„To poradnik przetrwania dla osoby myślącej kategoriami miejskimi lub podmiejskimi. Skupiając się na samodzielności, Cody Lundin figlarnie przeprowadza czytelnika przez różnorodne „domowe” scenariusze przetrwania używając motywującej gadki, praktycznych wskazówek i całej masy różnych aktywności”.

– National Geographic Adventure magazine

„Gdy rozpęta się piekło to podstawowy poradnik survivalowy XXI wieku. To może nie będzie dzień sądu ostatecznego, ale zawalenie się mostu, huragan, pandemia grypy, tornado, lub atak terrorystyczny mogą wystawić życie na niebezpieczną próbę. Każdy powinien mieć dwa egzemplarze tej książki, jedną aby doznać oświecenia przed kryzysem, a drugą do awaryjnego plecaka. Ta książka rozśmiesza, ale może także ocalić życie”.

– Jim Mulvaney, założyciel i prezes Tactical Intelligence Services, Inc., Nagrodzony Pulitzerem dziennikarz i doradca planowania kryzysowego

„Gdy rozpęta się piekło to nie survivalowy podręcznik należący jeszcze do twojego dziadka. Nie ma takich słów żeby wychwalać Lundina. Zatem zaczynając od przygotowywania alternatywnych źródeł protein (świerszcze, szczury) przez kopanie latryny, po opatrywanie ropiejących ran i leczenie biegunki, Lundin opisuje realia. Reguły: praktyczne, realne do przygotowania oraz improwizacja. Trzymaj tę książkę koło łóżka. Baw się dobrze, naucz się jej na pamięć, ta książka jest piekielnie zabawna”.

Tytuł oryginału: When All Hell Breaks Loose. Stuff You Need to Survive when Disaster Strikes.

Tłumaczenie: Tadeusz Zontek (1–203), Piotr Żak (203–434)

Redakcja: Magdalena Binkowska

Skład: Jarosław Jabłoński

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Opracowanie ilustracji: dwajeden.com

Projekt graficzny okładki: Magda Kuc

Zdjęcie autora na okładce: Christopher Marchetti

Redaktor techniczny: Paweł Kanik

Redaktor prowadzący: Małgorzata Jasińska-Kowynia

Redaktor naczelny: Agnieszka Hetnał

eBook: Atelier Du Chateaux

All rights reserved. No part of this book may be reproduced by any means whatsoever without written permission from the publisher, except brief portion quoted of purpose of review.

First published in 2007 by Gibbs Smith, Publisher

© Text copyright Cody Lundin

© Illustrations copyright Russell Miller

© Translation copyright Wydawnictwo Pascal 2012

Bielsko-Biała 2012

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

tel. 338282828, fax 338282829

pascal@pascal.pl, www.pascal.pl

ISBN 978-83-8103-946-8

Prawdziwe realia

Wszelkie scenariusze kryzysowe wiążą się z sytuacją zagrożenia życia. Niektóre z informacji zawartych w tej książce mogą się okazać zabójcze, jeśli wykorzysta się je w niewłaściwy sposób. Każdy, kto oferuje trening gwarantujący pełne bezpieczeństwo w trudnych sytuacjach, jest głupcem lub wręcz kłamcą. Autor, wydawca i wszystkie inne osoby uczestniczące w tworzeniu tej książki, nie biorą odpowiedzialności za nieprzewidziane skutki wykorzystania materiału zawartego na jej kartach.

„Każde społeczeństwo, które poświęci odrobinę wolności, by zyskać na bezpieczeństwie, nie zasługuje na żaden z tych przywilejów i w końcu straci oba”

—Benjamin Franklin

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Prawdziwe realia

Podziękowania

Wstęp: Dlaczego napisałem tę książkę

Część 1

Jak korzystać z książki

Flashback: Powracające zapowiedzi katastrofy

Miejski i podmiejski survival – z czym to się je

Podstawy samodzielności… i zaufania

Łowca i zdobycz: klucz do psychologii przetrwania

Prawda o tobie leży w tym, co jesz, myślisz, czujesz, mówisz, robisz i na czym skupiasz uwagę

W okowach stresu i strachu

Sztuka kreatywnej współpracy i osobistej odpowiedzialności: śmiałość myślenia o sobie z otwartym sercem

Określanie priorytetów przetrwania w mieście

Ile czego potrzebujesz… i na jak długo

Sprawdzenie, czego może zabraknąć w domu, zanim tego zabraknie

Część 2

Daj mi schronienie!

Cudownie mokra i niezbędna woda

Fantastyczne i dobrze znane jedzenie

Proste i skuteczne zastępcze urządzenia sanitarne

Pomocne wskazówki dotyczące higieny

Wyzwalające światło

Kreatywne gotowanie

Podstawy pierwszej pomocy

Rozważna samoobrona

Wzajemna komunikacja

Ważny transport

Powinienem zostać czy ruszyć w drogę?

Epilog

Podziękowania

Pragnę podziękować moim dziadkom – Agnes, Gene’owi, Monie i Adolfowi – za wprowadzenie mnie na ścieżkę samodzielności. Nigdy nie zapomnę patroszenia ryb, pielenia ogródków warzywnych, napawania się zapachem świeżo ściętej trawy, przycinania drzew owocowych, robienia przetworów, grabienia siana, chowania się przed tornadem w piwniczce i przed śnieżycą w domu, pieczenia kołaczy i przekładańców z daktylami, a przede wszystkim osobliwej umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach z uśmiechem na twarzy. Prawość, uczciwość i odwaga moich dziadków były zdumiewające, co więcej, traktowali innych ludzi tak, jak sami chcieli być traktowani. Nieważne, jak niewiele posiadali – ich dom był zawsze otwarty dla przyjaciół lub nieznajomych w potrzebie.

Dziękuję wam, drodzy dziadkowie, za wspomnienia i wartości, które do dziś kształtują moje życie.

Słowa uznania kieruję również do Russa Millera za zabawne ilustracje oraz do Christophera Marchettiego za fotografie. Wam obu, którzy od zawsze bezgranicznie wierzyliście w magiczną moc szaleństwa, jestem najbardziej wdzięczny za samo towarzystwo – niech opatrzność czuwa nad wami! Dziękuję również Markowi Bryansowi za nieoceniony wkład w powstanie rozdziału o samoobronie. Ty sam w sobie jesteś jednym wielkim rozdziałem!

Wreszcie słowa podziękowania kieruję do zespołu wydawniczego Gibbs Smith za znoszenie mojego ekscentrycznego zachowania, napadów złości, przekleństw i wszelkich szaleństw.

Dziękuję Freji Jane za wyjątkową cierpliwość oraz mojej słodkiej rodzince, z którą łączą mnie więzy krwi i przyjaźni; tym, którzy wierzyli we mnie i w to, co robię, lub przynajmniej schodzili mi z drogi, oraz moim Braciom i Siostrom na całym świecie – ta książka jest dla Was.

Wstęp:
Dlaczego napisałem tę książkę

Ta książka powstała po to, by przekazać ludziom sensowne i sprawdzone w praktyce narzędzia i techniki, które pomagają osiągnąć spokój ducha, harmonię oraz niezależność w trudnych czasach. Jej podstawą są moje wykłady i umiejętności, które przekazałem już tysiącom studentów. Bazując na zdrowym rozsądku i zhierarchizowanych ludzkich potrzebach psychologicznych i fizjologicznych, Poradnik survivalowy w zwięzły sposób przedstawia proste kroki niezbędne do właściwego przygotowania siebie i swojego domostwa na zagrożenia.

Nie warto się łudzić, że ta książka pomoże w sytuacji, gdy dom zalała powódź i trzeba się liczyć z perspektywą zamieszkania w przyczepie. Informacje zawarte w tym poradniku należy przestudiować i wykorzystać prewencyjnie, czyli ZANIM pojawi się zagrożenie. Gdy łódź tonie, jest już za późno, by sięgać po lekturę i uczyć się pływać! Właściwe przygotowanie do sytuacji kryzysowej może mieć ogromne, wprost fundamentalne znaczenie dla czyjegoś życia.

Gęsia skórka

Nieważne, jak dobrze jesteś zaopatrzony, jeśli nie jesteś przygotowany psychicznie, twoje zakopane w ogródku lub schowane w garażu zapasy na nic się nie zdadzą. Nie zamierzam siać paniki. Chcę tylko nauczyć was, jak zachować spokój w chwilach chaosu. Pewność siebie i wiara we własne umiejętności zminimalizuje strach – wasz i waszych bliskich.

Kozy

To nie jest książka o prowadzeniu domu czy gospodarstwa. Nie piszę o sadzeniu drzewek owocowych, uprawianiu ogródka czy dojeniu kóz, choć zapewne przydałoby się, gdyby kryzys miał trwać dłużej. Są na ten temat poradniki, zachęcam więc do ich lektury.

Broń

Jest wiele przewodników survivalu, które oferują wyłącznie informacje jak ugotować swojego pupila, zrobić ładunek wybuchowy czy zdobyć maski przeciwgazowe. Moja książka, w przeciwieństwie do innych, ma przygotować do sytuacji, gdy nie można po prostu skoczyć do warzywniaka po coś do jedzenia.

Złoto

Nie jestem i nie chcę być finansistą. Pisząc tę książkę, chciałem jedynie pokazać ludziom, co jest naprawdę ważne w sytuacji, gdy człowiek jest zdany tylko na siebie. Pochodzący z Niemiec dziadek mojego przyjaciela opowiadał o mieszkańcach miast, którzy udawali się na handel na wieś. Pojawiali się we wsi z walizkami pełnymi srebrnej zastawy, złota, biżuterii, a opuszczali ją obładowani drogocennymi warzywami. Prawdziwa wartość przedmiotów zależy od sytuacji.

Głupcy

Moja książka nie będzie interesująca dla ekstremalnych survivalowców: nie ma tu instrukcji jak zrobić minę, zakamuflować się czy przygotować bombę. Z pewnością przeczytam w Internecie kpiące recenzje nabazgrane przez niedoinformowanych guru survivalu, siedzących w swych wygodnych domach zaopatrzonych w wodę, kanalizację, ogrzewanie, klimatyzację, prąd i łączność ze światem. Ta książka powstała na bazie mojego doświadczenia. Żyję tak jak uczę – buduję domy, które chłodzą i ogrzewają się same. Energię czerpię ze słońca, a wodę z deszczu, sam robię kompost i uprawiam ogród. Mój poradnik ma pomóc czytelnikom zrozumieć, jakie umiejętności przydają się w miejskim survivalu.

