Podziękowania

Ogromne podziękowania składam mojej najlepszej przyjaciółce i redaktorce Justynie Mrowiec za wszystkie cenne uwagi, fachową redakcję książki oraz za niewyczerpane pokłady cierpliwości.

Dziękuję Agnieszce i Oli za przedpremierowe recenzje okiem pacjenta i czytelnika.

Dziękuję moim przyjaciołom i najbliższej rodzinie za okazane wsparcie, życzliwość i wyrozumiałość.

Uwaga!

Poradnik służy do poszerzenia wiedzy na temat choroby Hashimoto, nie może zastąpić wizyty u lekarza. Pamiętaj, że każdy z nas jest inny i wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego. Jeśli podejrzewasz u siebie chorobę Hashimoto lub inne schorzenia, koniecznie udaj się do lekarza, aby ustalić postępowanie w twoim konkretnym przypadku.

Spis treści

Od Autorki

Rozdział 1. Co to jest tarczyca i do czego jej potrzebujemy?

Funkcje tarczycy i jej hormony

Ośrodki kontroli – podwzgórze i przysadka

Rozdział 2. Na czym polega choroba Hashimoto?

Jak się objawia choroba Hashimoto?

Jak diagnozujemy chorobę Hashimoto?

Wywiad lekarski a diagnoza

Rozdział 3. Dlaczego choruję?

Choroba Hashimoto a geny

Czynniki środowiskowe a choroba Hashimoto

Czy można się ustrzec choroby Hashimoto?

Rozdział 4. Leczenie choroby Hashimoto

Jak przyjmować syntetyczną L-tyroksynę?

L-tyroksyna a inne preparaty

Czy L-tyroksyna jest bezpieczna?

Dieta a leczenie L-tyroksyną

Inne choroby a leczenie L-tyroksyną

Leczenie nadczynności tarczycy w chorobie Hashimoto

Czy chorobę Hashimoto można wyleczyć całkowicie?

Choroba Hashimoto a rak tarczycy

Rozdział 5. Żywienie w chorobie Hashimoto

Zgodnie z piramidą żywienia

Dieta w chorobach towarzyszących Hashimoto

Choroba Hashimoto a gluten

Choroba Hashimoto a dieta bezmleczna

Czy warto suplementować selen?

Czy warto suplementować jod?

Czy zioła mi pomogą?

Rozdział 6. Choroba Hashimoto a ciąża

Zanim zostaniesz mamą…

Choroba Hashimoto u kobiety w ciąży

A co z karmieniem piersią?

Poporodowe zapalenie tarczycy

Rozdział 7. Choroba Hashimoto a choroby współistniejące

Rozdział 8. Doktor Google

Dodatek

Słowniczek

Bibliografia

Polecane strony internetowe

Od Autorki

Drodzy Czytelnicy,

Jestem lekarzem z wieloletnim doświadczeniem. Po zakończeniu studiów medycznych rozpoczęłam pracę w szpitalu, gdzie przez kilkanaście lat opiekowałam się osobami z bardzo ciężkimi schorzeniami. Od niedawna pracuję głównie w poradni rodzinnej. Leczenie chorych w tej placówce wydaje się lżejsze niż leczenie w warunkach szpitalnych, ale wcale nie mniej odpowiedzialne. Podejmowane tu decyzje mogą zaważyć na dalszych losach pacjentów.

Gdy zaczynałam pracę w poradni rodzinnej, nie spodziewałam się, że tak często będę przyjmować pacjentów (głównie kobiety) z chorobą Hashimoto. Odnoszę wrażenie, że statystyki w bazach medycznych nie odzwierciedlają rzeczywistej liczby osób dotkniętych tym schorzeniem.

