Piotr Prokopiak

Odsypiając przeszłość

Powieść paranoiczna

Redakcja i korekta: Ilona Turowska

Ilustracja okładki: Wacław Smoleń

Opracowanie okładki: Print Group Sp. z o.o.

© Copyright by Piotr Prokopiak

oraz

Wydawnictwo „Papierowy Motyl” 2011

Książka powstała przy pomocy Samorządowej Agencji Promocji i Kultury w Szczecinku

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Papierowy Motyl.

Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń zawartych w książce jest przypadkowe. Są one wyłącznie wytworem fantazji autora

Wydanie pierwsze

ISBN 978–83–62222–20-9

www.papierowymotyl.pl

Konwersja:

„życie bez Boga jest możliwe

życie bez Boga jest niemożliwe”

( T. Różewicz „Bez”)

Piasek skowytał pod stopami. Pustka bolała, jakby była realną siłą mającą wolę i chęć zadawania cierpień. Przerażenia minionych dni skumulowały się w ostatnią puszkę, bujaną epileptycznym drżeniem mięśni. Szarpane przez rottweilery żyły, pęczniały w słońcu. Jego jasność, skroplona pod koszulą, spływała słonymi strugami.

Zawisłem na ławce, trzymając się resztek drzemiącego poczucia przyzwoitości. W głowie furkotała szalona ruletka i zdałem sobie sprawę, że jestem dla przechodniów otwartą księgą. Coś podpowiada mi myśli poniżające i cierpkie pogardą. Mielą mnie tajemne żarna czasu, wybiórczo piętnując wykrawanymi z podświadomości traumami.

Tego ranka plażę garnizonową przeczesywali zbieracze opróżnionego z goryczy aluminium. Jezioro oblizywało brzeg, wzmagając moje pragnienie zamulacza sunącego krwiobiegiem do mózgu. Jeszcze jeden haust, jeszcze jeden… aby wytrwać… aby przeżyć… aby chciało się chcieć. Najgorsze jest po przebudzeniu, jak opada czarna kopuła i widzę jesienny dzień w środku słonecznego lata. Pierwsze trzeba wyrzygać i potem już jakoś płynie… o ile znajdę mamonę ukrytą z wieczora przed samym sobą. Zawsze byłem głuchy na starą zasadę zamulonych, aby chować w jedno miejsce, np. w skarpetkę.

JESTEM ZAMULONYM. Po kilkunastu latach batalii z sumieniem potwierdzam to bez emocji, z zimnym cynizmem, będącym ostatnim samodzielnym aktem woli pokonanego człowieka. Nie potrzebuję współczucia, sam czuję do siebie odrazę, nie muszę się tłumaczyć. Zresztą, dziś zrobię wyjątek. Za godzinę będę zmuszony przedstawić swoją sprawę srogiej pani doktor Iwaniuk. Po telefonicznym „zaanonsowaniu” przez lekarza rodzinnego nie mogę spodziewać się entuzjastycznego przyjęcia.

Ostatnimi dniami „zła skłonność”, owa jecer hara, nad którą deliberowali żydowscy talmudyści, wlekła mnie po lasach, gdzie nierealny korowód omamów i palimpsest przetaczał się przez koleiny duszy. Bóg nakazał: błogosławcie swoich wrogów. Jak jednak błogosławić wroga będącego alter ego mojej istoty? W jaki sposób kochać bliźniego jak siebie samego, skoro siebie mam głęboko w pogardzie?

– Boże mój, Boże mój, czemu Cię opuściłem – wołam spod krzyża, ja, sprzedający za miskę mulącej soczewicy swoje powołanie i godność.

A miało być wzniośle, świeżo i mądrze. Biegłem ufnie w otwarte księgi poranków, by zaczytywać wieczory po ostatnią gwiazdę. Nad jeziorami drzewa pęczniały zalotną zielenią, wabiąc zmysłowe biodra przypływów. Pragnąłem spoczywać w prochu stóp mędrców. Tworzyć poezję, krzesząc z mrocznego chaosu iskry metafor. Tęsknić w zapatrzeniu za urokliwą tajemnicą, kodowaną przy narodzeniu w głębokich ostępach jaźni. Na końcu spełnić się pomiędzy udami wyzwolenia, w wilgotnym zenicie poznania.

Nie wiem, kiedy wszystko stało się obce i struchlałem pod mroczną plazmą zwątpienia. Być może naście lub dwadzieścia lat wstecz, złośliwym zrządzeniem losu wpadłem w wądół, nieostrożnie prowokując alternatywny do zamierzonego ciąg przyczyn i skutków. Wątłe lędźwie przerażenia spłodziły we mnie skulone zwierzątko. Jego czułe na niepowodzenie serce drgało, zasłuchane w narastający tupot świętokradczych legionów.

Jestem jakby nieobecny, roztrwoniony w leśnym pejzażu, a zarazem tak bardzo świadomy, boleśnie odczuwający każde muśnięcie mgły. To coś pulsuje w każdym włóknie mięśni i trzepocze pod sercem skrzydełkiem spłoszonego kolibra. Bo mogą przyjść, zabić, wyjeść mi oczy. Spełniła się starotestamentowa wyrocznia. Rankiem modlę się o wieczór; wieczorem, aby nastał ranek.