Sprzęt

W nagłych wypadkach odpowiedni sprzęt jest oczywiście bardzo ważny, ale nie mam zamiaru zmuszać nikogo do kupowania niepotrzebnych rzeczy. Tego, co najważniejsze – umiejętności i wiary w siebie – nie da się kupić.

To nie jest książka o świetnym sprzęcie survivalowym i o tym, gdzie go zdobyć. Nie daj się wkręcić ludziom usiłującym sprzedać ci „niezbędny” do przetrwania sprzęt. Wielu z nich nie ma pojęcia o survivalu, znają się za to świetnie na zarabianiu pieniędzy. Kupuj tylko niezbędny, prosty i funkcjonalny sprzęt i nie zapominaj, do czego ma służyć. Skomplikowane urządzenia przysparzają więcej problemów niż pożytku.

Wiele tematów poruszanych w tej książce dotyczy zasad powszechnie znanych, lecz niestety zapomnianych, mimo że w sytuacji kryzysowej mogłyby odgrywać kluczową rolę. Są i tematy mniej oczywiste, rady, których opracowanie wymagało ode mnie wielu godzin badań.

Jak powszechnie wiadomo, tylko regularne powtarzanie sprawia, że uczymy się i zapamiętujemy, dlatego też będę powtarzał najważniejsze punkty omawiane w kolejnych rozdziałach.

Styl, jakim się posługuję, oraz wybrane przeze mnie ilustracje nie są przypadkowe. Jeśli zazwyczaj czytujesz wyłącznie literaturę piękną, popijając Earl Greya, ta książka nie jest dla ciebie. Nie zamierzam wznosić się na literackie wyżyny, by nie stracić z oczu celu, w jakim powstała ta książka.

Z zawodu jestem instruktorem sztuki survivalu i tak zarabiam na życie. To, czego uczę, jest także moją pasją i wiem, jak sprawić, by moi uczniowie nie zasypiali na zajęciach.

Przeczytaj uważnie tę książkę, ale nie traktuj jej jak wyroczni. Zastanów się, jak dostosować zawarte w niej rady do sytuacji, w jakiej się znajdujesz – sam musisz odpowiedzieć sobie na pytanie: czego najbardziej może potrzebować twoja rodzina, gdy rozpęta się piekło. Musisz też przygotować się na okoliczności, których nie jestem w stanie przewidzieć ani ja, ani nikt inny – i stawić im czoła, wykorzystując zdobytą wiedzę.

Mam nadzieję, że zawarte w tej książce informacje wystarczą, by przygotować odpowiedni plan.

Twój

Cody Lundin

Jak korzystać z książki

Jerry Lizak

Jako że rozdziały tego poradnika są krótkie, bez trudu znajdziesz informację, której akurat potrzebujesz. Omawiane tematy dotyczą przede wszystkim tego, co najskuteczniej ochroni cię w sytuacji prawdziwego zagrożenia.

Oczywiście, najlepiej przeczytać książkę od deski do deski – wówczas trening przetrwania będzie skuteczniejszy.

Na początek warto zapamiętać prostą zasadę: wyjście bez szwanku z sytuacji kryzysowej w 90% zależy od stanu psychicznego, a tylko w 10% od działania i dostępnego sprzętu. Dlatego jako pierwszy wychodzi na scenę energiczny Jerry, odpowiedzialny za twoją pewność siebie i pozytywne myślenie.

Jerry pojawia się na kartach książki, by zachęcać do podejmowania wysiłku, prowokować do myślenia, bawić i dodawać otuchy. Wspierają go w tym mądre sentencje znanych i docenianych ludzi z całego świata. Jego rola polega głównie na przypominaniu, że nikt nie jest osamotniony i nigdy nie należy tracić nadziei.

Nie pomijaj fragmentów, w których pojawia się Jerry, gdyż stanowią one bazę tego, na czym należy zbudować swój plan przetrwania. Techniki na nic się zdadzą, jeśli paraliżujący strach nie pozwali z nich właściwie skorzystać.

Wskazówki Jerry’ego

Wskazówki Jerry’ego dotyczą rzeczy rekomendowanych jako niezbędne do przetrwania (przedstawiam je w drugiej części książki). Specjalistyczne rozdziały, poświęcone m.in. zapewnieniu odpowiednich warunków sanitarnych w sytuacjach kryzysowych, wodzie, transportowi, żywności i komunikowaniu się, zostały skonstruowane tak, byś szybko i bez trudu znalazł interesujący cię temat.

Każdy rozdział prezentuje liczne warianty rozwiązania danego problemu. Na przykład w części o „kryzysowym” oświetleniu podsuwam wiele pomysłów (użycie latarki, świec, lampionów, lamp naftowych, a nawet lamp solarnych), ale to ty sam powinieneś wybrać opcję odpowiadającą potrzebom i budżetowi rodziny. Nie ulegaj pokusie kupowania dokładnie takich sprzętów, jakie opisuję. Myśl przede wszystkim o realiach, w jakich żyjesz, i sam decyduj, co jest niezbędne, a co nie.

Bardzo krótkie podsumowanie

Znajdziesz je na końcu każdego rozdziału. Taka pigułka okaże się idealna dla osób, które nie mają zbyt wiele czasu. Także dla tych, którzy, kartkując książkę, chcą wrócić pamięcią do omawianych zagadnień. I wreszcie dla średnio zainteresowanych czymkolwiek leni, traktujących cię jako wariata owładniętego wizją rychłej zagłady.

Hardcorowe rady

Pod tym szyldem znajdziesz związane z tematem rozdziału zaawansowane techniki przetrwania, których zakres znacznie przekracza podstawowe potrzeby większości rodzin.

Rysunkowy Gang

Członkowie gangu występujący w książce – Vinny, Robbie, Trevor, Daisy – mają jedno ważne zadanie – podtrzymywać was na duchu, bo jak wiadomo, dobry humor jest najważniejszy. Poza tym, każdy z nich jest kwintesencją tych cech i umiejętności, które powinniście w sobie odnaleźć i tym samym zwiększyć szanse na przeżycie swoje i swojej rodziny.

Vinny

Vinny’ego Karalucha, eleganckiego i dowcipnego przewodnika po świecie zagrożeń, charakteryzują przede wszystkim: pozytywne nastawienie do rzeczywistości i duża pewność siebie – dziedzictwo wielu pokoleń jego przodków żyjących w koszach na śmieci i kuchniach VIP-ów. Bogate, oparte na latach praktyki doświadczenie, świadomość i intuicyjna wiedza pozwalają mu z łatwością i w naturalny sposób odnajdywać najlepsze sposoby na przetrwanie. Vinny zawsze potrafi się urządzić – zarówno w trakcie, jak i po totalnej katastrofie. Ma talent przewidywania rozwoju wypadków i rozumienia motywów kierujących ludźmi. Dzięki temu potrafi zaproponować optymalne strategie przetrwania. Vinny ma tylko jedną wielką słabość – ser brie.

Karaluchy należą do najbardziej niezależnych stworzeń w świecie przyrody, a co za tym idzie – są doskonałym i jednocześnie dość osobliwym przykładem do naśladowania. Ich zdolność adaptacji i niesamowita odporność przeszły już do legendy.

Znamy prawie 4 tys. gatunków tych owadów, które żyją na ziemi od ponad 400 mln lat. Z tej liczby zaledwie tuzin uznano za szkodniki.

Karaluchy potrafią przeżyć nawet tydzień bez głowy, padając w końcu z odwodnienia, ponieważ nie mogą się napić. Co ciekawe, ich układ nerwowy, rozciągnięty na całej długości ciała, nadal funkcjonuje. Potrafią wstrzymać oddech na 45 minut, jedzą dosłownie wszystko (mają oddzielne „uzębienie” wewnątrz układu trawiennego, umożliwiające pożywianie się w trakcie przemieszczania się), mogą też biegać z prędkością do 5 km/godz. Nie szkodzi im promieniowanie odpowiadające radiacji eksplozji termonuklearnej (dla karaczana prusaka 90–105 tys. remów jest dawką „do przyjęcia”, dla człowieka dopuszczalne jest zaledwie 800 remów).

Karaluchy mają jeden duży nerw łączący głowę z odwłokiem, działający podobnie jak detektor ruchu, a jednocześnie ostrzegający przed niebezpieczeństwem czyhającym z tyłu. Szczypce na odnóżach umożliwiają im wspinanie się po ścianach, a oczy, zbudowane z 4 tys. samodzielnych soczewek, obracają się na wszystkie strony. Aby uniknąć zagrożenia, korzystają z wysoce wrażliwych i wyspecjalizowanych czułków, składających się ze 150–170 połączonych w całość członów, które umożliwiają im wykonanie do 25 zwrotów ciała na sekundę (pod tym względem są rekordzistami w świecie zwierząt).

Serce karalucha to zwykła tuba z zastawkami, która pompuje krew w obu kierunkach. Owad potrafi zwolnić akcję serca lub całkowicie ją zatrzymać bez jakichkolwiek konsekwencji. Jeśli karaluch nagle traci odnóże, nie odtwarza go jak inne owady w kilku cyklach linienia, lecz opóźnia najbliższe linienie, koncentrując całą energię na odtworzenie kończyny. Karaluchy wyróżniają się też pod względem umiejętności przetwarzania cennych składników odżywczych w źródło energii, które pomaga zneutralizować lub osłabić działanie groźnych chemikaliów.

Te owady doskonale wiedzą, że nie należy trwonić energii – 75% czasu spędzają na nicnierobieniu. Najnowsze badania ujawniły, że wypracowały one pewne złożone sposoby zachowań społecznych, jak choćby grupowe podejmowanie decyzji odnośnie podziału zapasów żywności. Większość gatunków karaluchów rodzi żywe młode – co jest anomalią w świecie owadów – zapobiegając w ten sposób zjadaniu jaj przez konkurencję. Jeśli brakuje pożywienia, młode karaluchy podejmują próbę przetrwania, żywiąc się odchodami rodziców.

Robbie

Specjalny bonus!

Aktualny rekord świata w jedzeniu żywych karaluchów na czas należy do Kena Edwardsa z angielskiego hrabstwa Derbyshire. W 2001 r. Ken zjadł w minutę 36 syczących karaczanów madagaskarskich.

Smacznego, Ken!

