Zbigniew Wojtasiński

101 mitów o seksie

Warszawa 2012

Projekt okładki:

design by nuno

Opracowanie redakcyjne:

Krystyna Wojtasińska

Opracowanie graficzne:

Anna Abratańska

Bożydar Grozdew

© Copyright by Zbigniew Wojtasiński 2012

ISBN 978-83-933628-4-4

e-mail: wydawnictwo.zw@gmail.com

Słowo wstępne

Mity seksualne są nadal powszechnie spotykane i mają istotny wpływ na zachowania seksualne i relacje między płciami. Wynika to z kilku przyczyn. Najważniejszą jest brak edukacji seksualnej w systemie oświatowym i w wychowaniu rodzinnym. Kolejne przyczyny to trwałość tradycyjnych stereotypów w tradycjach kulturowych, upowszechnianie ich w Internecie, małe zainteresowanie piśmiennictwem naukowym z zakresu seksuologii. Niedoceniana jest jeszcze inna przyczyna – lenistwo i wygoda.

Mity dają wiedzę na tacy, nie trzeba myśleć, bo wiadomo jak jest. I, niestety, przyjmują one rolę drogowskazu w życiu seksualnym, a jakie mogą być tego konsekwencje, wystarczy ograniczyć się do jednego z wielu przykładów: orgazm pochwowy jest dojrzały, a łechtaczkowy niedojrzały. Przez kilka pokoleń w wielu sypialniach zamiast przyjemności toczyła się ciężka praca mająca na celu wywołanie orgazmu pochwowego. I co z tego, że już w latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia badania przeprowadzone z zastosowaniem aparatury pomiarowej dowiodły, że po prostu są różne drogi osiągania orgazmu, a najczęściej jest nią stymulacja łechtaczki przez partnera. Dotąd jednak do gabinetów seksuologów zgłasza się wiele par czekających na prawdziwy dojrzały orgazm.

O mitach seksualnych można znaleźć informacje w różnych publikacjach naukowych i popularnonaukowych. Praca Autora im poświęcona zasługuje na uwagę z kilku przyczyn: w całości poświęcona jest mitom seksualnym, analizuje mity tradycyjne, jak i powstałe niedawno, opiera się na wynikach najnowszych badań naukowych, napisana jest interesująco i z dużą kulturą, co w przypadku seksualności szczególnie jest istotne. Sądzę, że dla wielu czytelników stanie się ona źródłem uświadomienia seksualnego, poprawy jakości życia seksualnego, relacji partnerskich i między płciami. Już nieraz miałem okazję przekonać się w mojej praktyce terapeutycznej, jak lektura wartościowej książki może pomóc w rozwiązaniu problemów w życiu seksualnym i relacjach między partnerami.

Nie będzie przesadą stwierdzenie, że u prawie 50 proc. pacjentów mających zaburzenia seksualne na tle psychogennym przyczyną były mity seksualne. Książka Autora może mieć zatem również walory terapeutyczne.

prof. Zbigniew Lew-Starowicz

Wprowadzenie

Amerykanie są pruderyjni, Włosi uwodzicielscy, a Francuzi swobodni obyczajowo. Takie jest w zasadzie dość powszechne przekonanie. Ale, ile jest w tym prawdy? Aby to sprawdzić, Amerykanka Pamela Druckerman przemierzyła niemal cały świat, odwiedziła dziesięć krajów na pięciu kontynentach. Prześledziła literaturę naukową, rozmawiała ze specjalistami, a plonem jej studiów i poszukiwań jest książka „Lust in Translation. The Rules of Infidelity from Tokyo to Tennessee”. I już na wstępie popełniła błąd.

Druckerman doszła do wniosku, że „głównym czynnikiem” zdrady małżeńskiej są mężczyźni. Jej zdaniem, to oni najczęściej decydują się na skok w bok. Bo mężczyźni z natury są niewierni. I na potwierdzenie tej tezy przywołała liczne przykłady. Oto 52-letni Amerykanin Hank pośpiesznie telefonował z lotniska do swej żony i nagrał się na pocztę elektroniczną. Jedyny kłopot polegał na tym, że zwracając się do żony, wymienił imię swej kochanki. Z kolei 47-letni Franck, menedżer francuskiej firmy komputerowej, romansował z koleżanką z biura – najlepszą przyjaciółką swej żony.