Plecy parzy żar spojrzeń. Wydaje mi się, że pierwszy raz napotkani ludzie prześwietlają mnie, znają każdy mój sekret po imieniu, wiedzą, jak bardzo się boję. Władza, którą w niewiadomy sposób otrzymali nade mną, przyprawia o mdłości, burzy wciąż misternie klecony plan samoobrony.

Ileż to razy uciekałem? Spędzałem soczyste zachody słońca, mamiony wizją innych wymiarów. Moje przeszło-przyszłości podsycane zamulaczem, pozwalały wierzyć przez chwilę, iż nie ma innego świata poza mocą dostojnych buków, modlitwą rozbujanych jak chasydzi sosen, szumną psalmodią zagajników, aromatem runa tętniącego pod racicami przemijania. Tylko wówczas, w tej szelestnej społeczności, rozpoznawałem swoje istnienie w sposób wyraźny, jako samodzielną jednostkę zdolną podnieść pięść do buntu, czerpiącą natchnienie z bezkształtnej breji ludzkiej myśli.

Czułem obecność osobowej siły, podążającej za i przede mną, ale jedynie tu była ona przyjazna. Jakby dobrego Boga odrażały twory ludzkiej cywilizacji i sam się udał na banicję do zielonego getta opasanego betonem żarłocznych miast.

Chciałem na wieki wtopić się w bujne zarośla, stać się częścią… liścia lub owada, trwać, wyznając ewangelię stworzenia zapisaną u zarania, kiedy boże rylce, dobyły ex nihilo substancję materii. Być z dala od człowieka, który z „korony stworzenia” stał się jej przekleństwem.

Sądzę, że nic tak nie boli, jak sieroctwo duchowe, gdy już porzucą nas młodzieńcze czarodziejskie góry, gdy zdajesz sobie sprawę z własnej ułomności. Kreowałeś się na Mesjasza, a nie jesteś więcej wart od zależności i układów poronionej człowieczej tęsknoty za władzą. Zostajesz zredukowany do roli przedmiotu, nawet nie kółka w megalitycznym kombinacie. To tu za jeden ochłap samotni zagryzają samotnych, matki porzucają dzieci. Ciągła walka, gaszenie iskry wplecionej przez aniołów. Za gówniarza zaczytywałem się w Nietzschem, słuchałem, co „rzecze Zaratustra”, a on powiadał: ludzie nie są równi. Dziś bym uściślił: ludzie dzielą się na mężczyzn i samców, na kobiety i samice. Powiedz mi o swoich potrzebach, a powiem ci, kim jesteś i czy jesteś.

Schować się… tego pragnąłem, stojąc rozdygotany przed starym poniemieckim budynkiem. Na jego żółtej fasadzie niebieski napis oznajmiał: NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ „SOTERION”. Dwukondygnacyjny klosz rozpaczy. Nagle jedno stało się ważne. Dostać się tam za wszelką cenę. Zostawić za sobą tłum zmrówczonej gawiedzi, zesłany ku mojemu potępieniu szeroki nurt do samounicestwienia.

Wstąpiłem na schody…

Środa (po południu)

W gabinecie doktor Iwaniuk siedziała za biurkiem, mierząc mnie ostrym, wszechwładnym spojrzeniem. Czekała jak Cerber na obola mojej opowieści. W jej pozie nie było cienia życzliwości. Obcowanie na co dzień z petentami mojego pokroju mogło doprowadzić do rutyny, a przynajmniej wyrobienia najlepszej metody postępowania. W praktyce to oznaczało bezceremonialne i szorstkie traktowanie. Właściwym więc jest wystraszenie delikwenta, który szybko pogubi się w wypowiedzi i obnaży swoje krętactwa. Zresztą trudno się temu dziwić, szczególnie gdy wieczorem pouczono mnie o jej wyjątkowej niechęci do zamulonych.

Przybrałem postawę pokorną, bez sprzeciwu przyjmując wszelką krytykę i reprymendę. Moim jedynym problemem na ów czas była obawa, aby jej czujne oko nie dostrzegło, że ratowałem się dziś zastrzykiem klina. W takim przypadku nie mógłbym liczyć na przyjęcie na oddział. Sama myśl o ponownym znalezieniu się w ulicznym biegu prowokowała do jeszcze bardziej uniżonej sylwetki.

Po chwili dostrzegłem opartą o ścianę młodą dziewczynę w białym kitlu. Jej piękne, spokojne oczy, prawie litościwe, na chwilę dodały mi otuchy i bezpieczeństwa. Kręcone, szatynowe włosy, okalające krągłą twarzyczkę, przywiodły mi na myśl wizerunki cherubinków.

Byłem zawstydzony jej obecnością. Moja męska próżność doznała poważnego uszczerbku, bo oto wobec ucieleśnionego piękna i mądrości rodzaju żeńskiego, przedstawiałem sobą coś obślizgłego i pełzającego.

– Pan się poci? – spytała.

– Tak.

– Kiedy ostatni raz pan się zamulał?

– Wczoraj – skłamałem, starając się być jak najbardziej wiarygodny.

– Długo pana trzyma – prychnęła podejrzliwie Iwaniuk – to co robimy, odmulanie? – zwróciła się do cherubinka.

– Odmulanie – potwierdził.