Robbie Śmieciarz urodził się, a jakże, na wysypisku śmieci, w pobliżu miejscowości Arivaca w Arizonie. Zaprosiłem go, by nauczył nas, jak zrobić coś z niczego. Jest bożyszczem bywalców wysypisk, podziwianym za swą pomysłowość i szacunek dla ograniczonego budżetu. Biegła znajomość alternatywnych źródeł zasobów w miastach i na prowincji, szczególnie zaś bogactwa użytecznych śmieci, w połączeniu z umiejętnościami i zdolnością do improwizacji czyni z Robbiego nieocenionego sojusznika, gdy trzeba stworzyć tanie, wielofunkcyjne narzędzie. Dla niego liczy się konkret; jest złotą rączką i potrafi posługiwać się fachową terminologią, dzięki czemu przekazuje wiedzę w prosty i jasny sposób. Jego motto brzmi: „Jeśli coś nie jest zepsute, to tego nie naprawiaj. Jeśli jest zepsute, napraw samodzielnie!”.

Trevor

Trevor jest mistrzem prostoty we wszystkim, co robi. Potrafi wskazać najprostszy sposób wykonania każdego zadania. Cechuje go spokój i opanowanie.

Daisy

Krowa Daisy jest patronką odwagi w działaniu. Zawsze znajduje wyjście z trudnej sytuacji, potrafi dodać otuchy i patrzy optymistycznie w przyszłość, choć jednocześnie jest przygotowana na najgorsze. Słynie z talentu do kreatywnej współpracy, dociekliwości i świetniej organizacji. Z determinacją i wytrwałością chwyta byka za rogi i mierzy się ze wszystkimi oczekującymi załatwienia sprawami.

Flashback:
Powracające zapowiedzi katastrofy

„Wolność oznacza odpowiedzialność. Dlatego większość ludzi się jej boi”

—George Bernard Shaw

Pamiętam to wielkie finalne odliczanie. Odbywało się realiach czasu atlantyckiego, więc my, mieszkańcy południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, mieliśmy kilka godzin więcej na przygotowania do nadchodzącej katastrofy – pluskwy milenijnej, matki wszelkich Armagedonów. Pięć, cztery, trzy, dwa, JEDEN! Szczęśliwego Nowego Roku! I dzięki Bogu on nastąpił.

W miesiącach poprzedzających zapowiadaną megakatastrofę uczestniczyłem w wielu spotkaniach, na których przerażeni ludzie zasypywali gradem pytań i oskarżeń grono pośpiesznie zebranych „ekspertów”.

„Co ja zrobię, gdy zabraknie prądu?!” – martwiła się pewna staruszka.

Największą korzyścią płynącą z organizowania takich paneli dyskusyjnych było uspokojenie nastrojów twierdzeniem, że zrobiono wszystko, co możliwe, aby ochronić naszą globalną wioskę przed paniką wywołaną wizją przerw w dostawie prądu, załamania się kursów giełdowych i opóźnień w pracy poczty elektronicznej. Niektórzy „eksperci”, jak np. pewien makler giełdowy udzielający instrukcji uzdatniania wody, popisywali się wiedzą ściągniętą pośpiesznie z Internetu.

Obserwowałem zebranych z trwogą w sercu. Nigdy wcześniej nie byłem świadkiem takiego strachu. Ludzie pragnęli powierzyć swe bezpieczeństwo w ręce innych, w rzeczywistości żądając, by się nimi zaopiekowano.

Wysyp „ekspertów” do spraw sytuacji kryzysowych nastąpił w ciągu jednej nocy. W rzeczywistości należałoby ich nazwać „ekspertami od pazerności”, zamierzającymi wykorzystać podszytą strachem wrzawę, by sprzedawać z ogromnym zyskiem kontenery mrożonek, panele słoneczne, psy obronne i suplementy diety. Dopiero na końcu tej listy znalazły się generatory prądotwórcze. Wszyscy obiecywali ocalenie, nadzieję i dostąpienie wszelkich łask w zamian za wprawienie w ruch wszechmocnego dolara i zakup dóbr konsumpcyjnych. Jedna z gazet reklamowała domowej roboty zestawy niezbędne do przetrwania, broń defensywną (oczywiście, nielegalną), oraz wiele innych rzeczy, wskazywanych jako niezbędne w czasie końca świata. Kilka osób, które nie rozmawiały ze mną od wielu lat, znów się chciało ze mną zaprzyjaźnić – tak na wszelki wypadek, jak się domyślam.

Dni, tygodnie i miesiące po niedoszłej apokalipsie upływały dosyć spokojnie, dostarczając światu wielu wątpliwej przydatności sprzętów ratunkowych po absolutnie przystępnych cenach. Wreszcie kryzys minął. Byliśmy już bezpieczni, prawda? Teraz można było pozbyć się całego tego majdanu, by spłacić zaciągnięte wcześniej pożyczki. Ludzie, którzy tak gorąco się modlili o koniec świata, stali się pośmiewiskiem i celem drwin.

Na pierwszy rzut oka porywamy się z motyką na słońce. Nawet pobieżny przegląd wiadomości może przyprawić o szybsze bicie serca. Po wpisaniu w wyszukiwarce Google hasła „strach na świecie” pojawia się 25 milionów linków, a liczba ta systematycznie rośnie. Media nakręcają spiralę strachu, bombardując świat wizją nadchodzącego nieszczęścia i scenariuszami typu „A co, jeśli…”. Niestety, w dzisiejszych czasach tematów do przedyskutowania jest sporo.

Ponad 170 tys. ludzi zginęło w ciągu kilku minut w Azji na skutek uderzenia tsunami, które wywołało najsilniejsze w dokumentowanej od 1899 r. historii aktywności sejsmicznej trzęsienie ziemi. Południowe wybrzeże Stanów Zjednoczonych wciąż jeszcze się nie pozbierało po huraganie Katrina, prawdopodobnie najstraszniejszej naturalnej katastrofie, jaka kiedykolwiek nawiedziła amerykańską ziemię. Mimo obietnic składanych przez polityków, większość Nowego Orleanu ciągle leży w ruinie. Dwa pasażerskie odrzutowce, które wbiły się w bliźniacze wieże World Trade Center w Nowym Jorku, pozbawiając życia ponad 2,7 tys. osób, wstrzymały na chwilę życie świata, wieszcząc nową erę działań wojennych opartych na terrorze. Strach z powodu tego, co się stało lub co się może wydarzyć, odgrywa istotną rolę we wszystkich ważnych wyborach prezydenckich współczesnego świata.

W ostatnich latach rozpoczęła się era zmian prowadzących w nieznanym kierunku. Być może społeczeństwa miejskie uświadomiły sobie boleśnie naszą zupełną zależność od technologii. Za każdym razem, kiedy w gniazdkach nie ma prądu, mieszczuchy na całym świecie okazują się kompletnie zaskoczeni, nieprzygotowani i bezradni. Dyktowane strachem zapotrzebowanie na pomoc „ekspertów” przy stawianiu czoła miejskim katastrofom tylko podsyca chaos i bezsilność.

Ciągle wierzymy, że czarny scenariusz nie dotyczy ani naszej ulicy, ani naszego kraju. Do czasu aż – ku naszemu zdumieniu i przerażeniu – zaczyna ich dotyczyć.

Miejski i podmiejski survival – z czym to się je

„Drogi Panie Lundin! Dziękuję za pańskie zainteresowanie stanowiskiem instruktora pomocniczego Pionu Zarządzania Kryzysowego stanu Arizona. Chociaż pańskie usługi mogą być przydatne w przyszłości, obecnie nie ma niestety zapotrzebowania na instruktorów o tego typu kwalifikacjach”

—treść odmownego listu podpisanego przez dyrektora ds. treningu i ćwiczeń Pionu Zarządzania Kryzysowego w Departamencie Bezpieczeństwa i Spraw Wojskowych stanu Arizona, który otrzymałem w czerwcu 2006 r.

B ez względu na to, czy chodzi o survival miejski czy zielony (nastawiony na przetrwanie w warunkach poza cywilizacją), książka ta na pewno pomoże poradzić sobie w chwilach zagrożenia, zarówno na terenach wiejskich, jak i gęsto zaludnionych. Termin „miejski survival” kojarzy się bardzo różnie. Dla niektórych oznacza ratunek przed zombie, inni wiążą go z bronią lub zagmatwaną historią w stylu Mad Maksa, Armagedonu czy kolizji Ziemi z asteroidą.

Jednak pierwszą i najważniejszą sprawą w każdych warunkach kryzysowych, jest podjęcie działań zmierzających do zachowania życia. Utrzymanie temperatury ciała na poziomie około 37ºC ma tu zasadnicze znaczenie. W rzeczywistości najłatwiej stracić życie w terenie poprzez wystawienie się na „działanie czegoś” i tym samym utratę kontroli nad termoregulacją organizmu. Największe związane z tym zagrożenia to hipotermia (wyziębienie organizmu) i hipertermia (przegrzanie organizmu). Generalna zasada mówi, że wszystkie scenariusze survivalowe muszą brać pod uwagę walkę z ekstremalnymi temperaturami i ich śmiertelnymi dla ludzkiego organizmu skutkami.

Wiele lat temu szkoliłem grupę, mającą za sobą kurs z „przewodnikiem”, który ostrzegał przed dewastacją planety po uderzeniu asteroidy. Ich trening dziwnie się pokrywał z filmami traktującymi o tego typu nieszczęściach – Nagłe zderzenie i Armagedon. Zaspokojenie ich oczekiwań okazało się dość trudne, chcieli bowiem przeżyć epicki grill planety, po którym 90% ludzkości usmaży się jak kaczki. Pewien przedsiębiorczy uczestnik kursu sprawił sobie na tę okoliczność nowiutkiego hummera, wyposażając go w dodatkowe zbiorniki paliwa na dachu. Ciekawe, jak zamierzał po katastrofie zdobywać paliwo? Dokąd (i po czym?) chciał jeździć?

Ludzie mają bardzo różne pojęcie o tym, co będzie potrzebne, gdy dojdzie do katastrofy. Facet od hummera w swych przygotowaniach nie poświęcił zbyt wiele uwagi wodzie, schronieniu czy żywności, koncentrując się na możliwości tankowania na wypalonym pustkowiu swojej terenówki, znanej skądinąd z tego, że pali niemiłosiernie dużo. Co więcej, kupił ten samochód już po moich zajęciach, chociaż dam sobie głowę uciąć, że nie wspominałem o zaletach tego pojazdu w okolicznościach tak bardzo przypominających koniec świata.

Podsumowując, książka ta koncentruje się wokół trzech zagadnień:

1.Rozpoznanie, czego ludzie naprawdę potrzebują, by przeżyć w krótkim i dłuższym okresie czasu.

