Spis treści

Objaśnienie symboli używanych w tekście

Wstęp

Wprowadzenie

1.e4 d5 2.e:d5

Rozdział 1 Kontynuacja 2.Sc3

Rozdział 2 Kontynuacja 2.Sf3

Rozdział 3 Kontynuacja 2.e5

Rozdział 4 Kontynuacja 2.d4

Rozdział 5 Kontynuacja 2.d3

1.e4 d5 2.e:d5 Sf6

Rozdział 6 Gambit islandzki

Rozdział 7 Gambit skandynawski

Rozdział 8 Kontynuacja 3.d4

Rozdział 9 Kontynuacja 3.Gb5+

Rozdział 10 Kontynuacja 3.Sc3

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5

Rozdział 11 Kontynuacja 3.d4

Rozdział 12 Kontynuacja 3.Sf3

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3

Rozdział 13 Kontynuacja 3...Hd8

Rozdział 14 Kontynuacja 3...Hd6

Wariant 1 Kontynuacja 4.d4

Wariant 2 Kontynuacja 4.Sf3

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5

Rozdział 15 Kontynuacja 4.Sf3

Rozdział 16 Kontynuacja 4.Gc4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6

Rozdział 17 Kontynuacja 5.Gc4

Wariant 1 Kontynuacja 5...c6

Wariant 2 Kontynuacja 5...Gg4

Wariant 3 Kontynuacja 5...Gf5

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3

Rozdział 18 Kontynuacja 5...Sc6

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6

Rozdział 19 Kontynuacja 6.Se5

Wariant 1 Kontynuacja 6...Ge6!?

Wariant 2 Kontynuacja 7.Gd3

Wariant 3 Kontynuacja 7.Gd2

Wariant 4 Kontynuacja 7.Gf4

Wariant 5 Kontynuacja 7.g4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5

Rozdział 20 Kontynuacja 7.0–0

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6

Rozdział 21 Kontynuacja 8.Sd5

Rozdział 22 Kontynuacja 8.Se4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7

Rozdział 23 Kontynuacja 12.d5

Rozdział 24 Kontynuacja 12.Gd2

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5

Rozdział 25 Kontynuacja 12...Sd5

Rozdział 26 Kontynuacja 12...b5!?

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5 S:e5 13.d:e5 Sd5 14.Gd2 0–0–0 15.g4 Gg6 16.f4 h5 17.h3

Rozdział 27 Kontynuacja 17...Hb6

Rozdział 28 Kontynuacja 17...h:g4!?

Rozdział 29 Przykładowe partie 1–43

Partia 1 Langheld – Klapp, korespondencyjna 2007

Partia 2 Peschen – Quinones Borda, korespondencyjna 2013

Partia 3 Miezis – Kveinys, Bad Godesberg 1995

Partia 4 Kosmo – Smerdon, Goa 2002

Partia 5 Brunner – Manor, Berno 1990

Partia 6 Kobalija – Galego, Ochryda 2001

Partia 7 Fette – Wesseln, Liga niemiecka 1993

Partia 8 Huebner – Luther, Saarbruecken 2002

Partia 9 Chandler – Adams, Hastings 1990

Partia 10 Micic – Gipslis, Dortmund 1997

Partia 11 Sowray – Buckley, Coulsdon 2005

Partia 12 Vaibhav – Carlsen, PRO League Group Stage 2018

>Partia 13 Girya – A. Muzyczuk, Moskwa 2008

Partia 14 De Firmian – Granda Zuniga, Amsterdam 1996

Partia 15 Caruana – Carlsen, Tromsoe 2014

Partia 16 Iwańczuk – Karpow, Cap d’Agde 2013

Partia 17 Visser – Konikowski, Niemcy 2003

Partia 18 Kudrin – Stopa, Ljubljana 2008

Partia 19 Zelcic – Kurajica, Solin 2002

Partia 20 Boehnisch – Jirovsky, Niemcy 2002

Partia 21 Caruana – Strikovic, Lorca 2005

Partia 22 Al-Modiahki – Tiviakov, Amsterdam 2006

Partia 23 Mickiewicz – Malaniuk, Kraków 2006

Partia 24 Helvensteijn – Iordachescu, Naujac 2002

Partia 25 Duras – Mieses, Karlsbad 1907

Partia 26 Ramirez Maillo – Almeida Sanchez, Las Palmas 2014

Partia 27 Nicolai – Nabuurs, Venlo 2008

Partia 28 Dominguez – Munoz Monroy, Ibague 2013

Partia 29 Adams – Radżabow, Praga 2002

Partia 30 Shanava – Sulskis, Batumi 2002

Partia 31 Lanka – Reprincew, Debreczyn 1989

Partia 32 Glek – C. Hansen, Kopenhaga 1995

Partia 33 Kasparow – Anand, Nowy Jork 1995

Partia 34 Friedman – Nakamura, East Parsippany 2005

Partia 35 Cladouras – Wahls, Berno 1994

Partia 36 Vatter – Lau, Niemcy 1998

Partia 37 Hoogendoorn – Frost, korespondencyjna 2001

Partia 38 Soumya – Gorbatow, Moskwa 2018

Partia 39 Fercec – Nisipeanu, Nova Gorica 2003

Partia 40 M. Schuster – Lau, Willingen 1999

Partia 41 Thoma – Hayward, korespondencyjna 2001

Partia 42 Lutzenberger – Vodep, korespondencyjna 1998

Partia 43 Jabłoński – Konikowski, korespondencyjna 2010

Indeks nazwisk

Literatura

Objaśnienie symboli używanych w tekście

! silne posunięcie

!! bardzo silne posunięcie

? słabe posunięcie

?? bardzo słabe posunięcie

!? posunięcie zasługujące na uwagę

?! posunięcie o wątpliwej wartości

+- białe mają decydującą przewagę

-+ czarne mają decydującą przewagę

= pozycja jest równa

: bicie

+ szach

# mat

Wstęp

Jak powinien trenować początkujący szachista, który poznał zasady królewskiej gry, ale już na początku swych partii wpada w kłopoty, co przeważnie kończy się przegraniem partii? To pytanie zadawano bardzo często w czasie mojej wieloletniej pracy trenerskiej. Zwracałem wtedy uwagę na istotę fazy debiutowej. Bez poprawnej gry w początkowym stadium partii nie można oczekiwać zwycięstw w indywidualnych pojedynkach, nie mówiąc już o sukcesach turniejowych. Radziłem wtedy szybkie przygotowanie repertuaru debiutowego, oczywiście najlepiej z pomocą doświadczonego szkoleniowca. To powinno ułatwić rozpoczęcie rozgrywek z praktycznymi szansami na odnoszenie pierwszych sukcesów.

Natychmiast pojawiał się jednak dylemat: zatem co grać? Współczesna teoria debiutów szachowych jest bardzo obszerna oraz niezwykle skomplikowana. Dlatego nie każdy ma czas i ochotę na studiowanie grubych tomów monografii teoretycznych. Z tego względu proponowałem grającym białym kolorem uniwersalne otwarcie „Atak królewsko-indyjski”. Książka na ten temat ukazała się w 2017 roku w Wydawnictwie RM. Naturalnie padały pytania: „Jakie otwarcia czarnym kolorem stosować przeciwko najpopularniejszemu ruchowi 1.e2-e4!?” Obrony sycylijska, francuska i inne są bardzo szeroko rozpracowane i zrozumienie ich pozycyjnych problemów w krótkim czasie jest praktycznie niemożliwe.

W tym przypadku polecałem zatem po 1.e4

odpowiedź 1...d5! Centralne posunięcie pionkiem prowadzi do ciekawej gry z szerokim spektrum motywów strategiczno-taktycznych oraz świetnymi kontrszansami czarnych.

Idea ta charakteryzuje obronę skandynawską, która jest tematem tej książki!

Pierwszą wzmiankę o otwarciu po ruchach 1.e4 d5! można znaleźć już w słynnym podręczniku hiszpańskiego mistrza i teoretyka Juana Ramireza de Lucena z 1497 roku.

Jednakże dopiero późniejsze badania oraz analizy przeprowadzone przez rosyjskiego mistrza Carla Friedricha von Jänischa (1813-1872), a także angielskiego mistrza Howarda Stauntona (1810-1874) wzbudziły większe zainteresowanie debiutem i szerokie uznanie wśród zwolenników królewskiej gry. W meczu wysokiej rangi w 1858 roku pomiędzy Amerykaninem Paulem Morphym (1837-1884) oraz mistrzem szachowym z Wrocławia Adolfem Anderssenem (1818-1879) posunięcie 1...d5! zastosowano dwukrotnie. Wtedy otwarcie nazywano „Pionek hetmański przeciwko pionkowi królewskiemu”.

Swoją obecną nazwę idea ta zawdzięcza analizom oraz publikacjom szwedzkich szachistów, braci Ludviga (1878-1939) i Gustava (1880-1968) Collijnów, którzy podjęli próbę zrehabilitowania obrony, cieszącej się złą reputacją z uwagi na stratę przez czarne tempa po dalszych ruchach 2.e:d5 2...H:d5 3.Sc3 itd.

Szczególnie przyczynił się do popularyzacji posunięcia 1...d5! Jacques Mieses (1865-1954). Niemiecki mistrz stosował je konsekwentnie nie tylko w wielu turniejowych pojedynkach, lecz także podsumował swoje doświadczenia w monografii debiutowej pt. „Obrona skandynawska”, która ukazała się w Berlinie w 1918 roku.

Od tego czasu obrona przeszła wiele wzlotów i upadków. Z uwagi na bogactwo motywów taktycznych oraz strategicznych cieszy się nadal popularnością w kręgach amatorów oraz zawodników klubowych. Znalazła także swoje miejsce w repertuarze debiutowym silnych arcymistrzów, m.in. aktualnego mistrza świata Magnusa Carlsena z Norwegii.

Książka ta nie jest pracą naukową z wymaganymi szczegółowymi tekstami, wariantami i głębokimi analizami. Jej celem jest dostarczenie niezbędnych informacji na ten temat, ale w ilości wystarczającej do tego, aby Czytelnik mógł szybko zapoznać się z istotnymi ideami otwarcia i zastosować je w praktyce. Książka jest zatem skierowana do sympatyków królewskiej gry, którzy mają w planie włączenie obrony skandynawskiej czarnym kolorem po raz pierwszy do swego programu gry lub już ją grają, ale chcą pogłębić swoją wiedzę w tej kwestii.

W przedłożonym opracowaniu starałem się możliwie obiektywnie omówić problematykę otwarcia dla obu stron. Oczywiście nie można całkowicie wykluczyć ewentualnych pomyłek. Z tego względu Czytelnik powinien podejść bardzo krytycznie do zawartych analiz oraz ocen poszczególnych pozycji. Dlatego polecam staranną pracę z zawartym materiałem, aby uniknąć ewentualnych niespodzianek ze strony przeciwnika w czasie partii.

Moja propozycja pracy z materiałem zawartym w książce jest następująca:

1. Zapoznać się najpierw z poszczególnymi wariantami i przedstawionymi planami gry obu stron. Istotne jest dokładne przeanalizowanie wszystkich 43 przykładowych partii, gdyż pomoże to w jeszcze lepszym zrozumieniu niuansów otwarcia. Zwracam też uwagę na możliwość przestawienia posunięć, gdyż dość często do tych samych pozycji wiodą różne drogi.

2. Wskazana jest wnikliwa analiza poszczególnych gier i następnie wyszukanie własnych idei.

3. Zaleca się ogranie poznanych wariantów najpierw w lekkich (towarzyskich) partiach oraz w błyskawicznych lub mało istotnych turniejach.

4. Dopiero po zdobyciu pewnych praktycznych doświadczeń można włączyć to otwarcie do własnej gry turniejowej. Nie poleca się wypróbowania go w ważnych zawodach bez uprzednich czynności przygotowawczych.

A teraz życzę Czytelnikowi wiele przyjemności w trakcie studiowania mojej książki i mam nadzieję, że zawarty w niej materiał analityczno-informacyjny pomoże w przygotowaniu praktycznego repertuaru debiutowego przeciwko ruchowi 1.e4!

Powodzenia!

Wprowadzenie

1.e4 d5

Od tego momentu rozpoczyna się nasza przygoda z obroną skandynawską.

