestanę w ogóle cokolwiek czuć?

Wtedy, przed egzaminami, udawałam, że się uczę. Udawałam, przed rodzicami i samą sobą, uspokajałam, że wszystko dobrze pójdzie, bo przecież siedzę nad książką całe popołudnie. Myślenie magiczne, myślenie życzeniowe. Za dużo, tak myślę dopiero teraz, za dużo udawałam. Wszystko wzięło się z okłamywania samej siebie i innych. A może z braku słów? Co wcześniej powiedziałam? Coś o braku zakazów? No, to z jednego i drugiego. Dość powiedzieć, że egzaminy oblałam totalnie. Nie osiągnęłam nawet czterdziestu procent. Porażka.

Oczywiście, jak na złość, starzy dowiedzieli się od razu, bo poszli do szkoły oglądać listę wyników. Zebrało im się na tradycyjne małżeńskie spacery i troskę o córkę. Matka płakała, a ojciec się wściekł jak nigdy dotąd. Krzyczał, miotał się po mieszkaniu, trzaskał drzwiami. Byłoby to całkiem śmieszne, gdyby nie dotyczyło mnie. Na początku również krzyczałam, że chodzi mu tylko o pieniądze, a przecież jestem jego córką, powinien we mnie szanować człowieka, a nie bez przerwy rozczulać się nad tym, ile we mnie zainwestował. Wtedy powiedział coś strasznego — że nie jestem jeszcze człowiekiem, tylko głupim, rozpieszczonym bachorem, muszę udowodnić swoje człowieczeństwo, potem dopiero potraktuje mnie z szacunkiem. Rozpłakałam się, ale krzyczałam dalej. W końcu wyszłam, trzaskając drzwiami. Długo w nocy siedziałam sama na nabrzeżu portu, patrzyłam na przybijające promy i turystów, ciągnących walizki na kółkach, nieco oszołomionych i zagubionych. Nieopodal bezdomni z barakowozu pod kapitanatem wszczęli bójkę. Ulice opustoszały, z rzadka przejeżdżał nocny autobus na lotnisko Venizelosa. Uspokoiłam się. Wracałam do domu, mając nadzieję, że rodzice śpią. Czekali na mnie. Ojciec stwierdził, że mam iść do pracy, bo nie dostanę już od niego ani grosza. Matka nie płakała, milczała, kiwała tylko głową i czułam, że już nie jest po mojej stronie, przestałyśmy być przyjaciółkami. Nigdy nie byłyśmy. Byłam sama, moja paczka z parapetu w McDonaldzie zdała egzaminy, lepiej lub gorzej, ale byli do przodu. Zresztą nasze kontakty rozluźniły się mocno — najpierw przez moje przygody z ulicznym partyzantem Andreasem, a potem przecież się uczyłam. Przecież się uczyłam... Tamtej nocy udało mi się jakoś zasnąć. Moim rodzicom chyba nie — szeptali długo pomiędzy sobą. Później nie odzywaliśmy się do siebie przez cały dzień. Siedziałam obrażona i przerażona w swoim pokoju, wychodząc tylko do łazienki, matka nawet nie zaproponowała mi zjedzenia czegokolwiek, bym ze wzgardą mogła odmówić. W końcu zgłodniałam i sama poszłam do kuchni, złapałam kawałek chleba, jakiś serek i uciekłam do siebie. Jeszcze tego chleba gotowi mi byli odmówić! Następnego dnia ojciec oświadczył, że mam jechać na Santorini, pomagać jego dawnemu kumplowi w pensjonacie do końca sezonu, a potem się zobaczy. Taką pracę mi załatwił i to jest ostatnia rzecz, jaką dla mnie robi. Żadnych dyskusji — albo przyjmuję bilet na prom, albo w tej chwili opuszczam mieszkanie. Nawet nie miałam siły protestować. Poszliśmy kupić ten bilet.

Dalsza treść książki dostępna w wersji pełnej

Przebudzenie Dymitry

Dostępne w wersji pełnej

Część II. Potwór

Monstrualne memuary, czyli Pamiętnik Potwora

Dostępne w wersji pełnej

Część III. Kociara

Zimowy dzień Kociary

Dostępne w wersji pełnej

Wiosna, przybywają różni goście

Dostępne w wersji pełnej

Kociara wychodzi z azylu

Dostępne w wersji pełnej

„Padają deszcze i biją grady...”

Dostępne w wersji pełnej

Anatomia i fizjologia, czyli dlaczego śledzenie kota jest bez sensu

Dostępne w wersji pełnej

Czynności wykrywcze

Dostępne w wersji pełnej

Przeszłość wyłazi z każdego kąta

Dostępne w wersji pełnej

Czynności dochodzeniowo-śledczych ciąg dalszy

Dostępne w wersji pełnej

Dawaj za

Dostępne w wersji pełnej

Karta redakcyjna

Copyright © Oficynka & Katarzyna Rogińska, Gdańsk 2010

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden inny sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Oficynki.

Wydanie pierwsze, Gdańsk 2011

Opracowanie edytorskie książki: kaziki.pl

Projekt okładki: Anna M. Damasiewicz

www.damasiewicz.idesigner.pl

Fotografia na okładce © Alen | Shutterstock.com

Zdjęcie sznura © Olivier | Bigstock.com

ISBN: 978-83-62465-32-3

www.oficynka.pl

email: oficynka@oficynka.pl

Plik opracowany na podstawie Wieża sokoła, wydanie pierwsze, Gdańsk 2011

Plik opracowany przez Woblink

woblink.com