2.Wskazanie rzeczy naprawdę niezbędnych w warunkach, w których uzupełnienie zapasów w pobliskim (i w żadnym innym) sklepie nie wchodzi w grę.

3.Instrukcje, jak na bazie tego, co akurat ma się pod ręką, zaspokoić w zaimprowizowany sposób wiele swoich potrzeb, podnosząc przy tym komfort psychiczny i emocjonalny rodziny.

W tym poradniku staram się wskazać uniwersalne i podstawowe rzeczy niezbędne w sytuacji kryzysowej, jednak ty sam musisz ocenić, co w twoim przypadku sprawdzi się najlepiej i co będzie najbardziej potrzebne. Zależy to od wielu czynników, jak położenie geograficzne, rzeźba terenu, klimat, liczba członków rodziny, ich wiek, stan zdrowia, mobilność, dostęp do wody pitnej itp. Istotnych różnic znalazłoby się znacznie więcej, ale nie ma sensu wszystkich ich tutaj wymieniać.

Ta książka, jak i żadna inna, nie podaje na talerzu gotowych rozwiązań problemu, który mógłby zagrozić twojej rodzinie. Przekazuję w niej całą dostępną mi wiedzę, która według mnie może się przydać w sytuacjach zagrożenia, ale podkreślam: przeczytanie poradnika od deski do deski i przygotowanie domu w oparciu o zawarte w nim rady NIE GWARANTUJE PRZETRWANIA. Każdy scenariusz survivalowy zawiera dwie zmienne. Jedną jest ludzka natura, drugą – Matka Natura. Obie mogą zawieść w najmniej oczekiwanym momencie, stawiając wyzwania, o jakich nie śniło się autorom książek czy filmów poświęconych survivalowi.

Niniejsza książka ma dostarczyć czytelnikowi solidnej i dość szczegółowej wiedzy, która wzmocni wiarę w sens zmagań z żywiołami, wyczuli na dochodzące ze świata sygnały niebezpieczeństwa i pozwoli się możliwie najlepiej przygotować na sytuację kryzysową.

Przestudiuj zamieszczone w poradniku informacje, a potem pomyśl o sobie. W przygotowania możesz zaangażować także inne osoby, przecież z wyzwaniem nie trzeba się mierzyć samodzielnie.

Podstawy samodzielności… i zaufania

„Sam musisz dorosnąć, bez względu na to, jak wysoki był twój dziadek”

—irlandzkie przysłowie

Samodzielność jest najważniejsza, a bycie samodzielnym oznacza zdolność zaspokajania swoich potrzeb w oparciu o własne umiejętności. Oczywiście ważne jest również to, żeby móc na kimś lub na czymś polegać, komuś lub czemuś ufać, gdyż zawsze przyda się pomocna dłoń, kiedy sprawy zaczną wyglądać naprawdę źle. Grunt to rodzina!

Oprócz rodziny, można również obdarzyć zaufaniem swoje miasto, a raczej urzędników, wierząc w to, że w sytuacji kryzysowej wyciągną nas z opresji. A zaufanie do państwa? Chciałoby się mieć nadzieję, że dla rządu sprawy twojej (i każdej innej) rodziny są równie ważne jak dla ciebie.

Pasożyty względne i bezwzględne: metaforyczna historia miłosna

Pasożyt rzeczownik 1. organizm zwierzęcy albo roślinny żyjący kosztem innego organizmu 2. człowiek żyjący z cudzej pracy

W świecie przyrody – począwszy od roślin przez ryby, owady i zwierzęta, a na ludziach skończywszy – występuje wiele typów pasożytów. Różnią się m.in. zdolnościami adaptacyjnymi. Niektóre, kiedy umiera ich żywiciel, migrują w poszukiwaniu kolejnego, inne spokojnie czekają, aż sam się pojawi – jedne i drugie nazywamy pasożytami względnymi. Są również pasożyty bezwzględne – organizmy, które, gdy ich żywiciel umiera, giną razem z nim, bo same nie potrafią przetrwać.

Można przyjąć, że podobne kategorie dotyczą ludzi. Naszym „żywicielem” może być państwowa służba zdrowia, nudny, aczkolwiek bogaty kochanek czy małżonek, bezpieczna praca w wielkiej korporacji, opiekuńczy rodzice lub inni członkowie rodziny, podarowana karta kredytowa (oczywiście do wykorzystania wyłącznie w sytuacjach awaryjnych) czy wreszcie jakakolwiek inna współczesna metoda „usidlenia”, powodując powolne pozbawianie człowieka siły, motywacji, charakteru i poczucia własnej wartości.

Do pewnego stopnia jesteśmy bezradni wobec faktu, że stajemy się pasożytami. Warto jednak pogłębiać świadomość, kim są nasi żywiciele i starać się pracować nad poszerzeniem obszaru wolności. Warto wiedzieć, kto lub co rządzi twoim światem.

Masz nadzieję, że wszystkie urzędy – lokalne i państwowe – robią, co tylko możliwe, by w pełni zaspokoić potrzeby twoje i twoich bliskich. Powinieneś się jednak głęboko zastanowić, komu naprawdę możesz zaufać, kto wykona całą tę robotę właściwie i bez niedoróbek. Warto o tym pomyśleć, gdy rodzi się pokusa przerzucenia odpowiedzialności na kogoś innego. Przecież za nasze bezpieczeństwo nie odpowiada żaden rząd, ale my sami. Łańcuch reakcji na zagrożenia jest tak silny, jak słabe jest jego najsłabsze ogniwo. Zadbaj zatem o to, by nie być najsłabszym ogniwem.

Być jak skała...

Jak wspomniałem, wytrzymałość każdego łańcucha zależy od jego najsłabszego ogniwa. Podstawą dobrego planu przetrwania jest właściwe przygotowanie i, co oczywiste, odrobina szczęścia. Większość ludzi budujących współczesną cywilizację stoi na jednej nodze. W czasach gwałtownych zmian brakuje im stabilności i równowagi. Stali się nadmiernie uzależnieni od otaczającej ich infrastruktury. Wystarczy wyciągnąć wtyczkę z gniazdka lub wyłączyć światło, by ich świat diabli wzięli, a wszystko to z powodu braku planu awaryjnego – większość społeczeństwa nie dba lub nawet nie dostrzega potrzeby posiadania takiego planu.

Nasi przodkowie doskonale wiedzieli, jak założyć ogród, przechowywać żywność i uzdatnić wodę do picia. Większość z nich twardo stąpała po ziemi, opierając się na dwóch nogach, gdyż mieli dogłębną wiedzę na temat tego, jakie umiejętności są niezbędne do przetrwania.

Moi dziadkowie z obu stron byli bardzo biedni. Żyli w rolniczej Dakocie Południowej, dorastając w czasach wielkiego kryzysu. W młodości mieszkali na farmach, polegając na darach natury, dobrej pogodzie, pracowitości i przyjaznych sąsiadach. Mój dziadek ze strony mamy zwoził z pola siano traktorem jeszcze jako 83-latek. Dopiero gdy traktor się przewrócił podczas podjazdu na skarpę, uznał to za sygnał do „przejścia na emeryturę”.

W czasach moich dziadków rządził zdrowy rozsądek. Gromadzenie zapasów i rzeczy potrzebnych do przetrwania nie było objawem paranoi. Osoby w potrzebie mogły liczyć na sąsiadów po kolejnym tornadzie, śnieżycy czy burzy z piorunami. Matka Natura raczej nie zmieniła swego charakteru, a jeśli już, to stała się jeszcze bardziej nieobliczalna. Mądrzy ludzie nadal robią zapasy na trudne czasy, gdy nie będzie się dało pojechać po zakupy nawet najwytrzymalszą terenówką.

Dorastałem w wyjątkowej atmosferze, w świecie ogrodów warzywnych, sadów owocowych, przetworów, polowań i wreszcie czegoś, co moja rodzina wciąż nazywa „starym, dobrym pionierskim duchem”. Był to czas, kiedy rządziła prostota i ludzie pomagali sobie wzajemnie, ponieważ tego chcieli, a nie czuli, że muszą. I w tym właśnie duchu piszę książkę o miejskim survivalu.

Mrówka i konik polny

„Odrobina wiedzy praktycznej jest warta nieskończenie więcej niż mnóstwo wiedzy nieużytecznej”

—Kahlil Gibran

Pewnego letniego dnia konik polny skakał sobie w najlepsze po polu, słuchając przez słuchawki muzyki i śpiewając. Minęła go mrówka, dźwigająca na plecach worek pszenicy, a do tego słoik miodu, pojemnik mleka w proszku i soli – wszystko to miało trafić do mrowiska.

– Czemu nie przystaniesz i nie porozmawiasz ze mną, zamiast tak się trudzić? – zapytał konik polny.

– Pomagam gromadzić zapasy na zimę – odrzekła mrówka. – I tobie, koleś, radzę zrobić to samo.

– Po co się martwić zimą? Przecież mamy w bród jedzenia!

Ale mrówka nie odpowiedziała i ruszyła swoją drogą. Kiedy nadeszła zima, konikowi polnemu szybko zabrakło jedzenia i stanęło przed nim widmo głodowej śmierci. Gdy zobaczył, jak mrówki korzystają z zapasów żywności, które zgromadziły latem, zrozumiał, jak ważne jest odpowiednie przygotowanie na chudsze czasy.

Posłużyłem się tą nieco uwspółcześnioną wersją bajki Ezopa z oczywistych powodów. Jesteś mrówką czy konikiem polnym? Skoro kupiłeś tę książkę, bez wątpienia masz zadatki na mrówkę. Pamiętaj jednak, że nie będziesz nią, dopóki nie wprowadzisz w życie treści, o których czytasz.

A może jednak daleko ci do mrówki? Może nieustannie gadasz, a robisz niewiele, bo wolisz założyć słuchawki, by się zrelaksować?

Znam wiele osób trąbiących nieustannie o Armagedonie, proroctwach Indian Hopi, końcu kalendarza Majów, powrocie Elvisa, statku-bazie, „Nowym Porządku Świata”, czarnych dziurach, epidemiach, zarazach, kurczącej się powłoce ozonowej, dniu Sądu Ostatecznego, zabójczych asteroidach oraz eksplodujących i umierających słońcach. Ludzie tego pokroju kończą zwykle swe wywody stwierdzeniem: „Cóż, w razie czego wiem, dokąd skierować swe kroki!”. Jeśli już mają się gdzieś udać, to prosto do mojego rondla, więc mam nadzieję, że przynajmniej przy okazji tej niepożądanej wizyty nieco się podtuczą.