2.e:d5

Pryncypialna reakcja, którą spotyka się najczęściej w praktyce turniejowej. Inne możliwości:

I. 2.Sc3 patrz rozdział 1.

II. 2.Sf3 patrz rozdział 2.

III. 2.e5 patrz rozdział 3.

IV. 2.d4 patrz rozdział 4.

V. 2.d3 patrz rozdział 5.

VI. 2.f3 d:e4 3.f:e4 e5 4.Sf3 (4.Sc3 Gc5 5.Sf3 Sc6 6.b3 Gg4 7.Ge2 Sf6 8.Gb2 0–0 czarne mają przewagę, Saloustrou-Ballas, Anogia 2017) 4...Gc5 (Możliwy jest także plan 4...Gg4 5.Gc4 Sc6 6.d3 Gc5 7.Sc3 Hd7 następnie z długą roszadą.) 5.Gc4 Sf6 6.He2 0–0 7.c3 Gg4 8.d3 c6 9.a4 a5 10.Sbd2 Sbd7 11.h3 Ge6 (Na uwagę zasługuje 11...G:f3!? 12.H:f3 Wb8 z ideą b7–b5!) 12.g4 Ga7 13.G:e6 f:e6 14.Sc4 Hc7 15.Ge3 b5 16.Scd2 Sc5 17.G:c5 G:c5 18.Hh2 Sd7 19.h4 Wf4 z przewagą czarnych, Blatny-Theissl Pokorna, Austria 2015.

VII. 2.Gd3 d:e4 3.G:e4 Sf6 4.Gf3 e5 5.d3 c6 (W grę wchodzi 5...Gc5!?) 6.Sd2 Ge6 7.Se2 Ge7 8.b3 Sbd7 9.0–0 0–0 10.Gb2 Hc7 i czarne mają dobre perspektywy, np. można po a7–a5–a4 zorganizować aktywną akcję na skrzydle hetmańskim.

2...H:d5

To prowadzi do głównego wariantu. Hetman wchodzi szybko do akcji, co jest właściwie zaprzeczeniem ogólnych zasad w szachach, które zalecają włączenie najsilniejszej figury do działania dopiero w późniejszym stadium gry. Jednakże obrona skandynawska wyklucza dogmatyczne traktowanie fazy debiutowej. Tutaj następuje zatem szybka aktywizacja hetmana, aby w ten sposób już na początku partii wkroczył do gry i wziął udział w bezpośrednim ataku na nieprzyjacielskiego króla.

W tej pozycji czarne mogą wybrać alternatywę 2...Sf6 z zamiarem bicia pionka d5 skoczkiem. Powstające tutaj sytuacje mają zupełnie inne cechy walki, niż to następuje po 2...H:d5 2.Sc3 itd.

Teraz białe mogą po 3.c4 wzmocnić obronę punktu d5. Czarne mają w tym przypadku do wyboru dwie interesujące kontynuacje: 3...e6 (gambit islandzki: patrz rozdział 6) oraz 3...c6 (gambit skandynawski: patrz rozdział 7), które prowadzą do dużych powikłań. Można tego uniknąć wyborem spokojniejszych ruchów: 3.d4 (patrz rozdział 8) lub 3.Gb5+ (patrz rozdział 9). Białe dysponują jeszcze jedną możliwością 3.Sc3, którą przedstawiłem w rozdziale 10. Rzadko spotyka się w praktyce 3.b3. Po dalszym 3...S:d5 4.Gb2 Sc6 5.d4 Gf5 6.a3 e6 7.c4 Sf6 8.Sf3 Hd6 czarne mogą wykonać długą roszadę z ostrą grą.

3.Sc3

Logiczna kontynuacja zmuszająca nieprzyjacielskeigo hetmana do natychmiastowego odwrotu. Spotyka się też:

I. 3.d4 patrz rozdział 11.

II. 3.Sf3 patrz rozdział 12.

III. 3.Hf3 Sf6 (Również po 3...c6 4.Sc3 H:f3 5.S:f3 Gf5 6.d3 Sf6 7.Gf4 Sbd7 8.h3 h6 9.0–0–0 0–0–0 z planem e7–e6 oraz Gf8–e7 czarne mogą mieć nadzieję na równą grę.) 4.H:d5 S:d5 5.d4 Sb4 (Na uwagę zasługuje też 5...Sc6!? 6.c3 e5 7.d:e5 S:e5 i czarne mają już w grze dwa skoczki.) 6.Sa3 Gf5 7.Gf4 c6 (Ciekawe jest 7...S8c6!? 8.c3 Sd5 9.Gg3 e5 10.G:e5 S:e5 11.d:e5 G:a3 12.b:a3 S:c3 z korzystniejszą pozycją czarnych: przewaga w rozwoju oraz lepsza struktura pionkowa.) 8.Kd2 Sd7 9.c3 Sd5 z dobrą pozycją czarnych.

IV. 3.c4 Hd8 (Możliwe jest także 3...He4+ 4.He2 H:e2+ 5.S:e2 Sc6 lub 3...Ha5 4.Sc3 Sc6 5.d4 Gf5 w obu przypadkach z dobrą grą czarnych.) 4.d4 Sf6 5.Ge2 (Po 5.Sf3 e6 6.Sc3 Ge7 7.Gd3 0–0 8.0–0 b6 9.He2 Gb7 10.Gf4 a6 11.Wad1 Sbd7 obie strony mają jednakowe szanse.) 5...c6 6.Sc3 Gf5 7.Sf3 e6 8.Gg5 Ge7 9.Hb3 Hb6 10.0–0 h6 11.H:b6 a:b6 12.Gf4 Sbd7 z obustronnymi perspektywami.

V. 3.h3 Sf6 4.Sc3 Ha5 5.Sf3 (5.Gc4 c6 6.Sf3 Gf5 7.0–0 e6 8.d4 Gb4 9.Gd2 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 i teraz czarne mogą wybrać pomiędzy krótką i długa roszadą z dobrymi szansami.) 5...c6 6.d4 Gf5 7.Gd3 G:d3 8.H:d3 e6 9.Gf4 Sbd7 10.0–0 Ge7 11.a3 0–0 i czarne mają problemy debiutowe za sobą.

3...Ha5

Najpopularniejsza odpowiedź, gdyż z tej pozycji hetman może być przerzucony do akcji w różnych kierunkach. Można wybrać jeszcze dwie drogi, które spotyka się często w praktyce turniejowej:

I. 3...Hd8 patrz rozdział 13.

II. 3...Hd6 patrz rozdział 14 oraz dwa warianty w tym rozdziale.

4.d4

Tak gra się najczęściej: pionek zajmuje centralną pozycję i otwiera drogę swemu gońcowi. Białe mają także do dyspozycji inne ruchy:

I. 4.Sf3 patrz rozdział 15.

II. 4.Gc4 patrz rozdział 16.

III. 4.g3 Sf6 5.Gg2

A) 5...g6!? (Plan z fianchettem gońca po diagonali a1–h8 zyskuje coraz więcej zwolenników.) 6.Sge2 (6.Sf3 Gg7 7.0–0 0–0 8.We1 Sc6 9.h3 e5 10.d3 We8 pozycja jest skomplikowana) 6...Gg7 7.0–0 0–0 8.d3 c5 9.Gd2 Sc6 10.Se4 Hb6 11.S:f6+ G:f6 12.Wb1 Hc7 13.Sc3 Gg7 14.Ge3 Sd4 z obustronnymi szansami. Czarne mogą rozwinąć gońca na f5 lub, po Wa8–b8 i b7–b6 na b7, Dolezal-Ricardi, Argentyna 1999.

B) 5...c6 6.Sf3 [6.h3 Gf5 7.Sge2 e6 8.0–0 Sbd7= lub 6.Sge2 e5 (Można też grać 2...g6 3.0–0 Gg7 itd.) 7.d3 Gd6 8.h3 Sbd7 9.0–0 Hc7 10.f4 e:f4 11.G:f4 0–0 12.Kh2 G:f4 13.S:f4 Se5 14.Hd2 Gd7 15.a4 a5 16.Wae1 Wae8 17.b3 Sg6 i czarne mogą być zadowolone ze swej pozycji, Jobava-Laznicka, Brest 2018.] 6...Gf5 7.0–0 e6 8.d3 Ge7 9.h3 h6 (Aby po Sf3–h4 zachować gońca.) 10.He2 Sbd7 11.a3 (Po 11.Gd2 Hb6 12.Wab1 a5! czarne mają zadowalającą pozycję.) 11...0–0 12.Se4 Gh7 13.b4 Hc7 14.S:f6+ G:f6 15.Wb1 Wfe8 (Na uwagę zasługuje 15...a5!? 16.b5 c:b5 17.W:b5 Wac8 18.Se1 b6 z dobrą grą czarnych.) 16.Gd2 e5 17.Wfe1 Wad8 i czarne powinny przygotować manewr f7-f5, np. Gf6–e7–d6 lub nawet g7–g5, Gf6–g7 itd. Czarne w tym wariancie nie mają złych kart.

IV. 4.b4 (Gambit Miesesa: białe za pionka uzyskują przewagę rozwojową z dobrymi perspektywami na uzyskanie inicjatywy. Dlatego czarne muszą grać niezwykle dokładnie.) 4...H:b4 5.Wb1 Hd6

A) 6.d4 Sf6 7.Sf3 c6 (Plan po 7...a6!? 8.g3 b6 9.Gg2 Gb7 10.0–0 e6 jest również godny zastosowania.) 8.Gd3 e6 9.0–0 Ge7 (9...Hc7 10.Wb3 Sbd7 11.We1 Ge7 12.Se5 S:e5 13.d:e5 Sd7 14.Gf4 Sc5 15.Wb1 Gd7 16.Se4 S:e4 17.W:e4 c5 18.He2 Gc6 19.We3 g5 20.Gg3 h5 21.h3 0–0–0 czarne mają przewagę, Zybura-Alexakis, Katerini 2014) 10.He2 Sbd7 11.Gg5 0–0 i czarne zachowują przewagę pionka.

B) 6.Wb3 c6 7.d4 Sf6 8.Sf3 Hc7 9.Se5 Ge6 10.Wb1 Sbd7 11.Sd3 Sd5 i białe nie uzyskały rekompensaty za pionka, Jonasson-Karlsson, Reykjavik 2018.

C) 6.Sf3 Sf6 7.d4 a6 (Z jasnym celem niedopuszczenia do manewru Sc3–b5 z jednoczesnym przygotowaniem b7–b5.) 8.Gc4 (Po 8.Gd3 można wybrać pomiędzy 8...c5 lub 8...g6 itd.) 8...e6 9.0–0 Ge7 10.We1 0–0 (Oczywiście możliwe jest 10...b5 11.Gb3 Gb7 itd.) 11.Se4 S:e4 12.W:e4 b5 13.Gd3 Gb7 14.We3 Sd7 15.Ga3 c5 16.d:c5 S:c5 17.Sg5 h6 18.Wh3 Hd5 19.Sf3 S:d3 20.G:e7 Sf4 21.Wh4 H:d1+ 22.W:d1 G:f3 23.g:f3 Sg6 24.G:f8 S:h4 z wygraną czarnych, Berg-Klerides, Klaksvik 2018.

V. 4.f4 (Z ideą uzyskania większej przestrzeni do działania na skrzydle królewskim.) 4...Sf6 5.Sf3

A) 5...Gg4 6.h3 (6.Ge2 e6 7.0–0 Gd6 8.d3 c6 9.Se5 G:e2 10.H:e2 0–0 11.Sc4 Gc5+ 12.Ge3 G:e3+ 13.H:e3 Hc7 14.Se5 Sbd7=, Baumer-Schwarzmann, Schney 2008) 6...G:f3 7.H:f3 c6 8.Gc4 Sbd7 9.d3 e6 10.Gd2 Hc7 11.0–0 0–0–0 i różnostronne roszady gwarantują ostrą grę.

B) 5...c6 6.h3 h5 7.Gc4 Gf5 8.Se5 e6 9.d3 Sbd7 10.S:d7 (10.Ge3? S:e5 11.f:e5 H:e5 czarne mają przewagę, Gol-Andrejczuk, Katowice 2018) 10...S:d7 11.0–0 0–0–0 (11...b5 12.Gb3 Hb6+ 13.Kh1 Gc5 14.a4 a5 pozycja jest skomplikowana) 12.He2 Ge7 13.a3 Wdg8 z zamiarem g7–g5 i ostrą pozycją.

VI. 4.Wb1 (Białe mają w planie b2–b4 bez ofiary pionka, jak to ma miejsce w gambicie Miesesa,)

4...Sc6 (Ruch skoczkiem utrudnia marsz pionkiem b, do którego może dojść po 4...c6 5.b4 itd.)

