Czas na działanie jest teraz.
Nigdy nie jest za późno, by coś zrobić.
Antoine de Saint-Exupéry

Wprowadzenie

Chociaż katastrofy i poważne incydenty są nadal rzadkimi zdarzeniami, międzynarodowe statystyki pokazują, że w ostatnich dziesięcioleciach ich liczba rośnie. Zwiększająca się liczba konfliktów zbrojnych, terroryzm, kryzysy migracyjne, powodzie, wichury oraz pandemia udowodniły, i to dość brutalnie, że nic nie jest nam dane raz na zawsze, i kazały ponownie się przyjrzeć naszym planom. To, co kiedyś było tematem filmów katastroficznych, teraz możemy obserwować na żywo. Każde z tego typu zdarzeń może pociągnąć za sobą dużo ofiar śmiertelnych, zniszczenie infrastruktury i sieci komunikacyjnych, przerwanie łańcuchów dostaw, wstrzymanie produkcji oraz załamanie się porządku prawnego. Trudne czasy, niespodziewane sytuacje i zagrożenia są nieuniknione, ale ich wpływ można zminimalizować.

Z kolejnych rozdziałów książki dowiesz się, jak uniknąć wielu zagrożeń, jak się przygotować oraz jak się zachowywać w trudnym okresie. Zwracam uwagę również na wiele innych aspektów, jakże często pomijanych w codziennym życiu. Przygotowywanie się na zrządzenia losu nie powinno się ograniczać do kupowania różnych rzeczy. Niniejszy poradnik ma zmusić cię do myślenia. Oprócz wiedzy znajdziesz w nim zadania do wykonania, które ułatwią ci wdrażanie praktycznych zaleceń. Ze względu na tematykę, nie spodziewaj się, że będzie to tylko weekendowa zabawa. Przygotowanie i planowanie to trudny i długi proces, ale dla myślących ludzi, w tym preppersów, bez wątpienia najsensowniejszy w kontekście przetrwania.

Rozdział 1.
Preppers, czyli kto?

Jeśli czytasz ten rozdział przy świetle elektrycznym, a nie migoczącym zniczu, to znaczy, że jeszcze żyjesz w dobrobycie, masz czas na przygotowania i nadzieję na przeżycie (przetrwanie) kolejnych miesięcy i lat. Potraktuj, proszę, kolejne porady bardzo poważnie i nie odwlekaj przygotowań na później.

Preppersi są wśród nas

Samo określenie preppers pochodzi od angielskiego zwrotu to be prepared, czyli „być przygotowanym” – oczywiście na najgorszy scenariusz. Fałszywy i przerysowany obraz społeczności preppersów dał amerykański serial telewizyjny Doomsday Preppers emitowany przez National Geographic Channel w latach 2011–2014. Przedstawiał on bowiem wybrane grupy, często rodziny, niemalże jako „bandy świrów” szykujące się na życie w apokaliptycznym świecie oraz fikcyjne zagrożenia. Media preferują osoby bardzo intrygujące, a czasami jeszcze dodatkowo je podkoloryzowują. Z kolei polskich preppersów w 2015 roku zaprezentował serial Prepersi – gotowi na wszystko, który przedstawił idee preppingu, sylwetki osób i wyjaśnił w dużym skrócie, o co chodzi w tym ruchu.

Prawda jest jednak taka, że osoby, które faktycznie są preppersami, unikają mediów, a w szczególności telewizji. Jaki sens ma pokazywanie całemu światu, jak wyglądasz, gdzie i jak mieszkasz, ile masz zapasów, ile osób liczy grupa i jak jest zabezpieczona na wypadek ataku z zewnątrz.

Wydarzenia, które miały największy wkład w popularyzowanie świadomości na temat konieczności bycia przygotowanym, szczególnie dla Amerykanów, to:

•okres zimnej wojny (1947–1991), kiedy istniała realna groźba wybuchu konfliktu nuklearnego na globalną skalę,

•seria czterech skoordynowanych ataków terrorystycznych z dnia 11 września 2001 roku,

•seria zamachów terrorystycznych na wyspie Bali (2002), w Madrycie (2004), Londynie (2005),

•kryzys finansowy z lat 2007–2009.

Kolejna fala zainteresowania tematyką to ostatnie lata, czyli zagrożenie katastrofami ekologicznymi i gwałtownymi zjawiskami pogodowymi w połączeniu z niepewnością gospodarczą, globalną pandemią i wojną w Ukrainie.

Wszyscy znamy historię Polski, w mniejszym lub większym zakresie pamiętamy ją ze szkoły. Z powodu usytuowania w środkowej Europie na terenach naszego państwa toczyły się wojny, zdarzały się okupacje i masowe wysiedlenia ludzi. W czasach PRL preppersem był praktycznie każdy Polak, bardziej z musu niż z wyboru. Od niedawna – szczególnie istotne w tym kontekście wydarzenia to wybuch wojny w Donbasie we wschodniej Ukrainie (2014) oraz kryzys migracyjny na białoruskiej granicy (2021) – jesteśmy na krawędzi wojny. Ostatnio do tej wywołanej polityką trudnej sytuacji dołożyły się ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak powodzie, bardzo silne wiatry, lokalne susze lub wysokie temperatury w lecie.

Kim zatem jest polski preppers? Nasze babcie i nasi dziadkowie nazwaliby go człowiekiem zaradnym i przewidującym. To osoba, która poważnie podchodzi do różnorodnych współczesnych zagrożeń i aktywnie stara się przed nimi zabezpieczyć, wychodząc z założenia, że każdy rodzaj przygotowań jest lepszy od bezczynności. To ktoś, kto troszczy się o utrzymanie pewnej jakości życia i poziomu komfortu zarówno podczas niebezpiecznego zdarzenia, jak i po nim. Dzięki intensywnym przygotowaniom i planowaniu ma sprzęt oraz zapasy dla siebie i swojej rodziny i może przeczekać krótko- lub długotrwałą katastrofę. Jednakże prawdziwy prepping nie ogranicza się do uzbierania tony sprzętu. To przygotowania zespołowe – każdy członek rodziny powinien być choć trochę zaangażowany. Dotyczy to zarówno teorii, jak i praktyki. Te osoby wkładają dużo wysiłku w realizację założonych planów. Dzięki temu są dobrze zorganizowane, systematyczne, poukładane.

Preppersi na całym świecie zwykle opierają swoje przetrwanie na własnych zasobach, starają się być maksymalnie samowystarczalni, również we własnym domu i przy ograniczonym kontakcie z innymi w trudnym dla wszystkich okresie zagrożenia. Ewakuację uznają za ostateczność.

Przetrwanie opiera się na trzech powiązanych ze sobą elementach: wiedzy, umiejętnościach oraz zasobach. Muszą one współgrać ze sobą, aby cel został osiągnięty. Na ogół bez jednego z nich dwa pozostałe mają znacznie mniejsze znaczenie, a bez dwóch nie dasz rady sobie poradzić. Czasami może to wywołać efekt komiczny, np. jesteś głodny i patrzysz bezsilnie na konserwę, bo nie wiesz, jak ją otworzyć, ponieważ nie masz żadnego narzędzia.

Bycie przygotowanym ma wiele różnych form i musisz pamiętać, że chodzi nie tylko o przetrwanie apokalipsy, lecz także o prosperowanie każdego dnia. Nasz gatunek przeżył dzięki temu, że przygotowywał się do potencjalnych zagrożeń.

Wiedza przepędza strach

Jest takie stare wojskowe powiedzenie: „żaden plan nie przetrwa pierwszego kontaktu z wrogiem”. Ale czy to oznacza, że nie ma potrzeby planowania? Absolutnie nie.

W dużej mierze to zapobiegliwość oraz uczucie strachu popędza, zmusza do działania, przygotowań i robienia zapasów. Na całym świecie stale rośnie liczba preppersów i survivalowców. Osób, a nawet całych rodzin przygotowujących się do przetrwania w uciążliwych czy wręcz skrajnie trudnych warunkach. Według Bradleya Garretta, naukowca, który badał ten ruch, na świecie jest około 20 milionów preppersów. Uważa się, że w Ameryce żyje od 5 do 15 milionów osób, które przygotowują się na trudne czasy1.