Kiepscy naśladowcy mrówek, strzeżcie się! Wasza działalność prowadzi prosto do wybuchu masowej histerii. Zamknijcie się, proszę, i zróbcie wreszcie coś pożytecznego, zamiast straszyć innych. A przy okazji: trudno sobie wyobrazić coś bardziej aroganckiego niż założenie, że „w razie czego” skorzystacie ze schronienia i strawy kogoś, kto zadał sobie trochę trudu i odpowiednio przygotował, podczas kiedy wy nie robiliście absolutnie nic poza gadaniem.

Czymś innym jest pomoc tym, którzy starali się osiągnąć samodzielność, ale popadli w tarapaty na skutek nieszczęśliwego zbiegu okoliczności.

Jeśli jesteś zatwardziałym konikiem polnym, a niniejszą książkę, którą podsunęła ci zaprzyjaźniona mrówka, czytasz, choćby pobieżnie, to już należą ci się gratulacje! Wkrótce może się zdarzyć, że się zainteresujesz przymiotami mrówki, nawet jeśli będzie to wynikać wyłącznie z ciekawości.

Łowca i zdobycz:
klucz do psychologii przetrwania

„Wątpliwość i strach są rodzicami ludzkiego zachowania, a reszta przyzwyczajeń to ich dzieci”

—Pearl Dorris

To, co człowiek okazuje na zewnątrz, jest zaledwie echem tego, co się dzieje w jego wnętrzu. Jeśli w głębi duszy myślisz, że jesteś palantem, to nie spodziewaj się, że ludzie będą cię postrzegać w inny sposób.

Drapieżniki, do których zalicza się również człowiek, z upodobaniem polują na słabsze osobniki. W świecie zwierząt, jeśli np. wilk porwie się na silnego i zdrowego łosia, podejmuje ryzyko – gdy odniesie poważne, zagrażające życiu obrażenia, zaważą one na jego zdolności przetrwania lub nie, rzutując na jego łowieckie zdolności w przyszłości. Drapieżniki – zarówno zwierzęta, jak i ludzie – są mistrzami w odczytywaniu mowy ciała i subtelnych niuansów dotyczących potencjalnej zdobyczy. Drobny przestępca na ulicy ocenia swą przyszłą ofiarę w podobny sposób jak lew na prerii gazelę. Nie potrzeba do tego żadnych słów. Albo jest się odpowiednim celem, albo nie.

Drapieżność na ogół nie występuje na poziomie jednostkowym. Dotyczy grup, organizacji, a nawet miast i narodów. Do rzadkości należą skuteczne rozwiązania praktyczne pozwalające zmniejszyć poczucie lęku, bo często nikt nie zna jego prawdziwego źródła. Najpierw wkrada się wątpliwość, która albo wzmocni, albo znacznie osłabi naszą pewność siebie. Jeśli poczujemy się niepewnie, ktoś inny zacznie decydować, co jest najodpowiedniejsze dla naszego bezpieczeństwa.

Co gryzie Trevora

„Jeśli nie możesz ich przekonać, zdezorientuj ich”

—Harry S. Truman

W tej części wiele uwagi poświęcono zwalczeniu lęków, z którymi boryka się Trevor. Im więcej się o nich mówi, tym bardziej poważniejsze i trudniejsze do pokonania się wydają. To z kolei generuje strach i złość. Najpierw trzeba sobie poradzić z główną przyczyną problemu. Zajmowanie się wyłącznie skutkami ustawia nas w pozycji obronnej, skąd blisko do frustracji i bezsilności. Możemy się przez cały dzień opędzać od much, ale jeśli nie zareagujemy na przyczynę ich obecności, usuwając np. nieczystości z obejścia, to nie pozostanie nam nic innego, jak przywyknąć do ich towarzystwa. Jednym z najlepszych sposobów radzenia sobie z przyczyną problemu jest uczciwe i rzetelne postawienie sprawy.

W dzisiejszym świecie mało kto wie, co jest naprawdę konieczne i niezbędne do życia. Tym bardziej więc pozwalanie innym, by o tym za ciebie decydowali, przyczynia się do tego, że staniesz się obiadem na stole drapieżnika. Dlatego podstawą powinna być samodzielność i pewność siebie. To właśnie te cechy pomogą ci stawić czoła niezliczonym wyzwaniom w sytuacji zagrożenia. Gdy zadbasz o zaspokojenie podstawowych potrzeb, cała reszta na liście przygotowań zyska drugorzędne znaczenie.

Potrzeby i sposób, w jaki zabiera się do ich zaspokajania są kwestią indywidualną. Niektóre spośród koniecznych do przetrwania elementów, jak choćby woda do picia, żywność i schronienie niezbędne do zachowania prawidłowej temperatury ciała, nie podlegają dyskusji. Inne mają jednostkowy charakter – mogą dotyczyć na przykład lekarstw czy rzeczy przywracających równowagę i spokój ducha. Oddzielenie potrzeb rodziny od jej wymagań jest bez wątpienia jednym z najważniejszych zadań, które trzeba wykonać w drodze do niezależności.

Prawda o tobie leży w tym, co jesz, myślisz, czujesz, mówisz, robisz i na czym skupiasz uwagę

„Zmień swoje myślenie, a zmienisz swój świat”

—Norman Vincent Peale

Prawdziwi adepci sztuki przetrwania doskonale wiedzą, że zanim się zmierzą z wyzwaniami świata zewnętrznego, muszą odnaleźć porządek w sobie. Jeśli twoje serce i mózg wypełniają strach, zwątpienie i chaos, nie licz na spokój ducha. Pewność siebie i wynikająca z niej zdolność do konstruktywnego działania wypływają z twojego wnętrza i nie da się ich kupić. Wraz z pewnością siebie pojawia się poczucie stabilizacji i odporność na stres, które tak bardzo się przydają, gdy wokół panuje chaos.

Świadome kierowanie własnej energii na drogę (słabo przetartą) do samodzielności

„Istnieją dwa równoległe światy. Jeden to świat przyczyn, a drugi – skutków!”

—El Morya

Jeśli ograniczasz się do usuwania negatywnych skutków działań, zamiast docierać do ich przyczyn, masz spory problem. W ten sposób dajesz się zepchnąć na pozycje obronne, znajdując bez trudu wytłumaczenia swoich zachowań. Innymi słowy, stajesz się ofiarą, zrzekając się prawa do kreowania rzeczywistości i akceptując wszystkie pozorne ograniczenia. To ty decydujesz o kształcie swego życia.

Według Koła Praw ludzie, którzy wszystko krytykują i potępiają, przyciągają więcej nieszczęścia, niż im jest pisane, gdyż negatywne nastawienie kumuluje się i wraca do nadawcy. Jako że to prawo jest uniwersalne, ma również zastosowanie wobec osób promieniujących szczęściem, harmonią i optymizmem – ci z kolei otrzymują zwrotnie spotęgowaną dawkę pomyślności. Spokojne wejrzenie we własne życie pozwala poznać jego prawdziwą naturę: konsekwencje naszego zachowania mogą być największą przeszkodą na drodze do szczęścia.

Różowe okulary Trevora

„Jakie są TWOJE TYPOWE MYŚLI, taki będzie CHARAKTER twojego UMYSŁU, jako że dusza jest OBRAZEM MYŚLI”

—Marek Aureliusz

Jeśli ktoś zachowuje samokontrolę, panuje nad myślami i uczuciami, zastępując te negatywne pozytywnymi, zewnętrzne sfery ulegają przeobrażeniu – zostaje wyłącznie radość i oświecenie. Tam, gdzie jest radość, nie ma winy lub złości, chociaż człowiek wciąż z łatwością potrafi doświadczać obu tych uczuć jednocześnie.

Jeśli widzisz świat wyłącznie w ciemnych barwach, to, gdy wydarzy się coś złego, powiesz z pewnością: „A nie mówiłem? Świat jest straszny…”. Utwierdzisz się w miłym przekonaniu, że miałeś rację, a to podbije twe ego, bo uwielbiasz mieć rację. Osoba koncentrująca się na jasnych stronach rzeczywistości zostanie wynagrodzona zwielokrotnioną dawką szczęścia. Takie postawy mogą być „zaraźliwe” – każdy z nas ma bowiem wpływ na innych. Czyjeś odważne czy bohaterskie zachowanie może uwolnić w innych pokłady odwagi, dodać im siły i pewności siebie, skłonić do porzucenia roli ofiary.

Kreatywna siła słowa „JESTEM”

„JESTEM to kreatywne słowo; to pierwsze słowo, od którego zaczęła się kreacja i z którego cała kreacja pochodzi”

—A.D.K. Luk

„Jestem” to potężne słowo, którego użycie jest manifestacją indywidualnego bytu. Dopiero po nim wprowadza się inne elementy, zarówno pozytywne, jak i negatywne. Słowo „jestem” ma ogromny wpływ na twoje życie, określa je. Jest dowodem na to, że nikt poza tobą nie ma władzy nad twoim życiem. Nikt nie wypowie tego słowa w twoim imieniu – to wyłącznie twoja działka – „jestem” i wszystko to, co dodasz do tego słowa, definiuje twój świat.

Kiedy odmieniasz zaimek „ja” – „mnie”, „mną”, „moje” – nigdy nie łącz go z negatywnymi słowami lub stwierdzeniami. Kiedy już uświadomisz sobie potencjał tego słowa, zaczniesz zauważać, jak często w ciągu dnia z ust twoich lub twoich bliskich padają stwierdzenia o negatywnym znaczeniu. Będą to charakterystyczne, wypowiadane nieświadomie zdania typu: „jestem niewystarczająco dobry”, „jestem niewystarczająco bogaty”, „jestem niewystarczająco piękny”, „jestem niewystarczająco zdrowy” itp. Zauważ, z jak wielką łatwością ludzie ogłaszają światu swoje nieszczęścia, niedostatki i choroby. A ponieważ zawarta w nich siła działa bez względu na intencje, osoby te otrzymują jeszcze więcej nieszczęścia, niedostatku, chorób i bolesnych doświadczeń.

