Redakcja

Praca zbiorowa

Konsultant: Jerzy Wroński

Wydawca: Rafał Kępka

Redaktor: Marcin Papierz

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Projekt graficzny okładki: Piotr Fedorczyk

Skład i łamanie: IGAWA Ireneusz Gawliński

Drukarnia: MDruk

ISBN: 978-83-269-3273-1

Nakład: 1000 sztuk

Cena brutto: 19,90 zł

Informacje i zamówienia:

e-mail: cok@wip.pl

infolinia: 22 518 29 29

faks: 22 617 60 10

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9A, 03-918 Warszawa

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

tel.: 22 518 29 29, faks: 22 617 60 10

© Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. Warszawa 2014

Wszelkie prawa do niniejszej publikacji, w tym do jej tytułu oraz do treści zawartych w zamieszczonych w niej artykułach, podlegają ochronie prawnej przewidzianej w szczególności prawem autorskim. Ich przedruk oraz rozpowszechnianie bez wiedzy i zgody Redakcji są zabronione. Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w granicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło.

Wszelkie materiały zawarte w niniejszej publikacji mają charakter wyłącznie popularyzacyjno-informacyjny i nie mogą być traktowane w sposób prawnie wiążący pomiędzy Czytelnikiem a Wydawcą lub Redakcją.

Redakcja dokłada wszelkich starań, aby informacje i dane zamieszczone w tych materiałach były poprawne merytorycznie i aktualne, jednakże informacje te nie mają charakteru porady czy opinii prawnej, jako że Wydawca ani Redakcja nie świadczy żadnych usług prawnych. Nie mogą być one również traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. Zastosowanie tych informacji w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji lub opinii prawnej.

Wobec powyższego Wydawca, Redakcja, redaktorzy ani autorzy ww. materiałów nie ponoszą odpowiedzialności prawnej, w szczególności za skutki zastosowania się lub wykorzystania w jakikolwiek sposób informacji zawartych w tych materiałach.

WPROWADZENIE

Często zdarza się, że specjalista ds. bhp musi wykazać się wiedzą w sytuacjach najmniej spodziewanych, bez możliwości wcześniejszego przygotowania. Przedstawione w informatorze zagadnienia są opracowane rzetelnie na podstawie obowiązujących przepisów i Polskich Norm. Jest to wyciąg najczęściej poszukiwanych i najbardziej istotnych zagadnień w pracy służby bhp.

Znajdziecie tu informacje dotyczące m.in. wymagań kwalifikacyjnych dla służby bhp, częstotliwości przeprowadzania i rodzajów szkoleń bhp, czynników i procesów stwarzających zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników oraz organizacji miejsca pracy, ręcznego przenoszenia ciężarów, wypadków przy pracy, profilaktycznej opieki zdrowotnej.

Format „Niezbędnika specjalisty ds. bhp” pozwoli nosić go zawsze przy sobie, w teczce bądź torebce. Dzięki naszemu informatorowi będziecie mogli szybko i w każdej chwili odnaleźć interesujące Was informacje bez konieczności przeszukiwania dzienników ustaw.

Nie musicie już się martwić, że pracodawca Was zaskoczy, pytając np. o częstotliwość przeprowadzania badań czynników szkodliwych. Wystarczy, że skorzystacie ze spisu treści i od razu otrzymacie dostęp do konkretnych informacji.

Informator ten to praktyczne narzędzie pracy każdego specjalisty ds. bhp niezależnie od branży bądź profilu działalności zakładu, w którym świadczy swoje usługi.

Zachęcam Was do wnikliwej lektury oraz częstego korzystania z „Niezbędnika specjalisty ds. bhp”.

Redaktor

Marcin Papierz

Skróty użyte w tekście

kp – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.);

ustawa

wypadkowa – ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.);

rsbhp – rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 109, poz. 704 ze zm.);

rozporządzenie

szkoleniowe – rozporządzenie ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 180, poz. 1860 ze zm.);

rozporządzenie

o badaniach – rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 ze zm.);

rozporządzenie

o wypadkach – rozporządzenie Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. nr 105, poz. 870);

rbipcs – rozporządzenie ministra zdrowia z 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. nr 33, poz. 166);

rsnds – rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. nr 217, poz. 1833 ze zm.);