Najczęściej podobno zdradzają mężczyźni w Ameryce Południowej i Środkowej. Ale Latynosi znani są z tego, że lubią się chwalić swymi podbojami, co nie zawsze ma pokrycie w ich faktycznych wyczynach. Zresztą, nie są wyjątkiem. Mężczyźni na ogół wyolbrzymiają liczbę swych romansów, w przeciwieństwie do kobiet, które wolą je ukrywać.

Przyjęło się, że szczególnie często zdradzają mężczyźni na wysokich stanowiskach, którzy zachowują się jak samce alfa. To akurat prawda. Im mężczyzna ma wyższy status społeczny, tym wykazuje większą skłonność do romansów. Ale nie jest to przywilej wyłącznie płci męskiej. Bo płeć w tym przypadku nie ma aż tak istotnego znaczenia. Dr Joris Lammers, psycholog z uniwersytetu w Tilburg w Holandii, zbadał, że wśród osób robiących karierę zawodową zdrady dopuszczają się zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Głównym „czynnikiem ryzyka” jest w tym przypadku wysokie stanowisko, a nie płeć. Jego zdaniem, im bardziej ktoś pnie się po szczeblach kariery, tym większe jest prawdopodobieństwo, że prędzej, czy później popełni grzech zdrady. Bez względu na to, czy jest to robiący karierę mężczyzna, czy kobieta sukcesu.

Błędne jest też przekonanie, że w gorącym klimacie ludzie są bardziej rozwiąźli i częściej mają ochotę na seks. W Afryce (na południe od Sahary) jest większa swoboda seksualna, ale dość duża jest ona również na północy Europy, w kraju dość chłodnym, jakim jest Szwecja. Równie swobodnie zachowują się Rosjanie i Rosjanki. Zimny Petersburg został nawet okrzyknięty stolicą zdrady małżeńskiej. Z przeprowadzonych sondaży wynika, że skok w bok zaliczył tam co drugi mężczyzna i co czwarta kobieta (ciekawe, z kim zdradzają swe żony Rosjanie – z turystkami ze Szwecji?).

Ani klimat, ani słoneczna pogoda nie mają większego wpływu na to, czy mamy ochotę na seks. Polacy wcale nie kochają się częściej wiosną czy latem, jak się powszechnie sądzi. W tych porach roku z pewnością wykazujemy lepsze samopoczucie albo przynajmniej tak się nam wydaje. Bo wbrew pozorom, nie uprawiamy częściej seksu, gdy mocno świeci słońce, lecz przeciwnie, robimy to depresyjną jesienią, gdy dni są pochmurne, zimne i deszczowe.

Stephen Jay Gould napisał kiedyś, że „najwięcej nieprawdy kryje się w najlepiej poznanych opowieściach, tych przecież nigdy nie weryfikujemy, ani nie podważamy”. Lubimy cokolwiek przyjmować za oczywiste, jeśli tylko inni tak sądzą i wypowiadają się o tym z pełnym przekonaniem. Do takich „prawd oczywistych” należą wszelkie mądrości ludowe, często chętnie powtarzane i bezkrytycznie przyjmowane. Jedną z takich prawd jest pogląd, że „przeciwieństwa się przyciągają”, czyli im ludzie bardziej się od siebie różnią, tym bardziej mają się ku sobie. Czasami faktycznie tak jest, bo różnice w osobowościach mogą być powodem wzajemnej fascynacji, ale zwykle jest odwrotnie. Jeśli chodzi o dobieranie się ludzi w pary, to bardziej oczywista wydaje się być inna mądrość ludowa, mówiąca o tym, że „swój ciągnie do swego”.

Naukowcy nazywają to „homofilią”, czyli upodobaniem do osób podobnych do siebie. Polega ona na tym, że absolwenci uczelni wybierają zwykle partnerów o podobnym wykształceniu. Osoby asertywne i agresywne, ze skłonnościami do kłótni, wybierają takich partnerów, którzy podobnie reagują i podobnie się zachowują. Są więc „siebie warci”, jak mówi kolejna przypowieść ludowa. Tak jest nie tylko w miłości, ale i w przyjaźni. Wolimy przebywać z osobami o podobnych cechach i poglądach, szczególnie w kwestiach politycznych, bo „podobne przyciąga podobne”. A nie odwrotnie. Według prof. Donna Byrne'a, amerykańskiego psychologa społecznego, im większe podobieństwo postaw, tym większa sympatia między ludźmi. Choć to nie oznacza, że między przyciągającymi się podobieństwami nie ma żadnych różnic.