Wiele informacji na temat choroby Hashimoto można znaleźć w Internecie, jednak w licznych wirtualnych poradnikach, w których czasem trudno zidentyfikować autora tekstu, często pojawiają się przekazy nieprawdziwe, sprzeczne, niezrozumiałe, a nawet szkodliwe. Z kolei podczas wizyty u lekarza w naszych polskich warunkach zwykle brakuje czasu na rozwianie wszelkich wątpliwości zgłaszanych przez pacjentów. A tych wątpliwości osoby chore mają niemało, o czym dobrze się przekonałam.

Dlatego postanowiłam przedstawić w tej książce w prosty, zrozumiały i rzetelny sposób jak najwięcej istotnych informacji na temat choroby Hashimoto. Opisałam wiele aspektów z nią związanych. Niektóre tematy poruszyłam dogłębnie, może nawet zbyt szczegółowo, jednak uznałam, że jest to niezbędne do zrozumienia pewnych zjawisk. Poradnik dotyczy osób dorosłych. Znajdziecie w nim m.in. odpowiedzi na następujące pytania:

Co to jest tarczyca i do czego jest nam potrzebna?

Co to jest choroba Hashimoto i jak się objawia?

Jak diagnozujemy chorobę Hashimoto?

Czy można się ustrzec tej choroby?

Jakie znaczenie mają geny, a jakie czynniki środowiskowe?

Jak właściwie leczyć chorobę Hashimoto? Czy można ją wyleczyć całkowicie?

Jaką dietę stosować? Czy zioła pomagają?

Czy suplementować selen?

Czy suplementować jod?

Co zmienić w naszym życiu, gdy choroba się pojawi?

Jak pokonać wszelkie trudności u kobiet z chorobą Hashimoto planujących ciążę lub będących już w ciąży bądź w okresie karmienia piersią?

Kiedy pacjent lub pacjentka może być pod opieką swojego lekarza rodzinnego, a kiedy musi zgłosić się do specjalisty endokrynologa?

Z jakimi innymi schorzeniami współistnieje choroba Hashimoto? Czy należy ich aktywnie poszukiwać?

Jakie są powikłania choroby Hashimoto i jakie jest rokowanie w tej chorobie?

Jakie problemy związane z niedoczynnością tarczycy spotykamy u osób w wieku podeszłym?

Życzę przyjemnej i owocnej lektury!

Katarzyna Ślubowska

Co to jest tarczyca
i do czego jej potrzebujemy?

Tarczyca to gruczoł w kształcie motyla, zlokalizowany w przedniej części szyi. Zbudowana jest z dwóch płatów i łączącej je cieśni (więziny). Jej masa wynosi, zależnie od wieku i płci, od 15 do 30 gramów.

Tarczycę tworzą pęcherzyki. Każdy z nich otoczony jest nabłonkiem biorącym udział w produkcji hormonów tarczycowych. Wnętrze pęcherzyków wypełnia koloid, czyli rodzaj żelu, mający zdolność przechowywania tych hormonów. Głównym składnikiem koloidu jest tyreoglobulina – białko niezbędne do syntezy hormonów, stanowiące dla nich rusztowanie. Pomiędzy grupy pęcherzyków wnikają pasma zbudowane z tkanki łącznej z bogatym unaczynieniem i unerwieniem.

Wśród komórek produkujących hormony tarczycy obecne są także tzw. komórki C wytwarzające kalcytoninę. Od tyłu do biegunów górnych i dolnych płatów tarczycy przylegają przytarczyce – gruczoły produkujące parathormon. Zarówno parathormon, jak i kalcytonina są hormonami regulującymi gospodarkę wapniowo-fosforanową oraz prawidłowy rozwój i przemiany kości.

Funkcje tarczycy i jej hormony

Główne zadanie tarczycy to produkcja hormonów i ich magazynowanie. W tym procesie niezbędny jest jod, który tarczyca gromadzi w pęcherzykach. Zwykle znajduje się w nich 8–10 mg tego pierwiastka. Dzienne zapotrzebowanie na jod różni się w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego. Osoba dorosła powinna dostarczać organizmowi około 150 µg jodu na dobę, kobieta w ciąży lub karmiąca piersią około 250 µg.

Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania człowieka – od pierwszych tygodni życia płodowego aż do śmierci. Warunkują właściwy rozwój układu nerwowego, szczególnie kory mózgowej i unaczynienia ośrodkowego układu nerwowego, co w oczywisty sposób wpływa na rozwój umysłowy. Są również konieczne do dojrzewania płciowego, wpływają na wzrost kości i metabolizm niemal wszystkich komórek w naszym organizmie, biorą udział w procesach energetycznych, w produkcji ciepła, w regulacji przemiany białek, węglowodanów i tłuszczów.

Czynnym hormonem realnie wpływającym na powyższe procesy jest T3, czyli trójjodotyronina. Z kolei T4 – tetrajodotyronina lub inaczej tyroksyna, służy przede wszystkim jako prekursor dla T3 (prekursor, czyli coś, z czego T3 dopiero powstanie). T4 jest od 3 do 8 razy mniej aktywna od T3. Tarczyca produkuje głównie tę słabszą biologicznie T4, a tylko w nieznacznej ilości T3.

Około 85 procent T3 powstaje nie w tarczycy, lecz poza nią – na tzw. obwodzie, głównie w wątrobie, nerkach, mięśniach szkieletowych oraz w innych komórkach docelowych (tych, na które T3 ma oddziaływać). Proces ten zachodzi dzięki specjalnym enzymom – dejodynazom, które przekształcają T4 w aktywną hormonalnie T3 i nieaktywny rT3. Niektóre z dejodynaz mają też za zadanie niszczyć T3 i T4, tak aby zachowana była równowaga.

Jednym z kluczowych enzymów biorących udział w syntezie hormonów tarczycy jest tyreoperoksydaza. Jej zadanie polega na przekształcaniu jodu do takiej formy, którą można potem przyłączyć do tyreoglobuliny (białka niezbędnego do produkcji hormonów tarczycy). Następnie w wyniku kolejnych skomplikowanych procesów powstają T3 i T4.

Zarówno T3, jak i T4 wiążą się z białkami krwi (tzw. białkami transportującymi hormony tarczycy), dzięki czemu są stale i równomiernie dostarczane do tkanek docelowych. Frakcja wolna (czyli niezwiązana z białkami transportującymi) hormonów tarczycy, czyli tzw. FT3 (freeT3) i FT4 (freeT4), stanowi odpowiednio jedynie około 0,3 procenta i 0,03 procenta całkowitej puli krążących we krwi hormonów tarczycy. Jednak tylko wolne hormony mogą wnikać do komórek i wywoływać efekty.

Ośrodki kontroli – podwzgórze i przysadka

Produkowanie i uwalnianie hormonów tarczycy podlega ścisłej kontroli. Nad tymi procesami czuwają takie ośrodki w mózgu jak podwzgórze i przysadka mózgowa, a dokładnie jej płat przedni. Oba narządy zlokalizowane są blisko siebie, co ułatwia ich wzajemne oddziaływania. Podwzgórze produkuje tzw. tyreoliberynę (TRH). To ona pobudza przysadkę do produkowania hormonu tyreotropowego (TSH). Dopiero TSH aktywuje tarczycę do uwalniania hormonów T3 i T4.

Jeśli w organizmie jest nadmiar hormonów tarczycy, to praca zarówno podwzgórza, jak i przysadki jest hamowana i nie uwalniają one ani TRH, ani TSH, co prowadzi do wstrzymania uwalniania hormonów tarczycy.

Jeśli mamy niedobór hormonów tarczycy, to podwzgórze pobudzane jest do produkowania TRH, a przysadka uwalnia TSH, co prowadzi do tego, że tarczyca wytwarza i uwalnia T3 i T4.

To swoisty układ sprzężenia zwrotnego. Łatwiej go zrozumieć, patrząc na rysunek powyżej. Podwzgórze zaznaczono kolorem niebieskim, przysadkę żółtym. Strzałki zielone i plusy oznaczają pobudzanie, strzałki czerwone i minusy – hamowanie. Fioletowa linia to droga, którą pokonuje TRH z podwzgórza do przedniego płata przysadki.

Zatem w warunkach fizjologicznych na prawidłową syntezę, przechowywanie i efekt końcowy działania hormonów tarczycy wpływa nie tylko sama tarczyca, lecz także podwzgórze, przysadka, enzymy na komórkach docelowych, białka transportujące krwi, zasoby jodu i wiele innych czynników.

Oznacza to, że zaburzenia hormonalne tarczycy nie muszą wynikać jedynie z chorób samej tarczycy, ale mogą być skutkiem nieprawidłowego funkcjonowania innych narządów i tkanek naszego ciała.

Życie z Hashimoto

Co trzeba zmienić w życiu, gdy choroba się pojawi?

Jak każda choroba, tak i ta przede wszystkim zmusi nas do częstszego wykonywania badań i systematycznych wizyt u lekarza. Większość pacjentów będzie musiała przejść na dietę redukcyjną, gdyż nieleczona niedoczynność tarczycy zwykle prowadzi do niekontrolowanego przyrostu masy ciała. Trzeba będzie dbać o prawidłową podaż jodu, witamin i minerałów. Każdemu zaleca się regularną aktywność fizyczną i rzucenie palenia tytoniu. Większość pacjentów będzie musiała przyjmować lek L-tyroksynę.

Czy mając chorobę Hashimoto, można jeździć na wczasy nad morze?

Oczywiście tak. Tereny nadmorskie są bogatsze w jod niż te bardziej oddalone od morza, jednak ilość jodu, jaką dostarczają sobie turyści oraz stali mieszkańcy regionów nadmorskich, jest bezpieczna.

Na czym polega
choroba Hashimoto?

Dlaczego
choruję?

Leczenie choroby
Hashimoto

Żywienie w chorobie
Hashimoto

Choroba Hashimoto
a ciąża

Choroba Hashimoto
a choroby współistniejące

Doktor
Google

Dodatek

HASHIMOTO. PORADNIK PACJENTA

Katarzyna Ślubowska

Copyright © 2019 by Wydawnictwo RM
03-808 Warszawa, ul. Mińska 25
www.rm.com.pl

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek
sposób (elektroniczny, mechaniczny) włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taśmy lub przy
użyciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy. Wszystkie nazwy handlowe i towarów występujące
w niniejszej publikacji są znakami towarowymi zastrzeżonymi lub nazwami zastrzeżonymi odpowiednich
firm odnośnych właścicieli. Wydawnictwo RM i Autorka dołożyli wszelkich starań, aby zapewnić najwyższą
jakość tej książce, jednakże nikomu nie udzielają żadnej rękojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM i Autorka
nie są w żadnym przypadku odpowiedzialni za jakąkolwiek szkodę będącą następstwem korzystania
z informacji zawartych w tej publikacji, nawet jeśli zostali zawiadomieni o możliwości wystąpienia szkód.

ISBN 978-83-8151-016-5
ISBN 978-83-8151-017-2 (epub)
ISBN 978-83-8151-018-9 (mobi)
ISBN 978-83-8151-019-6 (pdf)

Edytor: Justyna Mrowiec
Redaktor prowadzący: Irmina Wala-Pęgierska
Koordynator projektu: Agnieszka Trzebska-Cwalina
Redakcja: Justyna Mrowiec
Korekta: Agnieszka Trzebska-Cwalina
Projekt okładki: Anna Staniszewska
Projekt książki: Dolina Literek
Zdjęcia: Shutterstock.inc; oraz © Welcome Library/Creative Commons 4.0
International https://health.howstuffworks.com/diseases-conditions/rare/10-diseases-namedafter-people5.htm article: 10 Diseases Named After People by Melanie Radzicki McManus
Koordynacja produkcji wersji elektronicznej: Tomasz Zajbt
Opracowanie wersji elektronicznej: Marcin Fabijański
Weryfikacja wersji elektronicznej: Justyna Mrowiec