rozporządzenie o klasyfikacji

substancji i preparatów

chemicznych – rozporządzenie ministra zdrowia z 10 sierpnia 2012 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i ich mieszanin (Dz.U. z 2012 r. poz. 1018 ze zm.);

rozporządzenie

o monitorach – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973);

rozporządzenie o kwalifikacjach

przy obsłudze i konserwacji

urządzeń – rozporządzenie ministra gospodarki z 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz.U. nr 79, poz. 849 ze zm.);

rozporządzenie o bhp

przy ręcznych pracach

transportowych – rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (Dz.U. nr 26, poz. 313 ze zm.);

rozporządzenie o ochronie

ppoż. – Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. nr 109, poz. 719).

SŁUŻBA BHP

Liczbę pracowników służby bhp ustala pracodawca, biorąc pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie warunki pracy i związane z nimi zagrożenia zawodowe, a także uciążliwości pracy.

Firma zatrudniająca do 100 pracowników

W firmie zatrudniającej do 100 pracowników pracodawca nie ma obowiązku tworzenia służby bhp. Musi jednak powierzyć wykonywanie zadań tej służby pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy (art. 23711 § l kp).

Firma zatrudniająca od 100 do 600 pracowników

W zakładzie pracy zatrudniającym od 100 do 600 pracowników pracodawca musi utworzyć 1-osobową lub wieloosobową komórkę stanowiącą służbę bezpieczeństwa i higieny pracy (§ l ust. 3 rsbhp). Pracownicy służby bhp w zakładzie pracy, w którym pracuje od 100 do 600 osób, mogą być zatrudniani na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Firma zatrudniająca ponad 600 pracowników

W zakładzie pracy zatrudniającym ponad 600 pracowników pracodawca musi zatrudnić na podstawie umowy o pracę co najmniej 1 pracownika służby bhp w pełnym wymiarze czasu pracy na każdych 600 pracowników (§ l ust. 4 rsbhp).

W sytuacjach uzasadnionych stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi właściwy terytorialnie inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy może nakazać danemu pracodawcy zwiększenie liczby osób zatrudnionych w służbie bhp, a nawet utworzenie tej służby w firmie zatrudniającej 100 lub mniej pracowników (art. 23711 § 4 kp). W takim przypadku obowiązują zasady tworzenia służby bhp, takie jak dla zakładów zatrudniających powyżej 100 pracowników.

Wymagania kwalifikacyjne dla pracowników służby bhp

Tabela 1. Wymagania dla pracowników służby bhp

Stanowisko

Wymagania kwalifikacyjne

inspektor ds. bhp

zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy

starszy inspektor ds. bhp lub pracownik zatrudniony w jednoosobowej komórce

zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 3-letni staż pracy w służbie bhp

lub

wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

specjalista ds. bhp lub pracownik kierujący wieloosobową komórką organizacyjną

wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

albo

studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 1 rok stażu pracy w służbie bhp

starszy specjalista ds. bhp

wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

albo

studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 3-letni staż pracy w służbie bhp

główny specjalista ds. bhp

wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

albo

studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 5-letni staż pracy w służbie bhp

(§ 4 ust. 2 rsbhp)

Pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy, którzy spełniają co najmniej wymagania dla specjalisty ds. bhp, lub osobie, która była zatrudniona na stanowisku inspektora pracy w Państwowej Inspekcji Pracy przez okres co najmniej 5 lat (§ 4 ust. 4 rsbhp).

SZKOLENIA BHP

Tabela 1. Rodzaje i częstotliwość szkoleń bhp

Rodzaj szkolenia

Częstotliwość

Osoby podlegające szkoleniu

szkolenie wstępne ogólne (instruktaż ogólny)

przed dopuszczeniem do pracy

nowo zatrudnieni pracownicy, studenci odbywający u pracodawcy praktykę studencką oraz uczniowie szkół zawodowych zatrudnieni w celu praktycznej nauki zawodu

szkolenie wstępne stanowiskowe (instruktaż stanowiskowy)

przed dopuszczeniem do wykonywania pracy na określonym stanowisku

pracownicy zatrudnieni na stanowisku robotniczym oraz innym, na którym występuje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych,

pracownicy przenoszeni na stanowisko, o którym mowa w pkt 1,

uczniowie odbywający praktyczną naukę zawodu oraz studenci odbywający praktykę studencką,