Człowiek ma naturalną skłonność do szybkich odpowiedzi i łatwego wyciągania wniosków. Ta umiejętność prawdopodobnie była mu dawniej niezbędna, żeby mógł przetrwać. Ale w życiu społecznym prowadzi niestety na manowce. Trudno nam pozbyć się uprzedzeń i własnych przekonań, poprzez które patrzymy na świat, postrzegając go czasami, jak w krzywym zwierciadle. I nie jesteśmy nawet tego świadomi. W ogóle nie lubimy myśleć. Badania obrazowe mózgu pokazują, że dla naszego umysłu jest to spory wysiłek, więc chętnie przyjmujemy wiele stwierdzeń, jako „prawdy oczywiste”. Lubimy nawet być oszukiwani, także wtedy, gdy podejrzewamy, że chyba coś nie jest zgodne z prawdą. Ale tak jest nam wygodniej, czego najlepszym przykładem są pojawiające się co jakiś czas diety cud.

To wszystko sprawia, że chętnie karmimy się wszelkimi mitami. Są one pożywką dla naszego umysłu. W starożytności mity (od greckiego mythos) próbowały tłumaczyć zagadnienia dotyczące ludzi, życia i śmierci, dobra i zła, a także zjawiska przyrody. Według Mircea Eliade, rumuńskiego filozofa kultury i religii, mity miały wyjaśniać człowiekowi świat. „American Heritage Dictionary” pisze, że są to jedynie fikcje i półprawdy, zwłaszcza wtedy, gdy stają się one elementem ideologii.

Wiele mitów dość mocno zakorzeniło się w naszych poglądach dotyczących innych ludzi i relacji międzyludzkich, w tym szczególnie tych, odnoszących się do miłości, związków partnerskich i seksu. Przykładem są choćby Francuzi, znani ze swego swobodnego stosunku do wierności małżeńskiej. „Francja wcale nie okazała się rozwiązłą Sodomą i Gomorą” – pisze Pamela Druckerman. Francuzi okazali się monogamiczni aż do przesady. W sondażach z 2004 r. jedynie 3,8 proc. żonatych mężczyzn i zaledwie 2 proc. zamężnych kobiet przyznało się do zdrady partnera lub partnerki w ostatnich 12 miesiącach. Francuzi okazali się nawet wierniejsi od Amerykanów, i to zarówno podczas narzeczeństwa, jak i w trakcie trwania formalnego związku.

Z ustaleń Druckerman wynika, że współczesną Sodomą i Gomorą jest Rosja. Sondaże wskazują, że co drugi Rosjanin przynajmniej raz zdradził swą żonę. Ponadto, autorka książki „Lust in Translation. The Rules of Infidelity from Tokyo to Tennessee” twierdzi, że mimo usilnych starań, nie spotkała ani jednego wiernego Rosjanina. Być może Rosjanie nie są aż tak wiarołomni, bo Pamela jest piękną kobietą, a w Rosji była zaledwie kilka tygodni.

Amerykanie stali się bardziej tolerancyjni, ale nie w kwestii zdrady. W 2004 r. aż 82 proc. badanych w USA osób obojga płci oświadczyło, że nie toleruje skoku w bok (w 1970 r. podobnie wypowiedziało się 70 proc. ankietowanych). W Wielkiej Brytanii 9,3 proc. mężczyzn i 5,1 proc. kobiet przyznało, że dopuściło się zdrady w ostatnim roku. Ale to jeszcze nic w porównaniu z Japonią, gdzie nie ma jednoznacznej definicji zdrady. Nie jest nią na przykład seks w agencjach towarzyskich, bo „skoro za seks się płaci, to o zdradzie nie ma mowy” – wyjaśnił Pameli Druckerman pewien Japończyk. Żon nie za biera się na prywatki. Wywołałoby to takie same zdziwienie, jak przyjście w USA na oficjalnie przyjęcie bez żony.

A jak wygląda życie seksualne Polaków? Na pewno zmieniło się w ostatnich 20 latach. Masturbacja przestała być tematem tabu. Nikt już nie twierdzi, że u mężczyzn doprowadza ona do impotencji, zaniku jąder, bezpłodności, owłosienia na dłoniach, a także do słabości i przedwczesnego starzenia się. A ten, dość powszechny pogląd był jeszcze w latach 80. XX w. Kobiety są bardziej zadowolone ze swego życia seksualnego. Jedynie 8 proc. z nich nigdy nie przeżyło orgazmu.