Jeszcze kilkanaście lat temu to mężczyźni stanowili przeważającą liczbę osób zaliczających się do preppersów. Jednak ostatnie kilka lat zmieniło tę proporcję. Z tego, co udało mi się ustalić, blisko 40% osób oglądających zagraniczne kanały dotyczące przygotowań stanowią kobiety. Jeszcze 5 lat temu (w 2016 roku) było to mniej niż 9%. To kobiety coraz częściej zlecają budowę przydomowych schronów oraz kupują zestawy awaryjne dla swojej rodziny. Czasami robią to pod wypływem impulsu, chwilowego poczucia strachu na skutek doniesień medialnych, ale zawsze z myślą, że to pomoże ich dzieciom w sytuacji kryzysowej. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że 31% preppersów to kobiety i ten odsetek stale rośnie2.

W Polsce nikt nie prowadzi podobnych oficjalnych statystyk, nie każdy też się przyznaje, że jest preppersem. Patrząc jednak na liczbę członków społeczności preppersów na forach i w serwisach społecznościowych (fanpage’e), można przyjąć, że ich liczba sięga 30 tysięcy. Popularne w Polsce youtube’owe kanały dla preppersów (dane z lutego 2022) to:

•„Adolf Kudliński” – 321 tys. subskrybentów3,

•„Domowy Survival” – ponad 95 tys. subskrybentów,

•„Postapokaliptycznie PRZEZ ŚWIAT” – 48 tys. subskrybentów,

•„Preppers Poland” – 5 tys. subskrybentów.

Jak widać, osób zainteresowanych tą tematyką jest sporo. Jeszcze kilka lat temu było ich znacznie mniej – trzeba jednak pamiętać, że wówczas w serwisie YouTube było niewiele polskojęzycznych treści tego typu.

Chciałabym tutaj podkreślić, że zarówno mężczyźni, jak i kobiety muszą być przygotowani – najlepiej, gdy zaangażuje się w to cała rodzina. W tym kontekście cieszy mnie stale rosnąca liczba czytelniczek takich poradników jak ten, który trzymasz w dłoni.

Do wzrostu zainteresowania preppingiem przyczyniły się pandemia COVID-19, ekstremalne zjawiska pogodowe, czasowe niedobory różnych towarów, ciągły wzrost cen, groźba tzw. blackoutu, jak również zagrożenie wojną. Ludzie zdają sobie sprawę, że to wszystko ma duży wpływ na ich prywatne poczucie bezpieczeństwa. Przygotowania na zagrożenia często łagodzą strach, a nie go potęgują, jak niektórzy mogą sądzić. Choć, jak być może wiesz (albo przeczytasz w kolejnych rozdziałach), na strachu opartych jest wiele biznesów (nie tylko na epatowaniu nim) i przestępczych procederów.

Jako że współczesne czasy niosą ze sobą dziwne i niespotykane od wielu lat zdarzenia, ludzie coraz częściej zadają sobie pytanie, czy ktoś coś przed nami ukrywa. To co dla jednych jest teorią spiskową, dla innych stanowi punkt wyjścia do głębszej analizy. Nic nie jest białe i czarne. Mimo wcześniejszych zapewnień, że coś będzie trwało maksymalnie dwa tygodnie, okazuje się, że przeciąga się na długie miesiące. Obostrzenia, problemy z dostawami, rosnące ceny – chyba każdy to już przeżył albo przynajmniej o tym słyszał od bliskich.

Gdy infrastruktura krytyczna zostaje zniszczona lub uszkodzona i nie funkcjonuje w wyniku zdarzeń spowodowanych siłami natury lub działaniami człowieka, to zagrożone może być życie twoje i twojej rodziny oraz całe wasze mienie. Prawdopodobnie w przyszłości każdego z nas pojawi się tragedia, lokalna katastrofa lub globalny kataklizm. Jedyną rzeczą, nad którą masz kontrolę, jest twoje przygotowanie. Osoby przygotowane są lepiej wyposażone, dysponują zasobami i umiejętnościami, które pomogą im przeżyć trudny okres. Jednakże nawet to nie gwarantuje przetrwania, ale przynajmniej zwiększa szanse. Nieprzygotowani znajdą się na łasce innych lub siłą spróbują zdobyć to, czego będą potrzebować, zamiast np. głodować. Będą także bardziej zszokowani tym, że uporządkowany do tej pory świat wokół nich się rozpadł.

Bardzo wiele zależy od tego, jak się zachowasz w sytuacji zagrożenia oraz po niej. Bycie hardym i wodzenie wokół zaczepnym wzrokiem niezbyt pomaga rozładować napięcie. Znacznie lepsze rozwiązanie to sprawianie wrażenia, że jest się jednym z wielu szarych obywateli (ang. grey man) – pozwala to świetnie się zakamuflować.

Każdy z nas tworzy swoją przyszłość ze zdarzeń i wyborów dokonanych w teraźniejszości.

Jak nie oszaleć

Patrząc na zdjęcia i tytuły postów w mediach społecznościowych, możemy stwierdzić, że świat zwariował. Dokąd to wszystko zmierza? Informacja o przyszłości w dzisiejszych czasach jest rzeczą najcenniejszą. Czy potrafmy wyciągać odpowiednie wnioski, czytać między wierszami i umiejętnie filtrować wiadomości? Przewaga informacyjna pozwala się przygotować na kryzys oraz podjąć kroki zapobiegawcze, które mogą w jakimś stopniu uchronić przed jego skutkami.

Obecnie obserwujemy przyspieszenie korporacyjnej konsolidacji całej globalnej sieci rolno-spożywczej. Takie konglomeraty, jak Amazon, Microsoft, Facebook i Google, dołączyły do tradycyjnych gigantów agrobiznesu w dążeniu do narzucenia światu swych wizji rolnictwa i produkcji żywności. W międzyczasie „czwarta rewolucja przemysłowa” już przetacza się przez systemy żywnościowe4.

W 2020 roku Bill Gates zadeklarował wsparcie finansowe walki z globalnym ociepleniem. Chciałby, aby samoloty rozpyliły specjalne chemikalia (pył), które ograniczą docieranie do Ziemi promieni słonecznych. To rozwiązanie zostało opracowane przez naukowców z Uniwersytetu Harvarda, którzy w ten sposób zamierzają ochłodzić planetę i powstrzymać kryzys klimatyczny.

Globalne ceny żywności szybko rosły w 2021 roku. Cena pszenicy jesienią 2021 roku była najwyższa od 9 lat. Wpływ na to miały przede wszystkim pandemia i ekstremalne warunki pogodowe (w tym susze, upały), które ograniczają produkcję rolną. Ponadto wpływały na to wysokie ceny paliwa oraz zakłócenia w łańcuchach dostaw5. Ceny nawozów potasowych i fosforowych wzrosły 2–3-krotnie. To zapowiada nową falę podwyżek. Chiny od połowy 2021 roku zwiększyły zakupy podstawowych produktów żywnościowych i obecnie przechowują miliony ton ryżu, kukurydzy i zbóż w państwowej rezerwie, której wielkość przekracza łączne zapasy wszystkich innych krajów świata. Właśnie te działania Chin oraz konflikt zbrojny na Ukrainie będą główną przyczyną wzrostu cen żywności, a szczególnie pszenicy, na całym świecie.

Czy zatem grozi nam „zaplanowany” głód? Niestety, prawdopodobnie tak. Stopniowo zmierzamy do całkowitego uzależnienia produkcji żywności od wielkich koncernów, korporacji i decyzji komputerów. Co rusz powstają pomysły na nową sztuczną żywność, która jest reklamowana jako „ekologiczna”. A przecież produkuje się ją z białek grochu, soi lub kukurydzy, które są uprawiane na dużą, przemysłową skalę, z wykorzystaniem monokultur, toksycznych pestycydów i często GMO6. Sugeruje się nam zastępowanie wołowiny i drobiu – owadami. Insekty jako źródło białka to przyszłość nas, ludzi, i naszych domowych pupili. Stąd też wysyp „hipoalergicznych” karm i przysmaków dla psów, które w składzie mają larwy np. Hermetia illucens. Tłumaczy się to tym, że hodowla owadów wywołuje niską emisję CO2, dzięki czemu produkcja białka jest przyjazna dla środowiska. A my sami, zaganiani, uzależnieni od sklepów, zapomnimy, aby produkować żywność na własne potrzeby.