pracownik wykonujący pracę na kilku stanowiskach pracy powinien odbyć instruktaż stanowiskowy na każdym z tych stanowisk,

pracownicy zatrudnieni na stanowisku, o którym mowa w pkt 1, w przypadku wprowadzenia na tym stanowisku zmian warunków techniczno–organizacyjnych, w szczególności zmian procesu technologicznego, zmian organizacji stanowisk pracy, wprowadzenia do stosowania substancji o działaniu szkodliwym dla zdrowia albo niebezpiecznym oraz nowych lub zmienianych narzędzi, maszyn i innych urządzeń

szkolenie okresowe

nie rzadziej niż raz na 5 lat

pierwsze szkolenie przeprowadza się w okresie do 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na tych stanowiskach

osoby będące pracodawcami oraz inne osoby kierujące pracownikami, w szczególności kierownicy, mistrzowie i brygadziści

nie rzadziej niż raz na 5 lat

pierwsze szkolenie przeprowadza się w okresie do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy

pracownicy inżynieryjno-techniczni, w tym projektanci, konstruktorzy maszyn i innych urządzeń technicznych, technolodzy i organizatorzy produkcji,

pracownicy służby bezpieczeństwa i higieny pracy i inne osoby wykonujące zadania tej służby

szkolenie okresowe dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych

nie rzadziej niż raz na 3 lata, a na stanowiskach robotniczych, na których występują szczególnie duże zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników, nie rzadziej niż raz w roku

pierwsze szkolenie przeprowadza się w okresie do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na tych stanowiskach

pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych

szkolenie okresowe pracowników administracyjno–biurowych

nie rzadziej niż raz na 6 lat

pierwsze szkolenie przeprowadza się w okresie do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na tych stanowiskach

pracownicy administracyjno-biurowi

szkolenie pracodawców wykonujących zadania służby bhp

przed podjęciem wykonywania zadań służby bhp

pracodawcy wykonujący zadania służby bhp

(§ 10 ust. 1, § 11 ust. 1 i 3, § 14 ust. 2, § 15 ust. 1, 2 i 4, § 13 ust. 1 rozporządzenia szkoleniowego)

WYPADKI PRZY PRACY

Tabela 1. Rodzaje wypadków przy pracy

Rodzaj wypadku

Definicja

śmiertelny

wypadek, w wyniku którego nastąpiła śmierć w okresie nieprzekraczającym 12 miesięcy od dnia wypadku

ciężki

wypadek, w wyniku którego nastąpiło ciężkie uszkodzenie ciała, takie jak: utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej lub inne uszkodzenie ciała albo rozstrój zdrowia, naruszające podstawowe funkcje organizmu, a także choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie albo trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała

zbiorowy

wypadek, któremu w wyniku tego samego zdarzenia uległy co najmniej dwie osoby

(art. 3 ust. 5 i 6 ustawy wypadkowej; rozporządzenie Komisji (UE) nr 349/2011 w sprawie statystyk Wspólnoty)

Dokumentacja wypadkowa

Na całość dokumentacji wypadkowej składają się następujące dokumenty:

protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy albo karta wypadku,

wyjaśnienia poszkodowanego,

informacje uzyskane od świadków,

inne dokumenty zebrane w czasie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku (np. pisemna opinia lekarza, pisemna opinia specjalistów, szkice lub fotografie miejsca wypadku, zwolnienie lekarskie z określoną liczbą dni niezdolności do pracy, zaświadczenie z pogotowia ratunkowego o udzieleniu pierwszej pomocy, druk ZUS N9),

ewentualnie zdanie odrębne złożone przez członka zespołu powypadkowego,

uwagi i zastrzeżenia zgłoszone przez poszkodowanego (jeżeli je zgłosił).