Obecnie wykazujemy więcej fantazji w sztuce miłości. Pozycja klasyczna nie jest jedyną, jaką znamy. A seks oralny przestał być wstydliwy, szczególnie w dużych aglomeracjach. O ile w 1997 r. uprawiało go 26 proc. zamieszkałych w Warszawie mężczyzn i kobiet, to w 2001 r. – 41 proc., a w 2005 r. – 49 proc. Doszło nawet do tego, że ludzie młodzi przestali uznawać kontakty oralne za seks. Są one bardziej kojarzone z pocałunkami niż ze stosunkami seksualnymi. Stąd też seks oralny często nazywany jest „pocałunkiem na dobranoc”.

Staliśmy się bardziej tolerancyjni. Przestały być potępiane stosunki przedmałżeńskie – w latach 60. XX w. jako niemoralne oceniało je aż 91 proc. kobiet i 41 proc. mężczyzn. Pogodziły się z nimi nawet osoby głęboko wierzące. Podobnie jest z konkubinatami. Zmienił się też nasz stosunek do pornografii. Zaczęły się nią interesować również kobiety. Raport „Seks w Internecie” prof. Zbigniewa Izdebskiego wykazał, że co piąta kobieta, surfując w sieci, lubi oglądać „miłosne igraszki”. Panie coraz częściej chcą urozmaicać seks pikantnymi scenami z filmów wideo, które w wielu domach znajdują się na półkach z książkami. W badaniach Durexa przyznało się do tego 30 proc. kobiet.

Nieporozumienie polega jedynie na tym, że kobiety oczekują innych scen niż mężczyźni. Wolą oglądać rozbudowaną fabułę, w której pornografia jest tylko jej częścią. Dla nich najważniejsza jest wyrafinowana erotyka. Zamiast akrobatyczne go seksu z udziałem roznegliżowanych kaskaderów, wolą sceny „gry miłosnej”, w których dominuje atmosfera zmysłowości i czułości. Bo kobiety w sztuce miłosnej są bardzo wymagające, potrzebują czegoś znacznie bardziej wyrafinowanego niż mężczyźni. Panowie nie zawsze to rozumieją. Stąd też powstaje tak wiele „łóżkowych” rozczarowań i nieporozumień.

Czy można zatem powiedzieć, że Polacy są już całkowicie wyzwoleni seksualnie? Z przeprowadzonego w 2010 r. międzynarodowego sondażu instytutu GFK na zlecenie firmy Bayer Schering Pharma wynika, że kochamy się na potęgę. O ile na początku lat 90. XX w. co czwarta Polka odczuwała nikłe zainteresowanie życiem seksualnym, to obecnie aż 43 proc. pań w wieku 15-49 lat deklaruje, że uprawia seks częściej niż raz w tygodniu, a 11 proc. – raz w tygodniu. Nasze rodaczki wyprzedziły wszystkie Europejki poza Rosjankami, które kochają się najczęściej. Aż 49 proc. z nich zadeklarowało, że uprawia seks częściej niż raz w tygodniu. Polki wyprzedziły w tej kwestii Czeszki, Szwedki, Niemki, a nawet Francuzki. Na naszym kontynencie dorównują im jedynie Greczynki. Daleko w tyle są zarówno Turczynki, jak i Dunki.

Polacy od kilku lat zadziwiająco dobrze wypadają w sondażach badających zachowania seksualne w różnych regionach świata. W 2009 r. badania przeprowadzone na zlecenie tej samej firmy ujawniły, że 49,5 proc. Polaków współżyje częściej niż raz w tygodniu. To dość dużo, bo takim „wynikiem” nie może się pochwalić nikt inny w Europie. Wyprzedzaliśmy zarówno Niemców (39,4 proc.), Brytyjczyków (39,5 proc.), Austriaków (39,9 proc.), Słowaków (47 proc.), Szwedów (40,4 proc.), Norwegów (40,6 proc.), jak i Duńczyków (38,6 proc.).

Podobnie wypadł Raport Durexa z 2007 r. Wtedy wszystkich zaskoczyło, że kochamy się aż 143 razy w roku – czterdzieści razy częściej niż wynosi średni wynik na świecie. I znacznie częściej niż przed 10 laty, gdy przeciętny Polak miał zaledwie 91 kontaktów seksualnych rocznie, dużo mniej niż np. Amerykanin (132 stosunki rocznie). Dziś wyprzedzamy niemal wszystkich. Badania sugerują, że lubimy się kochać, nie boimy się eksperymentów w tej dziedzinie i staramy się urozmaicać swe życie seksualne. A jeszcze przed 20 laty byliśmy jedną z najbardziej pruderyjnych i nudnych pod tym względem społeczności w Europie. Ale czy faktycznie staliśmy się najbardziej seksualnie rozbudzonym narodem?

