Redakcja

Autorzy:

Emilia Wawrzyszczuk, Bożena Lenart, Katarzyna Wrońska-Zblewska, Joanna Kaleta

Kierownik grupy wydawniczej: Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Redaktor prowadząca: Emilia Wawrzyszczuk

Korekta: Zespół

Projekt okładki: Piotr Fedorczyk

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

ISBN: 978-83-269-3483-4

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o., Warszawa 2014

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

tel.: 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

e-mail: cok@wip.pl

Nakład: 400 egz.

Drukarnia: Miller Druk Sp. z o.o., ul. Jagiellońska 82, 03-301 Warszawa

Skład i łamanie: Raster studio, N. Bogajczyk, ul. Konopnickiej 46, 05-071 Sulejówek

„Kodeks pracy 2015” chroniony jest prawem autorskim. Przedruk materiałów i odsprzedaż bez zgody wydawcy są zabronione. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Zaproponowane wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. W związku z tym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Kodeks pracy 2015” wskazówek, informacji itp. do konkretnych przypadków.

ELASTYCZNY CZAS PRACY

Nawet 12-miesięczne okresy rozliczeniowe

Jednym z największych problemów pracodawców w zakresie planowania czasu pracy były krótkie okresy rozliczeniowe. Tylko w nielicznych przypadkach (w rolnictwie i hodowli, a także przy pilnowaniu mienia lub ochronie – ze względu na nietypowe warunki organizacyjne lub techniczne, mając wpływ na przebieg procesu pracy) pracodawca mógł stosować 12-miesięczne okresy rozliczeniowe. Zasadą były natomiast 4-miesięczne okresy rozliczeniowe, a w równoważnym systemie czasu pracy 1-miesięczne, z możliwością przedłużenia do 3 lub 4 miesięcy w wyjątkowych, uzasadnionych przypadkach.

Nowelizacja Kodeksu pracy uchwalona 12 lipca 2013 r. wprowadziła możliwość przedłużenia okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy (z zachowaniem zasad dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników). Co ważne, przedłużenie okresu rozliczeniowego jest możliwe w każdym systemie czasu pracy.

Przykład:

Zgodnie z art. 143 Kodeksu pracy (dalej: kp) na pisemny wniosek pracownika może być do niego stosowany system skróconego tygodnia pracy. W tym systemie jest dopuszczalne wykonywanie pracy przez pracownika przez mniej niż 5 dni w tygodniu, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Pomimo iż przepis ten nie przewiduje możliwości wydłużenia okresu rozliczeniowego czasu pracy ponad 1 miesiąc, pracodawca będzie mógł tego dokonać na podstawie nowego brzmienia przepisu art. 129 § 2 kp i przedłużyć obowiązujący pracownika zatrudnionego w tym systemie czasu pracy okres rozliczeniowy do maksymalnie 12 miesięcy.

Ważne!

Możliwość przedłużania okresów rozliczeniowych czasu pracy do 12 miesięcy jako pierwsza dawała tzw. ustawa antykryzysowa, czyli ustawa z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. z 2009 r. nr 125, poz. 1035). To na jej mocy od 22 sierpnia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. pracodawcy w przypadkach uzasadnionych przyczynami obiektywnymi lub technologicznymi, lub dotyczącymi organizacji czasu pracy mogli przedłużać okresy rozliczeniowe maksymalnie do 12 miesięcy, przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

Zgodnie z art. 129 § 2 kp wydłużenie okresu rozliczeniowego jest możliwe w przypadkach uzasadnionych przyczynami obiektywnymi lub technicznymi, lub dotyczącymi organizacji pracy. Przepisy nie wskazują jednak, jak należy rozumieć te warunki.

Wydłużenie okresu rozliczeniowego musi być uzasadnione

W trakcie prac parlamentarnych nad ustawą pojawiały się głosy, że taka konstrukcja przepisu jest zbyt ogólna i może prowadzić do nadużyć. Należy zatem pamiętać, że wydłużenie okresu rozliczeniowego na podstawie zmienionego art. 129 § 2 kp musi być naprawdę uzasadnione, a okoliczności te mogą podlegać ocenie inspekcji pracy oraz sądu.

Przykład:

Firma jest pośrednikiem w sprzedaży produktów sezonowych. Ilość produktów, jakie otrzymuje od sprzedawców, jest uzależniona od ilości wytworzonego przez dostawców surowca. Brak możliwości zaplanowania natężenia pracy w poszczególnych miesiącach uzasadnia wprowadzenie nawet 12-miesięcznych okresów rozliczeniowych czasu pracy.

Przykład:

Firma budowlana zajmuje się budową dróg i autostrad. Uzależnienie od warunków atmosferycznych, a tym samym brak możliwości dokładnego zapotrzebowania na pracę pracowników powodują, iż może zastosować okres rozliczeniowy czasu pracy obejmujący maksymalnie 12 miesięcy.

Ważne!