Jeśli wprowadzisz do swego życia więcej pozytywnych wartości i myśli (a do słownika więcej pozytywnych słów), szybko zauważysz pozytywną zmianę. Jeśli twoje życie wydaje ci się nic niewarte i manifestujesz to ciągle i z upodobaniem, masz już dowód na to, że ta zasada działa, z tym że na razie w niewłaściwym kierunku! Na szczęście zawsze można wyjść z tego, w co się wdepnęło. Nawet jeśli lubisz się delektować swymi niepowodzeniami i niedoskonałościami i nie potrafisz lub nie chcesz dostrzec swych zalet i jasnych stron życia, musisz wreszcie ZERWAĆ z „negatywnym jestem”. Wkrótce zaczniesz zauważać pozytywy, myśleć o nich i mówić.

Przejmij kontrolę nad swoim światem, przestań być ofiarą wykreowanego przez samego siebie obrazu siebie i rzeczywistości. Stopniowo, ale konsekwentnie i zdecydowanie zmierzaj do tego, by pozytywne nawyki zajęły miejsce tych bezproduktywnych. Nie walcz z negatywnymi przyzwyczajeniami – nie zajmuj się nimi w ogóle. Po prostu skup się na tym, co chciałbyś mieć i manifestuj „pozytywne jestem”. Negatywne nawyki znikną same, gdy przestaną zajmować twoje myśli, uczucia, słowa i działania. W ten sposób, zmieniając przyzwyczajenia, zmienisz swoje życie.

Twoja odpowiedzialność wobec życia

„Jesteśmy tym, co w swoim życiu powtarzamy. Doskonałość nie jest jednorazowym aktem, lecz nawykiem”

—Arystoteles

Aby wprowadzić to wszystko w czyn, nie możesz się koncentrować na katastrofach i chaosie. Nie ma w tym sprzeczności; to zdrowy rozsądek kształtuje nasze życie. Nie myśl o niedostatkach i ograniczeniach. Nie myśl obsesyjnie o zagrożeniach i lękach – nie warto się skupiać na rzeczach, których nie chcemy w naszym życiu.

Moim celem jest skłonienie czytelnika do przyjęcia pozytywnej postawy, koniecznej, by przygotować siebie i rodzinę do pokonania potencjalnych zagrożeń. Chcę także zachęcić do pozytywnego myślenia i rozwijania samodzielności, oznaczającej m.in. pewność siebie przy pokonywaniu wątpliwości i lęków. Nie twierdzę, że w sytuacji zagrożenia nie doświadczysz strachu – raczej doświadczysz – ważne, byś – zamiast ulegać paraliżującym katastroficznym wizjom – umiejętnie wykorzystywał swą wiedzę i doświadczenie.

Nie twierdzę również, że ignorancja zapewni ci szczęście. Staraj się śledzić ważne wydarzenia na świecie, by móc odpowiednio zadbać o rodzinę. Koncentruj się na pozytywach. Nie daj się przytłoczyć nawałowi informacji o wstrząsających światem tragediach. Jeśli jednak po raz kolejny wpadniesz w szpony chaosu, zajmij się czymś, co przyniesie pozytywne skutki. Kiedy już dzięki systematycznie powtarzanym ćwiczeniom wejdziesz na ścieżkę właściwych nawyków i odrzucisz negatywną rzeczywistość, będzie ci łatwiej zachować spokój w obliczu zagrożeń. Przecież tyle samo wysiłku wymaga myślenie o czymś pozytywnym, jak i negatywnym. Zwrot pozytywnej energii zdecydowanie przewyższy nakłady poniesione na jej uzyskanie a jej zbawienny wpływ odczujesz w każdej dziedzinie twego życia.

Poczucie wdzięczności

„Człowiek przyjmuje dar nowego dnia zbyt lekko”

—Kuthumi

Każdemu z nas zdarza się użalać nad sobą. Lamentujemy wówczas, że nie jesteśmy wystarczająco dobrzy, piękni, bogaci, że czegoś nam brakuje i z tego powodu nie czujemy się szczęśliwi i spełnieni. Narzekamy tak, mieszkając w ciepłym domu z wszelkimi wygodami i zasobną lodówką, mając prawie wszystko, czego rzeczywiście potrzebujemy.

Często nie zauważamy, jakimi jesteśmy szczęściarzami i jak wiele mamy. Na ogół nie widzimy źródła tego całego dobra, a dostatek przyjmujemy jako coś naturalnego, przekonani, że będzie nam towarzyszył już zawsze. Dotyczy to niemal każdego i niemal każdy sprawdził na własnej skórze, co oznacza powiedzenie „nie wiesz, co masz, dopóki tego nie stracisz”. Ludzie, którzy zapisują się na kursy przetrwania w terenie z wykorzystaniem prymitywnych technik survivalowych szybko odkrywają, jak poważnym wyzwaniem jest zaspokojenie własnych potrzeb w trudnych warunkach. Krótko mówiąc, niemal zawsze dostają po głowie i z pokorą wracają do cywilizacji. W tym samym czasie poziom wdzięczności moich uczniów osiąga niebotyczny poziom. Rzeczywiście CZUJĄ, czasami po raz pierwszy w życiu, że są prawdziwymi szczęściarzami; zaczynają również rozumieć, jak niewiele trzeba do szczęścia. Krótko mówiąc, natura dała im nauczkę, że należy szanować to, co się ma, i wytworzyła w ich umysłach wdzięczność i szacunek, wzmacniając tym samym ich wewnętrzną siłę.

Magia wdzięczności polega na tym, że rodzi jeszcze większą obfitość. Dziękując światu za wszelkie łaski i dary, dostaje się wciąż więcej i więcej. Dobro przyciąga dobro, pamiętacie?

Jeśli dopadnie cię zwątpienie, pomyśl o rzeczach, za które powinieneś być wdzięczny. Spróbuj utrzymać ten stan, a szybko poczujesz ulgę, gdyż natychmiast się pojawi to budujące uczucie wdzięczności. To wielka, pozytywna siła, która pomaga przede wszystkim chronić się przed nieszcześciami.

Dlaczego wciąż robię wycieczki w stronę takich „ezoterycznych wariactw”, zamiast zwyczajnie doradzić, co kupić do jedzenia lub w jaką zaopatrzyć się amunicję? Obudź się i zaakceptuj swoją wolność jako coś najważniejszego! Usunięcie przyczyny sytuacji kryzysowej jest o wiele ważniejsze, niż radzenie sobie z jej skutkami. Jesteś swym najważniejszym survivalowym narzędziem! Zapobieganie zagrożeniom zaczyna się na poziomie zwyczajnego życia i zależy od tego, jak kieruje się myślami, emocjami, słowami i czynami. Twoje bezpieczeństwo zależy od właściwego wykorzystania twych zdolności i umiejętności. Jesteś panem swojego świata, więc przestań narzekać, obwiniać się, szukać wymówek i przerzucać odpowiedzialność na innych. Nie daj się przytłoczyć czarnym scenariuszom! Nie zgadzaj się na ograniczenia! Tworzą je ludzie, którzy nie mają nad tobą żadnej władzy! I najważniejsze: uwolnij się od własnych ograniczeń i poczucia, że jesteś ofiarą. Głowa do góry! Stopniowo eliminuj to, co cię ogranicza i korzystaj ze swojej siły! Scenariusze survivalowe w 90% bazują na psychologii. W głównej mierze to właśnie psychologia decyduje o fizjologii, tworząc trujący koktajl stresu i strachu.

W okowach stresu i strachu

„Zabija nas nie stres, lecz nasza reakcja na niego”

—Hans Selye

Według szacunków aż 40% ludzi będzie się musiało w swoim życiu zmierzyć z jakąś katastrofą. Jak łatwo sobie wyobrazić, wartość ta jest zapewne zdecydowanie wyższa w przypadku krajów rozwijających się. Traumatycznym przeżyciom towarzyszą powtarzalne uczucia i choć nawet początkowo mogą nie zostać zamanifestowane jako czysty strach lub panika, i tak wpłyną na ciało i umysł człowieka w podobny sposób.

W czasie katastrofy i tuż po niej ludzie prezentują całą gamę zachowań: od ekstremalnej odwagi lub paniki, poprzez niedowierzanie, aż po całkowitą apatię. Dzieje się tak dlatego, że próbują przetworzyć chaos i znaleźć w nim jakiś sens. U ocalonych (oraz ratowników, potencjalnych „ofiar drugiego rzutu” z uwagi na długotrwałe przebywanie w strefie ekstremalnego zagrożenia) mogą wystąpić różne zmiany o charakterze fizycznym, emocjonalnym, poznawczym i behawioralnym, które będą odbiegać od normalnych zachowań. Nieznośne poczucie straty, zarówno w przypadku ukochanej osoby, jak i cenionego przedmiotu, zawsze odciska piętno na ludzkiej psychice. Niektórzy ocaleni mogą popaść w odrętwienie. Osoby takie, często nazywane „chodzącymi rannymi”, wydają się oszołomione i zdezorientowane, podczas gdy inni wykazują się inicjatywą i w altruistyczny sposób pomagają bliźnim. Podobnie jak w przypadku pudełka czekoladek Forresta Gumpa, w którym nie wiadomo, na co się trafi, trudno przewidzieć zachowanie swoich najbliższych w obliczu poważnej katastrofy. Nawet najtwardsze jednostki, wytrenowani w radzeniu sobie z katastrofami eksperci, nie zawsze radzą sobie z ekstremalnymi skutkami jakiegoś nieszczęścia. Z tego powodu członkowie personelu ratowniczego, zarówno cywilni, jak i wojskowi, obowiązkowo składają raport po każdym traumatycznym wydarzeniu.

Na skutek katastrofy twoi bliscy mogą cierpieć na bóle głowy, apatię i depresję, mieć problemy ze snem, popadać w zmienność nastrojów, frustrację i złość, mogą im się również zmienić preferencje żywieniowe, może ich dopaść poczucie winy, izolacji i bezsilności. Na chaos szczególnie wrażliwe są dzieci, których egzystencja w dużej mierze zależy od codziennej rutyny. W przypadku jej zaburzenia mogą powrócić nawyki z wczesnego dzieciństwa, jak np. moczenie się, ssanie palca oraz senne koszmary. Do rzadkości nie należy też płaczliwość, skłonność do krzyku, strach przed oddalaniem się od opiekunów lub totalna izolacja. Zdarzały się również sytuacje, gdy dzieci zupełnie odcinały się od złych doświadczeń, wyrzucając traumę całkowicie ze swojej pamięci.