Bogaci szykują się na apokalipsę

Amerykańscy miliarderzy od kilkunastu lat wykupują pola uprawne w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie. Lokalizacje, z dala od wybrzeży, wskazują na zamiar ewakuacji w przypadku podniesienia się poziomu morza, gdzie ocalali mogliby mieć środki do samodzielnego przetrwania. Wygląda na to, że suche terytoria w Stanach Zjednoczonych, takie jak Montana, Nowy Meksyk, Wyoming i Teksas, są bardzo popularnymi regionami dla najbogatszych ludzi7. Oczywiście oni już dysponują rozbudowanymi schronami z zapasami na kilka lat. Wielu z nich ma też prywatne samoloty lub helikoptery gotowe do odlotu w każdej chwili.

Także preppersi miliarderzy z Doliny Krzemowej i inni bogaci Amerykanie kupowali rozległe obszary w Nowej Zelandii8. To jedno z najodleglejszych miejsc na świecie jest postrzegane jako należące do najbezpieczniejszych i najbardziej stabilnych politycznie obszarów. Do tego wyróżnia się dużą powierzchnią niezaludnionej ziemi, stadami owiec i mnóstwem czystej wody – jest atrakcyjnym miejscem ucieczki dla bogatych (preppersów) w sytuacji awaryjnej.

Jak zdobyć przewagę

Jest kilka kluczowych elementów, które pozwolą ci się lepiej przygotować i zyskać przewagę w czasie SHTF.

1.Poznaj okolicę. Szczegółowe rozpoznanie swojej okolicy da ci przewagę w każdej sytuacji, zarówno wtedy, gdy będziesz chciał ominął korek podczas jazdy z/do pracy, jak i wówczas, gdy będziesz przed kimś uciekał, krył się albo wyruszał na poszukiwanie zasobów, które trzeba regularnie uzupełniać.

2.Rodzinne przygotowania. Podstawą preppingu jest zaangażowanie w przygotowania całej rodziny.

3.Myśl całościowo. Często mamy tendencję do skupiania się jedynie na takich obszarach, które wydają się najistotniejsze. Tymczasem bezpieczny dom to system złożony z wielu elementów, z których każdy wpływa na pozostałe. Dlatego trzeba doskonalić je wszystkie.

4.Zmniejsz ryzyko. Zabezpiecz swoje zasoby. Dbaj o zdrowie. Trenuj strzelanie lub chociażby samoobronę.

5.Dbaj o formę. Osoby regularnie ćwiczące mają większą pewność siebie, lepsze samopoczucie i zdrowszy mózg. Jako sprawniejsze i szybsze, lepiej sobie poradzą, kiedy będzie można liczyć tylko na swoje nogi i ręce, a nie na auto.

6.Nie czekaj na ostatnią chwilę. Zacznij robić zapasy, dopóki masz pieniądze i towary są dostępne w sklepach w rozsądnych cenach.

7.Pomyśl o dodatkowym zawodzie, umiejętnościach. Szanse na przetrwanie (albo raczej: długość przetrwania) mogą zależeć od tego, co potrafisz, a także gdzie pracujesz. Czy nadal będziesz w stanie zarabiać, jeśli prąd lub Internet zostanie wyłączony na dwa tygodnie, miesiąc lub dłużej?

8.Oszczędność. Planuj wydatki, nie kupuj rzeczy, których nie potrzebujesz – często się tak zdarza w przypadku pojawiających się na rynku nowych modeli jakichś sprzętów. Kupuj bez pośredników, korzystaj z rabatów, okazji i porównywarek cen. Oszczędzaj również na zużyciu niektórych mediów, zmień codzienne nawyki. Sprzedaj rzeczy, których nie potrzebujesz i raczej nie użyjesz w przyszłości.

9.Uważność. Codziennie ćwicz swoją uważność oraz rozwijaj świadomość sytuacyjną.

Zadanie dla ciebie:

Pierwszym krokiem do bycia przygotowanym jest rozpoznanie zagrożeń, które są prawdopodobne w twoim życiu lub w twojej okolicy. Wypisz wszystkie i wybierz z listy trzy, na które się przygotujesz w najbliższym czasie. Dzięki temu nawet jeśli spotka cię coś jeszcze gorszego, jakaś nieprzewidywalna katastrofa, będziesz zabezpieczony.

Gotowy na wszystko i zawsze

Często się mówi, że preppersem jest się całą dobę, nie tylko w domu czy podczas zakupów. Tę grupę na ogół się kojarzy z noszonym przez jej członków zestawem EDC z najniezbędniejszymi przedmiotami. Poza tym zawsze warto mieć przy sobie nieco gotówki – zdarza się, że karta bankowa nie działa, a trzeba coś ważnego kupić.

Ważnym narzędziem survivalowym jest telefon. Dzięki wgranym aplikacjom i dostępowi do Internetu możesz korzystać z olbrzymich zasobów wiedzy oraz lokalnych komunikatów.

Kolejna kwestia to świadomość, gdzie się jest i jak można szybko opuścić to miejsce alternatywną drogą bądź wyjściem. Dotyczy to zarówno restauracji, kina, jak i całej okolicy.

Rodzinne przygotowania

Wiele osób twierdzi, że nie ma czasu, aby np. poznać swoją okolicę. Człowiek myślący i na to znajdzie sposób, np. jadąc do/z pracy, wybierze za każdym razem inną drogę. Zamiast całymi latami chodzić lub jeździć tymi samymi ulicami, warto zmieniać trasę, czasem nadkładając drogi – w ten sposób bardzo szybko się pozna układ ulic. Jeśli zamiast samochodu wybierzesz rower lub spacery, wtedy będziesz w stanie odnotować jeszcze więcej szczegółów.

Jeśli chodzi o samochód, spore grono osób wyznaje zasadę, że powinien on być zawsze zatankowany przynajmniej do połowy baku. A w bagażniku należy wozić zapas wody, śpiwór, coś do jedzenia, zapasowe ubranie oraz zestaw GHB (w podręcznej torbie) umożliwiający przetrwanie i bezpieczny powrót do domu w ciągu 24 godzin.

Wskazówka! Twój umysł jest potężnym narzędziem i może być zarówno najgorszym wrogiem, jak i najcenniejszym narzędziem w przetrwaniu. W sytuacji stresowej bezwarunkowo reaguje w jeden z trzech sposobów: walczy, ucieka bądź się zacina.

Dzieci i przygotowania

Przygotowując się, chcesz mieć pewność, że pewne tematy pozostaną tajemnicą. Niestety, wszyscy mamy skłonność do dzielenia się informacjami z innymi, zarówno my, dorośli, jak i nasze dzieci. Dzieje się to na ogół spontanicznie, a te informacje mogą być później wykorzystane „przeciwko nam”. Szczególnie dzieci nie są dobre w zachowywaniu tajemnicy. Dlatego warto je wcześniej uprzedzić, aby nie chwaliły się tym, gdzie i ile masz poukrywanych konserw w domu.

Inną kwestią jest rodzinny trening survivalu. Najlepiej, aby dzieci traktowały to jako kolejną zabawę i grę terenową na biwaku. I taki przekaz dla osób postronnych jest w pełni neutralny. Rozpalanie ognia, budowa schronienia, filtrowanie wody – to teraz modne hobby, także wśród młodzieży. A ty przy okazji nie straszysz dziecka czy nastolatka abstrakcyjnymi dla niego niebezpieczeństwami. Spróbuj mu wytłumaczyć, dlaczego robisz pewne rzeczy trochę inaczej niż beztroscy ludzie wokół ciebie.

Słowniczek pojęć (żargon preppersów)

After the Shizzy Hits The Fizzy – łagodniejsze określenie dla SHTF. Oznacza to, że sytuacja ze złej przeistoczyła się w gorszą. Większość ludzi postrzega to jako zdarzenie katastroficzne, klęskę żywiołową lub globalny kryzys.

Blackout – rozległa awaria zasilania powodująca długotrwałą przerwę w dostawie prądu, objawiającą się między innymi pełnym zaciemnieniem. Przyczyn może być wiele, w tym ekstremalne warunki pogodowe i atak terrorystyczny.

Bug In – taktyka polegająca na pozostaniu i przetrwaniu w sytuacji kryzysu lub zagrożenia w swoim miejscu zamieszkania, gdzie ma się zgromadzone zapasy.

