Redakcja

Autor Marek Styczeń

Kierownik grupy tematycznej

Hanna Komorowska

Menedżer produktu

Aleksandra Majdan-Piechocka

Redaktor

Marta Strupińska

Koordynator produkcji

Magdalena Huta

Korekta

Katarzyna Derdulska

Projekt okładki

Magdalena Huta

Skład: Triograf, Dariusz Kołacz

Druk: KRM Druk Sp. z o.o., Sp.k.

ISBN 978-83-8276-024-8

Nr rejestrowy BDO: 000008579

Copyright by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2021

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł.

Wszelkie prawa do niniejszej publikacji, w tym do jej tytułu oraz do treści zawartych w książce „Zasiłki 2022”, podlegają ochronie prawnej przewidzianej w szczególności prawem autorskim. Ich przedruk oraz rozpowszechnianie bez wiedzy i zgody Redakcji są zabronione. Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w granicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło.

Publikacja „Zasiłki 2022” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Zasiłki 2022” lub w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

WSTĘP

Ustawą z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadzono zmiany do ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1133), które obowiązują od 1 stycznia 2022 r. Nowelizacja przepisów w zakresie zasiłków była wcześniej zapowiadana wielokrotnie. W ostatnich kilku latach pojawiało się co najmniej kilka projektów proponowanych zmian.

Do najbardziej istotnych zmian, które obowiązują od 1 stycznia 2022 r., należy zaliczyć nowy sposób zliczania okresów niezdolności do pracy do jednego okresu zasiłkowego. Ma to związek z dotychczasowym, nieuzasadnionym i często celowym korzystaniem przez ubezpieczonych z wielu okresów zasiłkowych po krótkiej przerwie w niezdolności do pracy. Zmiana ma więc na celu zapobiegać temu procederowi, ale także ułatwić pracodawcom wykonywanie zadań w tym zakresie. Zaletą tej zmiany jest na pewno ograniczenie potrzeby wielokrotnej korespondencji pracodawców z ZUS w celu wyjaśnienie powstałych wątpliwości w tym zakresie.

Jedną z ważnych wprowadzonych zmian jest rezygnacja z ograniczenia wysokości zasiłku chorobowego za okres pobytu ubezpieczonego w szpitalu. Do tej pory wysokość ta wynosiła 70%, po zmianie jest to 80%, tj. tak jak za okresy każdej niezdolności do pracy poza placówkami szpitalnymi. Niewątpliwie zmiana ta jest korzystna dla świadczeniobiorców ze względu na podniesienie wysokości świadczenia. Dla płatników składek wypłacających zasiłki spowoduje ograniczenie czynności dotyczących obliczenia wysokości zasiłku chorobowego.

Kolejną znaczącą zmianą jest ta dotycząca skrócenia o połowę okresu wypłaty zasiłków przysługujących za okres po ustaniu ubezpieczenia (ze 182 do 91 dni) oraz ponownego ustalania podstawy wymiaru zasiłków, do których prawo powstało po przerwie w ich pobieraniu (zamiast dotychczasowych trzech miesięcy – jeden miesiąc).

Zestawienie wybranych zmian w zasiłkach od 1 stycznia 2022 r.

Krótszy okres zasiłkowy po ustaniu tytułu do ubezpieczeń

Za okres niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 ustawy zasiłkowej przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni. Nie dotyczy to niezdolności do pracy powstałej wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów oraz spowodowanej gruźlicą lub występującej w trakcie ciąży.

Prawo do świadczeń mimo spóźnienia w opłacaniu składek

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe to nie ustanie z powodu nieterminowego opłacenia składek. Oznacza to, że przedsiębiorcy będą mogli otrzymać świadczenia z ubezpieczenia chorobowego również, gdy opłacą składki po terminie. Nie będą już musieli składać do ZUS wniosków o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie. Umożliwi to nabycie prawa do zasiłku osobom, które będą niezdolne do pracy w okresie, za który będą miały zaległości z tytułu składek w kwocie wyższej niż 1% minimalnego wynagrodzenia (w 2022 r. – 30,10 zł). Nabędą prawo do zasiłku po spłacie zadłużenia. Jeżeli jednak nie uregulują zadłużenia w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia, prawo to przedawni się. Przeszkodą w wypłacie zasiłku nie będzie zadłużenie wynoszące maksymalnie 1% minimalnego wynagrodzenia.

Uproszczenia w ustalaniu okresu zasiłkowego

Wszystkie niezdolności do pracy w okresie do 60 dni będą zliczane do jednego okresu zasiłkowego bez względu na przyczynę niezdolności do pracy. Do okresu zasiłkowego nie będą wliczane okresy niezdolności do pracy przypadających przed przerwą nie dłuższą niż 60 dni, jeżeli po przerwie niezdolność do pracy wystąpiła w trakcie ciąży.

Nowa podstawa zasiłkowa po miesiącu kalendarzowym przerwy

Podstawa wymiaru zasiłku nie będzie ustalana na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy. Będzie to powodowało konieczność częstszego ustalania podstawy wymiaru świadczeń przez płatników.

Wyższy zasiłek za okres pobytu w szpitalu

Za okres pobytu w szpitalu miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku, zamiast dotychczasowych 70%. Wyjątkiem do tej pory był zasiłek w wysokości 80% za okres pobytu w szpitalu od 15. do 33. dnia niezdolności do pracy pracowników, którzy ukończyli 50 lat.

