Translation for English language edition:

Operative Dictations in General and Vascular Surgery edited by Jamal J. Hoballah, MD and Carol E.H. Scott-Conner, MD

Copyright © Springer Science+Business Media, LLC 2011

All Rights Reserved

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015

Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor prowadzący: Anna Klocek

Redaktor merytoryczny: Barbara Kowalska

Koordynator produkcji: Magdalena Preder

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r. (wyd. I)

Warszawa 2015

ISBN 978-83-200-4982-4

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21; infolinia: 801 33 33 88

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 22 695-44-80

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Aleksandra Łapińska

Harry’emu (CSC)
Leili, Jawadowi, Naderowi i Wafie (JJH)

Redaktorzy naukowi

Jamal J. Hoballah, MD, MBA, FACS

Professor and Chairman

Department of Surgery

American University of Beirut

Medical Center

Beirut, Lebanon

Professor of Surgery

Department of Surgery

Vascular Surgery Division

University of Iowa Carver

College of Medicine

Iowa City, IA, USA

jh34@aub.edu.lb

Carol E.H. Scott-Conner, MD, PhD, MBA, FACS

Professor of Surgery

Department of Surgery

University of Iowa Carver

College of Medicine

Iowa City, IA, USA

carol-scott-conner@uiowa.edu

Autorzy

Maher A. Abbas, MD Regional Colon and Rectal Surgery, SCPMG

Director, Permanente National Center of Excellence Chair, Center for

Minimally Invasive Surgery, Los Angeles, CA, USA

Ahmed M. Abou-Zamzam, MD Department of Cardio Vascular

and Thoracic Surgery, Loma Linda University Medical Center,

Loma Linda, CA, USA

Maen S. Aboul Hosn, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Mark Adelman, MD Department of Surgery,

NYU Langone Medical Center, New York, NY, USA

Abdi Ahari, MD General Surgery, Mason City Clinic,

Mason City, IA, USA

Houssein Haidar Ahmad, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Mohamad H. Alaeddine, MD Department of Surgery/Division

of General Surgery, American University of Beirut Medical Center,

Beirut, Lebanon

Parth B. Amin, MD Department of Vascular Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Evgeny V. Arshava, MD Department of Surgery,

University of Iowa, Iowa City, IA, USA

Jeffrey L. Ballard, MD Division of Vascular Surgery,

Loma Linda University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Hisham Bassiouny, MD Department of Surgery,

University of Chicago, Chicago, IL, USA

Ross Bengtson, MD Department of General Surgery,

St. Joseph’s Medical Center, Brainerd, MN, USA

Christian Bianchi, MD Division of Vascular Surgery,

Loma Linda University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Kelly S.A. Blair, MD Department of Surgery, Section

of Vascular Surgery, University of Chicago, Chicago, IL, USA

Michael Bonebrake, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinic, Iowa City, IA, USA

Kevin A. Bridge, MD, MSPH Department of General Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Christopher Bunch, MD Department of Vascular Surgery,

Essentia Health System/Duluth Clinic, Duluth, MN, USA

John C. Byrn, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Keith D. Calligaro, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, University of Pennsylvania Hospital,

Philadelphia, PA, USA

Daniel Calva-Cerqueira, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals & Clinics, Iowa City, IA, USA

Gregory A. Carlson, MD Memorial Health System,

Colorado Springs, CO, USA

Cassius Iyad Ochoa Chaar, MD, MS Department of Vascular

Surgery, University of Pittsburgh Medical Center,

Pittsburgh, PA, USA

Roderick T.A. Chalmers, MD Vascular Surgical Service,

Royal Infirmary of Edinburgh, Edinburgh, UK

Edward Y. Chan, MD Department of Surgery,

Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Edward H. Chin, MD Department of Surgery,

Mount Sinai School of Medicine, New York, NY, USA

Jason Chiriano, DO Department of Surgery, Loma Linda

University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Sung Woon Chung, MD Department of Thoracic

and Cardiovascular Surgery, Pusan National University Hospital,

Busan, Korea

Brian A. Coakley, MD Department of Surgery, The Mount Sinai

Medical Center, New York, NY, USA

Thomas E. Collins, MD Department of Surgery, University of

Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Michael S. Connors III, MD Division of Vascular Surgery,

Department of Surgery, Ochsner Clinic, New Orleans, LA, USA

David C. Corry, MD Department of Vascular/Endovascular

Surgery, Memorial Health System, Colorado Springs, CO, USA

John W. Cromwell, MD Department of Surgery,

University of Iowa Carver College of Medicine, Iowa City, IA, USA

Roy R. Danks, DO School of Medicine, St. Lukes Health System,

Cushing Memorial Hospital, Leavenworth, KS, USA

R. Clement Darling III, MD Department of Vascular Surgery,

Division of Vascular Surgery, Albany Medical Center Hospital,

Albany, NY, USA

Celia M. Divino, MD Department of Surgery,

The Mount Sinai Medical Center, New York, NY, USA

Matthew J. Dougherty, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, University of Pennsylvania Hospital,

Philadelphia, PA, USA

Laura Doyon, MD Department of Surgery, The Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Walid Faraj, MD, FRCS Department of Surgery,

American University of Beirut-Medical Center, Beirut, Lebanon

Michael C. Fraterelli, MD Department of Surgery,

Medical Center of Aurora, Aurora, CO, USA

Julie Freischlag, MD Department of Surgery, Johns Hopkins

University School of Medicine, Baltimore, MD, USA

Joshua R. French, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Peter C. Fretz, MD Department of Urology,

Elkhart General Hospital, Elkhart, IN, USA

Nabil Fuleihan, MD Department of Otolaryngology-Head

and Neck Surgery, American University of Beirut,

Beirut, Lebanon

Julie Guidroz, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Fady F. Haddad, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Susan Skaff Hagen, MD, MSPH Department of Surgery,

University of Iowa Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Mazen M. Hashisho, MD Department of Surgery,

Stony Brook University Hospital, Northport VA Medical Center,

Northport, NY, USA

Jamal J. Hoballah, MD, MBA Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon;

Department of Surgery, Vascular Surgery Division,

University of Iowa Carver College of Medicine, Iowa City, IA, USA

Mohammad A. Hojeij, MD Department of Surgery/Division

of General Surgery, American University of Beirut Medical Center,

Beirut, Lebanon

Hisakazu Hoshi, MD Department of Surgery,

Division of Endocrine and Surgical Oncology, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Rabih Houbballah, MD Department of Vascular

and Endovascular Surgery, Henri Mondor Hospital, Creteil, France

James Howe, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Jennifer E. Hrabe, MD Department of Surgery,

University of Iowa, Iowa City, IA, USA

Mohammad K. Jamal, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Faek R. Jamali, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Bellal A. Joseph, MD Department of Surgery Section of Trauma,

Critical Care, and Emergency Surgery, University of Arizona,

Tucson, AZ, USA

Sergy Khaitov, MD Division of Colon and Rectal Surgery,

Department of Surgery, The Mount Sinai Hospital,

New York, NY, USA

Ismail Mohamad Khalil, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Mohammad Khreiss, MD Department of Surgery,

University of Arizona, Tucson, AZ, USA

Prashant Khullar, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

prashant-khullar@uiowa.edu

John Lane, MD Department of Surgery, University of California,

Irvine, Orange, CA, USA

Chad Laurich, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Yi-Horng Lee, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Timothy D. Light, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Danny Liu, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Shauna Lorenzo-Rivero, MD Department of Surgery,

University of Tennessee School of Medicine, Chattanooga,

TN, USA

Catherine Madorin, MD Department of Surgery,

The Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Dale Maharaj, MBBS Caribbean Vascular and Vein Clinic,

St. Clair Medical Center, St. Clair, Trinidad

Michel S. Makaroun, MD Department of Vascular Surgery,

University of Pittsburgh Medical Center, Pittsburgh, PA, USA

Samy Maklad, MD Department of General Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Elizabeth A. Marshall, MD University of Iowa Hospital

and Clinics, Iowa City, IA, USA

Mario Martinasevic, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Manish Mehta, MD, MPH The Institute for Vascular Health

and Disease, Albany Medical Center Hospital, Albany, NY, USA

Samuel R. Money, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, Ochsner Clinic,

New Orleans, LA, USA

Charles H. Mosher, MD University Medical Center,

University of Arizona, Tucson, AZ, USA

Munier M.S. Nazzal, MD Department of Surgery,

University of Toledo Medical Center, Toledo, OH, USA

Scott Q. Nguyen, MD Department of Surgery, Mount Sinai

School of Medicine, New York, NY, USA

Kathleen J. Ozsvath, MD Department of Vascular Surgery,

Albany Medical Center Hospital, Albany, NY, USA

F. Ezequiel Parodi, MD Department of Vascular Surgery,

University of South Florida, Tampa, FL, USA

Graeme Pitcher, MBBCh University of Iowa Hospital

and Clinics, Iowa City, IA, USA

Simon Roh, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Bassem Y. Safadi, MD Department of Surgery/Division

of General Surgery, American University of Beirut Medical Center,

Beirut, Lebanon

Jean Salem, MD Department of Surgery, American University

of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Carol E.H. Scott-Conner, MD

Department of Surgery, University of Iowa Carver College

of Medicine, Iowa City, IA, USA

Pierre Sfeir, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Murray L. Shames, MD Division of Vascular and Endovascular

Surgery, University of South Florida, Tampa, FL, USA

Mark Shapiro, MD Department of Cardiothoracic Surgery,

The Mount Sinai Medical Center, New York, NY, USA

Mel J. Sharafuddin, MD Department of Surgery and Radiology,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

William J. Sharp, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Rajesh Shetty, MD Organ Transplant Centre,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Joel Shilyansky, MD Division of Pediatric Surgery,

Department of Surgery, University of Iowa Children’s Hospital,

Iowa City, IA, USA

Kristen C. Sihler, MD, MS Departments of General Surgery,

Trauma, and Critical Care, Maine Medical Center, Portland,

ME, USA

Jessica K. Smith, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Lori K. Soni, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Philip M. Spanheimer, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Amy Bobis Stanfill, MD Department of Pediatric Surgery,

Children’s Hospital of Illinois, University of Illinois College

of Medicine, Peoria, IL, USA

Emily Steinhagen, MD Department of Surgery,

The Mount Sinai Medical Center, New York, NY, USA

Sujata Subramanian, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, University of Pennsylvania Hospital,

Philadelphia, PA, USA

Raphael C. Sun, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Gary William Swain, Jr., MD Department of Surgery,

Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Theodore H. Teruya, MD Department of Vascular Surgery,

Loma Linda University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Vassiliki Liana Tsikitis, MD Department of Surgery,

University of Arizona, Tucson, AZ, USA

Georgios Tsoulfas, MD Department of Surgery,

Aristoteleion University of Thessaloniki, Thessaloniki, Greece

Kaare Weber, MD Department of Surgery, The Mount Sinai

Hospital, New York, NY, USA

Jessemae L. Welsh, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Eanas S. Yassa, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

John W. York, MD Division of Vascular Surgery,

Department of Surgery, Ochsner Clinic, New Orleans, LA, USA

Ahmad Zaghal, MD Department of Surgery, American

University of Beirut-Medical Center, Beirut, Lebanon

Linda P. Zhang, MD Department of General Surgery,

Mount Sinai School of Medicine, New York, NY, USA

Tłumaczenie

Prof. dr hab. n. med. Piotr Andziak

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Onkologicznej II WL WUM

Lek. med. Krzysztof Barski

I Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Przewodu Pokarmowego CMKP w Warszawie

Dr n. med. Zbigniew Biejat

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Dr hab. n. med. Krzysztof Bojakowski

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Budzyński

Klinika Chirurgii Endoskopowej, Metabolicznej oraz Nowotworów Tkanek Miękkich II Katedry Chirurgii Ogólnej UJ CM w Krakowie

Dr n. med. Jakub Ciosek

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Jacek Dadan

Kierownik I Kliniki Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej UM w Białymstoku

Prof. dr hab. n. med. Marek Dobosz

Oddział Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Żywienia, COPERNICUS, Podmiot Leczniczy Sp. z o.o. w Gdańsku

Dr n. med. Dariusz Dziedzic

Klinika Chirurgii Klatki Piersiowej, Instytut Chorób Płuc w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Adam Dziki

Klinika Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej UM w Łodzi

Dr hab. n. med., prof. WIML Mariusz Frączek

Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej w Warszawie

Lek. med. Ewelina Frejlich

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Jana Mikulicza-Radeckiego we Wrocławiu

Dr n. med. Juliusz Gątarek

Klinika Chirurgii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Dr n. med. Andrzej Grabarczyk

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Dr n. med. Michał Grąt

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM

Dr n. med. Beata Jabłońska

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Arkadiusz Jeziorski

Klinika Chirurgii Onkologicznej UM w Łodzi

Mjr lek. med. Emil Jędrzejewski

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. dr hab. n. med. Piotr Kaliciński

Klinika Chirurgii Dziecięcej i Transplantacji Narządów, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie

Dr n. med. Krzysztof Kaseja

Oddział Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej, Specjalistyczny Szpital im. prof. A. Sokołowskiego w Szczecinie-Zdunowie

Prof. dr hab. n. med. Wojciech Kielan

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Dr hab. n. med. Małgorzata Kołodziejczak

Warszawski Ośrodek Proktologii, Szpital św. Elżbiety w Warszawie

Lek. med. Paulina Kołomańska

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Marek Krawczyk

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM

Dr n. med. Michał Kusiński

Klinika Chirurgii Endokrynologicznej, Ogólnej i Naczyniowej UM w Łodzi

Dr n. med. Katarzyna Kuśnierz

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Kuzdak

Kierownik Kliniki Chirurgii Endokrynologicznej, Ogólnej i Naczyniowej UM w Łodzi

Prof. dr hab. n. med. Paweł Lampe

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Dr hab. n. med. Wojciech Lisik

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej, Instytut Transplantologii WUM

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Matyja

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Lek. med. Maciej Matyja

II Katedra Chirurgii Ogólnej CMUJ w Krakowie

Dr hab. n. med. Maciej Michalik, prof. UWM

Kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej i Małoinwazyjnej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Olsztynie

Prof. dr hab. n. med. Maciej Misiołek

Katedra i Oddział Kliniczny Otorynolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej w Zabrzu SUM w Katowicach

Dr n. med. Jan Morawiec

Klinika Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej UM w Łodzi

Dr n. med. Marcin Możański

Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Dr hab. n. med. Sławomir Mrowiec

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Dr hab. n. med. Piotr Myśliwiec 

I Klinika Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej UM w Białymstoku

Prof. dr hab. n. med. Tadeusz M. Orłowski

Klinika Chirurgii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Dr n. med. Artur Pasternak

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Katedra Anatomii CMUJ w Krakowie

Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Paśnik

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Lek. med. Alicja Przywózka

Kliniczny Oddział Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej, Szpital Bielański w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Piotr Richter

I Katedra Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Lek. med. Kinga Rośniak-Gasińska

Klinika Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej UM w Łodzi

Dr n. med. Julia Rudno-Rudzińska

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski

Klinika Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie

Prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej

Dr n. med. Adam Skalski

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Lek. med. Robert Skibiński

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Prof. dr hab. n. med. Maciej Słodkowski

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Onkologicznej WUM

Dr n. med. Michał Solecki

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UM w Lublinie

Dr n. med. Rafał Solecki

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Prof. dr hab. n. med. Janusz Strzelczyk

Klinika Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej UM w Łodzi

Prof. dr hab. n. med. Marek Szczepkowski

Kliniczny Oddział Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej, Szpital Bielański w Warszawie

Wydział Rehabilitacji, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Dr n. med. Mirosław Szura

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Dr n. med. Robert Tarnawa

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Prof. dr hab. n. med. Wiesław Tarnowski

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Przewodu Pokarmowego CMKP w Warszawie

Płk dr n. med. Piotr Trojanowski

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Wallner

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UM w Lublinie

Konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii ogólnej

Lek. med. Piotr Worobiec

Klinika Chirurgii Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Dr hab. n. med., prof. WIML Mariusz Wyleżoł

Klinika Chirurgii, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej w Warszawie

Dr n. med. Witold Zgodziński

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UM w Lublinie

Przedmowa do wydania polskiego

Szanowni Państwo,

Z przyjemnością i pewnym niepokojem oddajemy do Państwa rąk książkę inną niż wszystkie. Zawiera ona opisy większości najważniejszych operacji tętnic i żył obwodowych, zarówno klasycznych, jak i wewnątrznaczyniowych. Dotychczas nie było w Polsce takiego opracowania, przekładającego język atlasu techniki chirurgicznej na język dokumentacji medycznej. Uważam, że książka ta ma co najmniej dwie zalety. Po pierwsze, ma walor edukacyjny. Czytając opisy operacji, Czytelnik krok po kroku śledzi ich przebieg, zapoznaje się z anatomią chirurgiczną, techniką operacji, nazwami i przeznaczeniem narzędzi oraz szwów chirurgicznych, a także z zasadami rozwiązywania trudności technicznych powstających podczas operacji. Po drugie, w publikacji znajdują się gotowe wzory protokołów operacyjnych, które mogą pomóc w prowadzeniu dokumentacji medycznej. Niemała część chirurgów ma kłopot z systematycznym i dokładnym prowadzeniem dokumentacji. Wynika to z wielu przyczyn: przede wszystkim z przyzwyczajeń oraz z braku czasu spowodowanego licznymi obowiązkami, a także ogromnie obecnie rozbudowaną dokumentacją lekarską dotyczącą każdego chorego. Przez lata każdy z nas stworzył sobie podobne wzory opisów operacji i używa ich na co dzień. Nie zmienia to jednak faktu, że możliwość sięgnięcia do gotowego protokołu operacyjnego będzie cenną pomocą dla wszystkich chirurgów. Oczywiście nic nie zastąpi indywidualnego podejścia do każdej operacji i indywidualnego wyboru rozwiązań technicznych zastosowanych w każdym przypadku. Wydaje się jednak, że prezentowana książka może ułatwić dokumentowanie naszych sukcesów i porażek przy stole operacyjnym.

Podczas przygotowywania tłumaczenia zrezygnowaliśmy ze stosowania nazw większości narzędzi z użyciem nazwisk, wychodząc z założenia, że w wielu przypadkach nazwy te nie są powszechnie znane. Nie chcieliśmy też, aby Czytelnik odniósł wrażenie, iż tylko ten rodzaj narzędzia może być zastosowany w konkretnej sytuacji operacyjnej. Dobór narzędzi, szwów i innego sprzętu używanego podczas operacji jest zwykle indywidualnym wyborem chirurga, uzależnionym od jego przyzwyczajeń i upodobań. Nie jest ważne, jakim narzędziem wykonujemy daną czynność podczas operacji – ważne, aby wykonać ją precyzyjnie, dobrze i pewnie. Z kolei opisując operacje wewnątrznaczyniowe, używaliśmy nazw własnych stosowanego sprzętu, ponieważ stanowi to ważną wskazówkę techniczną dla osób wykonujących te operacje.

Nazewnictwo anatomiczne użyte w opracowaniu odbiega nieco od prawidłowego nazewnictwa anatomicznego, co zostało podyktowane zwyczajowym stosowaniem tych określeń w praktyce klinicznej (np. tętnica udowa głęboka, tętnica udowa powierzchowna).

Mam nadzieję, że ta niezwykła książka zyska Państwa akceptację i pomoże w codziennej pracy przy łóżku chorego.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Andziak

Część XIV.
Zwężenia i niedrożności pozaczaszkowych tętnic mózgowych

Rozdział 141
Udrożnienie tętnicy szyjnej wewnętrznej

Jamal J. Hoballah

Tłumaczenie: prof. dr hab. n. med. Piotr Andziak

WSKAZANIA

■ Bezobjawowe zwężenie > 60%.

■ Objawowe zwężenie > 50%. U pacjentów obarczonych dużym ryzykiem powikłań pooperacyjnych wynikających z przyczyn miejscowych (nawrotowe zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej, przebyte napromienianie szyi, obecność tracheostomii) oraz u pacjentów obarczonych dużym ryzykiem udaru przy zastosowaniu jedynie leczenia farmakologicznego można rozważyć wykonanie angioplastyki z założeniem stentu.

GŁÓWNE ETAPY OPERACJI

 1. Przecięcie skóry i mięśnia szerokiego szyi.

 2. Odciągnięcie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego do boku.

 3. Wypreparowanie żyły szyjnej wewnętrznej i żyły twarzowej.

 4. Podwiązanie i przecięcie żyły twarzowej.

 5. Wypreparowanie tętnicy szyjnej wspólnej, zewnętrznej i wewnętrznej.

 6. Odnalezienie i zachowanie nerwu błędnego i podjęzykowego.

 7. Dożylne wstrzyknięcie heparyny.

 8. Założenie zacisków naczyniowych na tętnicę szyjną wewnętrzną, wspólną i zewnętrzną.

 9. Założenie czasowego przepływu wewnętrznego (shuntu), jeśli jest to konieczne.

 10. Wykonanie udrożnienia (usunięcie blaszki miażdżycowej).

 11. Dokładna ocena powierzchni udrożnionej tętnicy oraz progów błony wewnętrznej w tętnicy szyjnej wewnętrznej i w tętnicy szyjnej wspólnej.

 12. Chwilowe zdjęcie zacisków naczyniowych kolejno z tętnicy szyjnej wewnętrznej, zewnętrznej i wspólnej w celu wypłukania ewentualnych skrzeplin.

 13. Zszycie tętnicy.

 14. Przywrócenie krążenia najpierw do tętnicy szyjnej zewnętrznej, a następnie do tętnicy szyjnej wewnętrznej.

 15. Ocena poprawności wykonanej operacji.

 16. Wykonanie starannej hemostazy.

 17. Zszycie rany.

UWAGI I WARIANTY TECHNICZNE

■ Podczas udrożnienia tętnicy szyjnej wewnętrznej najczęściej wykonuje się podłużne nacięcie ściany tętnicy szyjnej wspólnej i wewnętrznej, a następnie usuwa się blaszkę miażdżycową. Nacięcie tętnicy zszywa się szwem pierwotnym lub z użyciem łaty z tworzywa sztucznego (poliestrowej lub z politetrafluoroetylenu) lub łaty żylnej (z żyły odpiszczelowej lub szyjnej zewnętrznej). Inną metodą udrożnienia jest udrożnienie przez wynicowanie. Wykonując ten rodzaj operacji, tętnicę szyjną wewnętrzną odcina się skośnie od tętnicy szyjnej wspólnej w miejscu jej odejścia. Blaszkę miażdżycową usuwa się, wynicowując tętnicę szyjną wewnętrzną, którą następnie wszywa się ponownie do tętnicy szyjnej wspólnej (patrz rozdział 142).

■ Zastosowanie czasowego przepływu wewnętrznego (shuntu) podczas udrożnienia tętnicy szyjnej wewnętrznej może wynikać z wystąpienia objawów niedokrwienia mózgu u operowanych w znieczuleniu regionalnym lub ze wskazań EEG bądź wartości ciśnienia wstecznego zmierzonego w tętnicy szyjnej wewnętrznej u operowanych w znieczuleniu ogólnym. Alternatywną metodą postępowania jest rutynowe stosowanie czasowego przepływu wewnętrznego (shuntu).

POWIKŁANIA

■ Udar.

■ Krwiak w ranie.

■ Zakrzep tętnic.

■ Uszkodzenie nerwów czaszkowych.

■ Zakażenie rany.

■ Nawrotowe zwężenie tętnicy szyjnej.

WZÓR PROTOKOŁU OPERACYJNEGO

Rozpoznanie przedoperacyjne: Zwężenie lewej/prawej tętnicy szyjnej wewnętrznej.

Rodzaj operacji: Udrożnienie lewej/prawej tętnicy szyjnej wewnętrznej; zszycie tętnicy szwem pierwotnym; zszycie tętnicy z użyciem łaty żylnej/dakronowej/z politetrafluoroetylenu.

Rozpoznanie pooperacyjne: Jak wyżej.

Wskazania: Pacjent lat ____z bezobjawowym zwężeniem lewej/prawej tętnicy szyjnej wewnętrznej/z objawowym (przebyte przemijające niedokrwienie mózgu, przemijająca ślepota jednooczna, udar) zwężeniem lewej/prawej tętnicy szyjnej wewnętrznej, potwierdzonym w badaniu ultrasonograficznym/angiografii/angiografii tomografii komputerowej/angiografii rezonansu magnetycznego. Pacjentowi przedstawiono zagrożenia związane z operacją oraz korzyści z niej wynikające. Na podstawie uzyskanych informacji pacjent zdecydował się na leczenie operacyjne.

Opis operacji: Pacjenta ułożono w pozycji leżącej na plecach z tułowiem uniesionym pod kątem 30°. Operację wykonano w znieczuleniu ogólnym dotchawiczym/regionalnym/miejscowym. Szyję po lewej/prawej stronie oraz górną część lewego/prawego uda zdezynfekowano i obłożono sterylnie w typowy sposób.

Rozpoczęto monitorowanie czynności mózgu za pomocą EEG.

Nacięcie skóry wykonano podłużnie wzdłuż przedniego brzegu mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. Następnie nożem elektrycznym przecięto mięsień szeroki szyi. Mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy odciągnięto do boku. Odnaleziono i wypreparowano żyłę szyjną wewnętrzną. Preparując wzdłuż przyśrodkowej ściany żyły szyjnej wewnętrznej, odsłonięto żyłę twarzową. Żyłę twarzową przecięto między podwiązkami (jedwab 3-0).

Wypreparowano tętnicę szyjną wspólną, wewnętrzną, zewnętrzną i tarczową górną. Zidentyfikowano nerw błędny i nerw podjęzykowy celem ich zachowania. Unikano uciskania żuchwy w okolicy jej kąta, aby nie uszkodzić gałęzi żuchwowej nerwu twarzowego. Przecięto pętlę szyjną w celu ułatwienia dostępu do tętnicy szyjnej wewnętrznej.

Pacjentowi dożylnie podano 5000 jm. heparyny (75 jm./kg mc.), oznaczono czas krzepnięcia po aktywacji (ACT). Po upływie 5 minut od czasu dożylnego podania heparyny założono zacisk naczyniowy na tętnicę szyjną wewnętrzną i tętnicę szyjną wspólną. Tętnicę szyjną zewnętrzną i tętnicę tarczową górną zaciśnięto pętlami naczyniowymi z tworzywa sztucznego.

Nie obserwowano zmian w zapisie EEG/obserwowano zmiany w zapisie (zwolnienie zapisu) EEG po założeniu zacisku na tętnicę szyjną wewnętrzną. Nacięto ścianę tętnicy szyjnej wspólnej na przednio-bocznej powierzchni skalpelem nr 11. Nożyczkami Pottsa przedłużono nacięcie na tętnicę szyjną wewnętrzną.

Do tętnicy szyjnej wspólnej i tętnicy szyjnej wewnętrznej założono czasowy przepływ wewnętrzny (shunt): Javida/Sundta/Pruitta–Inahary. Po założeniu czasowego przepływu wewnętrznego obserwowano powrót prawidłowego zapisu EEG.

Blaszkę miażdżycową wypreparowano podważką Freera, a następnie przecięto w bliższym odcinku tętnicy szyjnej wspólnej. W kolejnym etapie delikatnie usunięto blaszkę miażdżycową z tętnicy szyjnej wewnętrznej bez pozostawienia progu. Blaszkę z tętnicy szyjnej zewnętrznej usunięto przez jej wynicowanie. W ten sposób usunięto blaszkę miażdżycową w całości.

Udrożnioną powierzchnię tętnicy delikatnie wypłukano 0,9% NaCl z heparyną. Wszystkie luźno leżące fragmenty blaszki miażdżycowej usunięto pęsetą.

Dokładnie oceniono dogłowowy próg blaszki miażdżycowej w tętnicy szyjnej wewnętrznej. Nie stwierdzono potrzeby zakładania szwów mocujących próg błony wewnętrznej/założono kilka pojedynczych szwów mocujących próg dogłowowy błony wewnętrznej (jednowłóknowy szew niewchłanialny 6-0).

Opcje do wyboru

Jeśli tętnicę zszyto szwem pierwotnym

Nacięcie tętnicy zszyto ciągłym szwem pierwotnym (jednowłóknowym szwem niewchłanialnym 6-0).

Jeśli nacięcie tętnicy zszyto z użyciem łaty

Nacięcie tętnicy zszyto z użyciem łaty. Zastosowano łatę dakronową/z politetrafluoroetylenu/żylną.

Pobrano 6-cm odcinek żyły odpiszczelowej z bliższej części uda prawego/lewego. Żyłę rozcięto podłużnie. Ukształtowano łatę, dostosowując jej długość do długości nacięcia tętnic i ścinając jej rogi. Łatę wszyto w nacięcie tętnicy ciągłym jednowłóknowym szwem niewchłanialnym 6-0. Wszywanie rozpoczęto od dogłowowego szczytu nacięcia tętnicy szyjnej wewnętrznej, kontynuując wzdłuż obu brzegów nacięcia. Drugim szwem rozpoczęto wszywanie łaty od dosercowego szczytu nacięcia tętnicy szyjnej wspólnej, kontynuując wzdłuż obu brzegów nacięcia aż do miejsca spotkania ze szwem założonym od strony dogłowowej.

Przed założeniem ostatnich szwów usunięto czasowy przepływ wewnętrzny (shunt).

Na krótką chwilę zdjęto zaciski naczyniowe kolejno z tętnicy szyjnej wewnętrznej, zewnętrznej, tętnicy tarczowej górnej i wspólnej w celu wypłukania ewentualnych skrzeplin. Wnętrze tętnic szyjnych wypłukano ponownie 0,9% NaCl z heparyną.

Przywrócono przepływ krwi w tętnicy szyjnej zewnętrznej, a następnie w tętnicy szyjnej wewnętrznej.

Nie obserwowano zmian w zapisie EEG podczas usuwania czasowego przepływu wewnętrznego (shuntu)/obserwowano zmiany w zapisie EEG podczas usuwania czasowego przepływu wewnętrznego (shuntu), ale zapis EEG szybko uległ normalizacji. Sprawdzono szczelność linii szwów. Punktowe krwawienie z miejsc wkłuć igły opanowano, stosując gazę hemostatyczną.

Badanie dopplerowskie/ultrasonograficzne wykazało prawidłowy sygnał przepływu/obraz morfologiczny w udrożnionej tętnicy szyjnej wewnętrznej, zewnętrznej i wspólnej.

Po uzyskaniu hemostazy ranę zszyto plecionym szwem wchłanialnym 3-0. Skórę zszyto zszywkami za pomocą staplera skórnego. Na ranę założono sterylny opatrunek.

Po wybudzeniu nie zaobserwowano u pacjenta dużych deficytów neurologicznych i przeniesiono go do oddziału pooperacyjnego w stabilnym stanie ogólnym.