A) 5.Sf3 Sf6 6.Gb5 Gg4 (6...Gd7 7.a3 a6 8.b4 Hb6 9.Ge2 e5 10.d3 Gd6 11.Gg5 Ge6 pozycja jest skomplikowana) 7.b4 Hb6 8.h3 G:f3 9.H:f3 0–0–0 10.G:c6 H:c6 11.H:c6 b:c6 12.d3 Sd5 13.Se4 e5 14.a3 a6 15.Gb2 f6 16.0–0 Ge7 17.Wfe1 Whe8 18.d4 e:d4 19.G:d4 Gf8 z mniej więcej równymi szansami, Charbonneau-Hungaski, korespondencyjna 2010.

B) 5.Gb5 Sf6 6.b4 Hb6 7.d4 (Na większą uwagę zasługuje 7.Sge2!? z następnym 0–0 itd.) 7...Gg4 8.f3 (8.Hd3 0–0–0!) 8...Gf5 9.g4 (Korzystne dla czarnych jest 9.Sge2 0–0–0 10.G:c6 H:c6 11.b5 Hc4 12.Gd2 e5! itd.) 9...Gg6 10.Ge3 (10.d5 0–0–0 czarne mają przewagę) 10...0–0–0 11.Sge2 e5! i czarne przejęły inicjatywę, Galego-Hernando Rodrigo, Dos Hermanas 2002.

4...Sf6

Elastyczna kontynuacja. Czarne wprowadzają do gry swego królewskiego skoczka i nie odkrywają jeszcze swych kart. Często spotyka się najpierw 4...c6, co może z przestawieniem posunięć prowadzić do głównego wariantu. Jednakże ruch ten wyklucza manewr Sb8–c6, który jest silną alternatywą. Zatem poleca się najpierw rozwój Sg8–f6, aby w ten sposób zachować więcej możliwości wyboru planów walki. Natomiast nie można polecić 4...e5, ponieważ po silnej odpowiedzi 5.Sf3! czarne wpadają w poważne problemy, np.

A) 5...Gb4 6.Gd2 e:d4 7.He2+ Se7 8.S:d4 0–0 9.a3 Gd6 (9...Sbc6 10.Sb3 Hf5 11.a:b4 H:c2 12.Hd1+–) 10.Sdb5 Hb6 11.0–0–0 Ge6 12.Gg5 Sg6 13.S:d6 c:d6 14.h4 Sc6 15.Ge3 Ha5 16.h5 Sge5 17.Wh4 d5 18.h6 g6 19.f4 Sc4 20.f5! S:e3 21.H:e3 G:f5 22.S:d5 Wad8 23.b4 Ha4 24.Hc3 z wygraną białych, Tal-Skuja, ZSRR 1958.

B) 5...Gg4 6.h3! G:f3 (Lub 6...e:d4 7.H:d4 G:f3 8.He3+ Ge7 9.H:f3 c6 10.Gc4 Sf6 11.0–0 0–0 12.We1 i białe z parą gońców mają lepsze perspektywy, Schumi-Babar, Dortmund 1992.) 7.H:f3 Sd7 (7...Gb4 8.H:b7 G:c3+ 9.Kd1! białe mają przewagę) 8.Gd2 Gb4 9.0–0–0 Sgf6 10.d:e5 S:e5 11.Gb5+ H:b5 12.S:b5 G:d2+ 13.W:d2 S:f3 14.S:c7+ Kf8 15.g:f3 Wc8 16.We1 z przewagą białych, Blazkova-Stankova, Republika Czeska 1996.

5.Sf3

Skoczek wchodzi do boju i w planie jest opanowanie centralnej placówki na e5. Białe mają jeszcze do dyspozycji rozwój skoczka z g1 na e2, co nastąpi po uprzednim wyprowadzeniu do gry gońca na c4. Te ideę rozpatruję w rozdziale 17 i trzy warianty w tym rozdziale. Proponuję jeszcze krótki rzut oka na inne kontynuacje:

I. 5.Gd3

A) 5...Sc6 6.Sge2 (Po 6.Sf3 poleca się 6...Gg4 np. 7.h3 Gh5 8.g4 Gg6 9.Gd2 G:d3 10.c:d3 e6 11.Hb3 Hb6 12.H:b6 a:b6 13.Sb5 Sd5 i czarne – z uwagi na słabe pionki przeciwnika na d3 i d4 – mają małą przewagę pozycyjną, Zlebcik-Lys, Valasska Bystrice 2014.) 6...Gg4 7.f3 Gh5 8.Gd2 e5 9.0–0 0–0–0 10.d:e5 (10.Sb5 Hb6 11.a4 a5 pozycja jest skomplikowana) 10...S:e5 11.Sf4 Gg6 12.Kh1 (12.Scd5? Hc5+ 13.Ge3 S:d5 14.G:c5 G:c5+ 15.Kh1 S:f4–+, Olland-Mieses, Karlsbad 1907) 12...Gd6 13.Scd5 Ha4 14.b3 Hc6 15.S:f6 g:f6 z obiecującą pozycją czarnych.

B) 5...c6 6.Sf3 (6.h3 Gf5 7.Sge2 G:d3 8.H:d3 Sa6 9.Gf4 Sb4 10.Hd2 0–0–0 11.0–0 e5 pozycja jest skomplikowana, Md-Rahman, Dhaka 2017) 6...Gg4 7.h3 Gh5 (W partii Klasan-Savic, Novi Banovci 2017, czarne wybrały 7...Hh5 i po dalszym 8.Ge2 e6 9.Sg1 G:e2 10.Sg:e2 Sbd7 11.Gf4 Gb4 12.0–0 0–0 13.Hd3 Wad8 14.Se4 S:e4 15.H:e4 Sf6 16.He5 Hg6 17.c3 Gd6 18.Ha5 Hc2 19.G:d6 W:d6 20.Ha3 Wd5 powstała równa pozycja.) 8.He2 (Po 8.Gd2 Sbd7 9.He2 e6 10.0–0 Gb4 11.a3 G:c3 12.G:c3 Hd5 13.g4 Gg6 czarne stoją dobrze.) 8...e6 9.Gd2 Gb4 10.a3 Sbd7 11.0–0–0 G:c3 12.G:c3 Hc7 13.g4 Gg6 14.Se5 Sd5 z dynamiczną pozycją i równorzędnymi perspektywami.

II. 5.Gd2 c6 (Solidny plan, który jest ściśle spokrewniony z głównym wariantem. Natomiast problematyczne jest 5...Gg4 wobec 6.f3 Gf5 7.Gc4 Hb6 i teraz białe mają do wyboru dwie silne kontynuacje 8.g4 oraz 8.Sge2 z lepszymi szansami.)

A) 6.Gd3 Gg4 7.f3 Gh5 8.Sge2 Sbd7 9.Sf4 Gg6 10.S:g6 h:g6 11.He2 e6 12.Se4 Gb4 13.c3 Ge7 14.g3 S:e4 15.f:e4 Gg5 16.0–0 G:d2 17.H:d2 c5 18.Hf2 0–0 19.e5 (Praktycznie wymuszone, gdyż w innych przypadkach czarne same zagrają e6–e5 i goniec na d3 będzie słaby.) 19...Wad8 20.Ge4 c:d4 21.c:d4 Sb8 22.Wad1 (Po 22.G:b7 Hb6 23.Gg2 H:d4 białe miałyby słabość na e5.) 22...Sc6 23.Wd3 Hb6 24.Wfd1 Wd7 z naciskiem na pionka d4 i aktywną grą czarnych, Dominguez Perez-Iwańczuk, Hawana 2012.

B) 6.Gc4 Hc7 7.He2 (7.Sf3 Sbd7 8.He2 e6 9.0–0–0 Ge7 10.Whe1 b5 11.Gd3 a6 12.Gg5 Gb4 13.Gd2 Gb7 i w zależności od sytuacji na szachownicy, czarne mają do dyspozycji roszady w obie strony, Solak-Savic, Vršac 2007) 7...Gf5 8.0–0–0 e6 9.Sf3 Ge7 10.Se5 b5 11.Gb3 a5 12.a4 b4 13.Sb1 Ge4 14.f3 Gd5 i goniec zajął znakomitą placówkę na d5, Pedersen-Haubro, Dania 2018.

C) 6.Sf3 Gf5 7.Gc4 e6 8.He2 Gb4 9.Se5 (W razie 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 osiągamy pozycję z głównego wariantu.) 9...Sbd7 10.S:d7 S:d7 11.a3 Sf6 12.0–0–0 G:c3 13.G:c3 Hc7 14.d5 c:d5 15.G:d5 S:d5 16.W:d5 0–0 17.Wd4 Wfd8 z równą pozycją.

III. 5.Ge2 Sc6 (Oczywiście można grać 5...c6, co wiedzie z zamianą ruchów do różnych odgałęzień obrony skandynawskiej.) 6.Sf3 Gg4 7.h3 (Po 7.Ge3 można grać 7...0–0–0 8.Sd2 G:e2 9.H:e2 Hh5 10.Sf3 e6 z ideą Gf8–b4 lub Gf8–d6 i następnie Wh8–e8 z dobrymi szansami.) 7...Gh5

A) 8.Gd2 0–0–0 9.Sb5 (9.Se4 Hb6 10.S:f6 g:f6 11.c3 e5 pozycja jest skomplikowana) 9...Hb6 10.g4 (Korzystne dla czarnych jest 10.a4 G:f3 11.G:f3 S:d4 12.Ge3 e5 13.c3 S:f3+ 14.H:f3 Gc5 15.G:c5 H:c5 16.b4 Hc4 17.S:a7+ Kb8 18.Sb5 Wd3 19.Hf5 Wd5 20.Hc2 Whd8 21.Sa3 Hf4 22.0–0 Wd2 23.Hc1 Se4 i białe mają kłopoty, Rios Parra-Avila Jimenez, Canovelles 2008.) 10...Gg6 11.c4 (Lub 11.a4 a5 12.c4 S:d4 13.Sf:d4 e5 14.Sb3 Se4 15.0–0 Gb4 z lepszą grą czarnych.) 11...S:d4 12.Sb:d4 e5 13.Sb3 Se4 i czarne dysponują silną inicjatywą.

B) 8.0–0 0–0–0 9.g4 (Po 9.Ge3 e5 10.S:e5 G:e2 11.S:c6 G:d1 12.S:a5 G:c2 13.Wac1 Gd3 14.Wfd1 Ga6 z lepszymi perspektywami czarnych, które dysponują aktywną parą gońców, natomiast białe mają słabość na d4.) 9...Gg6 10.g5 Se4 11.S:e4 G:e4 z dobrą grą czarnych.

5...c6

Oczywiście ruch ten trzeba w końcu wykonać, aby umożliwić hetmanowi – w razie konieczności – odwrót na c7 lub d8. Kontynuacja 5...Gf5 może z zamianą ruchów prowadzić do głównego wariantu. Rozwija się także gońca na g4. Idea ta jest nadal w fazie sprawdzianów praktycznych w celu wydania możliwie obiektywnej oceny jej przydatności. Zobaczmy kilka wariantów, które są jednak korzystniejsze dla białych: 5...Gg4 6.h3 Gh5 (Poleca się podtrzymywanie napięcia, ponieważ po 6...G:f3 7.H:f3 c6 8.Gd2 Sbd7 9.0–0–0 e6 10.g4 białe mają ze swoją parą gońców więcej możliwości uzyskania aktywnej gry.) 7.g4 (Silne jest 7.Gd2!? c6 8.Gc4 e6 9.He2 Hc7 10.g4 Gg6 11.0–0–0 Sbd7 12.Se5 S:e5 13.d:e5 Sd5 14.f4 0–0–0 15.Whf1 z groźbą f4–f5! Czarne mają w tym wariancie wiele problemów do rozwiązania.) 7...Gg6 8.Se5

A) 8...c6 9.h4 (Opcja 9.Sc4!? Hc7 10.Hf3 może sprawić czarnym także wiele problemów.) 9...Se4 10.Gd2 Hb6 11.h5 (Także silne jest 11.S:g6!? S:c3 12.b:c3 h:g6 13.Wb1 Hc7 14.Hf3 e5 15.Gc4 itd.) 11...S:c3 12.b:c3 Ge4 13.Wb1 Hc7 14.f3 Gd5 15.c4 Ge6 16.Gf4 Ha5+ 17.Kf2 f6 18.Sd3 b6 (18...G:c4 19.W:b7 Sd7 20.Sb4 G:f1 21.H:f1+–) 19.Sb4 z przewagą białych.