Polacy lubią tworzyć mity na swój temat, które nie zawsze mają pokrycie w rzeczywistości. Chętnie zawyżamy swe wyczyny seksualne. Z badań prof. Zbigniewa Izdebskiego wynika, że przeciętnie kochamy się przez 35 minut. Tak przynajmniej podają nadesłane deklaracje. Oczywiście, te 35 minut, to nie tylko sam stosunek. Najdłużej trwają gra wstępna i pieszczoty. Ale długość samego stosunku, średnio 14, 5 minuty, też wydaje się być sporym wyczynem, w każdym razie znacznie większym niż w innych krajach.

Z bardziej miarodajnych badań, jakie przeprowadzili prof. Eric Corty oraz Jenay Guardiani z Penn State Erie w Pensylwanii, wynika, że zarówno mężczyźni, jak i kobiety na osiągnięcie spełnienia potrzebują 3-13 minut. Badacze doszli do takiego wniosku po rozmowach z 50 psychologami, lekarzami, pracownikami socjalnymi, terapeutami ds. rodziny i małżeństwa, którzy przez wiele lat stykali się z tysiącami pacjentów i pytali ich o życie intymne. Znacznie dłuższe stosunki, czyli takie, jakie deklarują Polacy, są raczej rzadkością. Dla większości osób w różnych regionach świata satysfakcjonujący seks to taki, który trwa jedynie kilka minut, a nie ponad pół godziny. W tych samych badaniach amerykańskich wiele osób przyznało, że „w sam raz” jest stosunek trwający 3-7 minut. Zbyt długi stosunek zajmuje 10-30 minut, a zbyt krótki, to taki, który kończy się przed upływem 2 minut. Ale Polacy, jak widać, dążą do dłuższej satysfakcji.

Niestety, jesteśmy dobrymi kochankami tylko we własnym mniemaniu. W każdym razie, seksuolodzy tego nie potwierdzają. W łóżku jesteśmy raczej zwykłymi przeciętniakami. Toteż publikowane ostatnio sondaże są trochę mylące. Przeprowadzono je głównie za pośrednictwem Internetu, a raczej wśród internautów. I to oni są najbardziej aktywni seksualnie. Wykazał to raport „Seks Polaków w Internecie”, jaki w 2010 r. opublikował prof. Zbigniew Izdebski. Wynika z niego, że internauci są zadowoleni ze swego życia seksualnego. Jedynie 3,5 proc. badanych ocenia je, jako złe (10 proc., jako raczej złe). Zdecydowana większość potrafi cieszyć się seksem i uprawia go bez większych zahamowań. Nie ma trudności z osiąganiem orgazmu (nie odczuwa go zaledwie 7 proc. kobiet i 4 proc. mężczyzn).

Ponad połowa twierdzi, że ma kontakty seksualne przynajmniej raz w tygodniu, a jedna trzecia – dwa lub nawet trzy razy w tygodniu. Prawie połowa przyznała się do seksu poza stałym związkiem, a jedna trzecia – do romansów z osobą poznaną w sieci. Urozmaicają swoje życie seksualne, używając żeli, bielizny erotycznej, specjalnych prezerwatyw i wibratorów. I niemal wszyscy się masturbują (95 proc. mężczyzn i 85 proc. kobiet).

Nadal pokutuje wiele mitów, a stare przesądy są zastępowane nowymi. Prof. Zbigniew Lew-Starowicz ostrzega, że do seksuologów zgłasza się coraz więcej osób uzależnionych od cyberseksu. Aż 65 proc. polskich internautów przynajmniej raz poszukiwało w Internecie doznań erotycznych. W wielu stałych związkach powstają nawet trójkąty, w których tym trzecim jest osoba poznana w sieci. Ale wirtualna rzeczywistość nie zdominowała naszego życia seksualnego. Portale internetowe są wykorzystywane przede wszystkim do zawierania trwałych znajomości, by związać się z kimś na stałe, a nie tylko dla osiągnięcia orgazmu. Choć niemal wszyscy internauci (78 proc. kobiet i 96 proc. mężczyzn) zaglądają na strony pornograficzne, to wirtualny seks nie daje im pełnego zadowolenia. 89 proc. badanych uważa, że jest on mniej satysfakcjonujący niż ten w rzeczywistości. Nie grozi nam zatem, że seks wirtualny zdominuje nasze życie erotyczne.