BOB (ang. Bug-out Bag) – awaryjny zestaw ewakuacyjny (przetrwania) zapakowany w plecak lub torbę, umożliwiający samowystarczalność (zawiera m.in. wodę, jedzenie, odzież, ogień) przez okres co najmniej 3 dni. Wielu specjalistów zaleca umieszczenie w nim także kserokopii ważnych dokumentów, np. ubezpieczenia, prawa własności, dyplomu zawodowego.

BOL (ang. Bug-out Location) – zaplanowana i przygotowana wcześniej lokalizacja (schronienie ze zgromadzonymi w nim zapasami), inna niż twój dom, na wypadek konieczności ewakuacji z powodu nieprzewidzianego niebezpieczeństwa.

BOR (ang. Bug our Route) – trasa ewakuacji. Jest to mapa z zaznaczonymi na niej co najmniej dwiema trasami, którymi możesz podążać w celu opuszczenia twojej okolicy. Powinieneś ćwiczyć, podróżując po tej trasie, szukając problemów po drodze i lokalizując przystanki na schronienie, wodę lub zdobycie pożywienia.

BOV (ang. Bugged out Vehicle) – pojazd, na ogół samochód, który preppers ma już spakowany i gotowy na wypadek ewakuacji.

Bioterroryzm – użycie broni biologicznej w zamachach terrorystycznych z zamiarem wymuszenia jakiegoś działania lub zastraszenia rządu, ludności cywilnej.

Chleb proteinowy – alternatywa do tradycyjnego, pszennego pieczywa. Charakteryzuje się dużą zawartością białka roślinnego (np. białko pszenicy, sojowe, grochu, łubinu) i małą ilością węglowodanów. Jest wypiekany z dodatkami w postaci otrąb pszennych, sezamu czy siemienia lnianego.

Chleb trwały (wojskowy) – chleb żytni pytlowy o długiej przydatności do spożycia (24 miesiące). Jest wykorzystywany przez wojsko, Służby Obrony Cywilnej oraz uczestników konwojów humanitarnych podczas klęsk żywiołowych.

Czarne łabędzie – wydarzenia niezwykle rzadkie, znajdujące się na samym krańcu ogona rozkładu prawdopodobieństwa, ale wywierające olbrzymi wpływ na otoczenie i świat.

DEFCON – pięciostopniowy system oznaczeń poziomów gotowości bojowej sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych wobec zagrożeń zewnętrznych. Poziom najwyższy – pierwszy – oznacza maksymalny poziom gotowości bojowej, kiedy wojna nuklearna wydaje się nieunikniona. Stan dla poszczególnych krajów można sprawdzić na stronie: defconlevel.com.

Dezinformacja – zamierzona i konsekwentna formuła przekazu informacji (w tym fałszywych lub zmanipulowanych) i fabrykowanie takiego przekazu poprzez tworzenie różnego rodzaju fałszywych dokumentów, organizacji itd., które wprowadzają w błąd (powodują powstanie obrazu świata niezgodnego z rzeczywistością) i wywołują określone efekty.

DIY (ang. Do It Yourself) – zrób to sam, metoda samodzielnego budowania, modyfikowania lub naprawiania rzeczy bez bezpośredniej pomocy profesjonalistów lub ekspertów.

EDC (ang. Every Day Carry) – zbiór przedmiotów, które codziennie się nosi, przydatnych w życiu. Przykładowo są to: scyzoryk, zapas gotówki, latarka, zapalniczka, smartfon oraz powerbank. Taki zestaw jest też przydatny w sytuacji awaryjnej.

Efekt domina – sytuacja, w której jakieś zdarzenie uruchamia cały szereg kolejnych, następujących po sobie i wynikających jedno z drugiego.

Efekt śnieżnej kuli – proces lub zjawisko, które charakteryzuje się łagodnym i niepozornym początkiem, po którym następuje niemalże lawinowa eskalacja działań. Im dłużej trwa ten proces, tym nasilenie (i konsekwencje!) tych działań są większe i trudniej go zatrzymać. Dla przykładu, jeśli w mediach pojawia się przekaz, że w jednym ze sklepów znikają produkty pierwszej potrzeby, w innych punktach to zjawisko także zaczyna się nasilać – szerzy się panika, że dla wszystkich nie starczy towaru.

EMP (ang. Electromagnetic Pulse) – impuls elektromagnetyczny, który powoduje zniszczenie lub poważne uszkodzenie elementów elektronicznych, obwodów elektrycznych, nawet linii przesyłowych, a także zakłóca łączność radiową. Powstaje np. na skutek wybuchu jądrowego.

Fake news – fałszywa wiadomość, często o charakterze sensacyjnym, publikowana w mediach z intencją wprowadzenia odbiorcy w błąd i wywołania chaosu (np. szerzenia paniki), ale czasem także z zamiarem wyłudzenia pieniędzy lub danych. Patrz pojęcie „Dezinformacja”.

FIFO (ang. First In, First Out) – dosłownie: pierwsze weszło, pierwsze wyszło – produkty spożywcze, które zostały zakupione jako pierwsze, powinny zostać zjedzone w pierwszej kolejności.

GHB (ang. Get Home Bag) – zestaw umożliwiający przetrwanie i bezpieczny powrót do domu np. z pracy.

GOOD (ang. Get Out of Dodge) – ogólny termin odnoszący się do pospiesznego opuszczania dużego miasta podczas niebezpiecznej sytuacji.

Gray Man – pewna grupa zachowań i przygotowań, łączącą elementy survivalu miejskiego i podejścia wojskowo-wywiadowczego. To osoba w typowym, niewyróżniającym się ubiorze, bez cech charakterystycznych, przeciętnie się zachowująca, ale mająca przy sobie przedmioty survivalowe.

GWC – Gruntowy Wymiennik Ciepła służący do pozyskiwania energii z gruntu. Schładza lub ogrzewa wprowadzone powietrze.

Hydroponika – uprawianie roślin w wodzie (po dodaniu składników odżywczych) bez gleby, przy zapewnieniu właściwego światła. Umożliwia uprawę roślin nawet na małej przestrzeni.

INCH Bag (ang. I’m Never Coming Home Bag) – kompleksowy zestaw zawierający wyposażenie potrzebne do przetrwania katastrofy lub innego tragicznego zdarzenia, a także pamiątki rodzinne i inne prywatne rzeczy. Korzysta się z niego, gdy ma się świadomość, że już nigdy nie wróci się do domu.

Koza – mały piecyk wykonany ze stali bądź z żeliwa. Jego zaletą jest możliwość wykorzystania dowolnego opału: drewna, chrustu, a nawet starych gazet.

MRE (ang. Meal Ready to Eat) – amerykańskie wojskowe polowe racje żywnościowe. W ich skład wchodzą różnego rodzaju produkty, a także podgrzewacz chemiczny.

Nekrofagia – spożywania ciał tych, którzy zmarli np. z głodu lub obrażeń.

Ozonowanie wody – szybki i pewny sposób na zabicie bakterii, wirusów, grzybów i innych mikroorganizmów w zimnej wodzie. Ponadto odbarwia i polepsza smak oraz zapach wody. Dostępne są domowe i przenośne ozonatory.

Reguła trójek – ogólnie uważany za wyznacznik przeżycia człowieka: 3 minuty bez powietrza, 3 dni bez wody oraz 3 tygodnie bez jedzenia. Niektórzy dodają także aspekt psychiczny, w postaci 3 miesięcy bez towarzystwa innych osób.

Strefa buforowa – obszar wokół strefy zero podlegający ograniczeniom, w szczególności zakazom lub nakazom dotyczącym przemieszczania się ludzi.

Survival miejski – zbiór umiejętności, przedmiotów i zgromadzonych zapasów, które umożliwiają przetrwanie w warunkach miejskich, np. w razie klęski żywiołowej lub katastrofy naturalnej.

SHTF (ang. Shit hit the fan) – sformułowanie (dosłownie: „kiedy gówno wpadnie w wentylator”) istniejące w środowisku survivalowców i preppersów w świecie anglosaskim. Oznacza sytuację kompletnego chaosu, w tym wojny; jest również określeniem apokalipsy.

Scho-Ka-Kola – czekolada (mleczna lub gorzka) z duża dawką naturalnej kofeiny pochodzącej z kakao, kawy i orzeszków koli. Pakowana w okrągłym metalowym pudełeczku. Historia tego niemieckiego produktu sięga 1935 roku.

