Spis treści

Wprowadzenie autora

1 Fischer – Sherwin (USA)

2 Fischer – Larsen (Dania)

3 Petrosjan (ZSRR) – Fischer

4 Pilnik (Argentyna) – Fischer

5 Fischer – Rossetto (Argentyna)

6 Fischer – Shocron (Argentyna)

7 Olafsson (Islandia) – Fischer

8 Fischer – Keres (ZSRR)

9 Walther (Szwajcaria) – Fischer

10 Fischer – Unzicker (RFN)

11 Fischer – Benko (USA)

12 Gligorić (Jugosławia) – Fischer

13 Fischer – Gligorić (Jugosławia)

14 Keres (ZSRR) – Fischer

15 Smysłow (ZSRR) – Fischer

16 Fischer – Petrosjan (ZSRR)

17 Fischer – Tal (ZSRR)

18 Spasski (ZSRR) – Fischer

19 Gudmundsson (Islandia) – Fischer

20 Fischer – Euwe (Holandia)

21 Letelier (Chile) – Fischer

22 Szabó (Węgry) – Fischer

23 Fischer – Tal (ZSRR)

24 Fischer – Darga (RFN)

25 Lombardy (USA) – Fischer

26 Fischer – Reshevsky (USA)

27 Reshevsky (USA) – Fischer

28 Reshevsky (USA) – Fischer

29 Fischer – Geller (ZSRR)

30 Gligorić (Jugosławia) – Fischer

31 Fischer – Petrosjan (ZSRR)

32 Fischer – Tal (ZSRR)

33 Fischer – Trifunović (Jugosławia)

34 Bertok (Jugosławia) – Fischer

35 Fischer – Bolbochan (Argentyna)

36 Fischer – Korcznoj (ZSRR)

37 Keres (ZSRR) – Fischer

38 Fischer – Keres (ZSRR)

39 Botwinnik (ZSRR) – Fischer

40 Fischer – Najdorf (Argentyna)

41 Fischer – Robatsch (Austria)

42 Unzicker (RFN) – Fischer

43 Fischer – Reshevsky (USA)

44 Fischer – Fine (USA)

45 Fischer – Bisguier (USA)

46 Fischer – Benko (USA)

47 Fischer – Bisguier (USA)

48 R. Byrne (USA) – Fischer

49 Fischer – Steinmeyer (USA)

50 Fischer – Celle (USA)

51 Fischer – Smysłow (ZSRR)

52 Fischer – Rossolimo (USA)

53 Portisch (Węgry) – Fischer

54 Fischer – Najdorf (Argentyna)

55 Fischer – Bednarski (Polska)

56 Fischer – Gligorić (Jugosławia)

57 Larsen (Dania) – Fischer

58 Fischer – Geller (ZSRR)

59 Chołmow (ZSRR) – Fischer

60 Fischer – Stein (ZSRR)

TURNIEJOWE I MECZOWE REZULTATY BOBBY’EGO FISCHERA

INDEKS DEBIUTÓW(oznaczono numery partii)

SPIS PRZECIWNIKÓW FISCHERA(oznaczono numery partii)

Moich 60 pamiętnych partii

Bobby Fischer

Tłumaczenie: Grzegorz Siwek

Copyright © B.T. Batsford, 2020
Text Copyright © Bobby Fischer, 2020
First published in the United Kingdom in 1995 by Batsford,
An imprint of B.T. Batsford Holdings Limited,
43 Great Ormond Street, London WC1N 3HZ

This edition © Wydawnictwo RM, 2023
Wydawnictwo RM, 03-808 Warszawa, ul. Mińska 25
rm@rm.com.pl
www.rm.com.pl

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taśmy lub przy użyciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy.

Wszystkie nazwy handlowe i towarów występujące w niniejszej publikacji są znakami towarowymi zastrzeżonymi lub nazwami zastrzeżonymi odpowiednich firm odnośnych właścicieli

Wydawnictwo RM dołożyło wszelkich starań, aby zapewnić najwyższą jakość tej książce, jednakże nikomu nie udziela żadnej rękojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM nie jest w żadnym przypadku odpowiedzialne za jakąkolwiek szkodę będącą następstwem korzystania z informacji zawartych w niniejszej publikacji, nawet jeśli Wydawnictwo RM zostało zawiadomione o możliwości wystąpienia szkód.

ISBN 978–83–8151–216–9
ISBN 978-83-8151-744-7 (ePub)
ISBN 978-83-8151-745-4 (mobi)

Edytor: Tomasz Zajbt
Redaktor prowadząca: Barbara Ramza-Kołodziejczyk
Redakcja: Bartosz Działoszyński
Korekta: Barbara Ramza-Kołodziejczyk
Projekt graficzny okładki: Grażyna Jędrzejec
Edytor wersji elektronicznej: Tomasz Zajbt
Opracowanie wersji elektronicznej: Marcin Fabijański
Weryfikcja wersji elektronicznej: Justyna Mrowiec

W razie trudności z zakupem tej książki prosimy o kontakt z wydawnictwem: rm@rm.com.pl

Wprowadzenie autora

Wszystkie 60 partii skomentowanych w tej książce zostało rozegranych w latach 1957–1967 i, z wyjątkiem nr 44 i 50, w oficjalnych turniejach i meczach. W komentarzach często znajdują się odniesienia do innych partii, sporadycznie ich tekst zamieszczono w całości. Zainteresowany czytelnik może znaleźć 34 spośród moich wcześniejszych pojedynków w wydanym po angielsku zbiorze Bobby Fischer’s Games of Chess (Simon and Schuster, 1959).

Wszystkie 60 partii z niniejszej książki zawiera dla mnie coś pamiętnego i ekscytującego – nawet trzy przedstawione porażki. Starałem się być zarówno szczery, jak i dokładny w swoich objaśnieniach w nadziei, że pozwolą one wnikliwie spojrzeć na szachy, a to z kolei da czytelnikowi możliwość pełniejszego ich zrozumienia i podniesienia umiejętności w grze.

Chciałbym wyrazić wdzięczność Larry’emu Evansowi, szachiście i przyjacielowi, za nieocenioną pomoc w przygotowaniu tekstu tej książki oraz za jego jasne wstępy do poszczególnych partii.

Robert J. Fischer

Nowy Jork

W walce na szachownicy fałsz i hipokryzja nie mogą przetrwać długo. Pomysłowa kombinacja rozwiewa urojenia, a bezlitosne fakty, których kulminacją jest mat, zadają kłam obłudzie.

Emanuel Lasker

1 Fischer – Sherwin (USA)

Otwarte Mistrzostwa New Jersey 1957

OBRONA SYCYLIJSKA

Za mało, zbyt późno

Chociaż Sherwin nie popełnił poważniejszych błędów w debiucie, nie wykorzystał kilku okazji do wyrównania gry. Demonstrując techniczną wirtuozerię, która z czasem stała się jego znakiem firmowym, Fischer z zadziwiającą dojrzałością stopniowo powiększał przewagę, gromadząc z pozoru nieznaczne atuty, takie jak lepsze pozycja w centrum i para gońców. Z kolei Sherwin próbował skonsolidować swoje położenie – lecz jego 14-letni przeciwnik zaskoczył go podobnym do gromu uderzeniem (18 Sxh7). Przywodzi to na myśl kombinacje Alechina, który także wydawał się organizować ataki „z niczego”. Sherwin stawił opór, broniąc się przed klęską, jednak jego defensywa w końcu rozpadła się po serii ciężkich ciosów, jakie spadły na jego osłabionego króla.

1 e4 c5

2 Sf3 e6

3 d3 …

Ta kontynuacja należała niegdyś do moich ulubionych. Uważałem, że prowadzi do korzystnego dla białych wariantu obrony królewsko-indyjskiej odwróconymi kolorami, zwłaszcza jeśli czarne grają …e6.

3 … Sc6

4 g3 Sf6

W partii Fischer–Ivkov (Santa Monica 1966) nastąpiło 4…d5 5 Sbd2 Gd6 6 Gg2 Sge7 7 0-0 0-0 8 Sh4!, z szansami na zdobycie inicjatywy.

5 Gg2 Ge7

6 0-0 0-0

Częściej spotyka się w tym miejscu 6…d5, ale czarne rozmyślnie zwlekają z ruchami swoimi centralnymi pionkami. Może zaplanowały coś nowego?

7 Sbd2 …

Po 7 e5 Sd5 8 Sbd2 f6 9 exf6 Sxf6 10 We1 białe mają przewagę.

7 … Wb8

Sherwin przesunął tę wieżę małym palcem, jak gdyby chciał dać do zrozumienia, jaki to przebiegły i zagadkowy ruch. 7…d5 8 We1 b5 9 e5 Sd7 10 Sf1 b4 11 h4 a5 12 Gf4 a4 13 a3! (Fischer–Mjagmasuren, Sousse, Turniej Międzystrefowy 1967) prowadzi do ostrej gry, w której czarne mają szanse na skrzydle hetmańskim, a białe atakują na skrzydle królewskim – i zwykle to atak białych jako pierwszy osiąga cel.

8 We1 d6

9 c3 b6

Pozycja po ruchu 9…b6

SHERWIN

FISCHER

Niezłe, chociaż spodziewałem się raczej 9…b5 10 d4 cxd4! (jeśli 10…b4, to 11 e5! bxc3? [po 11…dxe5 12 dxe5 Sd7 13 c4 białe utrzymują przewagę] 12 exf6 cxd2 13 Sxd2! ze zdobyciem figury) 11 cxd4 d5 z wyrównaniem gry.

10 d4 Hc7?

To prowadzi do kłopotów; czarne powinny dążyć do kontrgry, otwierając linię c: 10…cxd4 11 cxd4 d5 12 e5 Sd7, itd.

11 e5! Sd5

Słabsze było 11…Sd7 12 exd6 Gxd6 13 Se4 cxd4 14 Sxd6 Hxd6 15 Gf4 e5 16 Sxe5! Sdxe5 17 cxd4 ze zdobyciem pionka. Należało spróbować zagrać 11…dxe5 12 dxe5 Sd7 13 He2 Gb7 14 h4 z przewagą, choć być może pozycja czarnych była do utrzymania.

12 exd6 Gxd6

13 Se4! c4

Przykra konieczność, gdyż w ten sposób czarne zdejmują napięcie w centrum i dają białym wolną rękę do podjęcia akcji na skrzydle królewskim. Jednak po innych ruchach czarne ponosiły straty materialne:

A) 13…Ge7 14 c4 Sf6 15 Gf4, itd.

B) 13…cxd4 14 Sxd6 Hxd6 15 c4! Sf6 16 Gf4, znowu z niekorzystnym dla czarnych związaniem na przekątnej.

14 Sxd6 Hxd6

15 Sg5! Sce7?

Ciężki błąd; czarne nadal mogły się bronić po 15…h6 16 Se4 Hd8.

16 Hc2! Sg6

Po 16…f5? 17 He2 czarne traciły pionka. Gdyby Sherwin przewidział, co się szykuje, zapewne wybrałby kontynuację 16…g6 17 Se4 Hc7 18 Gh6 Wd8, choć ruch 19 Hd2 stanowiłby wstęp do wykorzystania słabości czarnych pól w jego pozycji.

17 h4 Sf6

Pozycja po ruchu 17…Sf6

SHERWIN

FISCHER

Z pozoru wszystko udało się obronić. Niezachęcająco wyglądało 17…Wd8 (17…h6 18 h5 hxg5 19 hxg6 f6? 20 He2-h5) 18 Sxh7! Kxh7 19 h5 f5 20 hxg6+ Kxg6 21 We5! z przewagą białych.

18 Sxh7! …

Rozbijając „kluczem francuskim” starannie przygotowaną obronę czarnych! Jak zawsze, takie uderzenie taktyczne jest możliwe dzięki przewadze pozycyjnej.

18 … Sxh7

Ale nie 18…Kxh7? 19 Gf4.

19 h5 Sh4!

Optymalna szansa na kontynuowanie walki. Po 19…Se7 20 Gf4 białe zdobywały „czystą” przewagę jakości.

20 Gf4 Hd8

21 gxh4 …

21 Gxb8? Sxg2 22 Kxg2 Gb7+ 23 f3 Hxb8.

21 … Wb7!

22 h6! …

Czarne liczyły na 22 Gxb7 Gxb7, po czym nieoczekiwanie przechwytywały inicjatywę, mimo deficytu materiału.

22 … Hxh4

I znowu niedoczas spowodował, że Sherwin źle ocenił sytuację. Zamiast tej próby skomplikowania gry powinien zatroszczyć się o swojego króla: 22…g6 23 h5! g5 (23…gxh5 24 He2), choć po 24 Ge5 białe pozostawały z przewagą pionka i parą gońców. Jednak walka mogła jeszcze potrwać.

23 hxg7 Kxg7?

Pozycja po ruchu 23…Kxg7?

SHERWIN

FISCHER

Samobójstwo. Ostatnią nadzieję stanowiło 23…Wd8 24 Gg3 Hh6, choć na 25 He2 trudno o dobrą odpowiedź (jeśli 25…b5, to 26 a4 a6 27 axb5 axb5 28 Wa8).

24 We4! …

Z groźbą 25 Ge5+.

24 … Hh5

25 We3! …

Teraz wieża włącza się w polowanie na króla – z zabójczym skutkiem. Grozi 26 Wh3 Hg6 27 Wg3.

25 … f5

26 Wh3 He8

26…Hg6? 27 Wg3.

27 Ge5+ …

Białe zdobywały dwie jakości po 27 Gh6+ Kg8 28 Gxf8 Hxf8 29 Gxb7 itd. Ale w tym momencie uznałem, że można ugrać więcej.

27 … Sf6

27…Kg8? 28 Wg3+ Kf7 29 Wg7 mat.

28 Hd2! Kf7

29 Hg5 He7

Po 29…Ke7 30 Wh7+ walka się kończyła.

30 Gxf6 Hxf6

31 Wh7+ Ke8

32 Hxf6 Wxh7

Po 32…Wxf6 33 Gxb7 białe zdobywały całą wieżę.

33 Gc6+ i czarne poddały się

Pozycja końcowa po ruchu 33…Gc6+

SHERWIN

FISCHER

Jeżeli 33…Gd7, to 34 Hxe6+.

2 Fischer – Larsen (Dania)

Portoroż (Turniej Międzystrefowy) 1958

OBRONA SYCYLIJSKA

Poskromienie smoka

3 Petrosjan (ZSRR) – Fischer

Portoroż (Turniej Międzystrefowy) 1958

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

W uścisku niedźwiedzia

4 Pilnik (Argentyna) – Fischer

Mar del Plata 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

Takt a taktyka

5 Fischer – Rossetto (Argentyna)

Mar del Plata 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

Przykra konieczność

6 Fischer – Shocron (Argentyna)

Mar del Plata 1959

PARTIA HISZPAŃSKA

Drobne przeoczenie

7 Olafsson (Islandia) – Fischer

Zurych 1959

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

Zgubna duma

8 Fischer – Keres (ZSRR)

Zurych 1959

PARTIA HISZPAŃSKA

Danie mięsne z przystawkami

9 Walther (Szwajcaria) – Fischer

Zurych 1959

OBRONA SYCYLIIJSKA

Między ustami a brzegiem pucharu

10 Fischer – Unzicker (RFN)

Zurych 1959

PARTIA HISZPAŃSKA

Dojenie krowy

11 Fischer – Benko (USA)

Turniej Pretendentów (Bled-Zagrzeb-Belgrad) 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

Nieznane melodie

12 Gligorić (Jugosławia) – Fischer

Turniej Pretendentów (Bled-Zagrzeb-Belgrad) 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

Roszada pod atak

13 Fischer – Gligorić (Jugosławia)

Turniej Pretendentów (Bled-Zagrzeb-Belgrad) 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

Coś nowego

14 Keres (ZSRR) – Fischer

Turniej Pretendentów (Bled-Zagrzeb-Belgrad) 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

Obalona nowinka

15 Smysłow (ZSRR) – Fischer

Turniej Pretendentów (Bled-Zagrzeb-Belgrad) 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

Pierwsze zwycięstwo

16 Fischer – Petrosjan (ZSRR)

Turniej Pretendentów (Bled-Zagrzeb-Belgrad) 1959

OBRONA CARO-KANN

Cztery hetmany

17 Fischer – Tal (ZSRR)

Turniej Pretendentów (Bled-Zagrzeb-Belgrad) 1959

OBRONA SYCYLIJSKA

O mały włos

18 Spasski (ZSRR) – Fischer

Mar del Plata 1960

GAMBIT KRÓLEWSKI

Stare wino w nowej butelce

19 Gudmundsson (Islandia) – Fischer

Reykjavik 1960

OBRONA GRÜNFELDA

Powrót z dalekiej podróży

20 Fischer – Euwe (Holandia)

Olimpiada Szachowa w Lipsku 1960

OBRONA CARO-KANN

Pojedynek na polu szachowej teorii

21 Letelier (Chile) – Fischer

Olimpiada Szachowa w Lipsku 1960

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

Hetman za króla

22 Szabó (Węgry) – Fischer

Olimpiada Szachowa w Lipsku 1960

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

Nieprawidłowa ocena sytuacji

23 Fischer – Tal (ZSRR)

Olimpiada Szachowa w Lipsku 1960

OBRONA FRANCUSKA

Bezpardonowa walka

24 Fischer – Darga (RFN)

Berlin Zachodni 1960

OBRONA FRANCUSKA

Szukając guza

25 Lombardy (USA) – Fischer

Mistrzostwa USA 1960–1961

OBRONA SYCYLIJSKA

Wariant Maróczy’ego nie pomógł

26 Fischer – Reshevsky (USA)

2. partia meczu, Nowy Jork 1961

OBRONA SYCYLIJSKA

Czas pokaże

27 Reshevsky (USA) – Fischer

5. partia meczu, Los Angeles 1961

ULEPSZONA OBRONA TARRASCHA

Pirotechnika

28 Reshevsky (USA) – Fischer

11. partia meczu, Los Angeles 1961

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

Bojowy remis

29 Fischer – Geller (ZSRR)

Bled 1961

PARTIA HISZPAŃSKA

Kto pod kim dołki kopie…

30 Gligorić (Jugosławia) – Fischer

Bled 1961

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

Efektowne przedstawienie

31 Fischer – Petrosjan (ZSRR)

Bled 1961

OBRONA CARO-KANN

Najbardziej szczery komplement

32 Fischer – Tal (ZSRR)

Bled 1961

OBRONA SYCYLIJSKA

Moralny zwycięzca

33 Fischer – Trifunović (Jugosławia)

Bled 1961

PARTIA HISZPAŃSKA

Mistrz remisów

34 Bertok (Jugosławia) – Fischer

Sztokholm 1962

GAMBIT HETMAŃSKI

Odwieszenie wiszących pionków

35 Fischer – Bolbochan (Argentyna)

Sztokholm 1962

OBRONA SYCYLIJSKA

Błyskotliwa kadencja

36 Fischer – Korcznoj (ZSRR)

Sztokholm 1962

PARTIA HISZPAŃSKA

Kto pomyli się ostatni…

37 Keres (ZSRR) – Fischer

Turniej Pretendentów (Curaçao) 1962

OBRONA SYCYLIJSKA

Tylko remis

38 Fischer – Keres (ZSRR)

Turniej Pretendentów (Curaçao) 1962

PARTIA HISZPAŃSKA

Powieść detektywistyczna

39 Botwinnik (ZSRR) – Fischer

Olimpiada Szachowa w Warnie 1962

OBRONA GRÜNFELDA

Konfrontacja

40 Fischer – Najdorf (Argentyna)

Olimpiada Szachowa w Warnie 1962

OBRONA SYCYLIJSKA

Wariant Najdorfa

41 Fischer – Robatsch (Austria)

Olimpiada Szachowa w Warnie 1962

OBRONA SKANDYNAWSKA

Piękna miniatura

42 Unzicker (RFN) – Fischer

Olimpiada Szachowa w Warnie 1962

OBRONA SYCYLIJSKA

Grając ze słuchu

43 Fischer – Reshevsky (USA)

Mistrzostwa USA 1962–1963

OBRONA SYCYLIJSKA

Brakujące ogniwo

44 Fischer – Fine (USA)

Nowy Jork 1963 (partia towarzyska)

GAMBIT EVANSA

Terapia wstrząsowa

45 Fischer – Bisguier (USA)

Mistrzostwa Stanu Nowy Jork 1963

OBRONA DWÓCH SKOCZKÓW

Widma

46 Fischer – Benko (USA)

Mistrzostwa USA 1963–1964

OBRONA PIRCA

Pogrom

47 Fischer – Bisguier (USA)

Mistrzostwa USA 1963–1964

PARTIA HISZPAŃSKA

Zły urok?

48 R. Byrne (USA) – Fischer

Mistrzostwa USA 1963–1964

OBRONA GRÜNFELDA

Nagroda za najpiękniejszą partię

49 Fischer – Steinmeyer (USA)

Mistrzostwa USA 1963–1964

OBRONA CARO-KANN

Wyrafinowana pułapka

50 Fischer – Celle (USA)

Kalifornia (partia w seansie gry jednoczesnej) 1964

GAMBIT EVANSA

Majstersztyk

51 Fischer – Smysłow (ZSRR)

Hawana (Memoriał Capablanki) 1965

PARTIA HISZPAŃSKA

Zduszenie kontrgry

52 Fischer – Rossolimo (USA)

Mistrzostwa USA 1965–1966

OBRONA FRANCUSKA

Zabawa w a kuku

53 Portisch (Węgry) – Fischer

Santa Monica 1966

OBRONA NIMZOWITSCHA

Czarna magia

54 Fischer – Najdorf (Argentyna)

Santa Monica 1966

OBRONA SYCYLIJSKA

Najdorf odpoczywa od wariantu Najdorfa

55 Fischer – Bednarski (Polska)

Olimpiada Szachowa w Hawanie 1966

OBRONA SYCYLIJSKA

Cena nieostrożności

56 Fischer – Gligorić (Jugosławia)

Olimpiada Szachowa w Hawanie 1966

PARTIA HISZPAŃSKA

Wariant Fischera

57 Larsen (Dania) – Fischer

Monako 1967

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

Zmiana tempa gry

58 Fischer – Geller (ZSRR)

Skopje 1967

OBRONA SYCYLIJSKA

Arcydzieło ze skazą

59 Chołmow (ZSRR) – Fischer

Skopje 1967

OBRONA KRÓLEWSKO-INDYJSKA

Zabłąkany goniec

60 Fischer – Stein (ZSRR)

Sousse 1967

PARTIA HISZPAŃSKA

Starcie championów

TURNIEJOWE I MECZOWE REZULTATY BOBBY’EGO FISCHERA

INDEKS DEBIUTÓW
(oznaczono numery partii)

SPIS PRZECIWNIKÓW FISCHERA
(oznaczono numery partii)

Przypisy