Przesadzone są utyskiwania, że nastolatki przechodzą inicjację seksualną coraz wcześniej, jak tylko zaczynają dojrzewać. Badanie przeprowadzone przez GFK na zlecenie firmy Bayer Schering Pharma (Pan European FC Study listopad-grudzień 2009), ujawniło, że średni wiek inicjacji seksualnej kobiet w Polsce to 19 lat, a nie 12 czy 13.

Większość polskich nastolatków (75 proc.) marzy o wielkiej miłości. Pragną tego nie tylko młode dziewczyny, lecz również dorastający chłopcy, o których mówi się, że tylko „jedno mają w głowie”. Głównym problemem w Polsce nie jest zatem wczesne rozpoczęcie współżycia, lecz brak edukacji seksualnej. Według prof. Zbigniewa Lwa-Starowicza, powinna ona się zacząć już od wieku przedszkolnego, kiedy dzieci ujawniają naturalną ciekawość i zadają pytania. I należy ją kontynuować przez całe życie. Brak edukacji seksualnej sprawia, że wiedzę o seksualności młodzi ludzie czerpią głównie z pornografii. Wynoszą z niej wzorce, które próbują przenieść do własnych zachowań seksualnych. Takie nastolatki – według wolontariuszy „Pontonu” – często nie są w stanie odróżnić rzeczywistości od fikcji. To tak, jakby na poważnie traktować sceny z filmów fantasy z Arnoldem Schwarzeneggerem w roli głównej.

Edukacja seksualna wcale nie zachęca do wcześniejszej inicjacji. Jest akurat odwrotnie. Z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wynika, że edukacja seksualna, polegająca m.in. na uświadamianiu wszelkich możliwych następstw wczesnego współżycia, może ją przesunąć nawet o dwa lata. Edukacja chroni też przed niechcianą ciążą, a w Polsce to wciąż dość poważny problem. Aż 46 proc. młodych ludzi odbyło stosunek seksualny z nowym partnerem, nie stosując żadnego zabezpieczenia – wykazały w 2010 r. badania Instytutu Badawczego GFK. To najwyższy wynik wśród badanych krajów europejskich (podobnie postępuje ponad 40 proc. w Hiszpanii, Szwecji, Rosji, Norwegii i Słowenii).

Niepokojące jest tylko, że do kryzysu w związku coraz częściej dochodzi po trzech, a nie jak dotąd sądzono po siedmiu latach wspólnego pożycia. Wskazują na to badania 3 tys. Polaków w wieku 25-40 lat, jakie przeprowadziła Marta Styrc z Zakładu Demografii Instytutu Statystyki i Demografii Szkoły Głównej Handlowej. Wynika z nich, że najtrudniejszy dla małżeństwa okres do przetrwania to trzeci, czwarty i piąty rok po ślubie. Zarówno wcześniej, jak i później rozstania są już mniej prawdopodobne.

Polacy nie są pod tym względem wyjątkiem. Podobnie wypadł sondaż, jaki w marcu 2011 r. opublikowano w Wielkiej Brytanii wśród 2 tys. osób będących w związkach formalnych i konkubinatach. Aż 67 proc. ankietowanych stwierdziło, że w 36 miesiącu związku sytuacja emocjonalna między partnerami jest najbardziej napięta. Znacznie częściej dochodzi wtedy do konfliktów, a drobne nieporozumienia urastają do poważnych problemów.

Partnerzy najpierw przestają prawić sobie komplementy. O ile na początku związku mówili sobie słodkie słówka trzy razy w tygodniu, po trzech latach robią to, co najwyżej raz w tygodniu. W następnych latach, jeśli nadal są ze sobą, jest jeszcze gorzej. W czwartym i piątym roku partnerzy niemal całkowicie przestają obsypywać się komplementami. A w kolejnych latach nie wiedzą już, co to są komplementy. Spada też zainteresowanie seksem. Na początku związku 52 proc. zafascynowanych sobą kochanków utrzymywało kontakty seksualne trzy razy w tygodniu, ale po trzech latach z taką samą częstotliwością współżyło ze sobą jedynie 16 proc. partnerów.

Pierwszym poważnym objawem kryzysu w związku – poza wzajemnymi wymówkami – są krótkie rozstania. Pary najpierw „rozwodzą” się na weekend, a potem osobno spędzają wakacje. Jeśli nic się nie zmieni, po pewnym czasie rozstają się na dobre.