Strajk generalny – zbiorowe, obejmujące cały kraj lub przynajmniej wszystkie ważniejsze miasta, dobrowolne powstrzymanie się od pracy w celu wymuszenia realizacji określonych żądań. Paraliżuje on życie w kraju, ponieważ może dotyczyć wszystkich usług publicznych.

Świadomość sytuacyjna – stan postrzegania rzeczywistości oraz umiejętność jej odpowiedniego odczytywania, przewidywania oraz reagowania na zdarzenia. To tzw. myślenie taktyczne.

TEOTWAWKI (ang. The End of the World as We Know It) – globalna katastrofa, upadek świata, jaki znaliśmy.

Teoria rozbitych szyb (okien) – zniszczenia w otoczeniu mogą doprowadzić do myślenia, że prawo nie istnieje i można się nim nie przejmować. Bywa sygnałem dla wandali i przestępców, że pojazd lub budynek pozostaje niechroniony, łatwo go więc bezkarnie okraść lub zdewastować. Dotyczy to także śmiecenia.

UPS (ang. uninterruptible power supply) – zasilacz awaryjny (bezprzerwowy) to urządzenie lub zestaw, którego funkcją jest utrzymanie zasilania innych urządzeń w przypadku zaniku zasilania sieciowego.

YOYO (ang. You’re on your own) – w sytuacji kryzysu jesteś zdany na siebie. Akronim używany w odniesieniu do sytuacji, w której nie ma ratowników, organów ścigania ani pomocy medycznej. Możesz polegać tylko na sobie.

Złota horda (ang. Golden Horde) – obecnie tego terminu używa się do opisania grupy uciekających ludzi (ale także gangów), którzy są nieprzygotowani, głodni, zdesperowani i skłonni plądrować wszystko na swojej drodze w sytuacji, gdy prawo nie istnieje.

Żywność długoterminowa – produkty suszone, liofilizowane, specjalistyczne racje ratunkowe, ziarna, miód, cukier i sól, których czas przechowywania wynosi więcej niż kilka lat.

Wielka trwoga – w pewnym uproszczeniu to zbiorowe stany lękowe prowadzące do wybuchów paniki i zachowań przemocowych, które występują z powodu wywołanego dużą katastrofą (np. wojną) załamania ładu społecznego9.

Wina ocalałego – poczucie winy w sytuacji, gdy ktoś umiera, a osoba, komu ten ktoś był bliski, zostaje przy życiu – jest to szczególne uczucie doświadczane zwłaszcza przez ocalonych z katastrof, epidemii, wojen czy obozów śmierci.

WROL (ang. Without Rule of Law) – sytuacja/czas, kiedy przestaje obowiązywać porządek i krajowe przepisy prawne (bezprawie), gdyż nie ma nikogo, kto mógłby je egzekwować, np. z powodu upadku rządu.

1) Źródło: https://www.economist.com/1843/2021/09/17/germany-is-not-as-stable-as-we-think-just-ask-its-preppers (dostęp: 22.02.2022).

2) Źródło: https://theprepared.com/blog/new-statistics-on-modern-prepper-demographics-from-fema-and-cornell-university/ (dostęp: 5.02.2022).

3) W listopadzie 2021 roku, po śmierci Adolfa Kudlińskiego, kanał zaczął prowadzić jego syn Rafał.

4) Źródło: https://globalna.info/2021/04/20/gates-monsanto-big-tech-planowany-wielki-glod-i-dystopijna-wizja-przyszlosci-zywnosci/ (dostęp: 5.02.2022).

5) Źródło: https://obserwatorgospodarczy.pl/2021/12/09/globalne-ceny-zywnosci-dynamicznie-rosna/ (dostęp: 5.02.2022).

6) Źródło: https://wolnemedia.net/bill-gates-i-jego-falszywe-rozwiazania-problemu-zmian-klimatycznych/ (dostęp: 5.02.2022).

7) Źródło: https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2017/06/10/the-shocking-doomsday-maps-of-the-world-and-the-billionaire-escape-plans (dostęp: 5.02.2022).

8) Źródło: https://www.theguardian.com/news/2018/feb/15/why-silicon-valley-billionaires-are-prepping-for-the-apocalypse-in-new-zealand (dostęp: 5.02.2022).

9) Na postawie książki Marcina Zaremby Wielka trwoga. Polska 1944 –1947. Ludowa reakcja na kryzys, Znak, ISP Pan, Kraków–Warszawa 2012; https://www.miesiecznik.znak.com.pl/tuz-po-wojnie/ (dostęp: 5.02.2022).

Rozdział 2.
Woda – niezbędny zasób numer 1

Każdy potrzebuje wody. Woda jest niezbędna do picia, przygotowywania posiłków, higieny, prania, jak również do spłukiwania toalety w domu. Statystyczny Polak zużywa 100–120 litrów wody dziennie, z tego aż 30% do spłukiwania toalety, a kolejne 30% na kąpiel w wannie lub pod prysznicem10. Dla porównania, w pozostałej części Europy jedna osoba w ciągu dnia zużywa średnio 200 litrów, a w Stanach Zjednoczonych 550 litrów wody.

Ciekawostka! Ocenia się, że do roku 2050 około 65% populacji Ziemi będzie żyło w obszarach z deficytem słodkiej wody.

„Jeśli wojny tego wieku toczyły się o ropę, to wojny następnego stulecia będą toczyły się o wodę” – zaprognozował Ismail Serageldin, były wiceprezes Banku Światowego. Przyczyną konfliktów mogą być także migracje tysięcy ludzi spowodowane brakiem dostępu do wody.

Nawet niewielki ubytek wody w organizmie ma olbrzymi wpływ na stan psychofizyczny człowieka. Utrata 3% wody powoduje zmęczenie, a 10% – zagraża już życiu. Niestety, nie można się napić na zapas. Bez regularnego jedzenia da się przeżyć nawet miesiąc, ale bez wody tylko kilka dni. Zapotrzebowanie na nią zależy od stanu zdrowia, diety, pogody i obciążenia pracą.

Wskazówka! Wyznacznikiem odwodnienia jest również kolor moczu. Ogólna zasada mówi, że im ciemniejszy jest mocz, tym bardziej jesteśmy odwodnieni.

To właśnie dlatego jej zapasy należy regularnie uzupełniać, w myśl zasady, że czystej wody nigdy nie jest za dużo. Zapewnienie odpowiedniej ilości zdatnej do picia wody to podstawowy problem każdej osoby podczas kryzysu czy wojny. To najcenniejszy zasób – zapewnia zdrowie i dobre samopoczucie wszystkim, którzy ją posiadają lub mogą uzyskać.

Większość mieszkańców Europy, w tym Polski, polega na publicznym systemie wodociągów. W przypadku katastrofy, która zanieczyści wodę miejską lub zniszczy infrastrukturę, sporo ludzi będzie spragnionych i odwodnionych w ciągu pierwszych 72 godzin. Oczywiście najpierw wszyscy się rzucą na zasoby wody butelkowanej dostępne w sklepach.

Jeśli zapytasz żyjących jeszcze świadków i uczestników powstania warszawskiego albo przeczytasz ich relacje, zdasz sobie sprawę, że wszyscy powtarzają jedno stwierdzenie: „Ogromnym problemem był brak wody i jedzenia”. Woda w wielu rejonach miasta już po kilku dniach powstania stała się trudno dostępna. Eksplozje pocisków moździerzowych i bomb lotniczych tworzyły leje w ulicach, uszkadzając sieć wodociągową.

Jednak nawet znacznie mniej drastyczne wydarzenia mogą spowodować brak wody w rurociągach. Przedłużające się okresy bez opadów mogą mieć wpływ na ograniczoną dostępność zasobów wodnych. Susza to kłopot nie tylko dla rolników, ale także dla ludzi żyjących w miastach i miasteczkach. W 2019 roku w kilku miastach w Polsce pojawiły się kłopoty z zaopatrzeniem w wodę.

Stosunkowo łatwo jest się przygotować na krótkotrwały (np. kilkugodzinny czy nawet jednodniowy) i zapowiedziany brak wody. Ale zupełnie inaczej to wygląda, gdy nie wiesz dokładnie, kiedy wodę wyłączą ani na jak długo, a do tego nie powinieneś opuszczać budynku, w którym mieszkasz.