Spełnienie przesłanek dla wydłużenia okresu rozliczeniowego ponad wymiar określony w przepisie ustalającym dany system czasu pracy (np. ponad 3 miesiące w systemie równoważnego czasu pracy) nie zawsze będzie uzasadniało wydłużenie okresu rozliczeniowego aż do 12 miesięcy na podstawie art. 129 § 2 kp. Okres ten jest bowiem maksymalny. Jeżeli zatem przesłanki obiektywne, techniczne lub organizacyjne uzasadniają przedłużenie okresu rozliczeniowego jedynie do 8 miesięcy, taki właśnie okres rozliczeniowy powinien być u pracodawcy zastosowany.

Gdy nie ma związków, wystarczy porozumienie z przedstawicielami pracowników

Zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy ustala się w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy albo obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy.

Zmienione przepisy przewidują „uproszczony” tryb wydłużania okresów rozliczeniowych do 12 miesięcy. Odbywa się to w:

układzie zbiorowym pracy lub porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi (jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, pracodawca uzgadnia treść porozumienia z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi w rozumieniu art. 24125a kp) albo

porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy – jeżeli u pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe (wzór nr 18).

Przykład:

Wzór zapisu w układzie zbiorowym pracy o wydłużeniu okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy

1. Pracowników zatrudnionych w dziale handlowym, a także przy pilnowaniu mienia i ochronie osób, obowiązuje system równoważnego czasu pracy.

2. Pracownikom zatrudnionym w systemie czasu pracy, o którym mowa w ust. 1, można przedłużyć dobowy wymiar czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin.

3. W dziale handlowym, ze względu na miejsce wykonywania pracy i utrudniony nadzór nad pracownikami, obowiązuje system zadaniowego czasu pracy. Wykaz powierzonych zadań pracodawca ustala po porozumieniu z pracownikiem, tak aby były możliwe do wykonania w normalnym czasie pracy.

4. Pracownicy zatrudnieni w systemach czasu pracy, o których mowa w ust. 1 i 3, mają rozkład czasu pracy określony w indywidualnym harmonogramie, który otrzymują do wiadomości na tydzień przed rozpoczęciem okresu rozliczeniowego.

5. Okresy rozliczeniowe w systemach czasu pracy, o których mowa w ust. 1 i 3, wynoszą 12 miesięcy.

Ważne!

Choć art. 150 § 3 kp nie nakazuje zawarcia porozumienia w sprawie stosowania 12-miesięcznych okresów rozliczeniowych czasu pracy w formie pisemnej, forma ta jest jak najbardziej wskazana – przede wszystkim do celów dowodowych. Stanowić będzie bowiem potwierdzenie dokonanych ustaleń przydatne nie tylko stronom, które zawarły porozumienie, ale również organom kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, uprawnionym do badania, czy przedłużenie okresów rozliczeniowych czasu pracy zostało wprowadzone we właściwej formie.

Pracodawca, który ze względu na specyfikę pracy jest zmuszony wydłużyć okres rozliczeniowy czasu pracy, a jego pracownicy nie są objęci układem zbiorowym pracy, może to zatem uczynić po konsultacji ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników i zawarciu stosowanego porozumienia. W takim przypadku nie jest konieczne wprowadzanie zmian do regulaminu pracy lub wydawanie nowego obwieszczenia – jeśli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy. Warto jednak – mimo braku wyraźnego nakazu ustawowego, po zawarciu stosownego porozumienia – dokonać zmian w przepisach wewnątrzzakładowych w tym zakresie.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

ELASTYCZNY CZAS PRACY

Nawet 12-miesięczne okresy rozliczeniowe

Wydłużenie okresu rozliczeniowego musi być uzasadnione

Gdy nie ma związków, wystarczy porozumienie z przedstawicielami pracowników

O zawartym porozumieniu trzeba poinformować inspekcję pracy

Wynagrodzenie w każdym miesiącu nie może być niższe niż płaca minimalna

Obowiązkowe harmonogramy czasu pracy

Rozkład czasu pracy w umowie – grafik niepotrzebny

Dwa rodzaje ruchomego czasu pracy

Konieczne zapis w układzie zbiorowym, porozumienie lub wniosek pracownika

Uproszczony tryb wprowadzania przerywanego czasu pracy

Przerywany czas pracy można wprowadzić porozumieniem

Szczegółowy rozkład czasu pracy – obowiązkowy

Mimo nieświadczenia pracy – pracownikowi należy się wynagrodzenie

Odpracowywanie wyjść prywatnych

Zapisy w przepisach wewnętrznych pożądane, ale nieobowiązkowe

Za nieodpracowane wyjście nie ma zapłaty

UPRAWNIENIA RODZICIELSKIE

Urlop macierzyński

Wymiar urlopu macierzyńskiego do wykorzystania przed porodem

Minimalny wymiar urlopu do wykorzystania po porodzie

W razie hospitalizacji lub zgonu matki dziecka urlop macierzyński przejmuje ojciec