Brytyjczyków pytano też o to, co w życiu codziennym najbardziej zabija miłość. W ten sposób sporządzono listę 10 najpoważniejszych powodów do konfliktów i nieporozumień. Na pierwszych trzech miejscach wymieniono: otyłość, pieniądze i nienormowany lub zbyt długi czas pracy. Pozostałe przyczyny to: niedostateczna higiena osobista, konflikty w rodzinie, brak romantyczności, nadużywanie alkoholu, chrapanie i niedopasowany do partnera czas snu, niewłaściwa bielizna oraz brak higieny w łazience.

Polacy, jako przyczynę rozpadu małżeństw, najczęściej podają niedochowanie wierności, niezgodność charakterów, nadużywanie alkoholu przez partnera oraz nieporozumienia finansowe małżonków. Wśród czynników podtrzymujących trwałość małżeństwa Marta Styrc wymienia: stałą pracę małżonków, stabilizację materialną i dobry stan zdrowia. Trwalsze są jedynie małżeństwa zawierane w starszym wieku, kiedy decyzja o ślubie podejmowana jest bez przymusu i z dużą rozwagą. Rzadziej rozwodzą się również partnerzy lepiej wykształceni. Być może, dlatego – twierdzi Marta Styrc – że potrafią oni lepiej dobierać sobie partnerów. Łatwiej też się komunikują, wiedzą, jak radzić sobie z trudnościami i zdają sobie sprawę z konsekwencji rozwodu.

Głównie rozwodzą się młodsze stażem pary, które przeżyły ze sobą 5-9 lat. Stanowią one prawie jedną czwartą wszystkich rozwodzących się. Nieco rzadziej, ale niemal równie często, rozstają się małżeństwa, które mają za sobą 10-14 lat pożycia. Od wielu lat stanowiły one 20 proc. wszystkich rozwodników. W 2007 r. ich udział się nieco zmniejszył, ale nadal na 100 rozwodzących się par, 17 ma za sobą 10-14 lat stażu małżeńskiego. Jednocześnie stale rośnie liczba rozwodzących się małżeństw z długim, ponad dwudziestoletnim stażem. W ostatnich 10 latach ich odsetek zwiększył się z 14,9 proc. do prawie 25 proc. Skończyły się zatem czasy, gdy pary wieloletnie, po przekroczeniu pewnego progu stażu małżeńskiego, raczej już się nie rozwodziły. Dziś to właśnie one stanowią pokaźną grupę rozwodników.

Pozew o rozwód najczęściej składają kobiety, a jednym z głównych powodów jest zdrada małżonka. Najczęściej zdradzają mężczyźni po pięćdziesiątce, przeżywający tzw. kryzys wieku średniego. Co trzeci z nich przyznaje się do „skoku w bok”, a co dziesiąty zaliczył go w ostatnim roku. Pięćdziesięciolatkowie szukają często młodszej, bardziej atrakcyjnej partnerki od żony. Sądzą też, że nie mają innego wyboru, bo ich małżonki w menopauzie nie wykazują większych potrzeb seksualnych. Ale to tylko próba usprawiedliwienia swego postępowania, bo badania tego nie potwierdzają. Dla 40 proc. Polek po pięćdziesiątce seks jest równie ważny, jak w latach młodości. Połowa z nich uważa nawet, że nie ma wieku, w którym kontakty seksualne przestają je całkowicie interesować (34 proc. ankietowanych przyznaje, że w przypadku pań taką granicą jest dopiero 61 lat).

Mężczyźni są dłużej aktywni seksualnie niż kobiety. Wskazuje na to tzw. oczekiwana długość życia seksualnego SALE (sexually active life expectancy), jaką w 2010 r. na łamach „British Medical Journal” zaproponowali dr Stacy Tessler Lindau i Natalia Gavrilova z University of Chicago. Na podstawie badań 3 tys. osób w wieku 57-85 lat doszli do wniosku, że mężczyźni w wieku 55 lat mają przed sobą jeszcze przynajmniej 15 lat aktywności seksualnej. A jeśli dbają o zdrowie i nie cierpią na żadne poważniejsze choroby, mogą do tego doliczyć kolejne 5-7 lat dobrego seksu.

Mężczyzna ma zatem szansę korzystania z uroków życia seksualnego, co najmniej do 75. roku życia, a czasami nawet dłużej, gdyż w razie kłopotów z erekcją może sięgnąć po viagrę. Kobiety nie mają takiego komfortu. Przewidywana aktywność seksualna 55-latek nie przekracza 11 lat. Gdy cieszą się dobrym zdrowiem, mogą ją jeszcze przedłużyć o kolejne 3-6 lat. A jest wiele starszych pań, które nadal są zainteresowane seksem, ale nie mają już partnerów, z którymi mogłyby go uprawiać. Bo niestety, mężczyźni wciąż wcześniej umierają.