Chociaż niniejsza książka kładzie największy nacisk na zagadnienia fizyczne, koncentrując się na rzeczach niezbędnych do utrzymania się przy życiu, to już wielokrotnie podkreślałem zasadnicze znaczenie zachowania zdrowia psychicznego. Żadne rzeczy materialne ani umiejętności nie mają znaczenia dla człowieka, który jest psychicznym wrakiem. Po traumatycznym doświadczeniu jest bardzo ważne, by rodzina znalazła czas na dyskusję o tym, jak każdy jej członek się czuje. Rozmowa pozwoli uwolnić stres i pomoże zrozumieć, że w tym trudnym położeniu człowiek nie jest sam. Podczas rozmów należy uważnie słuchać, bez obwiniania się lub osądzania. Ostatnią rzeczą, jakiej potrzebuje ocalony, jest kolejny obciążający scenariusz z gatunku: „A co by było, gdyby…?”. Jeśli przyszło się zmagać ze swoją traumą samotnie, należy szukać z kimś kontaktu. Trzeba się czymś zająć, pozostać aktywnym, ale jednocześnie zachować odpowiedni margines, by móc dzielić się energią z innymi. Należy zadbać o swoje ciało, dać mu odpocząć, nakarmić je i nawodnić. Ocalonym, którymi owładnie myśl ratowania całego świata, grozi załamanie, jeśli ktoś ich nie zmusi do zrobienia sobie przerwy. Każde plemię jest tak silne, jak jego najsłabsze ogniwo, więc każdy musi mieć baczenie na kondycję pozostałych.

Klasyczne reakcje na traumatyczne doświadczenia

Fizyczne:

ból głowy

zawroty głowy

nudności

rozstrój żołądka

zaparcie

rozwolnienie

zgrzytanie zębami

zmęczenie

drżenie

nadpobudliwość

zaburzenia snu i koszmary

Mentalne:

zagubienie i dezorientacja

utrata pamięci

zaprzeczanie

utrata zdolności do podejmowania decyzji

brak koncentracji

Emocjonalne:

szok

strach, panika i ekstremalne pobudzenie

depresja, apatia i smutek

płaczliwość i skłonność do krzyku

poczucie przytłoczenia

poczucie winy

odrętwienie, odrzucenie i poczucie nierzeczywistości

Behawioralne:

izolacja i wycofanie

poirytowanie

ekstremalna gadatliwość lub milczenie

wzrost lub spadek apetytu (obżarstwo/poszczenie)

podejrzliwość i paranoja

destrukcyjne zachowania wobec siebie oraz innych

wzrost intensywności palenia papierosów, picia alkoholu lub zażywania narkotyków

skłonność do wzburzenia i kłótliwości

zmiana potrzeb i funkcji seksualnych

Dzieci są szczególnie podatne na stres związany z niebezpiecznymi sytuacjami. Nie wolno ich pozostawiać samym sobie oraz ignorować ich uczuć. Trzeba z nimi rozmawiać o tych uczuciach i słuchać, co mają do powiedzenia. Powinny wiedzieć o niebezpieczeństwie tyle, ile są w stanie zrozumieć: jak do tego doszło, że jest już po wszystkim i że już nic im nie grozi. Warto poświęcić dzieciom więcej czasu, nie stronić od czułych gestów i przytulania, starając się ugruntować w nich poczucie, że zagrożenie już minęło. Dzieci, z natury bardzo spostrzegawcze, od razu zauważają, jak dorośli reagują w sytuacji zagrożenia. Jeśli się im nie mówi prawdy, szybko się orientują w rzeczywistej sytuacji, więc warto być wobec nich uczciwym. Demonstrując jednocześnie zdecydowaną postawę, dajemy dzieciom potwierdzenie, że wszystko jest pod kontrolą… nawet jeśli do końca tak nie uważamy.

Kobiety i mężczyźni reagują na stres odmiennie i pewne rezultaty tych różnic mogą nawet zaskakiwać. Nie pozwól mamie lub cioci matkować każdemu za cenę jej zdrowia. Tata lub wujek może reprezentują pokolenie, które oczekuje od mężczyzn twardej postawy i unikania rozmów o uczuciach. W czasach wielkiego kryzysu to moja babcia często podtrzymywała płomień nadziei, gdy przygnębiony dziadek zasiadał przy pustym stole w kuchni, kryjąc twarz w dłoniach. W czasie próby dla całej rodziny trzeba być maksymalnie pomocnym, tolerancyjnym i kochającym. Kiedy każdy wie, że wszyscy jadą na tym samym wózku, wykazując odwagę do dzielenia się uczuciami po katastrofie, stres można złożyć na barki większej ilości osób, a nie jednej lub dwóch.

Zespół stresu pourazowego

Często uważa się, że zespół stresu pourazowego dotyczy tylko weteranów wojennych, ale nic bardziej mylnego. PTSD dotyka setek tysięcy ludzi i może dotyczyć każdego (badania dowiodły, że bardziej podatne są kobiety), kto przeszedł lub był świadkiem groźnych dla życia wydarzeń, takich jak poważne wypadki, katastrofy naturalne, przemoc lub wojna. W gruncie rzeczy jest on potężną fizyczną i emocjonalną reakcją na wspomnienie traumatycznego wydarzenia, którego skutki mogą trwać tygodnie, miesiące lub nawet lata od dramatycznych chwil.

Na większe ryzyko wystąpienia PTSD są narażeni ludzie, którzy znaleźli się w samym środku katastrofy, ci, na których działało wiele czynników stresogennych jednocześnie, i/lub ci, którzy już wcześniej doświadczyli jakiejś traumy. Świeżo przeżyte urazy mogą rozdrapać stare rany i uaktywnić dawne lęki. Takie wydarzenia, jak bezpośrednie zagrożenie życia, bycie świadkiem czyjejś śmierci, widok zwłok, ekstremalne zniszczenia lub bolesna strata, w obliczu braku wsparcia, przemęczenia, głodu, pragnienia oraz zakłócenia rytmu snu, potrafią uniemożliwić człowiekowi normalne funkcjonowanie.

Symptomy PTSD mogą wystąpić wiele lat po traumatycznym wydarzeniu, ale zazwyczaj objawiają się w ciągu trzech miesięcy od wypadku i przyjmują jedną z trzech charakterystycznych postaci: ponowne przeżywanie, unikanie i hiperpobudzenie. Ponowne przeżywanie odnosi się do wspomnień katastrofy, które nagle stają jak żywe przed oczami. Mogą być one łagodne lub drastyczne i czasem silnie wpływają na normalne funkcjonowanie jednostki. Niektóre są tak intensywne, że ma się wrażenie przeżywania na jawie ponownie tej samej traumy. Do normy należą również koszmary senne. Także unikanie jest typowe dla osób dotkniętych PTSD, a objawia się obawą przed budowaniem lub pozostawaniem w bliskiej relacji z przyjaciółmi lub rodziną. Osoby dotknięte tym symptomem za wszelką cenę unikają sytuacji przypominających inicjalną traumę. Mogą mieć problemy z opanowaniem złości, żalu lub strachu, które są zdolne nawet nieświadomie wpływać na ich zachowania. Hiperpobudzenie oznacza nieustanny strach przed powtórzeniem się traumy. Poszkodowani mogą mieć kłopoty z pamięcią, koncentracją i snem. Ich „lont” jest krótki, więc łatwo się denerwują lub stają się reaktywni w wyniku nieświadomej prowokacji lub nawet bez niej.

Statystycznie połowa osób dotkniętych PTSD dochodzi do siebie w ciągu trzech miesięcy bez formalnego leczenia medycznego. Ci, którzy czują, że nie mogą odzyskać kontroli nad swoim życiem, gdyż wystąpiły u nich trwałe zmiany zachowań, trwające ponad miesiąc, powinni poszukać profesjonalnej pomocy psychologicznej.

Psychologiczny czynnik strachu

„Możemy się bać lub być gotowi, i Amerykanie się nie boją”

—Tom Ridge, były sekretarz Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego

W momencie traumatycznego zagrożenia, nieważne w jakim miejscu na świecie, człowiek odczuwa strach. Trzeba zaakceptować ten fakt, a jego skutki nie będą aż tak paraliżujące, gdy przyjdzie się zmierzyć z prawdziwym kryzysem.

Podczas gdy pierwsza reakcja ciała na strach uratowała niezliczoną liczbę ludzkich istnień i jest znana od zarania dziejów, to długotrwały stres z powodu strachu oraz szkody, jakie wyrządza w ludzkim ciele, zostały klinicznie udowodnione zaledwie kilka dekad temu.

Kiedy mózg dostrzega „strach o przeżycie”, układ współczuły (SNS) wariuje, uwalniając natychmiast do organizmu ogromne ilości hormonu stresu – adrenaliny (epinefryny). Ta reakcja na stres zachodzi automatycznie i jest dosłownie poza wszelką kontrolą. Chemiczny koktajl stanowi fundament mechanizmów obronnych organizmu, podstawę błyskawicznej reakcji na zagrożenie, objawiającej się poprzez szybsze bicie serca i tłoczenie krwi, wyższe ciśnienie oraz wzrost poziomu cukru. Reakcja jest kierowana z organów do większych grup mięśni, skutkując zwiększeniem wydolności organizmu. Ponieważ odbywa się to wszystko w warunkach przyspieszonego oddechu, do świeżo zaktywowanych włókien mięśniowych trafia więcej tlenu. W tym samym czasie pojawia się potliwość, której zadaniem jest chłodzenie mięśni. Mniejsze naczynia krwionośne rąk i nóg kurczą się, by zredukować krwawienie w przypadku ewentualnego zranienia, ustaje trawienie, pojawia się też drżenie mięśni. Źrenice się zwężają, redukując głębokość widzenia, które staje się niewyraźne. Jakby tego było mało, zawęża się pole widzenia – ma teraz postać tunelową. Z uwagi na wydłużony czas reakcji na zagrożenie człowiekowi zaczyna się wydawać, że czas płynie wolniej (tachypsychia).

Czynniki decydujące o kłopotliwym przejęciu pełnej kontroli przez SNS

•dokuczliwość odczuwanego strachu

•czas dostępny na reakcję

•wiara w umiejętności i trening

•doświadczenie w radzeniu sobie ze strachem

•suma fizycznego wysiłku w połączeniu z niepokojem

Badacze spędzili całe lata na wyjaśnianiu, dlaczego stres pogarsza sprawność działania u żołnierzy na froncie, nie mogąc pogodzić szybszego bicia serca z ogólnie słabszymi czynnościami ruchowymi. Odkryli w końcu, że przy pulsie równym 115 uderzeniom serca na minutę lub szybszym gwałtownie spadają zdolności motoryczne. Przy ponad 145 uderzeniach na minutę to pogorszenie jest już drastyczne. Dla kontrastu, w chwilach wielkiego stresu nie zauważono spadku sprawności motorycznej!