B) 8...Sbd7 9.Sc4 Ha6 10.Gf4 He6+ 11.Se3 (Po 11.He2 H:e2+ 12.G:e2 0–0–0 13.0–0–0 e6 14.Gf3 c6 15.Whe1 h5 16.g5 Sd5 17.Sd6+ G:d6 18.G:d6 S:c3 19.b:c3 Gf5 20.h4 Sb6 21.Ge5 Wh7 22.Ge4 G:e4 23.W:e4 Sd5 24.Wd3 b5 czarne ze swoim silnym skoczkiem zapewniły sobie równą grę, Sapi-Bellon Lopez, Montilla Moriles 1978.) 11...Hb6 12.Sb5 (Jeśli 12.g5, to 12...e5! i czarne się bronią, np. 13.Sc4 H:d4 14.H:d4 e:d4 15.Sb5 Sd5 itd.) 12...Wc8 13.g5 Ge4 (13...c6 14.Sc7+ W:c7 15.Sc4 Hb5 16.G:c7 H:g5 17.Hd2 Hd5 18.Wg1 Ge4 19.Se3 He6 20.Ha5+–, Phillips-Weißbrod, korespondencyjna 2003) 14.f3 Sd5 15.f:e4 S:f4 16.Hg4 e5 17.Sc4 He6 18.S:a7 H:g4 19.h:g4 Wb8 20.Sb5 c6 21.Sbd6+ G:d6 22.S:d6+ Ke7 23.Sf5+ Kf8 24.0–0–0 z przewagą białych.

C) 8...e6 9.Gg2 c6 10.h4 Sbd7 (Praktyka pokazała, że wariant po 10...Ge4 11.G:e4 S:e4 12.Hf3 jest korzystny dla białych.) 11.S:d7 K:d7 12.h5 Ge4 13.f3 Gd5 14.Gd2 Hc7 15.He2 Hg3+ 16.Kf1 h6 17.b3 Wd8 18.Sa4 b5 19.Sb2 Ga3 20.Sd3 z trudną pozycją czarnych, co pokazał pojedynek Zainets-Lauer, korespondencyjna 2010. W tym miejscu zwracam jeszcze uwagę na możliwość 5...Sc6, którą przedstawiam bliżej w rozdziale 18.

6.Gc4

To jest standardowy ruch gońcem, który na diagonali a2–g8 może stworzyć przeciwnej stronie wiele problemów. Wchodzą w grę uderzenia na e6 i f7, na które czarne muszą zwracać szczególną uwagę. Białe mają do dyspozycji jeszcze aktywny manewr skoczkiem 6.Se5, który przedstawiam w rozdziale 19 i pięć wariantów w tym rozdziale. Oprócz tego trzeba znać motywy obronne po innych odpowiedziach białych:

I. 6.Gd3 Gg4 (Ciekawe jest także 6...Gf5!? 7.0–0 G:d3 8.H:d3 e6 9.Gf4 Sbd7 10.Wfe1 Ge7 11.Se5 S:e5 12.G:e5 0–0–0 ze skomplikowaną grą.) 7.h3 (Po 7.0–0 czarne mogą wybrać następującą mobilizację swych sił: 7...e6 8.h3 Gh5 9.Se4 Sbd7 10.Sg3 Gg6 11.We1 G:d3 12.H:d3 Gd6 13.Se4 S:e4 14.H:e4 Sf6 15.He2 0–0 z przygotowaniem c6–c5 i równymi perspektywami.) 7...Gh5

A) 8.He2 e6 9.g4 (9.Gd2 Hc7 10.0–0–0 Sbd7 11.Whe1 0–0–0 12.g4 Gg6 13.Sg5 Sb6 14.Sce4 Sfd5=) 9...Gg6 10.Gd2 Gb4 11.Se5 G:d3 12.S:d3 G:c3 13.G:c3 Hd5 14.f3 Sbd7 z następnym 0–0–0 i obiecującymi możliwościami czarnych.

B) 8.Gd2 e6 (8...Sbd7 9.He2 e6 10.0–0–0 Gb4 11.g4 Gg6 12.Kb1 0–0–0 13.a3 G:c3 14.G:c3 Hc7 15.G:g6 h:g6 16.Sg5 Sb6=) 9.He2 Hc7 10.0–0–0 Sbd7 11.Whe1 0–0–0 12.g4 Gg6 13.Sg5 Sb6 14.Sce4 Sfd5 i czarne mają wszystko pod kontrolą.

C) 8.g4 Gg6 9.Se5 (W pojedynku Colombo Berra-Elman, Buenos Aires 2018, po 9.G:g6 h:g6 10.Se5 Sbd7 11.S:d7 S:d7 12.Hd2 e6 13.Se2 Hd5 14.Sg3 Gd6 15.f4 g5 16.Hf2 0–0–0 czarne uzyskały – z uwagi na niezroszowanego króla białych – wygraną pozycję.) 9...e6 10.G:g6 (Po 10.Sc4 Hd8 11.Hf3 Gb4 12.a3 G:c3+ 13.b:c3 0–0 14.a4 Hd5 czarne mają pełnowartościową grę.) 10...h:g6 11.Hf3 Sbd7 12.S:d7 S:d7 13.Gd2 Gb4 14.Se4 G:d2+ 15.S:d2 Sf6 16.c3 Wd8 17.Sc4 Hd5 18.H:d5 S:d5 19.Ke2 g5 20.Kf3 f6 21.Kg3 Kd7 22.h4 g:h4+ 23.W:h4 W:h4 24.K:h4 Wh8+ 25.Kg3 g5 z korzystniejszą końcówką czarnych, Fuesthy-K.Berg, Budapeszt 1983.

II. 6.Gd2 Gf5 (Spotyka się również 6...Hb6 np. 7.Gc4 Gf5 8.Gb3 e6 9.He2 Sbd7 10.0–0–0 0–0–0 lub 6...Hc7 np. 7.Gc4 Gf5 8.Se5 e6 9.g4 Gg6 10.He2 Sbd7 11.0–0–0 Sb6 12.Gd3 G:d3 13.H:d3 0–0–0 w obu przypadkach z wzajemnymi szansami.) 7.Sh4 (7.Gc4 prowadzi do głównego wariantu. Po 7.Se4 Hb6!? – można też odejść hetmanem na c7 – 8.S:f6+ g:f6 9.Gc3 e6 10.Gd3 Gg6 11.Hd2 G:d3 12.H:d3 Ha6 13.He3 Sd7 14.He2 H:e2+ 15.K:e2 Wg8 16.g3 0–0–0 obie strony mają jednakowe szanse, Majstorovic-Savic, Novi Banovci 2017.) 7...Gg4 8.Ge2 (Opcja po 8.f3 Ge6 9.Gd3 Hb6 jest wygodna dla czarnych.) 8...G:e2 9.H:e2

A) 9...Ha6!? 10.Hf3 e6 11.0–0–0 Sbd7 12.Whe1 (Bielawski poleca tutaj energiczne 12.g4!?) 12...0–0–0 13.Kb1 Gb4 (W partii Timman-Bielawski, Ubeda 1997, czarne zastosowały następujacy plan: 13...Sb6!? 14.Gg5 Gb4 15.a3 G:c3 16.H:c3 Wd5 17.Gc1 Whd8 18.Sf3 Sc4 19.Ka2 Sd6 20.Hd3 H:d3 21.W:d3 Sf5 22.Se5 Wf8 23.c3 Sd7 24.Sc4 b5 25.Sa5 c5 26.g4 Se7 27.Wh3 h6 28.d:c5 S:c5 z dobrą grą.) 14.Se4 G:d2 15.Sd6+ (15.W:d2 S:e4=) 15...Kc7 16.W:d2 Ha5 (16...K:d6?? 17.Hf4+ Ke7 18.Sf5+ Kf8 19.Hd6+ Kg8 20.Se7+ Kf8 21.Sg6+ Kg8 22.Hf8+! S:f8 23.Se7#) 17.Wde2 Whf8 18.Shf5 g6 (18...e:f5? 19.Sc4 jest korzystne dla białych) 19.Se3 Kb8 20.Sec4 Hc7 z równymi szansami.

B) 9...Sbd7 10.Sf3 (10.Se4 Hd5 11.S:f6+ g:f6 12.Sf3 0–0–0 13.c4 Hh5 14.0–0–0 e5=, Bon-Bakker, Lejda 2010) 10...e6 11.0–0–0 Gb4 (11...Ge7!? 12.Se5 0–0=) 12.a3 G:c3 13.G:c3 Hd5 14.Kb1 0–0 15.Whe1 a5 16.b3 Hd6 17.Gb2 b5 18.Se5 Sb6 (Silne było 18...a4!? 19.b4 Sd5 z ideą Wa8–e8 oraz f7–f6.) 19.f4 Sfd5 (W dalszym ciągu w grę wchodziło 19...a4!?) 20.g3 b4 21.a4 i teraz czarne w partii Bjerring-Samuelsen, Torshavn 1997, powinny wybrać 21...c5!? z dobrymi kontrszansami.

III. 6.Ge2 Gf5 7.0–0 e6 (Także w tym momencie można grać najpierw 7...Sbd7!?)

A) 8.Gf4 Sbd7 9.a3 Ge7 (9...Sd5 10.S:d5 c:d5 11.Gd3 G:d3 12.H:d3 Wc8 13.Se5 S:e5 14.G:e5 Hb6 15.Wab1 f6 16.Gg3 Gd6=) 10.b4 Hd8 11.h3 Sd5 12.S:d5 c:d5 13.c4 d:c4 14.G:c4 0–0 15.Gd3 G:d3 16.H:d3 Sb6 17.Wac1 Sd5 18.Ge5 Hd7 19.Wfe1 Wfc8 20.Sd2 W:c1 21.W:c1 Wc8 22.W:c8+ H:c8 z korzystniejszą pozycją (silny skoczek d5), co zaowocowało ostatecznym zwycięstwem czarnych, Kraljevic-Savic, Cetinje 2012.

B) 8.Se5 Sbd7 9.Gf4 (Po 9.g4 czarne mogą wymienić skoczka na e5 lub wybrać 9...Gg6!? 10.f4 S:e5 11.f:e5 Sd5 z równą grą. Niegroźne dla czarnych jest 9.S:d7 S:d7 10.Gf3 Sf6 11.Gd2 Hc7 12.Se2 Gd6 13.Sg3 Gg6 14.c4 0–0 15.He2 Wfe8 16.Gg5 Sd7 i czarne utrzymały równowagę, Schoeneberg-Drazic, Drezno 2010.) 9...S:e5 10.G:e5 (10.d:e5 Sd7!) 10...0–0–0!? (Oczywiście można grać 10...Sd7!? z przygotowaniem krótkiej roszady.) 11.Gf3 (Po 11.Gd3 można po prostu bić 11...G:d3 albo grać nawet 11...Sg4!?) 11...Gd6 12.He2 G:e5 13.d:e5 Sd7 (Z pewnością możliwe jest 13...Sd5 14.S:d5 c:d5 15.Wfc1 Kb8 16.c4 d:c4 17.H:c4 Wd7 itd.) 14.Wfe1 Hb6 i czarne utrzymują równowagę.

6...Gf5

Aktywna kontynuacja. Goniec na skośnej b1–h7 ma dużą rolę do spełnienia, bowiem kontroluje pole e4 oraz atakuje pionka c2.

7.Gd2

Logiczne posunięcie mające następujące zalety:

1. Białe odwiązują swego skoczka i grożą jego odskokiem na d5 lub e4 w korzystnym momencie.

2. Po Hd1–e2 można przygotować długą roszadę. Oczywiście białe zachowują dalej możliwość schowania swego monarchy na prawej flance.

Do dyspozycji są jeszcze inne plany:

I. 7.0–0 patrz rozdział 20.

II. 7.Se5 e6 8.g4!? (Agresywny plan stosowany w wielu wariantach w celu zwalczania obrony skandynawskiej. Czarne mają jednak – jak zobaczymy – wiele możliwości kontrgry.) 8...Gg6 (Czarne muszą się dokładnie bronić. Po 8...Ge4 teoria poleca 9.0–0 np. 9...Gd5 10.Gd3 Sbd7 11.f4 Hb6 12.Ge3 H:b2 13.Se2 S:e5 14.f:e5 S:g4 15.Gd2 S:e5 16.Gc3 Hb6 17.Wb1 Hd8 18.d:e5 Gc5+ 19.Wf2 G:f2+ 20.K:f2 Hh4+ 21.Kg1 Hh3 22.Hf1 H:f1+ 23.K:f1 c5 24.Sf4 Gc6 i powstała złożona pozycja. Białe ostatecznie – po słabej grze przeciwnika – partię wygrały, Le Ruyet-Lettieri, Maranello 2013.) 9.h4 (9.He2 Gb4 10.Gd2 Sbd7=)

A) 9...Sbd7 10.S:d7 S:d7 11.h5 Ge4 12.Wh3 (W wypadku 12.0–0 czarne mogą grać 12...Gd5 13.S:d5 c:d5 14.Gd3 Gd6 15.a4 Hd8 16.Kg2 He7 17.a5 a6 18.c3 g6 19.h6 f5 20.f4 f:g4 21.H:g4 Sf6 22.Hg5 Wf8 23.Gd2 Sh5 z równą grą, Haba-Laznicka, Pardubice 2017.) 12...Gd5 13.Gd3 c5 (13...0–0–0!? 14.Gd2 Hb6 15.S:d5 e:d5 pozycja jest skomplikowana) 14.d:c5 Gc6 (14...G:c5 15.Gd2 Gc6 16.He2 Hb6 17.0–0–0 0–0–0 pozycja jest skomplikowana, Henseler-Voiteanu, Płowdiw 2012) 15.Gd2 S:c5 16.He2 0–0–0 17.0–0–0 S:d3+ 18.W:d3 W:d3 19.H:d3 Ge7 z równą pozycją, Bogdanov-Sailev, Niemcy 2005.

B) 9...Gd6 10.h5 (W przypadku 10.f4 odpowiedź 10...Se4! powinna gwarantować czarnym dobre kontrszanse. Lub 10.Gf4 G:e5 11.G:e5 Sbd7 12.G:f6 S:f6 13.h5 Ge4 14.0–0 0–0–0=, Koenig-Kleinegger, Niemcy 1998.) 10...Ge4 11.0–0 Gd5 (Blokada pola d5 gońcem czy skoczkiem jest typowym motywem obronnym czarnych. Zdobycie pionka e5 po 11...G:e5 12.d:e5 H:e5 jest problematyczne po 13.He2! Sbd7 14.f4 Hc5+ 15.Ge3 Ha5 16.g5 Gf5 17.g:f6 S:f6 18.Gf2 Gh3 19.Wfe1 Hf5 20.Hf3 Gg4 21.Hg2 Wg8 22.Gd3 H:f4 23.Se4 Gf3 24.S:f6+ H:f6 25.Hg3 i białe odniosły zwycięstwo, Kunzelmann-Bellmann, korespondencyjna 2000.) 12.Gd3 Sbd7 13.We1 g6 14.He2 G:e5 15.d:e5 Sg8 16.Gd2 Hc7 17.S:d5 c:d5 18.c4 d4 19.Gb4 Sc5 20.G:c5 H:c5 21.Hf3 Hc7 22.Ge4 0–0–0 ze skomplikowaną sytuacją. Czarne ostatecznie wygrały partię, Karjakin-Nakamura, Cuernavaca 2004.

7...e6

Z zamiarem szybkiego wprowadzenia do akcji gońca f8. Ten plan gry stosuje się najczęściej we współczesnej praktyce turniejowej.

8.He2

Najgroźniejsze dla czarnych posunięcie. Białe planują 0–0–0 i przy korzystnej okazji przełom pionkowy w centrum d4–d5. Natychmiastowe 8.d5 nie jest groźne wobec 8...Hc5! 9.d:c6 S:c6 10.He2 Hb6 11.0–0 (11.0–0–0 a6 12.Gg5 Ge7 13.Sh4 Gg6 14.S:g6 h:g6 15.h4 Wd8 16.W:d8+ H:d8 17.Wd1 Hc7=) 11...Ge7 12.Ge3 Ha5 13.Sb5 0–0 i czarne utrzymały równowagę, Kveinys-Bagirow, Weilburg 1995.

Przeanalizujmy inne możliwości białych:

I. 8.Se5 Sbd7 (Spotyka się również 8...Hb6!? Jednakże ruch rozwijający skoczka jest lepszy.) 9.S:d7 (Po 9.He2 Gb4 można przejść do głównego wariantu.) 9...S:d7 10.He2 (10.d5 Hc5!) 10...0–0–0

A) 11.0–0–0 Hc7 12.g4 Gg6 13.Gg5 Sf6 14.h3 (14.Whe1 Gd6 15.h4 Gf4+ 16.Kb1 G:g5 17.h:g5 Sd7 18.He3 h5 19.g:h6 W:h6 20.f4 Wh2=, Voelker-Sailer, Kaufbeuren 1998) 14...Ge7 15.Hf3 h6 16.Gf4 Gd6 17.G:d6 W:d6 18.Gd3 W:d4 19.G:g6 W:d1+ 20.W:d1 f:g6 21.He3 Kb8 22.H:e6 We8 23.Hc4 g5 z szybkim remisem, Wessel-Schlaeger, korespondencyjna 2014.

B) 11.Sd5 Ha4 12.Se3 (12.b3 Ha3=) 12...Gg6 13.c3 Ha5 14.a4 Gd6 15.b4 (Także w wypadku 15.Gd3 Hc7 16.h3 e5 czarne pomyślnie rozwiązały problemy debiutowe, R. Mainka-Wahls, Monachium 1992.) 15...Hc7 16.b5 Sf6 17.b:c6 H:c6 18.Gb5 Hc7 z równymi szansami.

II. 8.Sh4 Gg6 9.S:g6 h:g6

A) 10.Sd5 Hd8 11.S:f6+ g:f6 12.c3 Sd7 13.He2 Hc7 14.g3 0–0–0 15.0–0–0 Gh6 16.f4 f5=, Prie-Motwani, Clichy 1991.

B) 10.He2 Hc7 (Gra się też 10...Gb4 11.0–0–0 Sbd7 z planem 0–0–0 itd.) 11.h4 Sbd7 12.0–0–0 0–0–0 13.Gg5 Sb6 14.Gb3 Ge7 15.Whe1 Sfd5 z równymi szansami.

C) 10.Hf3 Hb6 (Grywano również 10...Hf5!? i po 11.H:f5 g:f5 pozycja jest równa. Dlatego białe z reguły nie biją na f5 i grają 11.He2!?) 11.Hd3 (W razie 11.0–0–0 trzeba liczyć się z 11...H:d4, choć białe mają za pionka z pewnością rekompensatę.) 11...Sbd7 (11...Wh4!? 12.Ge3 Sbd7 13.0–0–0 0–0–0 14.g3 Wh5 pozycja jest skomplikowana) 12.0–0–0 0–0–0 13.Gf4 Sh5 14.Ge3 Hc7 15.He2 Sb6 16.Gb3 Sf6 17.g3 Kb8 z solidną pozycją czarnych.

III. 8.Sd5 patrz rozdział 21.

IV. 8.Se4 patrz rozdział 22.

8...Gb4

Prawidłowa reakcja czarnych, które nie tylko kontynuują rozwój swych sił, ale także przeciwdziałają groźnemu przełomowi d4–d5. Dlatego błędne jest 8...G:c2?? wobec 9.d5! c:d5 10.S:d5 (Silne jest także 10.Gb5+! Sc6 11.Sd4 Hb6 12.S:c2 a6 13.Gd3 d4 14.Sa4 Hc7 15.b3 b5 16.Sb2 Gd6 17.h3 0–0 18.0–0 z wygraną białych, Welin-Przewoźnik, Göteborg 2001.) 10...Hd8 (10...Hc5 11.S:f6+ g:f6 12.Wc1 Hf5 13.Sd4+–)

A) 11.S:f6+ H:f6 (11...g:f6 12.Gb5+ Sc6 13.Wc1 Gg6 14.W:c6!+–) 12.Gb5+ Sc6 13.G:c6+ b:c6 14.Hc4 H:b2 15.H:c6+ Ke7 16.Wc1 z wygraną białych.

B) 11.Gb5+ Sbd7 12.Se5 S:d5 13.G:d7+ Ke7 14.Gg5+ f6 15.Sc6+! b:c6 16.H:e6#.

9.0–0–0

Konsekwencja planu gry białych, które schroniły swego króla w bezpieczne miejsce i są już gotowe do energicznych działań. Grywa się także:

I. 9.0–0 (Wariant ten uważany jest za niegroźny dla czarnych, gdyż krótka roszada białych ma za mało dynamiki i umożliwia przeciwnikowi skuteczną kontrgrę.)

A) 9...Hb6 10.d5 (10.Sa4 Ha5 11.Sc5 G:d2 12.S:d2 Sbd7 13.S:d7 S:d7 14.c3 0–0 pozycja jest skomplikowana) 10...c:d5 11.S:d5 S:d5 12.G:d5 G:d2 13.S:d2 0–0 14.Sc4 Hc7 15.Gf3 Sd7 16.Wad1 Wad8 z równowagą.

B) 9...Sbd7 10.a3 (10.Gb3 0–0 11.Wad1 Wad8 12.Se5 S:e5 13.d:e5 Sd5 14.S:d5 c:d5 15.G:b4 H:b4 16.c3 Hc5=, Owetschkin-Karnik, Policka 1996; 10.Se5 S:e5 11.d:e5 Sd5 12.G:d5 c:d5 13.a3 G:c3 14.G:c3 Ha6! 15.H:a6 b:a6 16.Wac1 Wc8 17.Wfd1 0–0 18.Wd2 Wc4 ½–½, Griszuk-Rainfray, Minorka 1996) 10...G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5 (Lub 12.Gb3 0–0 13.Wad1 a5 14.Se5 b5 15.Gd2 a4 16.Ga2 G:c2 17.Wc1 Ge4 18.Gg5 Gd5 19.G:f6 S:f6 20.G:d5 S:d5 21.W:c6 Hb7 22.Wfc1 b4 i czarne ze swoim silnym skoczkiem d5 mają wystarczające kontrszanse, Nunn-Hodgson, Holandia 1995.).

B1) 12...S:e5 13.d:e5 Sd5 (W partii N. Ostojic-Savic, Senta 2007, nastąpiło 13...Se4 14.He3 b5 15.Ge2 Hb6 16.Gd4 c5 17.Gc3 S:c3 18.H:c3 0–0 19.Wfd1 Wfd8 20.W:d8+ W:d8 21.Wd1 W:d1+ 22.G:d1 h6 23.g4 Gg6 24.Hd2 b4 25.a:b4 c:b4 z równą końcówką.) 14.G:d5 e:d5 (Wygląda na to, że możliwe do gry jest także 14...c:d5 15.Gb4 Wc8 16.He3 b6 17.Wac1 f6 18.Gd6 Hc4 19.Wfe1 Kf7 20.f3 h5 21.We2 Wc6 22.Wd2 Whc8 i czarne mają wszystko pod kontrolą, Strehlow-Smajic, Berlin 2009.) 15.Gb4 c5 (Grywano też 15...0–0–0 16.Gd6 Hd7 lub Hb6 w przybliżeniu z równymi szansami.) 16.Hb5+ Hc6 17.H:c5 (17.H:c6+ b:c6 18.G:c5 G:c2 19.Wac1 Gf5=) 17...H:c5 18.G:c5 b6 19.Gd6 G:c2 20.Wac1 Wc8 21.f4 Kd7 z równą pozycją.

B2) 12...0–0 13.f4 (13.S:d7 H:d7 14.Wfd1 Sd5 15.Ge1 Wfd8 16.Wac1 Hc7=, T. Horvath-Brinck Claussen, Valby 1983) 13...Wfe8 14.a4 Wad8 (Natychmiastowe uderzenie w centrum 14...c5!? też powinno gwarantować czarnym dobrą grę.) 15.Gb3 (15.h3 Sb6 16.Gb3 c5 17.a5 Sbd5 18.g4 S:c3 19.b:c3 Gg6=) 15...c5 i teraz nic nie daje białym 16.g4 c:d4 17.G:d4 S:e5 18.g:f5 W:d4 19.H:e5 (19.f:e5? e:f5 20.W:f5 We4 czarne mają przewagę) 19...H:e5 20.f:e5 Wg4+ 21.Kh1 Se4 22.f:e6 f:e6 i pozycja jest równa.

II. 9.a3 Sbd7 (Ruch skoczkiem jest typowym manewrem rozwojowym. Próbowano też walczyć o wyrównanie po 9...Gg4!? np. 10.0–0–0 G:c3 11.G:c3 Hh5 12.h3 G:f3 13.g:f3 Sbd7 14.Wdg1 0–0–0 z obustronnymi możliwościami.)

A) 10.Se5 S:e5 11.d:e5 Sd5 12.G:d5 e:d5! (To jest silniejsze od 12...c:d5 13.Hb5+ H:b5 14.S:b5 G:d2+ 15.K:d2 z korzystniejszą pozycją białych.) 13.0–0 (13.0–0–0? jest błędem wobec 13...G:a3! z silną inicjatywą, np. 14.b:a3 H:a3+ 15.Kb1 d4 16.Se4 Ge6 17.Sd6+ Kf8 18.c4 d:c3 19.Ge3 Hb4+ 20.Kc1 Gb3–+, L. Bronstein-Tempone, Buenos Aires 1990.) 13...G:c3 14.G:c3 Ha4 15.Wac1 0–0–0 16.Gb4 Whe8 17.b3 Hb5 18.H:b5 c:b5 19.Gd6 f6 (19...Kd7!?=) 20.f4 Kd7 21.Wfd1 Ke6 22.c4 b:c4 23.b:c4 d:c4 24.W:c4 g5 25.Wcd4 f:e5 26.f:e5 h5 z równą końcówką, Mithrakanth-Suvrajit, Goodricke 1997.

B) 10.0–0–0 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5 (Nic nie obiecuje typowy przełom po 12.d5 c:d5 13.G:d5 0–0 z dobrą pozycją czarnych.) 12...b5!? (Można też zlikwidować skoczka ruchem 12...S:e5! 13.d:e5 Sd5 i następnie długą roszadą.) 13.Gb3 Ge4 14.h4 (14.S:d7 H:d7 15.Gb4 Gd5 16.G:d5 H:d5 17.He5 0–0–0=) 14...Gd5 15.G:d5 S:d5 16.Gd2 0–0 17.h5 a5 18.Wh3 f6 19.Sd3 Wae8 20.Hg4 Wf7 21.We1 f5 22.He2 a4 23.h6 g6 24.Wg3 c5 25.S:c5 S:c5 26.d:c5 H:c5 ze znakomitą pozycją czarnych, Mussanti-Lorenzini, Neuquen 2017.

III. 9.Se5

9...Sbd7 (Także w tym momencie jest to najlepszy ruch w celu likwidacji skoczka e5. Trzeba znać skutki błędu po 9...G:c2? z powodu 10.S:f7! K:f7 11.H:e6+ Kg6 12.Hf7+ Kf5 13.Ge6#.) 10.S:d7 (Po 10.0–0–0 poleca się 10...S:e5 11.d:e5 Sd5, co będzie analizowane w głównym wariancie po 10.a3 w punkcie IV. 10.Se5 itd.) 10...S:d7! (Odbicie skoczkiem jest najlepsze i sprawdzone w praktyce turniejowej. Problematyczne jest 10...K:d7. Po dalszym 11.0–0–0 Wad8 12.a3 G:c3 13.G:c3 Hc7 14.d5! białe uzyskują silną inicjatywę.) 11.a3 (Po 11.0–0–0 czarne mogą wykonać długą roszadę lub wybrać taki plan: 11...Sb6!? 12.Gb3 Sd5 13.S:d5 G:d2+ 14.W:d2 c:d5 15.g4 Gg6 16.h4 h5 17.Wh3 Wc8 18.We3 Kf8 19.We5 h:g4 20.H:g4 Gf5 21.Hf4 Hd8 z inicjatywą, Zacarias-Lopez, Asuncion 2011.) 11...G:c3 (Bicie na c3 jest w takim momencie normalną reakcją czarnych. Ale próbowano także innych możliwości, np. 11...Sf6!? z planem ustawienia skoczka na d5, np. 12.0–0 – można oczywiście wykonać długą roszadę, co prowadzi do podobnych sytuacji rozpatrzonych w dalszej części książki – 12...G:c3 13.G:c3 Hc7 14.Wad1 0–0 15.Gd3 Gg6 16.G:g6 h:g6 17.Wd3 Wfd8 18.Wfd1 a5 19.Gd2 b5 20.Gg5 Wd5 21.G:f6 g:f6 22.h4 Wad8 23.g3 Kg7 24.He3 Hd6 25.Kg2 Wh8 z aktywniejszą grą czarnych, Hermann-Wahls, Binz 1994.) 12.G:c3 Hc7 13.d5 c:d5 14.G:d5 0–0 15.Gf3

A) 15...Sb6 16.g4 (Po spokojnym 16.0–0 Sd5 17.G:d5 e:d5 18.Wad1 Wad8 19.Wfe1 Hd7 czarne bez trudu trzymają równą pozycję. Nie ma też problemów w przypadku 16.He5 H:e5+ 17.G:e5 Sc4 18.Gc3 G:c2 19.0–0 Wab8 czarne mają minimalną przewagę, Brinck Claussen-Berg, Dania 2002.) 16...Gg6 17.h4 Sd5 18.G:d5 e:d5 19.0–0–0 Wfe8 20.Hd2 Hc4 21.Hd4 f6 22.b3 H:d4 23.G:d4 h5 24.f3 We2 25.Wd2 W:d2 26.K:d2 a6 27.c3 Kf7=, Cross-Elburg, korespondencyjna 2015.

B) 15...e5 16.0–0 Wfe8 (16...e4!? 17.G:e4 Wfe8 18.f3 Sc5 19.Hc4 G:e4 20.f:e4 W:e4 21.Hd5 Wae8=) 17.Gd5 (17.Wfe1 e4 18.Gg4 Hf4 19.G:f5 H:f5 20.Wad1 Wac8 21.Gd4 a6 22.c4 Sf8 23.Ge3 Sg6 24.c5 Wcd8 25.W:d8 ½–½, Dzenis-Taucius, korespondencyjna 2005) 17...Sf6 18.Gb3 Se4 19.Ge1 Sc5 20.Ga2 Wad8 21.Gb4 a5 22.G:c5 H:c5 z korzystną pozycją czarnych, które swobodnie ustawiły swe figury, Beckmann-Lau, Drezno 1998.

9...Sbd7

To najsilniejsze i zarazem najbardziej sprawdzone w praktyce posunięcie, którego celem jest szybka mobilizacja do walki figur skrzydła hetmańskiego z następnym schowaniem w tej części szachownicy swojego monarchy.

10.a3

Białe zapewniają sobie w ten sposób parę gońców. Zobaczmy inne możliwości:

I. 10.Gb3 Hc7 (10...Hb6!? 11.Sh4 Gg6 12.S:g6 h:g6 13.d5 c:d5 14.S:d5 G:d2+ 15.W:d2 S:d5 16.G:d5 0–0–0 pozycja jest skomplikowana)

A) 11.Kb1 a5! 12.Sh4 G:c3 13.S:f5 G:d2 14.S:g7+ Kf8 15.S:e6+ f:e6 16.H:e6 Kg7 17.W:d2 (17.Hf7+ Kh6 18.W:d2 Whf8 19.He6 Wae8 20.Hh3+ Kg7 czarne mają przewagę) 17...Whf8 18.f3 Wae8 19.Hf5 Kh8 20.Hd3 Hf4 21.c4 We3 22.Hc2 Wfe8 23.Hd1 b5 24.c:b5 c:b5 25.d5 a4 26.Gc2 a3 27.b:a3 W:a3 28.Wd4 He3 i czarne przejęły całkowicie inicjatywę w swoje ręce, Hartikainen-Tikkanen, Finlandia 1998.

B) 11.Se5 h5 (Grano także 11...S:e5 12.d:e5 Sd7 13.g4 Gg6 14.a3 G:c3 15.G:c3 0–0–0 pozycja jest skomplikowana, Geler-Abramovic, Cetinje 2012.) 12.h3 (Po 12.S:d7 interesująca jest idea „sztucznej roszady”: 12...K:d7 13.Kb1 Gd6 14.Gg5 Wae8 15.h3 Kc8 z równymi możliwościami, Brustman-Wimmer, Pasawa 1998. Jeszcze jeden ciekawy przykład z praktyki: 12.Whe1 S:e5 13.d:e5 Sd7 14.a3 Ge7 15.h4 G:h4 16.Wh1 Ge7 17.W:h5 0–0–0 18.f4 Sc5 19.Ga2 Gg6 20.Whh1 b5 21.b4 Sd7 22.W:h8 W:h8 23.Ge3 a5 24.Wd4 Wd8 25.Se4 G:e4 26.W:e4 a:b4 27.a:b4 Sb6 28.G:b6 H:b6 29.He1 Kc7 30.c3 Ha7 31.Kb1 Ha4 czarne mają przewagę, Benninger-Melzer, Griesheim 2003) 12...h4!? 13.g4 (Jeśli 13.Sf3, to 13...0–0–0 np. 14.Gg5 G:c3 15.b:c3 Ge4 i teraz błędne byłoby 16.S:h4? z powodu 16...W:h4! 17.G:h4 Hf4+ z przewagą czarnych.) 13...h:g3 14.f:g3 S:e5 15.d:e5 Sd7 16.g4 Gg6 17.Wde1 Ge7 i czarne mają świetne perspektywy.

II. 10.Sh4

10...Gg4 (10...0–0 11.S:f5 H:f5 pozycja jest skomplikowana) 11.f3 G:c3 12.b:c3 (Korzystny dla czarnych jest wariant po 12.G:c3 Hg5+ 13.Hd2 H:h4 itd.) 12...Gh5 13.g4 Gg6 14.Gb3 (Potyczka po 14.S:g6 h:g6 15.Gb3 Ha3+ 16.Kb1 a5 17.Gc1 Hd6 18.a3 Sd5 19.Hd3 b5 20.c4 b:c4 21.H:c4 0–0 22.Ka1 Wfb8 jest wygodna dla czarnych, Barua-Speelman, Kalkuta 1996.) 14...Ha3+ 15.Kb1 a5 16.Sf5 a4 17.S:g7+ Kd8 18.Gc1 Hf8 19.S:e6+ (19.Gh6 a:b3! 20.S:e6+ f:e6 21.G:f8 b:c2+ 22.Ka1 c:d1H+ 23.W:d1 W:f8–+, Ryczakow-Westerinen, Parnawa 1996) 19...f:e6 20.G:e6 Hd6 21.Gc4 b5 22.Gd3 Sd5 z widoczną przewagą czarnych.

III. 10.Kb1

10...Sb6 (Czarne mogą grać energicznie 10...b5!? np. 11.Gb3 0–0 12.Se5 S:e5 13.d:e5 Sd5 14.g4 Gg6 15.h4 G:c3 16.b:c3 h6 17.h5 Gh7 18.Kb2 i teraz w partii Wolf-Klink, Brackwerde 1999, należało wybrać 18...Sb6!? z szansami na atak.) 11.Gb3 (11.Se5 G:c3 12.G:c3 Ha4 13.Gb3 Hb5 14.H:b5 c:b5 15.Ga5 Sbd5 16.h3 b6 17.Gd2 Se4 18.Ge1 h6 19.f3 Sef6 20.Gd2 Wc8 21.Wc1 Gh7 22.a4 a6 23.a:b5 a:b5 24.g4 Wc7 25.Sd3 0–0 26.Sb4 Wa8 27.G:d5 S:d5 28.b3 S:b4 29.G:b4 Wca7 30.Gc3 Wa3 czarne mają przewagę, Nijboer-Rogers, Hertogenbosch 1999) 11...G:c3 12.G:c3 (12.b:c3 Se4 pozycja jest skomplikowana) 12...Hb5 13.H:b5 c:b5 14.Se5 (Przełom w centrum po 14.d5 nie jest groźny dla czarnych: 14...Sb:d5 15.G:f6 S:f6 16.Sd4 Ge4 17.S:b5 G:g2 18.Whg1 Gf3 19.Sc7+ Ke7 20.Wde1 Wag8 21.S:e6 f:e6 22.W:e6+ Kf8 23.Wge1 Kf7! 24.We7+ Kg6 czarne mają minimalną przewagę, analiza Dautova.) 14...a5 15.a3 Ge4 (15...a4!? 16.Ga2 Sbd5=, Heissler-Michaelsen, Niemcy 1996) 16.Whe1 0–0 17.f3 Gd5 18.G:d5 Sf:d5 19.Gd2 Sc4 20.Gc1 Wfc8 z aktywną grą, Hjartarson-C. Hansen, Reykjavik 1995.

IV. 10.Se5 S:e5 11.d:e5 Sd5 12.G:d5 (12.Se4 G:e4 13.H:e4 G:d2+ 14.W:d2 0–0–0=) 12...e:d5 13.g4 (Nie poleca się 13.a3? wobec 13...G:a3! z silnym atakiem czarnych, co było już analizowane w partii L. Bronstein-Tempone, Buenos Aires 1990.) 13...d4! i teraz do rozpatrzenia są trzy warianty:

A) 14.g:f5 d:c3 15.G:c3 G:c3 16.b:c3 H:a2 17.He4 [17.Hg4 Ha1+ 18.Kd2 Hb2 19.Ke2 (Jeśli 19.H:g7, to 0–0–0+ z widoczną przewagą.) 19...0–0 20.f6 H:c2+ 21.Wd2 Hg6 i czarne mają wygraną pozycję.] 17...Ha1+ 18.Kd2 0–0–0+ 19.Ke2 H:c3 20.e6 (20.Whg1 Wd5 21.W:d5 c:d5 22.He3 H:c2+ 23.Kf1 Hb1+ 24.Kg2 He4+ 25.H:e4 d:e4 26.We1 g6 27.W:e4 g:f5 28.Wf4 Wg8+ 29.Kf3 Wg5 30.Wh4 h5–+, Pasedag-Sailer, Niemcy 2000) 20...Hf6 21.Wa1 Wd5 22.f4 a6 23.Hc4 H:f5 24.W:a6 H:e6+ 25.Kf3 Hh3+ 26.Kf2 Wd2+ 0–1, Buchanan-Shaw, Glasgow 2000.

B) 14.Sb5 d3 15.G:b4 (Po 15.Sd6+ G:d6 16.c:d3 H:e5 17.H:e5+ G:e5 18.g:f5 0–0–0 czarne – z uwagi na słabości pionkowe przeciwnika – uzyskały wyraźną przewagę pozycyjną, Mayer-Dorer, korespondencyjna 2001.) 15...d:e2! (15...H:b5 16.c:d3 Ge6 17.Gd6 G:a2=) 16.G:a5 e:d1H+ 17.W:d1 c:b5 18.g:f5 Wc8 19.Gb4 h5 20.Gc3 a6 21.a3 h4 22.Wd3 Wh5 23.Wf3 Wc4 24.h3 Wg5 25.Kd2 g6 26.f6 Wf5 27.W:f5 g:f5 28.f3 Kd7 z wygraną czarnych, K. Stein-Taucius, korespondencyjna 2005.

C) 14.Sb1 Ge6 15.a3 (Przewagę osiągnęły czarne w partii Gunnarsson-Danielsen, Torshavn 2000, po 15.G:b4 H:b4 16.a3 Hc5 17.f4 0–0–0 18.h3 h5 19.Whe1 h:g4 20.h:g4 Wh3 21.Hg2 Wdh8 22.b4 Hb6 23.f5 Gd5 24.Hf2 We3 25.Hf4 W:e1 26.W:e1 a5 itd.) 15...G:d2+ 16.W:d2 (Po 16.S:d2 nastąpi oczywiście 16...0–0–0! i dalej w przypadku 17.Sc4 G:c4 18.H:c4 H:e5 19.H:f7 Whf8 20.Hb3 W:f2 czarne w partii Valsecchi-Bassis, Bergamo 2006, zostały z pionkiem więcej.) 16...0–0–0 17.f4 c5 18.Wdd1 Ha4 19.f5 (19.Sd2? d3! czarne mają przewagę) 19...Gd5 20.Whe1 Whe8 21.Hf2 Hc6 z obustronnymi szansami.

10...G:c3

Ta wymiana jest uznawana przez teorię – na bazie praktyki turniejowej – za najsilniejsze rozwiązanie w tej pozycji. Czarne mają jeszcze kilka ciekawych możliwości, które jednak nie są jeszcze gruntownie sprawdzone. Dlatego w mojej pracy polecam to, co ma najlepszą ocenę.

11.G:c3 Hc7

Tak osiągnęliśmy podstawową pozycję głównego wariantu obrony skandynawskiej. Sytuacja na szachownicy ma półotwarty charakter i czarne mają teraz jasny plan: serią wymian uzyskać układ z silnym skoczkiem na d5 przeciwko niezbyt aktywnemu czarnopolowemu gońcowi białych.

12.Se5

Skoczek zajął aktywną placówkę w centrum, aby wspomagać następnie swoje siły w akcji na nieprzyjacielskiego króla po g2–g4 i f2–f4. Białe mają do wyboru jeszcze inne plany:

I. 12.d5 patrz rozdział 23.

II. 12.Gd2 patrz rozdział 24.

III. 12.Gb3 0–0–0

A) 13.Se5 S:e5 14.d:e5 (Po 14.H:e5 poleca się 14...Ge4 15.f3 Gd5 16.G:d5 S:d5 17.Gd2 H:e5 18.d:e5 h6 19.c4 Se7 20.Ge3 b6 i pozycja jest równa.) 14...Sd5 (14...Se4 15.He3 S:c3 16.H:c3 h5=) 15.G:d5 e:d5 16.g4 Gg6 17.f4 Ge4 18.Whf1 c5=, Anjana-Burnett, Glasgow 2014.

B) 13.Gd2 Sd5 (Spotykano także 13...c5!?) 14.Se5 S:e5 15.d:e5 Hb6 16.g4 Gg6 17.h4 h5 18.f3 Wd7 19.Gg5 Kb8 ze złożoną sytuacją i późniejszym zwycięstwem czarnych, Dvorak-Vrana, Republika Czeska 2011.

IV. 12.Kb1

A) 12...Sd5 13.Gd2 (13.G:d5 c:d5 14.Sh4 Gg6 pozycja jest skomplikowana) 13...b5 14.Gb3 h6 15.Sh4 Gh7 16.Hg4 g5 17.Sf3 0–0–0 ze skomplikowaną pozycją.

B) 12...0–0–0 13.Gd2 Se4 (Blokada pola d5 po 13...Sb6 14.Gb3 Sbd5 wchodzi też w grę.) 14.Ge1 Sd6 15.Gb3 h6 16.Ka2 c5 17.d:c5 S:c5 18.Gc3 f6 19.Sd4 Kb8 20.S:f5 e:f5 21.Hf3 Sde4 22.Gd4 S:b3 23.H:b3 Wc8 24.f3 Sd6 25.Gf2 f4 26.Whe1 Whd8 27.We6 Sc4 28.Wde1 Se5 i powstała pozycja ma złożony charakter. W dalszej grze białe po niedokładnej grze partię przegrały, Martic-Savic, Zlatibor 2007.

C) 12...b5 13.Gb3 0–0 14.Se5 Ge4 (14...a5!? 15.g4 Ge4 16.f3 Gd5 17.g5 Sh5 18.G:d5 c:d5 19.H:b5 S:e5 20.d:e5 Sf4 21.Gd4 Wfc8 22.Wd2 Sg6 23.He2 Se7 24.h4 Sf5 25.Hf2 Hc4 26.c3 Wab8 27.Ka1 Wb7 28.h5 Hb3 29.h6 g6 30.We1 Wb5 ½–½, Pedersen-Khairullin, korespondencyjna 2012) 15.S:d7 H:d7 16.d5 G:d5 17.G:f6 g:f6 18.g4 Hc7 19.G:d5 c:d5 20.g5 He5 21.Hd2 f5 22.f4 He4 23.Whe1 Hc4 24.Hf2 Wfc8 25.Wd3 Hc5 26.He2 Hf8 27.h4 Wc4 28.Hd2 Wac8 i czarne przejęły inicjatywę w swoje ręce, Hunt-Schlecht, Groningen 1997.

12...S:e5

Ważny motyw obronny: likwidacja silnego skoczka. Na uwagę zasługują jeszcze dwa interesujące plany gry:

I. 12...Sd5 patrz rozdział 25.

II. 12...b5!? patrz rozdział 26.

13.d:e5 Sd5 14.Gd2 0–0–0 15.g4 Gg6 16.f4 h5 17.h3

Kluczowa pozycja głównego wariantu. Czarne mają teraz do wyboru dwie drogi zapewniające dobre perspektywy:

I. 17...Hb6 patrz rozdział 27.

II. 17...h:g4!? patrz rozdział 28.

Podsumowanie: Obrona skandynawska jest solidnym otwarciem, bogatym w różnorodne motywy taktyczne i pozycyjne. W omówionym wprowadzeniu przedstawiłem tematykę 28 teoretycznych rozdziałów, którymi zajmę się dokładniej w dalszej części książki. Istotnym uzupełnieniem jest rozdział 29 zawierający 43 interesujące partie z praktyki turniejowej, które ilustrują pouczające momenty walki w tym otwarciu.

Rozdział 1

Kontynuacja 2.Sc3

1.e4 d5 2.Sc3

Wypad skoczkiem może prowadzić z zamianą ruchów do pozycji rozpatrzonych w dalszej części książki. Grę można także skierować na tory innych otwarć, np. Van Geeta po 1.Sc3 d5 2.e4 itd.

Rozdział 2

Kontynuacja 2.Sf3

1.e4 d5 2.Sf3

Białe gotowe są oddać pionka za inicjatywę. Jednakże ta gambitowa idea nie sprawia czarnym żadnych kłopotów.

Rozdział 3

Kontynuacja 2.e5

1.e4 d5 2.e5

Powstała pozycja przypomina strukturę pionkową w centrum w obronie Caro-Kann (wariant zamknięty). Z uwagi na możliwość szybkiego wprowadzenia do gry białopolowego gońca z c8, czarne uzyskują dobre szanse na aktywną grę.

Rozdział 4

Kontynuacja 2.d4

1.e4 d5 2.d4

Ofiara pionka prowadzi do ostrej walki i dużych komplikacji. Z przestawieniem ruchów gra sprowadza się do znanego gambitu Blackmara-Diemera, który normalnie wynika po posunięciach 1.d4 d5 2.e4 itd. Obecnie idea ta na wysokim szczeblu jest raczej rzadko spotykana, ale wśród zawodników niższych kategorii oraz w kręgach szachistów korespondencyjnych cieszy się dalej popularnością. Czarne muszą być świadome faktu, że białe uzyskują za ofiarowanego pionka pewną inicjatywę i dlatego wymagana jest precyzyjna gra.

Rozdział 5

Kontynuacja 2.d3

1.e4 d5 2.d3

Tym mało ambitnym ruchem trudno jest walczyć o przewagę debiutową.

Rozdział 6

Gambit islandzki

1.e4 d5 2.e:d5 Sf6 3.c4 e6

Gambit islandzki prowadzi do ostrej i niezwykle skomplikowanej gry. Czarne uzyskują za ofiarowanego pionka silną inicjatywę, której białe nie mogą lekceważyć. Niedokładnie rozegrana faza debiutowa może spotkać się ze zdecydowanym odwetem ze strony przeciwnika. Dlatego precyzyjna gra na początku partii jest konieczna.

Rozdział 7

Gambit skandynawski

1.e4 d5 2.e:d5 Sf6 3.c4 c6

Czarne są gotowe oddać pionka w celu przyśpieszenia rozwoju swych figur. Podobną ideę przedstawiłem już w rozdziale 6 po 3...e6 (gambit islandzki).

Rozdział 8

Kontynuacja 3.d4

1.e4 d5 2.e:d5 Sf6 3.d4

Normalny ruch rozwojowy w celu opanowania sytuacji w centrum.

Rozdział 9

Kontynuacja 3.Gb5+

1.e4 d5 2.e:d5 Sf6 3.Gb5+

Z zamiarem dezorganizacji elastycznego rozwoju sił przeciwnika i jednocześnie utrudnienia odbicia pionka d5.

3...Gd7

Kontynuacja polecana przez teorię. Inne odpowiedzi są mniej popularne i dlatego nie polecam ich w mojej pracy.

Rozdział 10

Kontynuacja 3.Sc3

1.e4 d5 2.e:d5 Sf6 3.Sc3

Białe rezygnują z materialnych korzyści po 3.Gb5+ lub zbudowania silnego centrum pionkowego w razie 3.d4 i zamierzają szybko zakończyć aktywizację swych sił. Wariant nie stwarza czarnym większych problemów w uzyskaniu równej gry. Warto wiedzieć, że ta pozycja może powstawać także w obronie Alechina po posunięciach 1.e4 Sf6 2.Sc3 d5 3.e:d5 itd.

Rozdział 11

Kontynuacja 3.d4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.d4

Posunięciem 3.Sc3 zajmę się w dalszej części książki. W tym rozdziale przedstawię plan, w którym białe preferują najpierw ruch centralnym pionkiem. Koncepcja ta nie sprawia czarnym jednak większych problemów w walce o wyrównanie.

3...e5!?

To posunięcie jest najprostszą drogą do wyrówanania gry. Czarne mają do dyspozycji jeszcze dwie interesujące idee:

I. 3...Sc6 (Ta pozycja powstaje także w otwarciu Nimzowitscha po ruchach 1.e4 Sc6 2.d4 d5 3.e:d5 H:d5 itd.) 4.Sf3 Gg4 5.Sc3

Rozdział 12

Kontynuacja 3.Sf3

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sf3

Białe rezygnują z typowego posunięcia skoczkiem na c3 i rozwijają swe siły innym torem. W ten sposób chcą uniknąć skomplikowanych gier, jakie powstają w głównym wariancie. Czarne powinny także w tej opcji walczyć z powodzeniem o wyrównanie.

Rozdział 13

Kontynuacja 3...Hd8

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3

Najpopularniejsze posunięcie zmuszające hetmana do natychmiastowego opuszczenia centralnej placówki.

3...Hd8

Teoria ocenia ogólnie powrót hetmana na pierwotną pozycję jako pasywną decyzję. Może optycznie tak wygląda. Jednakże hetman z tej pozycji może być szybko wprowadzony do gry i to na oba skrzydła. Ruch ten z psychologicznego punktu widzenia ma pewną przewagę, ponieważ ocena jego jest tak negatywna, iż białe próbują szybko go wykorzystać. Ale wtedy może spotkać je przykra niespodzianka...

Rozdział 14

Kontynuacja 3...Hd6

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Hd6

Idea ta zdobywa coraz więcej zwolenników. Zaletą ustawienia hetmana na d6 jest jego duża mobilność. Z tego miejsca może on być szybko przerzucony na oba skrzydła. Wadą jest jednak to, że może być w każdej chwili zaatakowany przez lekkie figury przeciwnika.

Wariant 1: kontynuacja 4.d4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Hd6 4.d4

Pionek zajmuje centralną pozycję i kontroluje ważne punkty c5 oraz e5. Skoczek z g1 wchodzi do gry najczęściej poprzez pole e2, ale rozwój Sg1–f3 jest oczywiście również możliwy. To zależy od sytuacji na szachownicy.

Wariant 2: kontynuacja 4.Sf3

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Hd6 4.Sf3

W tym wariancie – w odróżnieniu od poprzednego – rozpatrzę gry z rozwojem białego skoczka na f3.

4...Sf6 5.d4

Jeśli 5.Gc4, to czarne mogą realizować swój typowy pozycyjny plan po 5...a6 (Lub szybko rozwinąć swe lewe skrzydło po 5...Gg4, w obu przypadkach z dobrymi szansami.) Również po 5.d3 a6 6.g3 Gg4 7.Gg2 e6 8.0–0 Ge7 9.He1 G:f3 10.G:f3 c6 11.Gf4 Hd8 12.a3 0–0 13.Hd2 Sd5 14.S:d5 c:d5 15.Wfe1 Sc6 czarne uzyskały obiecujące perspektywy, Zgadzaj-K.Tomaszewski, Zgierz 2018.

Rozdział 15

Kontynuacja 4.Sf3

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.Sf3

Normalny ruch rozwojowy, lecz w tym rozdziale omówię warianty po d2–d3, zamiast d2-d4.

Rozdział 16

Kontynuacja 4.Gc4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.Gc4

Elastyczny ruch, ponieważ umożliwia realizację kilku planów gry:

1. Skoczek z g1 może być postawiony na f3 lub e2.

2. Przy skoczku na e2 białe mogą wprowadzić do akcji swego pionka f.

3. Białe mają czas na decyzję w sprawie postawienia pionka na d3 lub d4. Dlatego czarne mają do rozwiązania wiele problemów i ich dalsza gra wymaga subtelności.

Rozdział 17

Kontynuacja 5.Gc4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Gc4

Podobnie jak w poprzednim rozdziale, także tutaj białe mają w planie atak na króla po Sg1–e2 oraz f2–f4–f5, tylko z pionkiem na d4.

Wariant 1: kontynuacja 5...c6

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Gc4 c6

Ruch pionkiem spotyka się bardzo często w różnych odgałęzieniach obrony skandynawskiej, gdyż zabezpiecza – w razie konieczności – możliwość ucieczki swojemu hetmanowi na c7 lub d8.

Wariant 2: kontynuacja 5...Gg4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Gc4 Gg4

W tym wariancie goniec zajmuje pole g4 i prowokuje przeciwnika do osłabienia królewskiej pozycji.

Wariant 3: kontynuacja 5...Gf5

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Gc4 Gf5

Ruch z rozwinięciem gońca na f5 jest spokrewniony z omawianymi już wariantami. Tutaj będę jednak analizować głównie gry z ominięciem kontynuacji Sg1–e2.

Rozdział 18

Kontynuacja 5...Sc6

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 Sc6

Rozwój skoczka na c6 stosuje się w wielu odgałęzieniach obrony skandynawskiej. Także w tej sytuacji jest to znakomita odskoczna od najczęściej stosowanego w praktyce ruchu 5...c6. Jego logika jest jasna: szybkie rozwinięcie skrzydła hetmańskiego, długa roszada i wzmocnienie nacisku na pionka d4.

Rozdział 19

Kontynuacja 6.Se5

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Se5

Cele ruchu skoczka:

1. Wyklucza wypad Gc8–g4.

2. Po Se5–c4 zmusza hetmana do opuszczenia pola a5.

3. Przygotowuje manewr g2–g4.

4. Pionek f uzyskuje wolną drogę na f4.

5. Skoczek na e5 zajmuje aktywną placówkę i po Gf1–c4 punkt f7 znajdzie się pod ostrzałem.

Wariant 1: kontynuacja 6...Ge6!?

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Se5 Ge6!?

Ruch ten jest skierowany przeciwko ewentualnemu Gf1–c4, co w połączeniu ze skoczkiem na e5 może stworzyć czarnym duże kłopoty.

Wariant 2: kontynuacja 7.Gd3

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Se5 Gf5 7.Gd3

Białe radykalnie rozwiązują problem gońca przeciwnika na f5.

Wariant 3: kontynuacja 7.Gd2

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Se5 Gf5

Wariant 4: kontynuacja 7.Gf4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Se5 Gf5 7.Gf4

Białe wprowadzają do gry swego gońca i wzmacniają jednocześnie placówkę skoczka e5. Tę pozycję można osiągnąć też w innej kolejności ruchów: 6.Gf4 Gf5 7.Se5 itd.

Wariant 5: kontynuacja 7.g4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Se5 Gf5 7.g4

Energicznym ruchem białe już we wczesnej fazie gry walczą o przejęcie inicjatywy. Wadą tego planu jest jednak osłabienie królewskiego skrzydła, co daje czarnym duże kontrszanse.

Rozdział 20

Kontynuacja 7.0–0

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.0–0

Rzeczowy ruch rozwojowy zabezpieczający monarchę. Często gra się najpierw 7.Se5, co z przestawieniem posunięć może prowadzić do tych samych sytuacji.

7...e6

Rozdział 21

Kontynuacja 8.Sd5

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.Sd5

W taki sposób białe włączają do boju swoją baterię Sc3-Gd2. Alternatywę 8.Se4 omawiam w następnym rozdziale.

8...Hd8 9.S:f6+

Rozdział 22

Kontynuacja 8.Se4

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.Se4

8.Sd5 zostało omówione w rozdziale 21.

Rozdział 23

Kontynuacja 12.d5

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.d5

Energiczne uderzenie w środku szachownicy w celu stworzenia swoim gońcom więcej przestrzeni do działania.

Rozdział 24

Kontynuacja 12.Gd2

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Gd2

Z planem przerzutu gońca na aktywniejszą pozycję. Jednakże realizacja tego planu kosztuje dużo czasu, co wykorzystają czarne w kontrataku na skrzydle hetmańskim.

Rozdział 25

Kontynuacja 12...Sd5

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5 Sd5

Ruch skoczkiem ma bliski związek z głównym wariantem po 12...S:e5 13.d:e5 Sd5 itd. W potyczce po 12...Sd5 gra może mieć swoisty charakter.

Rozdział 26

Kontynuacja 12...b5!?

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5 b5!?

Interesująca i logiczna idea: czarne przystępują niezwłocznie do kontrataku na lewej flance i jednocześnie zabezpieczają sobie pole d5 dla skoczka lub nawet gońca. Kontynuacja ta zyskuje coraz więcej zwolenników.

Rozdział 27

Kontynuacja 17...Hb6

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5 S:e5 13.d:e5 Sd5 14.Gd2 0–0–0 15.g4 Gg6 16.f4 h5 17.h3

Rozdział 28

Kontynuacja 17...h:g4!?

1.e4 d5 2.e:d5 H:d5 3.Sc3 Ha5 4.d4 Sf6 5.Sf3 c6 6.Gc4 Gf5 7.Gd2 e6 8.He2 Gb4 9.0–0–0 Sbd7 10.a3 G:c3 11.G:c3 Hc7 12.Se5 S:e5 13.d:e5 Sd5 14.Gd2 0–0–0 15.g4 Gg6 16.f4 h5 17.h3

Rozdział 29

Przykładowe partie 1–43

Indeks nazwisk

(Liczby oznaczają numery partii)

Adams 9, 29

Al-Modiahki 22

Almeida Sanchez 26

Anand 33

Boehnisch 20

Brunner 5

Buckley 11

Carlsen 12, 15

Caruana 15, 21

Chandler 9

Cladouras 35

De Firmian 14

Dominguez 28

Duras 25

Fercec 39

Fette 7

Friedman 34

Frost 37

Galego 6

Gipslis 10

Girya 13

Glek 32

Gorbatow 38

Granda Zuniga 14

Hansen C. 32

Hayward 41

Helvensteijn 24

Hoogendoorn 37

Huebner 8

Iordachescu 24

Iwańczuk 16

Jabłoński 43

Jirovsky 20

Karpow 16

Kasparow 33

Klapp 1

Kobalija 6

Konikowski 17, 43

Kosmo 4

Kudrin 18

Kurajica 19

Kveinys 3

Langheld 1

Lanka 31

Lau 36, 40

Luther 8

Lutzenberger 42

Malaniuk 23

Manor 5

Micic 10

Mickiewicz 23

Mieses 25

Miezis 3

Munoz Monroy 28

Muzyczuk A. 13

Nabuurs 27

Nakamura 34

Nicolai 27

Nisipeanu 39

Peschen 2

Quinones Borda 2

Radżabow 29

Ramirez Maillo 26

Reprinzew 31

Schuster M. 40

Shanava 30

Smerdon 4

Soumya 38

Sowray 11

Stopa 18

Strikovic 21

Sulskis 30

Thoma 41

Tiviakov 22

Vaibhav 12

Vatter 36

Visser 17

Vodep 42

Wahls 35

Wesseln 7

Zelcic 19

Literatura

Obrona skandynawska

Jerzy Konikowski

Copyright © 2019 by Wydawnictwo RM
All rights reserved

Wydawnictwo RM, 03-808 Warszawa, ul. Mińska 25
rm@rm.com.pl
www.rm.com.pl

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taśmy lub przy użyciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy.

Wszystkie nazwy handlowe i towarów występujące w niniejszej publikacji są znakami towarowymi zastrzeżonymi lub nazwami zastrzeżonymi odpowiednich firm odnośnych właścicieli.

Wydawnictwo RM dołożyło wszelkich starań, aby zapewnić najwyższą jakość tej książce, jednakże nikomu nie udziela żadnej rękojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM nie jest w żadnym przypadku odpowiedzialne za jakąkolwiek szkodę będącą następstwem korzystania z informacji zawartych w niniejszej publikacji, nawet jeśli Wydawnictwo RM zostało zawiadomione o możliwości wystąpienia szkód.

ISBN 978-83-8151-171-1
ISBN 978-83-8151-172-8 (ePub)
ISBN 978-83-8151-173-5 (mobi)
ISBN 978-83-8151-174-2 (pdf)

Redaktor prowadzący: Irmina Wala-Pęgierska
Redakcja: Bartosz Działoszyński
Projekt okładki: Grażyna Jędrzejec
Koordynacja produkcji wersji elektronicznej: Tomasz Zajbt
Opracowanie wersji elektronicznej: Marcin Fabijański
Weryfikacja wersji elektronicznej: Justyna Mrowiec

W razie trudności z zakupem tej książki prosimy o kontakt z wydawnictwem: rm@rm.com.pl