Prawo do zasiłku macierzyńskiego w przypadku śmierci pracodawcy

Zmiana dotyczy prawa do zasiłku macierzyńskiego dla osób, które z przyczyn od siebie niezależnych (śmierć pracodawcy) utraciły prawo do ubezpieczenia chorobowego i urodziły dziecko po ustaniu tego ubezpieczenia. Wypełnia ona lukę prawną i zrównuje sytuację kobiet, które niejednokrotnie posiadają długi okres ubezpieczenia, a ze względu na ustanie ubezpieczenia z przyczyn losowych urodziły dziecko w okresie, gdy nie podlegały ubezpieczeniu chorobowemu i z tego powodu nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego. To rozwiązanie dotyczy wyłącznie pracowników i nie ma zastosowania do innych ubezpieczonych.

Brak prawa do zasiłków po ustaniu tytułu do ubezpieczeń dla wszystkich emerytów i rencistów

Prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, prawo do świadczenia rehabilitacyjnego oraz zasiłku wyrównawczego nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy niezależnie od systemu ubezpieczenia/zaopatrzenia, na podstawie którego prawo do tej emerytury lub renty zostało ustalone.

1. OSOBY UPRAWNIONE DO ZASIŁKÓW Z UBEZPIECZENIA CHOROBOWEGO

Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przysługują osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym. Ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby, o których mowa w art. 11 ustawy z  13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.).

Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają:

pracownicy, z wyłączeniem sędziów i prokuratorów,

członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,

osoby odbywające służbę zastępczą.

Dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają, na swój wniosek, osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi:

osoby wykonujące pracę nakładczą,

osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osoby z nimi współpracujące, w tym osoby świadczące pracę na podstawie umowy uaktywniającej określonej przepisami ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2020 r. poz. 326 ze zm.),

osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące,

osoby współpracujące z przedsiębiorcą będącym osobą fizyczną, który nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej, jeżeli podjęły współpracę przed 1 października 2018 r. i zostały zgłoszone z tego tytułu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przed tą datą,

doktoranci otrzymujący stypendium doktoranckie od 1 października 2019 r.,

osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

duchowni.

2. PŁATNICY SKŁADEK ZOBOWIĄZANI DO WYPŁATY ZASIŁKÓW

Płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych (21 osób i więcej), wypłacają zasiłki swoim ubezpieczonym w czasie trwania ubezpieczenia. Liczbę ubezpieczonych ustala się na rok kalendarzowy według stanu na 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego. Przy ustalaniu liczby ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na 30 listopada należy uwzględniać:

1) pracowników (w tym również uczniów),

2) osoby wykonujące pracę nakładczą, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu,

3) osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osoby z nimi współpracujące, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu,

4) osoby prowadzące działalność pozarolniczą oraz osoby z nimi współpracujące, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu.

W liczbie ubezpieczonych nie należy uwzględniać:

osób przebywających na urlopach wychowawczych,

osób przebywających na urlopach bezpłatnych,

duchownych podlegających ubezpieczeniu chorobowemu.

W stosunku do płatników składek, którzy na 30 listopada nie zgłaszali nikogo do ubezpieczenia chorobowego, liczbę ubezpieczonych ustala według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonali takiego zgłoszenia.

We wszystkich pozostałych przypadkach płatnikiem zasiłków jest oddział ZUS. Oznacza to, że oddziały ZUS ustalają prawo do zasiłków, obliczają zasiłki i dokonują ich wypłaty dla:

ubezpieczonych, których płatnicy składek zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych (20 ubezpieczonych i mniej),

ubezpieczonych prowadzących pozarolniczą działalność i dla osób z nimi współpracujących,

ubezpieczonych będących duchownymi,

osób uprawnionych do zasiłków za okres po ustaniu ubezpieczenia,

osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu w Polsce z tytułu zatrudnienia u pracodawcy zagranicznego.

Jeżeli ZUS rozpocznie wypłatę zasiłku przed 1 stycznia, to kontynuuje tę wypłatę także w roku kalendarzowym, w którym od 1 stycznia pracodawca jest już płatnikiem zasiłku, jeżeli ubezpieczony choruje nieprzerwanie na przełomie roku kalendarzowego. W przypadku zmiany rodzaju zasiłku po 1 stycznia wypłaty kolejnego zasiłku dokonuje płatnik składek.

Oddział ZUS właściwy ze względu na adres siedziby płatnika składek wypłaca zasiłki ubezpieczonym, których płatnik składek zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych za okresy przypadające w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Dotyczy to np. pracownika w czasie trwania jego zatrudnienia albo zleceniobiorcy w czasie trwania umowy zlecenia.

Do wypłaty zasiłku przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia zobowiązany jest natomiast oddział ZUS właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do zasiłku. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy oddział ZUS właściwy ze względu na siedzibę płatnika składek, zobowiązany do wypłaty zasiłku w czasie trwania ubezpieczenia, rozpocznie wypłatę zasiłku, wówczas kontynuuje tę wypłatę również za okres po ustaniu ubezpieczenia.

W przypadku gdy z pracownicą umowa o pracę została przedłużona do dnia porodu, na podstawie art. 177 § 3 kp, a płatnik składek:

nie jest uprawniony do wypłaty zasiłków – to zasiłek macierzyński za cały okres wypłaca oddział ZUS właściwy ze względu na adres siedziby płatnika składek,

jest uprawniony do wypłaty zasiłków – to może wypłacić zasiłek macierzyński tylko za 1 dzień (dzień porodu jest ostatnim dniem trwania umowy o pracę i na ten dzień udziela się urlopu macierzyńskiego) albo wypłaty zasiłku macierzyńskiego za cały okres (także za ostatni dzień trwania umowy o pracę) dokona oddział ZUS właściwy ze względu na adres zamieszkania byłej pracownicy.