Ile wody potrzebujesz

Na ogół kompletnie nie zdajemy sobie sprawy, ile litrów wody codzienne zużywamy. Stąd też nasze teoretyczne szacunki są obarczone dużym błędem. Pisząc książkę Przygotowani przetrwają (zob. Bibliografia i literatura dodatkowa), szacowałem, że około 4 litrów na osobę na dzień będzie wystarczającym minimum. Jakiś czas później postanowiłem przetestować to założenie. Bardzo szybko zdałem sobie sprawę, że toaleta to „największy” pochłaniacz wody. Nagle się okazało, że wlanie 3–5 litrów wody nie zawsze sprawia, że zawartość muszli toaletowej znika. Przyznaje szczerze, byłem zdruzgotany, przez chwilę czułem się pokonany. Potem zacząłem myśleć kreatywnie. Po pierwsze używanie czystej wody do spłukiwania toalety to marnotrawstwo zasobów, po drugie warto się przełamać i zastosować „obrzydliwy” pomysł, aby „dwójkę” robić do worka foliowego. To duża oszczędność wody – nawet nie chcę liczyć, ile litrów poszło w pierwszych dniach eksperymentu. Rozwiązanie z workiem foliowym nawet nie było takie straszne – wystarczyło podłożyć go pod deskę klozetową i usiąść na niej. Oczywiście należy jak najszybciej się pozbyć tego bagażu. Ten obrazowy opis może ułatwi ci uznanie, że 5 litrów dziennie na osobę to absolutne minimum.

Jak wyliczyć, ile potrzebujesz wody?

Aby oszacować, ile potrzebujesz wody, musisz uwzględnić wszystkich domowników i zrobić pewne wstępne założenia, m.in. na jak długi czas się przygotowujesz. Oto przykładowe wyliczenia dla 3-osobowej rodziny (bez zwierząt domowych) na okres 10 dni.

•3 (osoby) × 5 (litrów) = 15 litrów dziennie

•5 litrów – awaryjny zapas

15 × 10 + 5 = 155 litrów.

Tak wiem, wygląda to na spory zapas. Ale jeśli przypomnisz sobie ze wstępu do tego rozdziału, że przeciętny Polak zużywa dziennie około 100 litrów, to liczba ta nie robi już takiego wrażenia.

Pamiętaj, że jeśli ten zapas zostanie odpowiednio rozdysponowany, to może starczyć na kilka dni dłużej, a także pomóc przetrwać komuś z rodziny lub sąsiadowi, który poprosi cię o pomoc. Pamiętaj, że nasze codzienne nawyki powodują, że korzystając ze zgromadzonych zapasów w pierwszych dniach, zużywamy ich za dużo. Dbanie o higienę osobistą i przestrzeganie zasad sanitarnych będzie problemem, zwłaszcza przy powszechnym braku czystej wody.

Woda jest tu i tam

Każdy ma w mieszkaniu kilka litrów wody w zapasie – warto się zastanowić i jej poszukać. Czasami są one w nieoczywistych miejscach (zamrażalnik, toaleta). Jednakże nie zawsze wydobycie ich będzie proste. Warto wcześniej wiedzieć, skąd można pozyskać wodę, nieważne, czy do picia, czy tylko do toalety. Być może masz w okolicy dodatkowe ujęcie, rzekę, strumień albo studnię. Zawsze jest jakaś opcja, tylko trzeba myśleć kreatywnie, dopóki umysł jeszcze działa poprawnie – zanim zaczniesz odczuwać pragnienie i inne skutki odwodnienia.

Najwięcej wody jest w… rurach (czyli sieci wodociągowej). Jeśli na przykład znajdujesz się w szkolnej, zakładowej umywalni czy toalecie, to gdy nie ma wody w jednym kranie, być może zostało jej trochę w drugim albo w kolejnym. Sprawdzaj także kraniki i prysznice. Warto, abyś nosił ze sobą multitool lub kombinerki – przydają się do odkręcenia kranu, który nie ma pokrętła.

Zadanie dla ciebie:

Zrób rozpoznanie, sprawdź na mapie okolicy, w której mieszkasz, gdzie są zbiorniki wodne. Przejdź się lub objedź rowerem te miejsca, gdzie woda płynie, jest magazynowana lub dłużej stoi po deszczu. Zacznij od 2–3 km okręgu wokół twojego mieszkania, domu. Zrób to jak najdokładniej. Kiedy trzeba, zatrzymaj się i sporządź notatkę. Przyjrzyj się wodzie z bliska. Czy jest względnie czysta, czy brzydko pachnie?

Zdobywanie wody

Najpewniejszym źródłem wody są:

•butelkowana woda zakupiona w sklepie, hurtowni;

•woda wodociągowa (kran domowy, w piwnicy, w garażu, nawet na cmentarzu);

•czynne studnie np. przy gospodarstwie domowym;

•oznaczone źródełka (uwaga, czasami w pewnych miesiącach zanikają).

Wskazówka! Im niżej mieszkasz, tym więcej wody uda ci się spuścić z rur, nim zrobią to sąsiedzi.

Inne źródła, których występowanie jest ograniczone:

•deszczówka (zbieraj dopiero po upływie kilku minut od rozpoczęcia opadów);

•woda roztopowa z białego śniegu lub przezroczystego lodu;

•poranna rosa (zbierana między 5–6 rano na czystej łące, ale nie w parku miejskim; na ogół dla bezpieczeństwa wymaga zagotowania).

Zestaw do filtrowania oraz uzdatniania wody

Jeśli brakuje wymienionych źródeł, musisz poszukać miejsc, w których osiadła woda powstała z opadów lub ze stopionego śniegu. Najczęściej wsiąka ona w ziemię i gromadzi się nad nieprzepuszczalnymi warstwami gruntu. W poszukiwaniu wody pomocne jest obserwowanie zwierząt (w tym owadów) oraz rozmieszczenia roślinności (gdzie jest jej więcej). Woda podskórna występuje bezpośrednio pod warstwą gleby. Można zatem spróbować wykopać za pomocą saperki kilka dołków o głębokości pół metra:

•w nisko położonych miejscach (np. u podnóża wzniesienia),

•w błotnistych zagłębieniach terenu,

•tam, gdzie jest wilgotna gleba.

Następnie trzeba poczekać na efekt, obserwując dołki. W razie potrzeby należy kopać głębiej albo kilka metrów dalej. Jeśli dopisze ci szczęście, woda zgromadzi się w jednym z zagłębień w ciągu godziny, umożliwiając jej wielokrotne pobieranie. Uwaga, do wody na tym niskim poziomie mogą przenikać różnego rodzaju zanieczyszczenia: biologiczne, chemiczne (oleje, metale ciężkie, składniki nawozów sztucznych) itp.

W czasie trwania powstania warszawskiego szukano alternatywnych źródeł zaopatrzenia mieszkańców w wodę. Pamiętajmy, że trwało ono od sierpnia aż do października. A tamtego lata 1944 roku panowały potworne upały. Zaczęto drążyć nowe studnie, aby umożliwić czerpanie wody z warstw wodonośnych. Występują one już na głębokości zaledwie kilku metrów poniżej powierzchni terenu. W książce Joanny Hanson Nadludzkiej poddani próbie (zob. Bibliografia i literatura dodatkowa) czytamy: „Budowa studzien nastręczała wiele problemów. Brakowało energii elektrycznej, niezbędnych materiałów, map ujęć wodnych, dostatecznej liczby pracowników – przeważnie z powodu niedożywienia, gdyż praca była ciężka”. Problemem nie zawsze (było) będzie tylko samo zdobycie wody, ale również szczęśliwe dotarcie do miejsca poboru, a następnie powrót – i to z pełnym pojemnikiem – do domu. Co ciekawe, studnie kopano także w piwnicach, i była to jedyna szansa, aby uzyskać wodę, nie przebywając na zewnątrz budynku. Niektóre tego typu wykopy miały ponad 6 metrów głębokości.

Wskazówka! Jeśli mieszkasz w wolno stojącym domu z działką, już teraz rozważ budowę studni np. z ręczną pompą. Może ona choć częściowo uniezależnić cię od możliwych przerw w dostawie wody z sieci wodociągowej.

Niestety, zmiany klimatyczne, w tym brak opadów oraz bezśnieżna, sucha i ciepła zima, uniemożliwiają odbudowę wilgoci w glebie. Co oznacza coraz wyraźniejsze zapowiedzi nadchodzących braków wody, czyli suszę.