Gdy zaczyna się fizjologiczny chaos, układ współczulny (SNS) rządzi ciałem niepodzielnie, kontrolując wszystkie świadomie i nieświadomie działające systemy aż do chwili wyeliminowania źródła zagrożenia, gdy władzę ponownie przejmuje obwodowy układ nerwowy (PNS). Policjanci podczas rutynowego patrolu, gdy mają w środku nocy wyważyć drzwi, doświadczają relatywnie niskiego poziomu aktywności SNS, który skutkuje szybszą akcją serca i przyśpieszonym oddechem, drżeniem mięśni i niepokojem. Jeśli jednak jest się ściganym przez głodnego, jednookiego, jednorękiego, a do tego latającego potwora, SNS osiąga wysoki poziom w reakcji na zdecydowanie większe zagrożenie życia spotęgowane presją czasu. Tak ekstremalne warunki źle wpływają na widzenie, rozumienie i motorykę.

Fizyczne i psychologiczne czynniki strachu

Podczas gdy reakcje na strach i stres lub niepokój są z grubsza identyczne, to niepokój zazwyczaj nie występuje w tak intensywnej postaci jak strach i trwa znacznie dłużej, doprowadzając do specyficznych stanów lękowych. Przykładowo – podana w radiu informacja o nadchodzącym tornadzie będzie źródłem stresu i wywoła niepokój, tymczasem trzeszczący dom atakowany z furią przez tornado wywoła strach.

Fizyczne symptomy strachu:

Szybsze bicie serca

Płytki oddech

Duszności

Suchość w ustach, wyższy głos, jąkanie się

Zwiększone napięcie mięśniowe, drżenie i osłabienie

Pocenie się dłoni, stóp i pod pachami

Rozszerzone źrenice

Sensacje żołądkowe, skłonność do omdleń i nudności

Nadwrażliwość na hałas

Psychologiczne symptomy strachu:

Szok, otępienie, wyparcie, bezsilność

Mętlik w głowie, problemy z pamięcią i koncentracją

Poirytowanie, niechęć lub pasywność, stupor

Gadatliwość przechodząca w totalne milczenie

Niepokój

Panika, nadpobudliwość

Poczucie nierealności, społecznego wycofania i bezosobowości

Smutek, płaczliwość, szlochanie

Słuchowe i wzrokowe halucynacje

Problemy ze snem i apetytem

Kolejne problemy pojawiają się, gdy człowiek dostrzega, że nie ma pełnej kontroli nad fizjologiczną reakcją na ekstremalny stres i powrotem do władzy PNS. To układ współczulny mobilizuje zasoby organizmu do radzenia sobie z różnymi scenariuszami przetrwania, niczym wewnętrzny „fizjologiczny wojownik”, natychmiast udający się na linię frontu, bez względu na okoliczności. PNS zajmuje się systemem trawiennym organizmu i procesem odnowy. Działa jak fizjologiczny odpowiednik tymczasowego administratora, wypełniającego zadania na dziś i jutro.

Kiedy ciało jest wystawione na działanie stresu, naturalną równowagę pomiędzy dwoma układami nerwowymi trafia szlag i fizjologiczny wojownik wkracza do boju (mechanizm „walcz lub uciekaj”). Ponieważ energia całego ciała jest skierowana na przetrwanie, także administrator trafia w sam środek bitwy, a zbędny PNS nagle się wypróżnia, czasami dosłownie. Tysiące weteranów II wojny światowej przyznało się do moczenia się lub wypróżniania w spodnie podczas bezpośredniej walki, potwierdzając tym samym, jakie mogą być rzeczywiste konsekwencje wyłączenia się PNS.

Ciało musi wykonać ogromną pracę, by zachować taki stan pobudzenia. Gdy kryzys dobiega końca, przypomina o sobie PNS, co pod względem fizjologicznym przejawia się w postaci uczucia niesamowitego wyczerpania na wszystkich poziomach. Ale jest coś jeszcze. Przetrwanie w realiach wielkiego miasta przypomina nieustanną jazdę w górę i dół na kolejce górskiej, więc nieszczęsny ocalony staje się niewolnikiem stałej obecności chemicznego koktajlu, który najpierw kłuje intensywnie adrenaliną, by następnie tonować nastroje za pomocą PNS. Naturalna dotychczas i przydatna reakcja organizmu na niebezpieczeństwo zaczyna słabnąć, pozostawiając ocalonego w stanie olbrzymiego fizycznego, emocjonalnego i mentalnego wyczerpania. Innymi słowy, istoty ludzkie posiadają trzy podstawowe mechanizmy obronne: wizualny, poznawczego rozpoznania i motorycznego działania. W obliczu stresu, wszystkie trzy na nic się zdają.

Fizjologiczne reakcje na strach można podzielić na cztery główne grupy:

1.Strach zakłóca procesy metaboliczne. Ciało wytwarza ciepło w procesie trawienia pożywienia. Jeśli jego przebieg zostaje zakłócony, wychłodzony organizm ma problemy z utrzymaniem właściwej temperatury. Stąd już prosta droga do szybkiej hipotermii. Trawiąc pożywienie, organizm wytwarza energię, która może zostać spożytkowana do stworzenia cieplejszego mikroklimatu w domu, pomocy sąsiadowi w zbieraniu i rąbaniu drewna na opał lub założenia kompostownika w ogrodzie.

2.Strach niekorzystnie wpływa na cyrkulację. Podstawowy kurs pierwszej pomocy podkreśla przede wszystkim znaczenie wentylacji, oddychania i cyrkulacji. System cyrkulacji to sposób, w jaki organizm zaspokaja swoje potrzeby, dostarczając tlen do komórek, usuwając metaboliczne odpady oraz utrzymując właściwą ciepłotę. W niskich temperaturach przepływ krwi jest podstawowym mechanizmem, dzięki któremu organizm utrzymuje właściwą temperaturę wszystkich, nawet najbardziej peryferyjnych narządów. Zakłócona cyrkulacja drastycznie zmniejsza szanse na przeżycie zarówno w gorącym, jak i zimnym klimacie. Co więcej, na obieg wewnętrzny źle też działa odwodnienie.

3.Strach niekorzystnie wpływa na prawidłowe postrzeganie. Zdolność rozpoznawania rzeczy jest najważniejszym narzędziem zapobiegającym sytuacjom zagrożenia i radzenia sobie z nimi. Niewłaściwe odczytywanie bodźców bez wątpienia zwiastuje niepowodzenie w obliczu kryzysu. Takie symptomy, jak choćby upośledzenie słuchu, widzenie tunelowe, irracjonalne zachowanie, szybkie przemarzanie i niezdolność do jasnego myślenia zawsze są produktem stresu związanego z zagrożeniem życia. Trzeba zrobić wszystko, co się tylko da, by zrelaksować i uspokoić siebie i swoją rodzinę, kierując energię wszystkich na czynniki wolne od stresu.

4.Strach zakłóca ogólną motorykę ciała. Chociaż fenomen ten jest obserwowany i dokumentowany od setek lat, a badany naukowo od początku XIX w., naukowcy wciąż nie potrafią do końca wyjaśnić, dlaczego stres ogranicza czynności ruchowe organizmu.

Wyróżniamy trzy typy czynności ruchowych decydujących o skoordynowanym działaniu ludzkiego ciała: podstawowe, wyspecjalizowane i złożone. Te pierwsze oznaczają działanie większych grup mięśni ciała – przykładowo całej ręki lub nogi podczas biegania, skakania, pchania, ciągnięcia i zadawania ciosów. Wyspecjalizowane czynności ruchowe odnoszą się do bardziej precyzyjnych, specjalistycznych ruchów, jak nawlekanie nitki na igłę lub korzystanie z telefonu komórkowego. Złożone czynności ruchowe obejmują wszystkie czynności związane z wykonaniem określonego zadania, jak np. przeprowadzenie reanimacji sercowo-płucnej czy wymiana koła w samochodzie. W rzeczywistości problem polega na tym, że pod wpływem stresu wyspecjalizowane i złożone czynności ruchowe ulegają gwałtownemu pogorszeniu. Bardzo szczegółowe działanie, jak np. odpalenie na wietrze papierową zapałką kuchenki turystycznej, staje się prawie niewykonalne w warunkach psychologicznej presji i fizjologicznego przypływu adrenaliny, kiedy nawet najprostsze czynności urastają do rangi prawdziwego wyzwania. Gdy już przysłowiowe pociski zostały wystrzelone, osoba wystawiona na działanie stresu przestaje myśleć przodomózgowiem, co wyróżnia nas jako istoty ludzkie, „przechodząc” na śródmózgowie, prymitywną część, która niczym się nie różni od mózgu zwierząt.

Dla kontrastu, podstawowe czynności ruchowe nie są podatne na działanie ekstremalnego stresu, łatwiej i szybciej się ich człowiek uczy – wystarczy kilka minut treningu, by wytworzyć powtarzalne wzorce. Między innymi z tego powodu należy kupować lub konstruować jak najprostszy sprzęt ratunkowy, taki którym będzie można się posługiwać na bazie podstawowych czynności ruchowych. Warto na przykład zainwestować troszkę więcej pieniędzy w kuchenkę turystyczną z wmontowaną zapalarką iskrową, niż skazywać się na użeranie się z zapałkami. Gdyby zapalarka się zużyła lub zepsuła, zawsze można powrócić do koncepcji z zapałkami. Niestety, trening survivalowy bardzo często ignoruje tę fundamentalną prawdę, promując bardzo złożone, specjalistyczne umiejętności i wzorce zachowań, które na niewiele się zdają w sytuacji realnego zagrożenia. Błędy w szkoleniu często są przyczyną nieumiejętnego wykorzystania nabytej wiedzy w obliczu prawdziwego niebezpieczeństwa.

Od dawna znasz powiedzenie, że strach zabija, a teraz już wiesz dlaczego. Wiedza i praktyka to potęga. Im więcej będziesz miał na koncie treningu w radzeniu sobie z sytuacjami, które mogą zagrażać życiu twojej rodziny, tym skuteczniejsze będzie twoje działanie, gdy przyjdzie się z taką sytuacją zmierzyć.

Wskazówki dotyczące radzenia sobie ze strachem i kontroli nad nim

Lektura prawdziwych historii ludzi ocalonych potwierdza tezę, że jeśli zaczyna się robić gorąco, to…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej