Copyright © Don Wallace 2014

Copyright for the Polish edition © Wydawnictwo Pascal. Wszelkie prawa zastrzeżone

Tytuł oryginalny: The French House

Tytuł: To będzie mój dom

Autor: Don Wallace

Tłumaczenie: Katarzyna Bieńkowska

Konsultacja językowa: Monika Motkowicz

Redakcja: Ewa Ressel

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt graficzny okładki: Studio KARANDASZ

Projekt okładki oryginalnej: Jennifer K. Beal Davis, jennykate.com; Tom Hallman

Zdjęcia na okładce:

Dreamstime.com: Aleksandar Radovanovic; iStock: Tweetyclaw, DigiClicks, Elenathewise, Tree4Two, kaetana_istock

Mapa: Jacek Majerczak

Redaktor prowadząca: Agnieszka Górecka

Redaktor naczelna: Agnieszka Hetnał

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

www.pascal.pl

Bielsko-Biała 2015

ISBN 978-83-7642-592-4

eBook maîtrisé par Atelier Du Châteaux

Dla Mindy i Rory’ego

Każde z nas

może opowiedzieć własną historię,

odwołując się do losu,

szczęścia lub wyboru,

i nigdy nie będziemy

wiedzieć z całą pewnością,

co właściwie kieruje naszym życiem.

Sheena Iyengar, The Art of Choosing
(Sztuka wyboru)

Dziesięć najważniejszych faktów dotyczących Belle-Île

1. Leży z dala od lądu niczym usmażona na maśle tłusta sola, ale szkielet ma z błękitnozielonego granitu.

2. Znajduje się na Oceanie Atlantyckim, dziesięć mil od wybrzeży Bretanii, w Zatoce Biskajskiej.

3. Twarde klify o ostrych zębach unoszą ku górze jej złociste pola niczym ofiarę dla dawnych bogów.

4. Sto pięćdziesiąt dwie małe wioski, z których większość liczy zaledwie po kilka domów, wygrzewają się w słońcu w dolinach przecinanych przez szemrzące potoki albo kulą się pod osłoną niskich pagórków.

5. Każda osada ma własny charakter, harmonogram i historię. Każda ma też swoją krowę. I tajemnicę. (Do kogo należy ta krowa?).

6. Każda wioska współdzieli rytm dnia ze wszystkim innym, ponieważ życie wyspy regulują pływy oceanu. Farmy, plaże, skaliste wybrzeże, zwodzone mosty, łodzie rybackie, małże zagrzebane w mule, roztańczone sardynki, które wkrótce staną się daniem dnia wypisanym kredą na tablicy przed naleśnikarnią Guerveur, nawet sznury rozchybotanych turystów na rowerach blokujących drogi na wyspie – wszystko zdaje się wzmagać i słabnąć, unosić i opadać, zgodnie z odpływami i przypływami, które nadchodzą dwa razy w ciągu dnia i dwa razy w ciągu nocy.

7. Jest tu pięknie, często dramatycznie pięknie.

8. Ale jak zawsze, piękno ma swoją cenę. W lipcu i sierpniu jest tu za dużo turystów, chociaż są błogosławieństwem dla lokalnej gospodarki. Istnieje presja, by odsprzedawać pola uprawne pod nowe inwestycje. Problem stanowi zanieczyszczenie środowiska, głównie z powodu przestarzałych szamb. Młodzi ludzie nie mogą znaleźć pracy na miarę swojego wykształcenia i muszą przenosić się na stały ląd. Moja żona Mindy, która opuściła swoje rodzinne Hawaje, wie, że to może być bolesne: gdy człowiek raz wyjedzie, jego życie zmienia się bezpowrotnie.

9. Wyspa targana jest starym i wciąż niezażegnanym dramatem. Gdy przybywa się do Le Palais, otoczonego murem portu po osłoniętej stronie wychodzącej na francuskie wybrzeże, naszym oczom otwiera się widok śliczny jak z pocztówki. Na zachodnim brzegu, trafnie nazwanym Côte Sauvage, Dzikim Wybrzeżem, wyspa również prezentuje waleczne oblicze, ale pozostaje uwięziona w burzliwym związku ze zdradziecką Zatoką Biskajską i boleśnie odczuwa zmienne nastroje morza. Klify się kruszą, ciemne zwały wodorostów zaściełają plaże, walą się całe rzędy cyprysów, rozdzierając ziemię korzeniami. Rybacy i turyści zostają zabrani przez wodę, by stać się przynętą dla krabów. Po sztormie wczesnym rankiem wyspa próbuje przekonać, że jej sińce nic nie znaczą, mydląc wam oczy rozświetlonymi słońcem mgłami i wyższymi od człowieka hałdami piany gromadzącymi się w zatoczkach i potokach. Ale cień przemocy w jej oczach nie daje wam spokoju. Nigdy nie odwracajcie się tyłem do morza.

10. Równocześnie klimat wyspy łagodzi przyjemne łechtanie koniuszka Golfsztromu. Jest tu mnóstwo słońca, mniej deszczu niż na stałym lądzie, zdarzają się też okresy roziskrzonej szklistej ciszy, która latem przynosi czasami coś, co miejscowi nazywają beau temps, piękną pogodą: dzień lub dwa ciepłej, bezwietrznej jasności i spokoju o psychodelicznym niemalże charakterze, kiedy to krzyżaki tkają wysadzane diamentami rosy arrasy wzdłuż ścieżek w dolinie, pod nogami śmigają lśniące zielone jaszczurki, a ludzie rozmawiają szeptem pełni instynktownego lęku i czci.

Innymi słowy, ta wyspa nie bez powodu nosi nazwę Belle-Île, czyli Piękna Wyspa.

Wskazówki

Po otwarciu domu

Bonjour et bienvenue, Witajcie!

Jest kilka rzeczy, które trzeba zrobić natychmiast po otwarciu domu. Przeczytajcie proszę uważnie WSZYSTKIE poniższe wskazówki. Po pierwsze, przepraszam, jeśli ocean był wzburzony podczas przeprawy promem. Mamy nadzieję, że nikt nie cierpiał na chorobę morską. Jeśli kogoś jednak dopadła, proszę sprawdzić i oczyścić podeszwy jego (oby nie waszych) butów.

Uwaga: Nie zaczynajcie się rozpakowywać ani pić tego mocnego drinka, choć jest jak najbardziej zasłużony, ani uganiać się za kotami, jaszczurkami czy gwiazdkami filmowymi, żeby nie wiem jak były urocze, dopóki nie wykonacie wszystkich wstępnych zadań. W przeciwnym razie może dojść do małej katastrofy, takiej jak brak gorącej wody do kąpieli, albo i większej, w rodzaju odkręconych kranów zalewających piętro.

Ale być może jeszcze nie dotarliście na miejsce. Może czytacie z wyprzedzeniem (zalecane) albo też, jak my przed trzydziestu laty, przyjechaliście i oto stoicie w samym środku małej wioski, nie mając pojęcia, gdzie jesteście ani gdzie znajduje się chata, którą musicie odszukać, nie widząc nigdzie żadnej nazwy ulicy ani numeru domu. Jeśli jesteście w tej drugiej sytuacji, należy mieć nadzieję, że schowaliście te wskazówki w takie miejsce, skąd będzie je łatwo wyjąć. Bo się wam przydadzą.

Jak znaleźć dom

Wyobraźcie sobie wioskę jako rower leżący na boku wśród pól. Nasze pierwsze pyliste skrzyżowanie to piasta tylnego koła, której szprychy wyznaczają cztery cieniste drogi. Należy wybrać tę po prawej, biegnącą pod górę.

Pierwszy dom, który miniecie, sprawia wrażenie prawie zawalonego lub opuszczonego. W oknach nie ma szyb, a kamienne ściany bez zaprawy murarskiej porasta winorośl, która zdaje się jedynym, co je przytrzymuje. Może zobaczycie damską bieliznę suszącą się tu i ówdzie na krzakach. Albo małe kotki. Prawdopodobnie nie uda się wam dostrzec Suzanne, zwłaszcza jeśli przeczuła wasz przyjazd czy też w ogóle przybycie kogoś obcego, ale to jej dom.

Następny, w środku naszego szeregu trzech budynków, jest mały wąski domek, pomalowany lśniącą białą farbą, z różowymi i zielonymi zdobieniami pod okapem oraz wokół okien i drzwi. Wszyscy wykrzykują, jaki to on jest śliczny i doskonały, więc śmiało, wy też piszczcie: „Jaki słodki!”. Przywykliśmy już do tego.

Data jego budowy została wyryta na nadprożu: MDCCCXLII. Pewnie ta chełpliwa paraantyczność podoba się turystom, ale do waszej wiadomości: to nie jest nasz dom.

Nasz dom to ten następny, idąc ścieżką w górę, ku niebu i zachodowi słońca. Jest starszy od tego ślicznego z datą – właściwie w całej wiosce zachował się tylko jeden budynek starszy od naszego – ale tym, co robi największe wrażenie na miejscowych, jest fakt, że nigdy nie trzymano w nim zwierząt gospodarskich. Na Belle-Île to świadectwo najwyższej klasy.

Jakby was to ciekawiło, dom został zbudowany ponad sto osiemdziesiąt lat temu, a przez cały ten czas trzeba było jedynie wymienić deski podłogowe i łupkowe dachówki – jedno i drugie raz. Kamienne ściany i większość belek są oryginalne.

Mamy nadzieję, że to wszystko wywrze na was wystarczająco duże wrażenie, żeby odwrócić waszą uwagę od łuszczącej się farby, odkrytych kabli i pogiętych gwoździ, od popękanych szyb szafki, koślawych mebli, które wyglądają tak, jakby w każdej chwili miały się rozlecieć, od poplamionych smołą zielonych nylonowych sieci rybackich zawieszonych między krokwiami jak hamaki, poczerniałego komina i tak dalej. Ale mamy świadomość, że sprawa jest beznadziejna. Nic nie zatrze faktu, że właściwie kupiliśmy ruinę, która nadal, po tylu latach, czeka na remont. Dobrze chociaż, że nas tam nie ma i nie widzimy waszych min.

To miał być żart, jakby co. Więc śmiało, śmiejcie się – z tego dowcipu, z tego domu, z nas. Przywykliśmy do tego.

Klucz…

…jest u Suzanne. Tak, właścicielki tej drugiej ruiny w naszym szeregu domów. Ta starsza pani jest naszą bretońską przyjaciółką i byłą pasterką, zawsze szykownie ubraną w niebieską sukienkę i niebieski fartuch w kwiatki. Jej czarne włosy mogą sprawiać wrażenie, jakby nigdy nie widziały wnętrza salonu fryzjerskiego Elle-Lui Salon du Coiffeur w Le Palais, ale to nieprawda. Suzanne chodzi do fryzjera jakieś cztery razy w roku. Jest koło osiemdziesiątki. To wspaniała ogrodniczka – w całej wiosce rosną jej kwiaty. Chodzi po okolicy z sadzonkami w kieszeniach niebieskiego fartucha i wsuwa je w szczeliny w kamiennych murach i w luki w zaroślach. Myślę, że nimi rozmawia. (W każdym razie porusza wargami).

Jesteśmy prawie pewni, że Suzanne to sekretna druidka, wywodząca się z Wenetów, Celtów czy jak tam nazywa się ta kultura sięgająca czasów przedchrześcijańskich. Wtedy to Rzymianie pod wodzą Juliusza Cezara podbili Galię oraz Brytanię i zepchnęli wszystkich uciekających celtyckich Brytów i Bretończyków do ślepego zaułka, jakim był półwysep zwany Bretanią. Suzanne ma takich właśnie niezwykłych przodków i spędziła całe życie na obszarze o promieniu trzech mil od naszej wioski. Wybrzeże Bretanii znajduje się w odległości zaledwie dziesięciu mil i łatwo przeprawić się tam z Belle-Île promem, ale dla Suzanne równie dobrze mogłoby to być dziesięć tysięcy, jeśli wziąć pod uwagę liczbę jej odwiedzin na stałym lądzie.

Wioska Kerbordardoué zawsze była piękna, ale gdy zjawiliśmy się w niej po raz pierwszy, jej uroda pozostawała w ukryciu. Natomiast odkąd Suzanne wprowadziła się tu przed dwudziestu laty, główna droga prowadząca od jej kamiennej szopy do naszego domu stała się miniaturowym Wiszącym Ogrodem Babilonu, pełnym kiwających wielkimi głowami hortensji, drobnych czerwonych i żółtych azalii, zuchwale rumianych róż, fioletowych hiacyntów, stokrotek, a ostatnio dzięki rozmokłej ziemi w miejscach, gdzie co wieczór płuczemy nasze deski surfingowe i kombinezony piankowe, także delikatnych fioletowo-białych lilii, które Suzanne przesadza tu z odwiedzanych przez siebie bagiennych okolic i ukrytych źródełek.

Jeśli chodzi o samą Suzanne, to jest nieśmiała. Porozumiewa się za pośrednictwem swoich kwiatów, delikatnego jednozębnego uśmiechu i koronek. Kiedy spotkaliśmy ją (a raczej dostrzegliśmy) po raz pierwszy, dosłownie przed nami uciekała. Przemykała po wiosce tu i tam, zbyt szybko, by ją dogonić, a co dopiero zatrzymać na chwilę rozmowy. Przez jakiś czas wszyscy nazywali ją La Femme Sauvage, Dzika Kobieta.

Zgadzam się, to niefortunne przezwisko. Przestaliśmy go używać po tym, jak dostrzegliśmy Suzanne, siedząc przy ogrodowym stole przed domem Gwened, kawałek dalej przy tej samej uliczce. Wśród gości było paru dość nadętych paryżan, wynajmujących dom z datą MDCCCXLII, sąsiadujący z naszym. Ktoś z nich postanowił dla draki zakraść się od tyłu i z zasadzki wyskoczyć na Suzanne, zaglądającą nieśmiało przez żywopłot. „La Femme Sauvage!” – zaśmiewali się, patrząc, jak z rozwianą spódnicą i fartuchem przeskakuje przez rów niby wielki podstarzały króliczek i ucieka gdzieś w pola. Nie sądzę, by kiedykolwiek było mi bardziej wstyd niż wtedy, bo siedziałem tam i nic nie powiedziałem.

Jestem przekonany, że to przez tych paryżan trzeba było przez cały rok namawiać Suzanne, by wróciła do wioskowego życia. Zajął się tym le vicomte, wicehrabia, stary gburowaty patriarcha naszej wioski. Mam nadzieję, że będziecie mieli okazję go poznać. Arystokratyczny, acz demokratyczny w swoim postrzępionym czarnym swetrze. „Le Vic” prycha pogardliwie: „trop snob”, „co za snoby”, ilekroć jego bardziej wykwintni goście zadzierają nosa – a wielu robi to w poczuciu, że tego właśnie wicehrabia oczekuje.

Le Vic traktuje Suzanne z pobłażliwą, lecz serdeczną uwagą, zdając sobie, jak sądzę, sprawę, że oboje są przedstawicielami ginącego gatunku – wioskowy hrabia i pasterka – więc mają więcej wspólnego ze sobą nawzajem niż z późniejszymi przybyszami. Jego dom znajduje się na samym początku naszej ulicy, obok ruin, których malowniczą rujnację pieczołowicie podtrzymuje sam Le Vic, jego żona Yvonne oraz ich dzieci, Thierry i Philippe, podczas gdy ich własny bielony wapnem dom jest bardzo zadbany.

Nawiasem mówiąc, to właśnie Suzanne wydziergała koronkowe firanki, które zdobią nasze okna, prawdziwe cudeńka. Kiedy ją pozdrowić, rumieni się niczym osiemdziesięcioletnia nastolatka. Więc jeśli niezbyt pewnie czujecie się we francuszczyźnie albo jesteście zdenerwowani lub zmęczeni po długiej podróży, a nadszedł już późny wieczór, nie przejmujcie się. Sama będąc nieśmiała, Suzanne jest biegła w dukaniu.

Ale podczas gdy ona sama unika towarzystwa, zazwyczaj nietrudno ją znaleźć. Na ogół kręci się gdzieś w pobliżu. Jeśli nie ma jej w szopie u szczytu naszej uliczki, sprawdźcie w gospodarstwie, do którego prowadzi droga odchodząca od środka pierwszego tunelu z drzew, którym tu jechaliście. Suzanne regularnie odwiedza tam Madame Morgane, swoją najlepszą przyjaciółkę jeszcze z dzieciństwa.

Madame Morgane stanowi kamień węgielny naszej wioski, nie tyle z powodu aktywności, jak Le Vic doglądający ruin czy Suzanne kwiatów, ale ze względu na status ostatniej mieszkanki osady, która urodziła się tutaj, mieszkała tu i pracowała przez całe życie (nie licząc czterech lat na stałym lądzie podczas hitlerowskiej okupacji). Liczymy się z jej słowami. Jej obecność nadaje wagę przypadkowemu spotkaniu, jej aprobata ma znaczenie. Słowo ostrzeżenia: jej dezaprobata jest druzgocząca.

Ta wdowa po rolniku nosi popularne oraz wpływowe nazwisko i stanowi, wraz z Suzanne, ostatnie ogniwo łączące Kerbordardoué z bretońską tradycją agrarną. (Brzmi to dość pretensjonalnie, wiem, ale oklepane określenie „chłopstwo” byłoby obraźliwe i nieścisłe. Ci ludzie są właścicielami i kowalami własnego losu). Do Madame Morgane należą okoliczne pola, a kiedy tu przyjechaliśmy, posiadała także tuzin krów. W przeciwieństwie do Suzanne wyszła za mąż oraz ma dzieci i wnuki. Z tego powodu zawsze mówi się o niej madame, pani, a o Suzanne mademoiselle, panna.

Żeby znaleźć klucz do naszego domu, trzeba powiedzieć po francusku: „Je cherche à Suzanne pour la clé du maison Wallace”. Dosłownie znaczy to: „Szukam Suzanne dla klucza do domu Wallace’ów”.

Dalej, spróbujcie to powiedzieć: „Ży szersz. La kle. Dju mezą Łolas” (Wall-Ass). I proszę, starajcie się nie chichotać1).

1) Nazwisko Wallace w angielskiej transkrypcji francuskiej wymowy (wall-ass) znaczy „ścienny dureń” lub „ścienna dupa” (przyp. tłum.).

Och, Mindy mówi, że mój francuski znowu jest niepoprawny. Właściwe zdanie brzmi… Super, teraz nie chce mi powiedzieć!

•

Między sobą lubimy nazywać nasz dom Chez Jeannie, na cześć ostatniej przedstawicielki pierwszej rodziny, która tu mieszkała. Jeannie (Guer’ch) Morgane była ciotką, matką albo babką wielu mieszkańców wioski, w tym również Madame Morgane. Podobno tryskała energią i radością życia. Ale tubylcy, niesentymentalni, jak to wieśniacy na całym świecie (w każdym razie tak czytałem w książkach pisanych przez sentymentalnych miastowych), ku naszemu zdziwieniu nie docenili tego gestu, choć mieliśmy najlepsze intencje. Dla nich ten dom jest nasz i mówią o nim jako o „dju mezą Wall-Ass”. Niezbyt to dla nas pochlebne, zgadzam się.

No dobra, dotarliście na miejsce. Oto dalsze wskazówki:

Elektryka. Kiedy otworzycie drzwi, po prawej stronie zobaczycie oszkloną szafkę. Tam znajdują się włączniki elektryczne i zawory wody.

Woda. W tej samej szafce, na dole, są rury instalacji wodnej wraz z zaworem odcinającym. Otwórzcie zawór do końca. Uwaga: na zimę zostawiamy odkręcone krany, żeby rury nie popękały. Proszę, idźcie od razu na górę i sprawdźcie kurki przy wannie i umywalce, jeśli jesteście pierwszymi użytkownikami w tym roku, bo wtedy krany prychają, a chwilę potem tryska z nich woda.

Bojler. Żeby podłączyć wodę do bojlera, podejdźcie do szafy ściennej naprzeciwko oszklonej szafki. Jest pełna sprzętu sportowego (rakiet tenisowych, kijów golfowych, płetw, masek i fajek do nurkowania, kuszy, kostiumów piankowych, frisbee, kul do gry; możecie z tego wszystkiego korzystać po tym, jak już wykonacie wszystkie kroki tych wskazówek).

Chcecie dopuścić wodę do bojlera. W tym celu zajrzyjcie za zbiornik wody – u jego podstawy przy ścianie zobaczycie czarny przełącznik. Ustawcie go równolegle do podłogi. Powinniście usłyszeć pstryknięcie. Uwaga: nie dotykajcie czerwonego kurka. Nikt nie wie, do czego on służy. Sądzimy, że jest połączony z tajemnym rdzeniem gorącej magmy, która znajduje się pod wyspą, a po włączeniu spowoduje światową katastrofę.

Za jakieś trzy, cztery godziny będziecie mieli gorącą wodę. I będzie naprawdę gorąca. Bardzo! Uważajcie, żeby się nie poparzyć. Jeśli jest was więcej, bierzcie prysznic – trzymając w ręku tę końcówkę w kształcie słuchawki telefonicznej połączonej z kranem za pomocą węża. Na pewno dostrzegliście brak zasłonki prysznicowej, więc proszę, korzystajcie z natrysku, siedząc w wannie. W przeciwnym razie woda, którą rozpryskacie po całej łazience, z całą pewnością przeniknie przez szparę w podłodze, zbierze się na suficie poniżej i wreszcie kapnie – plusk! – na stół w jadalni akurat w momencie, gdy postawicie na nim przed głodnymi gośćmi sałatkę, sole meunière i tartę cytrynową.

Zazwyczaj wody w zbiorniku wystarcza na jakieś trzy i pół porządnych pryszniców z rzędu pod koniec dnia, po plaży, kiedy najbardziej ich potrzebujecie. Poza tym woda szybko nagrzewa się ponownie. Mimo to ten, komu przypadnie owo ostatnie pół prysznica, będzie się czuł wystawiony do wiatru, więc uważamy, że pomocna okaże się rotacja „pierwszej kąpieli” – przykładowo: „Dziś jako pierwszy bierze prysznic David! Wczoraj rundę rozpoczynał Rory”. W ten sposób nikt nie zamarznie, a osoba z upodobaniem okupująca łazienkę – a niewątpliwie taka się trafi – szybko nauczy się umiarkowania.

(Uwaga do rodzeństwa, kuzynów i rodziców takich łazienkowych okupantów: kiedy usłyszycie, że w łazience leje się woda z kranu, możecie uznać za wskazane rozpoczęcie zmywania przy użyciu ogromnych ilości gorącej wody).

Łazienka. Znajduje się na górze. Obok sedesu zobaczycie pudełka z chemikaliami do szamba, które nadadzą wszystkiemu słodki zapach. Należy umieścić dwa opakowania w muszli klozetowej i spłukać.

Mimo to czasami da się wyczuć charakterystyczny mdlący zapach, jakby wyziewy unoszące się nocą, kiedy cała wioska żyje za zamkniętymi drzwiami, a okna pokrywają się mgiełką od tych wszystkich kolejnych kąpieli. Należy ignorować ten odór, bo zwracanie na niego uwagi tylko go zachęca.

Tylko dla kobiet: zauważcie, że w łazience znajduje się tylko jedno maleńkie lusterko oraz w całym domu nie ma żadnych innych. Jest to celowe działanie dla waszego własnego dobra. Możecie oczywiście myć twarz oraz czesać włosy rano i po plaży, poza tym jednak zalecamy pielęgnowanie typowego dla Belle-Île wyglądu swobodnego sportowo-nadmorskiego zaniedbania, pasującego do opalenizny Coco Chanel, nad którą pracujecie. To samo tyczy się ubrań.

Nigdy nie przebijecie Francuzek w Paryżu, ale tutaj wszyscy robią sobie przerwę od nadmiernych starań. Te kurortowe nawyki – przebieranie się w nową kreację trzy razy dziennie – możecie spokojnie zawiesić na kołku aż do powrotu na stały ląd. I proszę, zapomnijcie o obcasach. Tradycyjne Bretonki nie bez powodu nosiły drewniane saboty. Nie chcecie przecież ugrzęznąć w błocie z powodu szpilek od Manolo Blahnika. Takie zaniedbanie stanowi osobny styl: le sportif.

Och, Mindy mówi, że chyba zgłupiałem, jeśli sądzę, że Francuzki się tu nie starają. A niech to… A teraz podkreśla, że nie zapomniała tamtego lata, kiedy to nasza sąsiadka, gwiazdka filmowa, położyła swój ręcznik tuż obok mojego, zdjęła punkrockowy T-shirt i odsłoniła to okropne czarne bikini. Dobra, dobra – nie zdawałem sobie sprawy z tego, co się dzieje, dopóki, no wiecie, się nie stało… (No i nie miałem pojęcia, że patrzysz, skarbie).

Tylko dla mężczyzn: jeśli macie dzieci płci męskiej, dobrze by było, gdyby tatuś zademonstrował, jak działa klapa od sedesu czy też jak nie działa, kiedy usiłujecie wysikać się na stojąco. W momencie, kiedy akurat najmniej się tego spodziewacie – łup! – klapa opada jak gilotyna.

Nie przejmujcie się, jeśli spartaczyliście tę prezentację. Nawet jeśli wasz syn zacznie moczyć się w nocy, bo omal nie amputowaliście sobie własnego członka, macie szczęście – nie bez powodu Belle-Île bywa nazywana „wyspą psychiatrów”. W Karbordardoué jest dwóch, kolejni trzej mieszkają w sąsiednich wioskach, a na plaży wszyscy siadają razem, co ułatwia zasięgnięcie nieformalnej porady.

Kuchenka/piekarnik. We Francji używa się propanu do gotowania, co jest ciekawe, jeśli pomyśleć o jego znakomitym kucharskim rodowodzie i o tym, że w Ameryce zbiornik z propanem kojarzy się z grillem w ogrodzie lub z piknikiem na parkingu przed meczem futbolowym.

Pod zlewem znajduje się niebieska butla z płaskim okrągłym zaworem na szczycie. Należy go odkręcić do końca. Odczekajcie minutkę i włączcie palnik, po czym przyłóżcie do niego na próbę zapaloną zapałkę. Uwaga: na noc zakręcamy butlę gazową. (Pewnie to już takie neurotyczne amerykańskie podejście, ale kiedy przeczytacie o piekarniku, zrozumiecie nasz punkt widzenia).

Ważna uwaga odnośnie piekarnika: niestety, stał się on tak nieprzewidywalny, że musimy powiedzieć: starajcie się unikać używania go. Pokrętła nic nie znaczą, więc możecie sądzić, że go wyłączyliście, a on radośnie napełnia się gazem.

Istnieje przyczyna, dla której te gałki są zawodne. Pewnego popołudnia Devo, starszy kuzyn naszego syna Rory’ego, napełnił kuchenkę gazem, zanim zapalił piekarnik. Wybuch, który w wyniku tego nastąpił, pozbawił go brwi i zapuszczanej właśnie małej bródki. Wystrzelił także pokrętła na całą kuchnię. Na obronę Deva trzeba powiedzieć, że próbował tylko zaimprowizować pizzę na cieście francuskim, której zażądał Rory.

Rory wiedział, jak się włącza kuchenkę, ale był zbyt leniwy, żeby się zwlec z „pe-efa” (jest to skrót, który przyjęliśmy dla „pieprzonego fotela”, czyli dla małej kanapki jak dla lalek, o którą chłopcy biją się każdego dnia). Tak więc Rory dyktował Devovi stosowne wskazówki, wylegując się na pe-efie niby jakiś młodociany Kaligula, tak się jednak złożyło, że ominął część mówiącą o natychmiastowym zapaleniu zapałki, aż upłynęło parę minut.

Mindy i ja zostaliśmy potem rzecz jasna oskarżeni przez chłopców o to, że poszliśmy surfować zamiast gotować, jak powinniśmy byli na mocy Uniwersalnego Rodzicielskiego Kodeksu Karnego. Zdaje mi się, że jedno pokrętło wciąż jest gdzieś wbite w ścianę. Pozostałe dyndają na kuchence i tylko udają, że działają.

(Słuchajcie, usiłujemy naprawić ten piekarnik od trzech lat, ale fachowcy jakoś zawsze mają co innego na głowie – chociażby tę gwiazdkę filmową, słynną z mordowania twardzieli i noszenia gatek z czarnego błyszczącego winylu, która straszy w tym upiornie białym zamku za wioską).

Aha, przepis na pizzę z kiełbasą chorizo z wykorzystaniem gotowego ciasta z supermarketu (nie ciasta francuskiego – Devo improwizował) znajduje się w szufladzie z nożami. Z kolei przepisy na słynną czekoladową piłkę futbolową Mindy i na naleśniki Madame Morgane są w szufladzie z folią aluminiową i korkociągiem. Uwaga: ta nieznośnie gorąca, trzęsąca się i rozpadająca kolejka, którą jechaliście dzisiaj na czubek półwyspu, gdzie znajduje się przystań dla promów, nazywa się le tire-bouchon. Korkociąg. Sprytnie, co?

Innych przepisów nie ma, książki kucharskiej też nie. Po prostu kupujcie dobre lokalne produkty i gotujcie. Używajcie masła do jajek i soli, a oliwy do wszystkiego innego, nieważne, czy to zwierzę, roślina czy minerał. A jeśli znajdziecie torbę świeżych sardynek pod drzwiami, nie zadawajcie żadnych pytań – pędźcie prosto do grilla.

Kominek. Działa sprawnie. Kiedy kupowaliśmy ten dom, był to bodaj jedyny pozytyw w oczach naszego sąsiada Francka. Tak czy owak, nie dokładajcie za dużo do ognia, zwłaszcza na początku, żeby dym zdążył polecieć w górę komina i wysuszyć go po długiej zimie. Ogień w kominku po całym dniu na plaży to miła sprawa. Nie bójcie się przekonać o tym na własnej skórze. W przeciwieństwie do propanu, drewno pali się bez niespodzianek, w przewidywalnym tempie.

P.S. Grill należy wystawić z kominka na prawą stronę domu, tam, gdzie biała ściana styka się z szorstkim kamiennym murem szopy. W tym miejscu właśnie przez całe lato grillujemy te sardynki, które znaleźliście na progu, podobnie jak kotlety jagnięce z mięsa lokalnych jagniąt, pasiaste bassy, makrele, kiełbaski merguez i chipolata. Wy też możecie to zrobić!

P.P.S. Rower też należy wydostać z komina, zanim zaczniecie rozpalać. Jeśli uda wam się umocować łańcuch tak, żeby nie spadał, możecie śmiało na nim jeździć. Nie pytajcie, dlaczego tam go trzymamy. To opowieść na inną okazję.

Ryzykowne atrakcje

To dzika i surowa wyspa, co stanowi część jej uroku. Nie jesteśmy bojącymi dudkami, ale pewne miejsca, sytuacje, pływy i warunki oceaniczne omijamy szerokim łukiem. Na przykład tę piękną rozległą plażę: na Donnant przypływ sięga siedmiu metrów, a kiedy woda wzbiera, pojawiają się ogromne grzywacze, którym stawić czoło zdołają tylko mistrzowie – dziecko lub słaby pływak mogą mieć kłopoty. Ludzie tam toną. A jeśli chodzi o tę gigantyczną, głęboką na trzydzieści metrów podmorską jaskinię zaznaczoną na wszystkich mapach turystycznych, Grotte de L’Apothicairerie, zyskała pocztówkową renomę ze względu na wyjątkowe piękno – a także na to, że co roku pochłania paru turystów.

Na wrzosowiskach nie brakuje kolcolistów i ostów, które mogą porwać wam kostki na strzępy. Zupełnie jak w Psie Baskerville’ów jest tu parę skalnych otworów odpływowych, w tym jeden głęboki na trzydzieści metrów, Le Trou de Vazen. Klify od strony Côte Sauvage, Dzikiego Wybrzeża, są bardzo strome i ostre. Ponieważ jest tam tyle zatoczek i grot kuszących was z góry, łatwo można sobie wyobrazić, że wystarczy zejść na dół po tych skalistych żeberkach i zrobić sobie romantyczny piknik na odludziu. No cóż, gdzieniegdzie to się może udać, gdzie indziej nie. Więc pilnujcie swoich dzieci na skraju Côte Sauvage. I nie traćcie zdrowego rozsądku, zachwycając się tymi oszałamiającymi widokami z góry; tu jest naprawdę wysoko i bardzo łatwo o upadek.

Jakie inne ryzykowne atrakcje czekają tu na was? Żony, zrozumiałyście aluzję do gwiazdki filmowej? Chłopy, naprzód patrz! Nie rozdziawiać ust i wciągnąć brzuchy. Nie proponujcie jej pomocy domowej. Kobitki, jeśli marzy wam się mała zemsta, spróbujcie flirtu à la française. Podobno przyjeżdża tutaj Johnny Depp, a jego dziewczyna na pewno odwróci wzrok. (W końcu jest Francuzką, prawda?). O romantyczne rady możecie poprosić kobietę o wyglądzie Cyganki, która krąży po wiosce o zmierzchu, cała w pastelowych woalach niczym emerytowana wersja Stevie Nicks. Była kochanką Marlona Brando. Serio.

Powinienem także wspomnieć o bykach. Wygląda na to, że we francuskich rolników wstąpił duch rywalizacji lub też poczuli się zagrożeni w swym statusie i zaczęli kupować byki rozpłodowe, zamiast polegać na sztucznym zapłodnieniu. Rzecz w tym, że owi rolnicy bywają cokolwiek niefrasobliwi, jeśli chodzi o dbałość o swoje łagodnie naelektryzowane ogrodzenia; często są to zresztą słabe pojedyncze druty, ładowane akumulatorem samochodowym.

Wiem, że ta przestroga może się wam wydać mocno na wyrost, ale jeśli zauważycie, że wielkie prychające bydle z ostrymi rogami wykazuje czynne zainteresowanie wami lub waszą czerwoną wiatrówką, jak to się kiedyś przydarzyło mnie, najrozsądniej byłoby wiać w te pędy, zdejmując równocześnie wyżej wspomnianą wiatrówkę i rzucając ją na jakiś krzak, samemu zaś skoczyć do głębokiego wąwozu pełnego kolczastych jeżyn. Ja przeżyłem tę przygodę, więc może i wam się uda.

•

Zobaczmy… Czy o czymś nie zapomniałem?

A, tak… Za naszym domem droga skręca w lewo i przechodzi w tunel drzew oraz usiany liśćmi podjazd. Gdy będziecie iść pod górę pomiędzy wysokimi przerywanymi żywopłotami, niewątpliwie nieco oszołomieni podróżą i nadmiarem wrażeń, przyciągani zachodem słońca lub też, wczesnym rankiem, popychani łagodnie w plecy ciepłą migotliwą dłonią wschodzącego słońca, uważajcie na czerwony sznurek. Jeśli zobaczycie, że coś takiego zagradza wam drogę, nie idźcie ani kroku dalej.

Gdzieś w pobliżu znajduje się łuczniczka zen, mierząca właśnie z trzymetrowego klejonego warstwowo łuku kyudo. Jest cała ubrana na biało, ma czarną szarfę i czerwoną opaskę na głowę. Przed każdym strzałem medytuje czterdzieści minut. Nie widzi was ani nie słyszy, wpatrzona jest w maleńką białą papierową tarczę, przypiętą w odległości czterdziestu metrów.

Czekajcie.

Czekajcie.

Czekajcie na stukot trafienia. Albo na świst przelatującej strzały.

Potem możecie iść dalej. Nie zatrzymujcie się, żeby się przedstawić. Gwened właśnie toczy wojnę z rakiem, a to poważna sprawa, dosłownie kwestia życia i śmierci. Ma jeszcze jedną strzałę do wyciągnięcia i wystrzelenia tego dnia, waszego pierwszego w Kerbordardoué. Wierzcie mi, nie chcecie wejść Gwened w drogę.

Nagłe wypadki

Policja. To nie do końca prawda, że na Belle-Île nie ma policji. Latem dwóch czy trzech żandarmów zawsze śmiga po rondzie w Le Palais w niebieskich land roverach, wypisując mandaty i sprawdzając plakietki z normami emisji spalin oraz dowody rejestracyjne pojazdów. Pamiętajcie o zapięciu pasów bezpieczeństwa – ich brak to gwarantowany mandat. W Kodeksie Napoleona nie ma litości dla tych, którzy nie zapinają pasów.

Na Belle-Île policja naprawdę jest niepotrzebna, bo nie ma tu przestępczości. No dobra, parę lat temu jakiś podstępny złodziej buchnął mi węgiel do grilla i to nie raz, a dwa razy. To dopiero intryga na miarę Agathy Christie!

Ale prawdziwa przestępczość? Bardzo niewiele. Och, oczywiście wszyscy mamy swoje opowieści o ulubionych morderstwach, zarówno tych wyjaśnionych, jak i niewyjaśnionych, ale to są tylko opowieści i wyspiarskie plotki. (Nieudowodniona pozostaje zwłaszcza pogłoska o turystach przyjeżdżających tu, żeby zamordować swoje matki. Cała masa psychiatrów spędzających lato na wyspie uważa za bardziej prawdopodobne, że ta myśl pojawia się dopiero po przybyciu, najpewniej po przejrzeniu menu na zamku nad morzem i zorientowaniu się, że nie mogą sobie oboje pozwolić na homara).

Istnieje także niewidzialna, ale ponoć bardzo aktywna siatka przemytnicza, wykorzystująca szybkie łodzie motorowe, które kursują wzdłuż wybrzeża od Portugalii po Kornwalię i wymieniają ładunki ekstazy, haszyszu i kokainy, przewożąc jednocześnie nielegalnych imigrantów z północnej Afryki. To, co i skąd o tym wiem, lepiej zachować na inną okazję i opowiedzieć nad kuflem piwa w hałaśliwym barze dla marynarzy na nabrzeżu Le Palais. (A potem, gdy chwiejnym krokiem będziemy wracać do domu, rozpłyniemy się we mgle. Przypadkowi świadkowie usłyszą głośny plusk, ale niczego nie zobaczą, a nasze ciała nigdy nie zostaną odnalezione). Ogólnie rzecz biorąc, nie będziecie potrzebowali policji. Teoretycznie.