W mieście z uszkodzoną lub wyłączoną infrastrukturą wodno-kanalizacyjną dużo trudniej będzie o czystą wodę do bezpośredniego spożycia. Dlatego w ostateczności będziesz musiał szukać innych ujęć wody:

•rzek i kanałów wodnych – w zależności od stanu czystości wód po długotrwałym procesie oczyszczania będziesz mógł się napić i takiej wody albo przynajmniej użyć jej do innych celów,

•jezior, stawów, zbiorników przeciwpożarowych – uwagi jak wyżej,

•zbiorników w zakładach przemysłowych lub na placach budowy,

•butelek z wodą pozostawionych w „nieczynnych” urzędach, biurach, fabrykach.

Wskazówka! Należy unikać zwłaszcza takich wód, na których powierzchni są widoczne chemiczne lub biologiczne zanieczyszczenia, oraz mających ciemną barwę i nieprzyjemny zapach.

Ciekawostka! Omar Yaghi (profesor chemii Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley) powiedział, że: „W atmosferze jest niemal tyle samo wody co w rzekach i jeziorach całego świata. Zbieranie wody z powietrza jest możliwe.”11. Poczytaj na temat udanego projektu „Fog Catchers” w Limie, Peru.

Deszczówka ratuje życie

Zbieraj deszczówkę do wszelkich dostępnych naczyń lub do rozwieszonej na dachu czy w ogrodzie płachty. Jeśli kapie z dachu – odczekaj, aż się zmyje nagromadzony osad. Jeśli wodę łapiesz bezpośrednio do naczyń lub poprzez płachtę, zbieraj ją dopiero po upływie 5–10 minut od rozpoczęcia opadów. Pierwsze krople oczyszczają atmosferę – nad miastami oraz zakładami przemysłowymi zawierają one liczne zanieczyszczenia chemiczne, mikrobiologiczne, pyłki roślinne, rozpuszczone gazy oraz pyły.

Uwaga! Śnieg, grad czy lód nie są czystsze niż woda, z której pochodzą.

Dla bezpieczeństwa woda deszczowa bezpośrednio po zebraniu powinna być poddana filtracji. Jest to konieczne, by usunąć znajdujące się w niej zanieczyszczenia i bezpiecznie ją przechowywać. Po oczyszczeniu we właściwy sposób może być wykorzystana np. do prania ręcznego, spłukiwania urządzeń sanitarnych, mycia naczyń, a także do spożycia.

Zadanie dla ciebie:

Sprawdź, czy możesz wejść na dach budynku, w którym mieszkasz. Zdobądź klucze, jeśli są wymagane do otwarcia wejścia. Jeśli nie masz takiej możliwości, sprawdź, czy w sytuacji kryzysowej będziesz w stanie wyłamać zamek lub usunąć kłódkę. Zdobądź niezbędne narzędzia, np. łom.

Pamiętaj, że dostęp do dachu przyda się do:

•zdobywania deszczówki (większy obszar niż balkon),

•sygnalizowania potrzeby pomocy,

•polowania na gołębie,

•ewakuacji helikopterem, jeśli dach jest płaski.

Zadanie dla ciebie:

Sprawdź, czy w twoim mieście lub gminie działa jakiś rządowy lub regionalny program dofinansowania zbierania wody opadowej. Tego typu akcje były organizowane w latach ubiegłych (np. w 2020 roku). Umożliwiały otrzymanie nawet kilkutysięcznej dotacji na budowę urządzeń do łapania deszczówki (np. beczek) i wykorzystanie wody opadowej do celów gospodarczych.

Dobra współpraca popłaca

Aby pozyskać większą ilość wody, nawet tylko tej nadającej się do celów gospodarczych, warto współpracować z kilkoma osobami. Po pierwsze, umożliwia to wymianę pomysłów i dzielenie się wiedzą, co ułatwia tworzenie zaawansowanych konstrukcji. Po drugie, pozwala pozyskać i zgromadzić więcej wody niż w przypadku samodzielnego działania. Po trzecie, sprawia, że sąsiedzi jednoczą się w sytuacji zagrożenia. Dobrze przygotowane rodziny i grupy dysponujące wiedzą i umiejętnościami w różnych dziedzinach zawsze są efektywniejsze. Dobra współpraca pozwala pokonywać kolejne przeszkody. Tylko poprzez zaangażowanie całego zespołu można myśleć o powodzeniu zadania.

Uzdatnianie wody

Najczęstszym i najszybciej działającym zagrożeniem dla ludności zarówno w normalnych warunkach, jak i podczas klęsk żywiołowych czy wojen, jest zanieczyszczenie mikrobiologiczne wody. W wodzie (głównie chłodnej) wirusy przeżywają od kilku dni do kilku miesięcy.

Woda pozyskana w terenie (szczególnie miejskim) zawsze powinna być poddana procesowi uzdatniania lub dezynfekowania przed spożyciem:

•gotowaniu (minimum 3 minuty),

•filtrowaniu poprzez filtr, np. turystyczny (atestowany),

•dezynfekcji sterylizatorem UV-C,

•uzdatnianiu chemicznemu, np. tabletkami chloru, niekiedy w połączeniu ze srebrem (odczekaj 30 minut).

Pamiętaj o kolejności. Na przykład dezynfekcja UV (sterylizatorem) powinna być ostatnim etapem uzdatniania, ponieważ woda nie może być mętna, gdyż promienie UV nie zdołają wystarczająco jej oczyścić. To samo dotyczy stosowania tabletek do uzdatniania, i nawet zwiększenie ilości środka dezynfekcyjnego nie zawsze wystarcza do zniszczenia patogennych drobnoustrojów znajdujących się w wodzie. Chlor psuje smak wody, ale równocześnie w pewnym stopniu zapobiega namnażaniu się drobnoustrojów.

Zestaw do gotowania wody

Podstawowym procesem wykorzystywanym w technologii uzdatniania wody jest filtracja, która polega na oddzielaniu cząstek zawieszonych podczas jej przepływu przez warstwy filtracyjne. Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów filtrów – do stosowania zarówno w domu, jak i podczas wędrówek turystycznych. Najlepiej posiadać oba, na wypadek gdyby woda z wodociągów została skażona. Jeśli chcesz ograniczyć koszty i przygotować się tylko na sytuację awaryjną, powinieneś zakupić profesjonalny, atestowany filtr turystyczny.

W turystycznych filtrach są stosowane następujące rodzaje wkładów filtracyjnych:

•skręcone włókna (półprzepuszczalne cylindryczne membrany kapilarne),

•wkłady ceramiczne.

W Polsce najbardziej popularne i dostępne są filtry firm: Sawyer, LifeStraw, Katadyn oraz Care Plus. Ostatnio pojawiły się także produkty firmy Sagan Life® LLC, promowane głównie za sprawą producenta Kelly Kettle. Wszystkie one charakteryzują się bardzo dużą wydajnością – przynajmniej tak twierdzą ich wytwórcy. Chronią przed przedostaniem się do wody wszelkiego rodzaju drobnoustrojów o wielkości powyżej 0,1 mikrona. Przeważnie są w stanie zatrzymać 99,99% bakterii i pierwotniaków (np. bakterie salmonelli, cholery, E. coli i pierwotniaki Cryptosporidium, Giardia). Zapakowane i odpowiednio przechowywane pozostają sprawne nawet przez kilkanaście lat. Pamiętaj, że mogą być używane tylko do wody słodkiej, nie słonej, morskiej. Doświadczenie turysty podpowiada, aby wybierać takie modele, które:

•nie mają ruchomych części, a zatem nie ma w nich co się złamać, zepsuć,

•można nakręcić na gwint popularnych butelek.

Niestety, ceny firmowych filtrów od czasu wybuchu pandemii w 2019 roku poszybowały w górę o kilkanaście procent. Czy warto zatem kupić filtr niezbyt znanej chińskiej firmy? W sporej części z nich wykorzystywane są te same lub bardzo zbliżone rozwiązania techniczne co w droższych modelach. Niestety, nie posiadają one europejskiej certyfikacji, a zatem kontroli jakości. Jednakże z tego co mi wiadomo, dobrą opinią cieszą się produkty firmy MiniWell.

Wskazówka! Wybieraj filtry, które można przykręcić do butelki.

Z kolei filtry i wkłady węglowe (z węgla aktywowanego) przeznaczone są głównie do usuwania z wody związków chloru i innych chemikaliów basenowych, substancji ropopochodnych, zanieczyszczeń stałych i organicznych. Poprawiają one również smak, zapach i barwę wody. Dzięki nim basen może się stać źródłem oczyszczonej wody pitnej.

Niektórzy producenci dodatkowo impregnują węgiel aktywny nanosrebrem, dodatek jonów srebra chroni przed rozwojem drobnoustrojów wewnątrz wkładu filtrującego, skutecznie wydłużając jego żywotność.

Użycie węgla aktywnego powinno być drugim etapem oczyszczania – tuż po mechanicznej filtracji, chyba że woda jest wyraźnie przejrzysta. Jeśli nie zdołasz kupić filtra turystycznego, zamów w sklepie, np. akwarystycznym lub gorzelniczym, duży worek granulatu i samodzielnie wykonaj domowy filtr grawitacyjny.

Konieczna jest systematyczna wymiana wkładu węglowego, gdyż na jego powierzchni potrafią się rozwinąć mikroorganizmy. Celowe może też się okazać stosowanie lamp bakteriobójczych UV.

Wkłady ceramiczne wykonane z glinokrzemianów potocznie są nazywane ceramicznymi. Posiadają zdolność bardzo dokładnej filtracji wody, w tym usuwania niektórych wirusów i bakterii. Jednocześnie wkłady ceramiczne są wielokrotnego użytku (można je samodzielnie czyścić), co podnosi opłacalność ich stosowania i rekompensuje początkowo wyższy koszt zakupu. Mają dużą wytrzymałość mechaniczną.

Niektóre, szczególnie domowe, systemy filtrujące wykorzystują żywicę jonowymienną (kremowo-bursztynowe kuleczki) usuwającą metale ciężkie (tj. ołów czy miedź). Ale także skutecznie zmniejszają ilość jonów magnezu i wapnia w filtrowanej wodzie. Dzięki zmiękczeniu woda traci nieprzyjemny, metaliczny smak.

Wskazówka! Żywotność filtra w dużym stopniu zależy od jakości wody. Jego wymiana może być konieczna, jeśli zauważalny będzie spadek jakości wody lub nastąpi pogorszenie jej smaku.

Żaden system filtrujący stosowany jako jedyna metoda odkażania nie „wyprodukuje” w pełni bezpiecznej wody, ponieważ całkowitej eliminacji nie podlegają wirusy. Dlatego łączenie filtracji z gotowaniem lub odkażaniem chemicznym łączy zalety obu metod, ograniczając ich wady.

Czy domowego dzbanka z filtrem do wody
można używać do wody spoza wodociągu?

Odpowiedź na to pytanie jest złożona. Z jednej strony, nie zaleca tego ani producent, ani zdrowy rozsądek. Z drugiej strony warto go użyć jako dodatkowej warstwy filtrującej np. wodę deszczową. Ponadto pośród wielu dzbanków filtrujących jest też taki model, który robi to wyjątkowo skutecznie. Mowa o produktach firmy ZeroWater (www.zerowater.pl). Aż pięciostopniowy filtr zapewnia uzyskanie czystej wody. Filtr usuwa nie mniej niż 99% rozpuszczonych ciał stałych: to prawie 50% więcej niż filtry innych marek.

Czysta woda jako efekt końcowy

Dobra woda pitna musi być klarowna, bez smaku i zapachu, o odczynie obojętnym, wolna od składników trujących, mikroorganizmów chorobotwórczych i pasożytów.

Moim zdaniem warto rozważyć zakup miernika TDS – koszt około 30 zł, działa na baterię. Określa on gęstość wody w postaci zawartość rozpuszczonych i zawieszonych cząsteczek stałych w badanej próbce. Jakość wody przeznaczonej do picia dla ludzi jest ściśle określona. W przypadku parametru TDS mieści się w zakresie do 500 ppm. Zbyt duża ilość TDS oznacza wodę zanieczyszczoną, niezdatną do picia.

Wskazówka! Należy wykorzystać każdą okazję, aby bezpiecznie pozyskać czystą wodę.

Ciekawostka! Jeśli odkręcając wodę w kranie, stwierdzisz, że jej kolor zmienił się na odblaskowy zielony, powinieneś zadzwonić pod numer 993. Oznacza to bowiem, że w instalacji ciepłowniczej budynku jest nieszczelność, a woda służąca do ogrzewania miesza się z pitną.

Przewiduj różne scenariusze

Nie tylko ja uważam, że warto wszystkich domowników nauczyć, jak uzdatniać wodę. Może to przybrać formę zabawy. Musisz uwzględnić i taki scenariusz, że dzieci zostaną same albo ty z powodu choroby nie będziesz w stanie wykonać niektórych czynności samodzielnie. Najpewniejsza procedura oczyszczania wody, której warto się nauczyć, wygląda następująco:

1.Pozostaw wodę na godzinę (albo dłużej), aby się odstała.

2.Jeśli widzisz w niej jakieś zanieczyszczenia, przelej ją do innego naczynia przez gruby lub gęsto tkany materiał.

3.Użyj filtra, aby przelać wodę do naczynia, w którym będzie gotowana.

4.Przegotuj wodę (gotuj ją, aż do pojawienia się dużych bąbli, i odczekaj chwilę).

5.Ostudź ją, powąchaj, czy nie ma dziwnego zapachu, i dopiero wtedy wypij.

W przypadku korzystania z tabletek do uzdatniania wody albo innej chemii łatwo o pomyłkę. Wypicie takiej nie w pełni „czystej” wody, może spowodować zatrucie lub pogorszenie stanu zdrowia.

Jak i gdzie przechowywać wodę

Należy pamiętać, że woda jest szczególnie wrażliwym zasobem, na który negatywnie mogą wpływać liczne czynniki środowiskowe, takie jak bakterie, wirusy, glony, zmiany pH oraz pyły.

Zbiorniki powinny być wykonane z materiałów dopuszczonych do kontaktu z wodą pitną. Nie należy korzystać z naczyń używanych wcześniej do przechowywania innych artykułów, także spożywczych – ich pozostałości mogą zmieniać smak i zapach wody, a także sprzyjać rozwojowi mikroorganizmów.

Najlepiej kupić plastikowe (np. HDPE12) pojemniki 5-, 10- lub 12-litrowe i napełnić je po prostu wodą z kranu. Posługiwanie się większymi pojemnikami sprawia trudność, szczególnie słabszym domownikom – łatwo może dojść do przypadkowego rozlania wody.

Wszystkie naczynia…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

10) Źródło: Według obliczeń firmy Green Water Solutions, https://www.greenwatersolutions.pl/aktualnosci/czy-warto-odzyskiwac-wode-deszczowa/ (dostęp: 5.02.2022).

11) Źródło: https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/1924530,1,kolejki-po-wode-z-powietrza.read (dostęp: 22.02.2022).

12) Polietylen o dużej gęstości jest uznawany za jedno z dwóch najbezpieczniejszych dla człowieka tworzyw. Nie zawiera BPA.

Spis treści

Karta tytułowa

Wprowadzenie

Rozdział 1. Preppers, czyli kto?

Rozdział 2. Woda – niezbędny zasób numer 1

Rozdział 3. Nim pojawi się głód

Rozdział 4. Dom, mieszkanie – jak zabezpieczyć

Rozdział 5. Czyste powietrze

Rozdział 6. Bezpieczeństwo, samoobrona i psychologia przetrwania

Rozdział 7. Przestępczość, czarny rynek

Rozdział 8. Ewakuacja czy ucieczka

Dodatek A. Rodzaje stopni alarmowych

Bibliografia i literatura dodatkowa

Karta redakcyjna

Autor: Paweł Frankowski

Redakcja: Mariusz Kulan

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt graficzny okładki: Anna Jamróz

eBook: Atelier Du Châteaux

Zdjęcia: Shutterstock (s. 163 dolne, s. 165 dolne, s. 166 górne), pozostałe zdjęcia: Paweł Frankowski

Redaktor prowadząca: Natalia Ostapkowicz

Kierownik redakcji: Agnieszka Górecka

© Copyright by Paweł Frankowski

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2022

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

tel. 338282828, fax 338282829

pascal@pascal.pl, www.pascal.pl

ISBN 978-83-8103-949-9