Dodatkowy urlop macierzyński

Udzielanie dodatkowego urlopu macierzyńskiego

Łączenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy

Urlop rodzicielski

Aby skorzystać z urlopu rodzicielskiego, trzeba być pracownikiem

Urlop rodzicielski obejmuje kolejne dni kalendarzowe

Sposób korzystania z urlopu rodzicielskiego

Udzielanie urlopu rodzicielskiego

Poród w czasie urlopu wychowawczego – bez prawa do rodzicielskiego

Jednoczesne korzystanie z urlopu rodzicielskiego przez obydwoje rodziców

Łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą

Rezygnacja z części lub całości urlopu rodzicielskiego

Urlopy adopcyjne

Urlop wychowawczy

Nowy termin skorzystania z urlopu wychowawczego

Miesiąc urlopu wychowawczego dla każdego rodzica

Samotny rodzic skorzysta z pełnego wymiaru urlopu

Dłużej razem na urlopie wychowawczym

Urlop do wykorzystania nawet w 5 częściach

Dodatkowy urlop wychowawczy na niepełnosprawne dziecko

Zmiany objęły też urlop wypoczynkowy

Urlop wypoczynkowy nie przedawnia się na urlopie wychowawczym

Wymiar urlopu bez zasady proporcjonalności

Wzory Dokumentów

Wzór 1. Wniosek pracownicy o urlop macierzyński przed porodem

Wzór 2. Wniosek pracownicy o rezygnację z części urlopu macierzyńskiego

Wzór 2a. Zaświadczenie pracodawcy ojca dziecka, potwierdzające termin rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego

Wzór 3. Wniosek pracownika ojca o część urlopu macierzyńskiego niewykorzystaną przez matkę

Wzór 4. Wniosek o przerwanie urlopu macierzyńskiego na czas pobytu dziecka w szpitalu

Wzór 5. Wniosek pracownicy o dodatkowy urlop macierzyński i urlop rodzicielski

Wzór 6. Wniosek w sprawie rezygnacji z całości lub części dodatkowego urlopu macierzyńskiego/urlopu rodzicielskiego

Wzór 7. Wniosek pracownika o dodatkowy urlop macierzyński

Wzór 8. Wniosek pracownika ojca o dodatkowy urlop macierzyński, z którego zrezygnowała matka dziecka

Wzór 9. Wniosek o łączenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego/urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy

Wzór 10. Informacja o nieuwzględnieniu wniosku pracownika o podjęcie pracy w okresie dodatkowego urlopu macierzyńskiego/urlopu rodzicielskiego*

Wzór 11. Wniosek pracownika o urlop rodzicielski

Wzór 11a. Oświadczenie pracownika dotyczące urlopu rodzicielskiego – załącznik do wniosku o urlop rodzicielski

Wzór 12. Wniosek w sprawie rezygnacji z całości lub części urlopu rodzicielskiego

Wzór 13. Wniosek pracownika ojca o urlop rodzicielski, z którego zrezygnowała matka dziecka

Wzór 14. Wniosek o urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Wzór 15. Wniosek o dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Wzór 16. Wniosek o urlop wychowawczy

Wzór 16a. Oświadczenie drugiego rodzica (opiekuna) dziecka o zamiarze lub braku zamiaru korzystania z urlopu wychowawczego

Wzór 17. Porozumienie pracodawcy z przedstawicielstwem pracowników w sprawie stosowania 12-miesięcznych okresów rozliczeniowych czasu pracy

Wzór 18. Porozumienie pracodawcy z przedstawicielstwem pracowników w sprawie stosowania ruchomego czasu pracy

Wzór 19. Wniosek pracownika o objęcie ruchomym czasem pracy

Wzór 20. Wniosek pracownika o zgodę na wyjście w godzinach pracy w celach prywatnych

Wzór 21 Porozumienie pracodawcy z przedstawicielstwem pracowników w sprawie stosowania systemu przerywanego czasu pracy

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy1)I)

DZIAŁ PIERWSZY. PRZEPISY OGÓLNE

DZIAŁ DRUGI. STOSUNEK PRACY

DZIAŁ TRZECI. WYNAGRODZENIE ZA PRACĘ I INNE ŚWIADCZENIA

DZIAŁ CZWARTY. OBOWIĄZKI PRACODAWCY I PRACOWNIKA

DZIAŁ PIĄTY. ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW

DZIAŁ SZÓSTY. CZAS PRACY

DZIAŁ SIÓDMY. URLOPY PRACOWNICZE

DZIAŁ ÓSMY. UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

DZIAŁ DZIEWIĄTY. ZATRUDNIANIE MŁODOCIANYCH

DZIAŁ DZIESIĄTY. BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY

DZIAŁ JEDENASTY. UKŁADY ZBIOROWE PRACY

DZIAŁ DWUNASTY. ROZPATRYWANIE SPORÓW O ROSZCZENIA ZE STOSUNKU PRACY

DZIAŁ TRZYNASTY. ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA WYKROCZENIA PRZECIWKO PRAWOM PRACOWNIKA

DZIAŁ CZTERNASTY. PRZEDAWNIENIE ROSZCZEŃ

DZIAŁ CZTERNASTYa (uchylony)

DZIAŁ PIĘTNASTY. PRZEPISY KOŃCOWE

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71