Odetchnąłem z ulgą. Dziesięć dni z głowy.

– Podpisze pan tu…

Niepewnie chwyciłem długopis i złożyłem nieczytelny gryzmoł, przyciskając prawą rękę do blatu. Miałem wrażenie, że całe biurko drga w rytmie mojego ciała.

– Proszę za mną.

Chwyciłem torbę, podążając za cherubinkiem, który wkrótce okazał się doktor Weroniką.

Po zdaniu rzeczy osobistych do magazynu wprowadzono mnie do wąskiej sali w kształcie litery „L”. Jej obłożone białymi kafelkami ściany skojarzyłem fatalistycznie z prosektorium. Stały tam dwa sterane czasem i cielskami pacjentów łóżka. Posiadały one stosowne pasy, którymi na wypadek kłopotów można było szaleńca przytwierdzić. Całość powodowała nieciekawe wrażenie, współgrając w przykry sposób ze stanem mojej duszy. Na szczęście miałem być jedynym lokatorem objętym obserwacją.

Wkrótce przybiegła pielęgniarka, aplikując porcję kolorowych drażetek. Po czym zostałem sam. Łóżko jęknęło pode mną wszystkimi schorzeniami poprzedników. Przez moment zdrętwiałem, bo iluż z nich mogło wyzionąć w tym miejscu ducha?

Śledząc cienie na suficie, słuchałem dochodzących zza ścian form życia, obcych temu za murami, kierujących się inną logiką. Obszyty dermą materac parzył spocone ciało. Zasnąłem. Ciężki, bolesny sen wyrwał mnie z „tu i teraz”, ciągnąc ku ciasnym, nisko sklepionym katakumbom.

Zerwałem się, przebudzony stukaniem do drzwi. U wejścia stał krępy facet o ciekawskim wyrazie twarzy, na oko mój rówieśnik.

– Poznajesz mnie?

– Nie bardzo – nie miałem ochoty na towarzystwo, a tym bardziej odgrzewanie starych, nic nieznaczących znajomości.

– Pracowaliśmy razem u jakiegoś wyzyskiwacza – wyjaśnił. – Napijesz się kawy?

– Nie mam ze sobą, ale jeśli poczęstujesz, nie odmówię.

Wybiegł równie szybko, jak się pojawił. W głowie wibrował młot pneumatyczny. Mięśnie darły niewidzialne gnomy. Skurczony żołądek nie przyjmował nic poza płynami. Wiedziałem, że łatwo nie pozbędę się tego natręta.

– Jestem – siadł obok mnie. – Pij.

– Dzięki, przypomnij mi swoje imię.

– Grzesiek, Grzesiek Zbrojarz, naprawdę nie pamiętasz?

– Coś mi się ochrapia – mruknąłem niechętnie, ale on był głuchy na moje demonstracyjnie okazywane zmęczenie.

– Boli?

– No, i chce się spać – czepiłem się ostatniej deski ratunku.

– Nie martw się, pierwszy dzień jest najgorszy, podobny miałem problem. Chodź na balkon, zapalimy – kontynuował, nie patrząc na moje rozpaczliwe sygnały – poczęstuję cię.

Brat w nieszczęściu się znalazł. Cholera jasna. Choć trzeba przyznać, starał się, i w końcu spojrzałem na niego życzliwej.

– Dobra, ale potem idę w kimono.

– Nie ma sprawy, wyśpij się, od jutra będziemy mieli tu remont. Prawdziwy dom wariatów, mówię ci.

Aby dostać się na balkon, przeszliśmy przez pomieszczenie spełniające rolę świetlicy. Na ścianach oraz półkach meblościanki prezentowano prace pensjonariuszy. Stoły rozstawione po całej sali, o tej porze służyły głównie muchom wygrzewającym się w sierpniowym słońcu. Ich blaty z doświadczeniem dotyku lepkich, żółtych palców, śmiechów podszytych szaleństwem, śliny po nietłumionych kichnięciach, kumulowały półblaski i półcienie szpitalnej egzystencji. Zamajaczyło mi się przedszkole w godzinie leżakowania. To złudzenie potęgowali dwaj jegomoście w średnim wieku. Przystrojeni w kolorowe piżamy, siorbali kawę, deliberując o właśnie nadawanym programie telewizyjnym.

W tym wszystkim ja, poniżony groteską sprowadzającą do zdziecinnienia moją męskość. Oto jestem jedną z tych zabawnych postaci, skazany, by poddać się wiwisekcji terapeutyczno-farmakologicznej, mającej w sposób rzetelny ocenić stopień mojego szaleństwa. Uratować przed katastrofalnym końcem, prywatnym Armagedonem, ostatnią plagą egipską.

Na balkonie okratowanym niczym klatka dla pawianów zastaliśmy mężczyznę o rubasznym wyglądzie i krotochwilnym spojrzeniu. Paląc papierosa, obserwował kawki walczące o pajdy chleba, rzucane przez pacjentów na dach pobliskiego garażu.

– A to pazerne bestie, zupełnie jak ludzie – zabulgotał, pokasłując.

Jego pokaźny brzuch drgał, promieniejąc pępkiem wyskakującym spod przyciasnej bluzki. Budził sympatię. Oczywiście, z ograniczonym zaufaniem, biorąc pod uwagę miejsce naszego spotkania. Nigdy nie można przewidzieć, jaki demiurg wyskoczy komu zza kołnierza. Przedstawił się jako Gdaś i tajemnicą pozostanie, czy to nazwisko, czy może ksywa obrana na czas pobytu w „Soterionie”.

Z racji obniżonego sytuacyjnie nastroju, szczególnie dotkliwego dla nowo przyjętych, nie byłem skory do rozmowy. Staliśmy więc dalej milcząc, paląc papierosy i obojętnie śledząc oczynania „pazernych bestii”. Za plecami słyszałem dialog mężczyzn zapatrzonych w „ogłupiacza”, jak zdążył trafnie określić Gdaś.

– Popatrz, panie, komuna nie była taka zła, jeżeli nie zdołała wydusić tego hrabiostwa. Gdzie oni byli ze swoimi rodowodami, kiedy władza ludowa zaprowadzała porządek?

– Na Syberii, panie, na Syberii…

– Podobno batiuszka Stalin, ekspediując nad Wisłę swoich ludzi, celowo nadawał im arystokratyczne nazwiska. Śmiał się potem, że oto Potockich i Radziwiłłów śle do Polszy.

– Jak, będąc Polakiem, można powielać tego typu bzdury…?

– A mogę… mogę… za to, co uczynili z tym krajem po osiemdziesiątym dziewiątym. Śni im się II Rzeczpospolita z pięćdziesięcioprocentowym bezrobociem, z tłumem analfabetów czapkującym jaśnie panom… pierdolonym.

– Towarzysz pełną gębą. Nie wiem tylko, czego pan tu jeszcze siedzi, w samolot i do Fidela… Pogrzebać w rodowodzie, a i pejsaty by się znalazł. Słusznie powiada Ojciec Tadeusz, że każdy musi zdać genealogiczny test na polskość do piątego pokolenia wstecz. Trzeba siać, siać… i czyścić ojczyznę miłą.

– Co słyszę? Od moherowego beretu szare komórki się przegrzały? Czy tylko wy radiomyślni macie monopol na polskość? Już byli tacy, co wydawali certyfikaty rasowe… za Odrą. Posłuchaj, czas ostatnich wyborów spędziłem w kołobrzeskim psychiatryku, tam to były psychozy… nie to, co tutaj. Co się okazuje… cały oddział świrów z wyjątkiem mnie, głosował na Kaczora. Jaki elektorat, takie rządy.

– Święta Panienko, ty słyszysz i nie grzmisz. Pan masz stalinowskie poglądy. Na kogo mieli głosować, na Tuska, którego dziadek służył w Wermachcie?

– A niech by i służył w Czerwonych Koszulach Garibaldiego. Liczy się człowiek.

– Marszałek Piłsudski…

– Marszałek Piłsudski, ten Litwin, heretyk i socjalista powiedział: „Kto za młodu nie był socjalistą, ten na starość będzie świnią”.

– Pan chcesz mnie koniecznie obrazić?

– W żadnym wypadku. Nie mogę przecież wiedzieć, coś pan porabiał za młodu…

Trzaśnięcie drzwiami oznajmiło koniec rozmowy.

Wróciłem do „prosektorium”. Do wieczora leżałem, udając sen, aby nie narazić się na odwiedziny zakręconego Zbrojarza.

Czwartek

Noc nie była oczyszczeniem. Struchlały, zapadłem się w miękkim materacu. Jego uniesione końce, jak bezzębne półotwarte wargi schwyciły mnie w niemym krzyku. Ciemność skrzeczała, miażdżąc koszmarną żuchwą bezbronny umysł. Podłoga, rozstępując się, odsłoniła czeluście, których monstrualny żołądek bulgotał trawienną kipielą. Opadłem w bezkształtność, próbując w panice chwytać wiązki wichrów. Wołałem, ale moje błagania powracały, wypełniając usta i żołądek kleistą zawiesiną.

Nagle, poniżej jaźni wyczułem erupcję, cuchnący naftaliną odruch wymiotny. Zostałem wypluty, wyniesiony obślizgłą tchawicą w przestwór. Zrezygnowany, poddany odtwórczemu prądowi, znowu znalazłem się w sali.

Cisza kołysała halucynogennie. Odetchnąłem, ale niepokój lęgnący się w duszebnych chaszczach, mruczał groźnym przekonaniem o świadomości. Świadomości nie mojej, ale obcej, mającej zrozumienie własnej odrębności.

Po chwili mogłem ją dojrzeć. W rogu pod sufitem wisiała postać młodej dziewczyny. Wyciągała do mnie nienaturalnie długie ręce. W innej sytuacji jej twarz uznałbym za piękną, ale teraz wykrzywiona paroksyzmem wzgardy, obrzucała mnie najdotkliwszymi z obelg. Jej kędzierzawe włosy jak odnóża pająka obmacywały sufit, niezależne od ruchu głowy. Wewnętrznie stężałem. Bałem się, że chce mnie dotknąć, skłonić do perwersyjnego aktu.

Stopniowo ulegała przeobrażeniu. Oczy zapadły się, a z ust spierzchniętych diabolicznym grymasem poczęły wypadać brunatne zęby. Cieknąca po brodzie żółta posoka znaczyła ściany i posadzkę obłąkanymi impresjami. Przełamując paraliż, sięgnąłem pod łóżko. Szukałem wyimaginowanego noża. Chciałem się wydostać, uciec przez lśniące księżycowo obudowy lamp. Chwytając pajęcze szczeble mroku, brnąłem ku wyżynom sufitu, zanim kamienny obuch przetrąci mi kręgosłup.

Na moment zjaśniała krótko przystrzyżona głowa pielęgniarza.

Świt podpełzał do okien siną poświatą. Szedłem aleją, mijając przestrzenie upstrzone nagrobkami. Szedłem w przekonaniu, że utraciłem kogoś bliskiego.

Z szeregu mogił wybiegł kundel, skowycząc niczym potępieniec z przedsionków hadesu. Okrywał go ciemny kaptur zawziętych kawek. Wznosząc się i obniżając lot, zadziobywały nieszczęsne zwierzę, wywlekając psie życie krwistymi nitkami.

Pragnąłem mu pomóc, ale nie mogłem nadążyć za bólem zygzakowato pędzącym do śmierci. Ostatni krzyk rozsadził mi płuca.

Siódmą rano oznajmił rumor, niezwyczajny o tej porze i miejscu. Remont, przypomniałem sobie zapowiedź Zbrojarza. Czaszkę świdrował tępy strach. Puszczające szwy zamulenia zwiotczyły mięśnie, a na zbawienną w tym przypadku szczepionkę klina nie miałem co liczyć. Pogłębiło to jeszcze stan zagrożenia.

Ciskałem się w dusznej i smrodliwej klatce. Wokoło migotały tryskające bielą kaftany. Przyprawiające o zawrót głowy pragnienie, ostatecznie zmusiło wiecheć mojego ciała do opuszczenia łóżka. Zgięty w pół, doczłapałem się do kranu. Woda, woda życia, nigdy nieprzynosząca ulgi w porannych zmaganiach. Zwieszony na kwintę kinol smarknął równym strumieniem. Siorbiąc, chłeptałem wilgoć jak pies deszczówkę z kałuży. Otarłem niedbale usta. Przez moment zastanawiałem się, co bym oddał za ćwiartkę mulących procentów. Wnioski przeraziły mnie samego.

– Ale z ciebie skurwysyn – mruknąłem, podchodząc do okna.

Przywarłem czubkiem nosa do szklistego lica.

Drogą obsadzoną topolami podążała młoda, zgrabna dziewczyna. Suczka – mówiąc slangiem małolatów. Szła zadowolona i pewna siebie, świadoma otaczającego ją pożądania. Lekki wiaterek bezwstydnie wyczyniał brewerie pod spódniczką, podczas gdy lubieżne słońce na odsłoniętych piersiach i udach uskuteczniało świetlny onanizm.

Wyobraziłem sobie parujący strumyk potu, omijający soczyste wzniesienia, sunący wartko ku zagłębieniom i komyszom, ukrytymi przed ciekawskim okiem.

Wstrząsnęło mną obrzydzenie. Do siebie, do całego rodzaju homo sapiens, u którego jedynie teorią jest wyższość ducha nad ciałem. Iluż filozofów, poetów, teologów poszłoby w krzaki za tą ślicznotką, zapominając w jednej chwili o wyznawanych wartościach? Ilu by się przejęło, że być może jest ona głupia i próżna?

Dziewczyna zniknęła dawno za zakrętem, lecz mój wstręt narastał.

Biologiczny imperatyw, zdradzający człowieka w najmniej oczekiwanym momencie. Zbrodnia lub śmieszność. Cuchnące potem i śluzem ejakulacje, menstruacje, wzwody i kopulacje. Żałosne achy i ochy. Stawianie na piedestał marginalnej części naszego istnienia. Już Grecy stwierdzili, że od pasa w górę jesteśmy podobni do bogów, podczas gdy dolnymi partiami ciała bardziej przypominamy zwierzęta. Tylko to, co u czworonogów jest instynktem, u ludzi bywa celem i sensem. Totalna degrengolada.

Uchyliłem okno, rozrzedzając na chwilę zatęchłe powietrze aromatem odległych jezior i lasów. Siadłem wycieńczony na łóżku.

Spojrzałem, a oto moje stopy zmniejszyły się o połowę. Ściany jak rozwarte okładki starego woluminu uwolniły pejzaż tkany ręką najjaśniejszego. Zachwycony patrzyłem, jak z ogromnej beli rozwinięto gobelin znajomej łąki. Jak perfekcyjnie wymierzone korzenne frędzle sięgają wód rzeki.

Wysoka trawa pyliła, buzując w nozdrzach. Jaskrawe czółna ptaków uwijały się, wydziobując zbędne pinezki pędraków. Furczące piłeczki bąków podskakiwały, kokietując kwiaty włochatymi odwłokami. Wzgórze obsiadły pękate stodoły. Olbrzymie krasnale z czapami rozczochranych strzech drzemały nasycone żniwnym urobkiem.

Rzeka cięła dolinę ostrym nurtem, coraz to unosząc nadgryzione zwały ziemi i pniaków. Bulgocząc, pluskając, siurlając, wadziła się z rybami. Na przeciwległym brzegu gromadki dziewann machały zalotnie żółtymi kwiatkami. W niedalekich ruinach wiatr szeptał opowieść o młynarzu zmiażdżonym bezlitosnymi trybami mechanizmu.

– Będąc chłopcem, twój ojciec, skacząc z tego urwiska, złamał nogę.

Na kamieniu siedział podparty kijem stary mężczyzna. Podszedłem. Jego ubranie pachniało stajnią, a naciągnięta głęboko na czoło „maciejówka” perliła się kilkuletnim potem. Nie mogłem uwierzyć.

– Dziadku, ty żyjesz?

– Nigdy nie umarłem – uśmiechnął się, jak wtedy, gdy czytaliśmy „Polskę Piastów” Jasienicy, drukowaną odcinkami w „Gromadzie”.

– Jak to możliwe, przecież w lutym dziewięćdziesiątego pierwszego… no wiesz… nie przyjechałem… miałem swoje sprawy… wybacz.

– Posłuchaj. Ty i ja jesteśmy wpisani w Wielką Księgę Podlasia. Istniałem przed tobą, bez twojego udziału, ale ty nie mógłbyś zaistnieć beze mnie. Rozumiesz? Otrzymałeś iskrę, którą przekażesz swoim dzieciom, a one z kolei następnym pokoleniom. Dzięki mnie widzisz świat, ale teraz i ja widzę go dzięki tobie…

Za drzwiami wzmógł się rozgardiasz. Pielęgniarki biegały jak frygi. Ich klapki z charakterystycznym mlaskaniem omijały jednak moją salę.

Pora wstać. Ruszyć się. Wypić kawę. Zrobić cokolwiek. Byle nie myśleć.

W godzinach rannych kibel rozbrzmiewał kanonadą ciężkich dział. Gdzieniegdzie odzywał się grzechot erkaemów albo wybuchy granatów. Odruchowo schyliłem głowę. Przypomniały mi się bitwy za dzieciaka w osiedlowej kotłowni. Węgielny brykiet ze świstem przelatywał nad głowami. Wtedy i teraz największą obawę budził gaz musztardowy.

W świetlicy poranna gala szlafroków i piżam kraśniała jak pawi ogon. Rozmowy dotyczyły ewakuacji żeńskiej sali na czas malowania i związanej z tym migracji. Moher z Towarzyszem siedzieli nabzdyczeni, nie odzywając się.

Zaparzyłem kawę łaskawie dostarczoną przez dobrego ducha. Z balkonu dochodziła niesamowita, trzymająca w napięciu kakofonia charknięć, smarknięć i rwanego kaszlu. Ktoś najwyraźniej się dusił. Na chwilę ucichło, w sam raz na głęboki wdech. Przepalone płuca wydawały dźwięk przypominający syczenie pękniętej piłki. Po czym na nowo został podjęty urwany wątek wykrztuśnej kompozycji. Całość zakończyła pełna bolesnej szczerości puenta.

– Ku… uu..uu… rwaaa!

To był Gdaś. Mój podziw dla jego wirtuozerii wzrósł, kiedy wychodząc na balkon, stwierdziłem, że podczas całego zajścia nie wyciągał papierosa z ust.

– Witam poetę – zaskoczył mnie na dzień dobry.

– Słucham…?

– Zobacz, co znalazłem, przeglądając stertę gazet – w ręku trzymał numer lokalnego pisma z moim zdjęciem.

– Jak trudno jest uciec przed samym sobą…

– Lubię poetów, są prawie jak prorocy, choć często mają przechlapane…

– …

– …a ci najlepsi szybko umierają.

– Zatem mogę być spokojny o swoją przyszłość.

– Skromniś?

– Po prostu znający swoje miejsce w szeregu.

– Też kiedyś pisałem… dla takiej jednej. Dobrze dawała, ale głupia była i forsę ciągnęła jak jednoręki bandyta. Chcesz posłuchać?

– Może innym razem, zresztą poezja miłosna nie jest moją domeną.

– Jak więc minęła pierwsza nocka na nowym miejscu? – z ulgą dla mojej duszy podjął nowy temat.

– Nieszczególnie… wiesz, jak jest.

– Pamiętasz sen, może się spełni.

– O dziękuję, nie skorzystam.

– Kończ więc palić – tu spojrzał na zegarek – zaraz śniadanie. Pojesz, to będziesz bardziej rozmowny.

Na samą myśl o jedzeniu zalegająca w żołądku drożdżowa baba zaczęła rosnąć, powoli skradając się do przełyku. Poszedłem jednak za Gdasiem bardziej z braku zajęcia niż potrzeby.

Na schodach minęliśmy brygadę budowlaną. Stanowiliśmy dla nich nie byle atrakcję. Z zaciekawieniem i niepewnością mierzyli mnie spojrzeniem, czy aby na pewno spełniam kryteria na wariata. Myślę, że ich wyobrażenia o psychiatryku rozminęły się z realiami. Dlatego narastające w robotnikach rozczarowanie odebrałem jako osobistą porażkę.

Stołówka mieściła się na najniższym poziomie budynku, w dawnej piwnicy. W istocie nawet taki nowicjusz jak ja nie potrzebował przewodnika. Zapach jedzenia i gotowanego mleka wnikał w każdy zakamarek aż po pierwsze piętro.