Straż pożarna. Natomiast jeśli zdarzy się wam jakiś nagły wypadek, dzwońcie do straży pożarnej, czyli Les Pompiers. Oni zajmują się wszystkim, w tym również wzywaniem pogotowia, ratowników czy helikoptera ratunkowego. Jeśli ktoś wysadzi dom w powietrze, używając piekarnika na propan, wpadnie do studni, złamie nogę albo uwięźnie w wąwozie pełnym jeżyn, niech wzywa Les Pompiers.

Czy mam ich numer? Nie. My w ogóle nie mamy telefonu.

O telefonach. Pamiętajcie, że przyjechaliście tu na wakacje, ale jeśli naprawdę musicie zadzwonić gdzieś z komórki, będziecie musieli podjechać samochodem, rowerem albo pójść piechotą do głównej drogi, ustawić się przy dwóch menhirach, tych stojących głazach sprzed pięciu i pół tysiąca lat, i wymachiwać pięścią (trzymającą komórkę, ma się rozumieć) w kierunku nieba, przeklinając przy tym siarczyście. To w każdym razie najwyraźniej działa w przypadku paryżan.

Och, i pamiętajcie, żeby stać twarzą w kierunku wschodnim – nie z jakichś mistycznych czy religijnych powodów, ale dlatego, że tam właśnie znajduje się najbliższy przekaźnik.

Kwestie zdrowotne. Pani doktor Pleybien, którą możemy polecić w głównym mieście, Le Palais, to energiczna, pełna werwy osoba, o dużym apetycie intelektualnym i erotycznym, który tak mała wyspa może trochę ograniczać. Wspominam o tym dlatego, że niestety rzuciła praktykę lekarską w diabły i popłynęła w rejs mierzącym dwadzieścia metrów slupem z całym haremem potencjalnych chłopaków. Podejrzewam, że zostawia za sobą kilwater złamanych serc i rozbitych małżeństw.

A tak w ogóle, jeśli będziecie potrzebowali konsultacji lekarskiej, zapytajcie w aptece w mieście. Myślę, że mogę was zapewnić, iż uznacie francuski system opieki zdrowotnej za rewelację.

Och, a jeśli będziecie potrzebowali psychiatry? Po prostu zapukajcie do którychkolwiek drzwi w wiosce. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że jakiegoś znajdziecie. Albo jeszcze lepiej znajdźcie jakiegoś mieszkańca, który tylko czeka na to, żeby zaprosić kogoś na kawę i miłą długą pogawędkę. To może być bardzo krzepiące, nawet jeśli nie mówicie po francusku. Ja nie mówiłem, w każdym razie niewiele, przez długi czas – i spójrzcie na mnie teraz. No, w każdym razie minęło ładnych parę lat, odkąd zaproponowałem komuś, że obetnę mu penisa, będąc święcie przekonany, że proponuję skoszenie trawnika…

A teraz, gdy to wszystko zostało powiedziane, witajcie w Kerbordardoué, najpiękniejszej wiosce na magicznej Belle-Île! Tylko nie dotykajcie tej czerwonej rączki na bojlerze z gorącą wodą.

Rozdział pierwszy

Far breton

Dzień jak co dzień w Kerbordardoué

Wstaję o ósmej, przed innymi. Latem na tej szerokości geograficznej słońce nie zachodzi przed wpół do dziesiątej albo i dziesiątą, więc mam poczucie, że jest jeszcze wcześnie. Rozkoszując się ciszą i poruszając się niczym bretoński ninja, nastawiam wodę, zapalam kuchenkę gazową, po cichu myję kieliszki do wina, talerzyki deserowe i puste butelki z ubiegłego wieczoru. Ostrożnie otwieram okno naprzeciwko jadalnego stołu. Olbrzymi…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział drugi

Le Grand Detour (rok zerowy)

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział trzeci

Trzecia wyspa

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział czwarty

Pierwszy rzut oka

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział piąty

Dom za granicą: cztery łatwe listy

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział szósty

Letnie plany

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział siódmy

Zobaczyć i uwierzyć

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział ósmy

Francuski styl regulacyjny

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dziewiąty

Czarna księga

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dziesiąty

Francuski impas

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział jedenasty

Podopieczni wioski

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dwunasty

Gra w Nie

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział trzynasty

Belle-Île-en-Hudson

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział czternasty

Kto kradnie drogę?

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział piętnasty

Kto zabija różę?

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział szesnasty

Ekipa marzeń

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział siedemnasty

Rodzicielska pułapka

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział osiemnasty

Sola solo

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dziewiętnasty

La Chienne

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty

Beau temps

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty pierwszy

La Fontaine Wallace

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty drugi

Trop beau

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty trzeci

Ankou

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty czwarty

Ostatnia kąpiel we wrześniu

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty piąty

Starszyzna wioski

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Od autora

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Materiały źródłowe

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Podziękowania

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

O autorze

Don Wallace urodził się w Long Beach w Kalifornii, a większość życia spędził, pracując jako dziennikarz i redaktor w Nowym Jorku i Honolulu – oczywiście, jeśli akurat nie przebywał we Francji. Jest autorem czterech książek, w tym powieści Hot Water (Gorąca woda) oraz One Great Game: Two Teams, Two Dreams, in the First-Ever High School Football National Championship Game (Wspaniały mecz: dwie drużyny, dwa marzenia, podczas pierwszych krajowych międzyszkolnych mistrzostw futbolowych). Jego eseje, artykuły i fragmenty prozy były publikowane w rozmaitych czasopismach, takich jak „Harper’s”, „The New York Times”, „SELF”, „Fast Company”, „Wine Spectator” i „Naval History”. Najświeższe doniesienia z Belle-Île-en-mer można śledzić na blogu autora: DonWallaceFranceBlog.tumblr.com.