Rozkład obowiązków w postępowaniu powypadkowym

Tabela 2. Podział obowiązków z uwagi na funkcje w postępowaniu powypadkowym

Funkcja

Obowiązki

Pracownik, który uległ wypadkowi

jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala, jest obowiązany zawiadomić niezwłocznie o wypadku swojego przełożonego (jeżeli skutki wypadku ujawniły się w okresie późniejszym – niezwłocznie po ich ujawnieniu)

Każdy pracownik

natychmiastowe udzielenie pomocy poszkodowanemu,

zawiadomienie o wypadku przełożonego poszkodowanego pracownika oraz służby bezpieczeństwa i higieny pracy

Przełożony pracownika poszkodowanego w wypadku

zabezpieczenie miejsca wypadku,

niezwłoczne zawiadomienie o wypadku pracodawcy, kierownika zakładu pracy,

powiadomienie służby bhp

Pracodawca, kierownik zakładu pracy

podjecie niezbędnych działań eliminujących lub ograniczających zagrożenie,

zapewnienie udzielenia pierwszej pomocy pracownikowi, który uległ wypadkowi,

zapewnienie zabezpieczenia miejsca wypadku,

zapewnienie zbadania okoliczności i przyczyn wypadku,

zapewnienie sporządzenia właściwej dokumentacji wypadku,

zastosowanie odpowiednich środków zapobiegających podobnym wypadkom

Zespół powypadkowy

Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku, a w szczególności:

dokonanie oględzin miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych, stanu urządzeń ochronnych oraz zbadanie warunków wykonywania pracy i innych okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie wypadku,

jeżeli to jest konieczne, sporządzenie szkicu lub wykonanie fotografii miejsca wypadku,

wysłuchanie wyjaśnień poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala,

zebranie informacji od świadków wypadku,

zasięgnięcie opinii lekarza oraz w razie potrzeby innych specjalistów,

zebranie innych dowodów dotyczących wypadku,

dokonanie kwalifikacji prawnej wypadku,

określenie wniosków i środków profilaktycznych, w szczególności wynikających z oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy, na którym wystąpił wypadek

Pracownik służby bhp

sporządzenie statystycznej karty wypadku,

wystąpienie do ZUS

(rozporządzenie o wypadkach)

PROFILAKTYCZNA OCHRONA ZDROWIA

Tabela 1. Rodzaje badań i ich częstotliwość

Rodzaj badania

Kto podlega

Częstotliwość

wstępne

pracownicy zatrudnieni na podstawie:

umowy o pracę,

wyboru,

mianowania,

powołania,

spółdzielczej umowy o pracę

wszystkie osoby przed podjęciem pracy,

w razie przenoszenia pracowników młodocianych na inne stanowiska pracy,

w przypadku przenoszenia pracowników na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub uciążliwe

okresowe

co 2 lata, jeżeli pracownik jest narażony na wdychanie szkodliwych pyłów lub oparów,

co 3 lata, jeśli w zakładzie pracy panuje gorący mikroklimat (po 45. roku życia badania takie muszą być wykonywane co 2 lata),

co 4 lata, jeżeli pracownik stale korzysta z komputera,

co 5 lat – pracownicy biura niekorzystający z komputerów

kontrolne

każdorazowo po przebywaniu przez pracownika na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby trwającym ponad 30 dni

Istotne elementy apteczki

W każdej apteczce powinny się znaleźć:

instrukcja udzielania pomocy,

przypomnienie numerów telefonów alarmowych (zakładowych, pogotowia ratunkowego, straży pożarnej itp.) stosownie do potrzeb i możliwości,

latarka bądź jednorazowa chemiczna latarka ratunkowa,

sprawne nożyczki lub nóż,

gumowe rękawiczki ochronne,

jednorazowe maseczki do sztucznego oddychania,

folia termoizolacyjna NRC,

sterylne kompresy gazowe,

bandaż elastyczny,

worek samorozprężalny do zastępczego oddychania (Ambu, Laerdal, VBM),

kieliszek do płukania oka,

kołnierz do stabilizacji kręgosłupa szyjnego (może być jednorazowy),

płachta ewakuacyjna – nosze.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Pozostałe tematy publikacji w pełnej wersji

Skróty użyte w tekście

SŁUŻBA BHP

SZKOLENIA BHP

WYPADKI PRZY PRACY

PROFILAKTYCZNA OCHRONA ZDROWIA

BEZPIECZEŃSTWO POŻAROWE

CZYNNIKI ORAZ PROCESY PRACY STWARZAJĄCE SZCZEGÓLNE ZAGROŻENIE DLA ŻYCIA I ZDROWIA

ORGANIZACJA MIEJSCA PRACY

RĘCZNE PRZENOSZENIE CIĘŻARÓW

MASZYNY I INNE URZĄDZENIA TECHNICZNE