Znalazłem się w lokum na tyle dużym, że mogło pomieścić szeroką paletę psychoz skoszarowanych w szpitalu. Pacjenci stłoczeni w ogonku po rozdzielany w małym okienku posiłek, wyglądali przygnębiająco. Zamyśleni, schowani w sobie, smutno wpatrzeni w plecy sąsiada. Wielu z nich nie mogło zapobiec poniżającym tikom.

Oto wyrzut świata czekający na jadło mające jeszcze przedłużyć boleści. Wyblakli, skołatani, pozostawieni przez rodziny na żer fobii. Wrażliwcy, nieodporni na powszechne zbydlęcenie. Wybrańcy dysponujący łatwiejszym dostępem do Boga. Paranoje i nerwice. Depresje i schizofrenie. Sumienie społeczeństwa rozkochanego w pięknie i bogactwie.

Zawładnęło mną nieopisane uczucie miłości do tych ludzi. Tak innych, a zarazem autentycznych w cierpieniu.

W tym gronie zamuleni wyraźnie odstawali. Zazwyczaj rzucało się w oczy cwaniactwo, rozbiegany wzrok i sprośne pogaduchy. Nieudolnie skrywane kompleksy nadrabiali wywyższaniem i lekceważeniem innych pacjentów. Przekonani o swej wyjątkowej pozycji, łatwo zapominali o uwłaczających człowieczeństwu konsekwencjach mulącej choroby. Skrzętnie przemilczali niedbałość o higienę, moczenie nocne, wynoszenie z domów co popadnie i gotowość, by za łyk ulgi sprzedać własną rodzinę. Ta dotkliwa przypadłość w sposób szczególny, wywlekała na wierzch najbardziej paskudne dewiacje, skłębione w podświadomości. Powszechnie też traktowano ją z większą odrazą niż trąd. Pod warunkiem, że nie dotyczyła ludzi z pierwszych stron gazet.

Z kilkunastu stłoczonych stolików wybrałem stojący w rogu, blisko okna. Po mojej lewicy zasiadł Zbrojarz, zaś po prawicy Gdaś. Paranoicznie nie święta trójca.

– W tej krainie grozi nam głód – orzekł Gdaś zasępiony nad sztapelkiem kanapek z wędliną.

Już wkrótce miałem się przekonać o jego niezaspokojonym apetycie.

Jadłodajnię spowiła cisza. Niektórzy nabożnie z namaszczeniem się żegnali, podczas gdy inni łapczywie pochłaniali jedzenie, obficie zapijając zbożową kawą. Wraz z zaspokojeniem pierwszego głodu narastał gwar rozmów i podszytych szaleństwem chichotów. W tych ostatnich celowała „zmysłowa Aga”, nieapetyczna kobieta, ustawicznie zezująca w kierunku młodszych mężczyzn. Sama, mając około pięćdziesiątki, zachowywała się jak podlotek. Jej okaleczona psychiczną destrukcją twarz budziła współczucie. Niesmak wzmagały zalotne podchody i przesadnie eksponowany obcisłymi spodniami tyłek.

W odległym kącie sali, przy stoliku dla „wampów”, konwersowały trzy wytapirowane kobiety oraz młode dziewczę, zapewne ze względu na urodę przyjęte do grona laluń. Rozchodziła się od nich aura melancholii i woń drogich kosmetyków.

– Najstarsza to Pudernica, zmora, jakich mało – wyjaśnił Gdaś. – Zadziera nosa.

Kobieta ochrzczona niezbyt pochlebnie „Pudernicą”, rzeczywiście nie tryskała przyjaźnią do otoczenia, nieustająco rzucając wokół pogardliwe spojrzenia.

Nie mogłem jeść. Swoją porcję rozdzieliłem sprawiedliwie pomiędzy kolegów. Gdaś, z polikami wypchanymi jak chomik, pałaszował ze smakiem ogromne ilości chleba.

– Nakarmiłeś tasiemca? – spytał Zbrojarz.

– Pozdrawia ciebie – tu Gdaś delikatnie beknął.

– Życie we dwójkę musi być kosztowne w utrzymaniu?

– Zżyliśmy się, to mój najwierniejszy przyjaciel.

– Rozmawiacie czasem? – kpił Zbrojarz.

– O tak, najczęściej, kiedy jesteśmy głodni. Pierw karmię jego, a potem jem sam – odpowiedział uprzejmie Gdaś.

– OK, to powiedzcie mi, jak pieje kogut zamulonego?

– Nie wiemy – przerwałem milczenie.

– Po kielichuuu! Po kielichuuu!

Parsknęliśmy śmiechem, napotykając oburzone spojrzenia współbiesiadników.

– A jak szczeka pies zamulonego? – kontynuował niezrażony Zbrojarz.

– No, jak?

– Bełt bełt. Bełt bełt.

Rycząc i dowcipkując, wyszliśmy z jadalni.

Ledwo zatrzasnęły się za plecami drzwi „prosektorium”, opadła lepka pajęczyna. Po kątach leżały jeszcze okruchy nocnych rojeń. Wypełzając spod sprzętów, kąsały, zapuszczając jad rujnującego smutku. Jakaś kosmata łapa zakryła mi usta, wzbraniając krzyczeć i wyć.

„Marność nad marnościami, wszystko marność”. To stwierdzenie, które jak mantrę mogłem cytować w trzech językach, stanowiło przez wieki memento zbaczających z drogi prawdy i życia. Rabin Pecaric, tłumacząc Koheleta na język polski, „marność” zastąpił „ulotnością”. „Ulotność nad ulotnością, wszystko ulotność”, zwiewność, której nie sposób chwycić, zatrzymać na własność. Zostaje naga świadomość kolebiąca się w opłotkach jaźni. Ludzie i zdarzenia wpleceni bawełnianą nitką w koleje losu, moszczący gniazda w pamięci.

Violka odeszła z własnego wyboru piętnaście lat temu. Nadal jednak czuję jej palce, ręce zaplecione na szyi, słyszę głos… radosnej nastolatki. Tylko wspomnienie? Czczy sentymentalizm? Alternatywna forma istnienia?

Ulotność… Okrutne zrządzenie wyrywa z materii i przesadza w inny wymiar, gdzie myśl podąża za wiatrem.

– Zapraszam do sal, zaraz będzie obchód – mlaskanie klapek przybliżyło się i czyjaś pewna ręka nacisnęła klamkę.

Przyjąłem postawę zasadniczą jak rekrut, po czym do sali zdecydowanym krokiem wszedł niebiesko-biały korowód. Gnomy rozpierzchły się w popłochu. Cherubinek oraz blond piękność – doktor Ilona Rak – stanęły otoczone wianuszkiem pielęgniarek.

– Jak pan się czuje?

– Bardzo źle. Mam zawroty głowy, bolą mnie mięśnie, a w głowie kwitnie paranoja – odpowiedziałem, przemilczając wstyd.

– To znaczy?

– Ciągle się boję.

– Rozumiem, dobrze pan spał?

– Krzyczał i zasłaniał się poduszką – wyręczyła mnie od odpowiedzi młodziutka pielęgniarka o słodkim wyglądzie ciekawskiej myszki.

– Coś z tym zrobimy, i proszę spróbować zjeść obiad.

– Spróbuję.

Wyszły, pozostawiając w powietrzu lekko unoszący się nimb świeżości. To przypomniało mi coś dawno zatraconego, podobnego wrażeniu, jakie zostawia wschód słońca widziany pierwszy raz nad jeziorem.

Chwilę potem wpadł niezawodny Zbrojarz.

– Dropsy wydają – oznajmił.

Na korytarzu ustawił się znajomy ogonek pacjentów cierpliwie czekających na przypisaną porcję leków, którą następnie popijali wodą z plastikowych kieliszków. Po całej operacji należało wystawić język z obowiązkowym „aaaa”. To na wypadek, gdyby komuś wpadło do głowy coś ukryć i wypluć w toalecie.

W pokorze przyjąłem swoją dawkę optymizmu i witamin. Koncerny farmaceutyczne też muszą zarobić. Leczący i leczeni. Prokuratorzy i przestępcy. Komornicy i alimenciarze. Wyzyskiwacze i wyzyskiwani. Wszyscy żyjemy w symbiozie, potrzebni jedni drugim. Demoniczna jedność w dezintegracji. Społeczeństwo uwięzione we własnym szaleństwie, jak w ewangelicznej historii opętanego z Gedary i jego współziomków. Tenże doznaje całkowitego zamieszania. „Nie sprawia mu żadnej różnicy: życie czy śmierć, wolność czy zniewolenie. Kamieniuje się, sam stwarzając niebezpieczeństwo. Straszna choroba wzmaga przemoc. Zastosowanie przemocy pogłębia samotność. Dlaczego jego rodacy nie mogą znaleźć wystarczających łańcuchów na stan chorego? Sami są chorzy, stosują wybiegi i przedłużają stan chorobowy” – zaszeleściła karta, z podświadomej biblioteki kazań.

Potrzeba cudu, ale stajesz wobec Legionu – tłumu, który jak twierdził Kierkegaard jest nieprawdą, który sam jest demonem. On powoduje swoimi wpływami, że nawet nie wiedząc kiedy, stajesz się z cennej owieczki, bezimiennym członkiem trzody chlewnej.

Zgnębiony sięgnąłem po książkę porzuconą w świetlicy. Zawierała opowieść o tragicznych dziejach więźniów obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Lektura niezbyt budująca, biorąc pod uwagę miejsce, w jakim się znajdowałem.

Czytałem do wieczora, z krótką przerwą na kilka łyżek zupy z obiadu.

Po dwudziestej drugiej „Soterion” zamierał w niezdrowej ciszy. Stłumione rozmowy pielęgniarek huczały w kominach wentylacyjnych. Ich wyselekcjonowane sylaby, dosiadając roztoczy, penetrowały zdeptane kapcie chorych. Będącym w półśnie, niosły złudzenie bezpieczeństwa.

– Nie jesteś sam, mama czuwa.

Balkon wisiał na pograniczu nocy, trzymając się dnia ostatnią nitką dymu z niedopałka zostawionego w popielnicy. Dobrze znana ulica z perspektywy „Soteriona” wyglądała jak własne lustrzane odbicie.

Wywrócony podszewką do góry, pojąłem sens iluminacji. Odtąd to, co w moim życiu istotne – stanie się błahe, co marginalne – będzie ważne.

Przypisy niedostępne w wersji demo