Zbigniew Wojtasiński

Rozdział 1.Poligamia i monogamiaMity o zdradzie i o tym, kto manipuluje seksem

Mit 1. Ludzie są z natury poligamiczni

„Małżeństwo jest jak monopol. Zabija konkurencję. Kto rozsądny zdecydowałby się z własnej woli robić zakupy w jednym tylko sklepie” – twierdzi David Friedman, autor książki „Ukryty ład. Ekonomia życia codziennego”. Faktycznie, jedynie 3 proc. ssaków łączy się w pary, by wychować potomstwo. U ludzi jest podobnie. Miłość wbrew pozorom niewiele zmieniła się od czasów epoki kamiennej i niewiele się też różni od zachowań innych ssaków. A monogamia, jak często się słyszy, to jedynie wytwór współczesnej cywilizacji.

Mężczyzna biologicznie nie jest zaprogramowany na monogamię. I to samo można powiedzieć o kobiecie, która chce znaleźć zarówno jak najlepszego reproduktora, jak też odpowiedniego opiekuna zapewniającego bezpieczeństwo i wychowanie dzieci. Nie zawsze musi to być jedna i ta sama osoba. Tak jest w różnych regionach i kulturach. Poliginia jest dopuszczalna w 84 proc. społeczeństw. Wprawdzie tylko co dziesiąty mężczyzna ma jednocześnie dwie lub trzy żony. Inni są nastawieni na zdrady. A jeśli są tacy, którzy nie zdradzają, to uprawiają oni z kolei tzw. seryjną monogamię – co jakiś czas zrywają z partnerką i tworzą nowy związek.

Biolodzy twierdzą, że jest to pokłosie życia plemiennego. W społeczeństwach myśliwych miłość zwykle wygasała, gdy malcy byli odstawiani od piersi, a rodzice nie musieli już tak troskliwie się nimi zajmować. Do rozwodów dochodzi głównie w bogatszych społeczeństwach, gdy ludzie mają środki na rozwody i bez większych kłopotów mogą prowadzić samodzielne życie. Silną pokusą jest przygodny seks, który może się przerodzić w dłuższy związek. Później znowu romans lub kolejny związek i tak dalej.

Niektórzy badacze twierdzą, że nie ma poligamii, bo sporadyczna i ukradkowa zdrada wcale nie podważa istnienia monogamii (jednożeństwa). „Wierność nie jest wcale sprawą kluczową” – piszą w książce „The Evolution of Monogamy” James Wittenberger, zoolog z University of Washington w Seattle, oraz Ronald Tilson z University of California. Również socjobiolodzy mówią o „monogamii ze skłonnością do zdrady”. Antropolodzy twierdzą, że w grupach zbieracko-łowieckich tylko 15 proc. mężczyzn posiadało więcej niż jedną żonę. Jednożeństwo było też normą w starożytnych cywilizacjach Bliskiego Wschodu. Jedynie bogaty mężczyzna miał więcej żon, ale w całej ówczesnej społeczności monogamia była zasadą, a nie wyjątkiem.

W Starym Testamencie nawet porzucenie kobiety z powodu bezpłodności było uznawane za niewłaściwe, choć było dopuszczane już w starożytnym Egipcie. Kodeks Hammurabiego w takiej sytuacji przyzwalał na posiadanie jednej konkubiny, która nie miała praw równych żonie, a jeśli i ona była niepłodna, można było mieć więcej niż jedną konkubinę. Abraham początkowo miał tylko jedną żonę, dopiero z powodu jej niepłodności poślubił niewolnicę Hagar. Inni patriarchowie, tacy jak Nahor i Elifaz mieli jedną żonę i jedną konkubinę. Jakub poślubił dwie siostry Leę i Rachelę, z kolei Ezaw miał trzy żony.

W starożytnych Atenach prostytutki ani nawet hetery i tzw. córy Koryntu (kurtyzany o wysokiej pozycji społecznej będące też konkubinami) nie miały praw obywatelskich. Ich potomstwo nie mogło uzyskać praw obywatelskich, nawet, gdy ojciec był obywatelem i chciał je oficjalnie uznać. Monogamia i instytucja rodziny zaczęły upadać w starożytnym Rzymie, ale w 18-17 r. p.n.e. Juliusz Cezar wprowadził drakońskie prawo broniące małżeństwa Lex Julia de maritandis ordinibus (Prawo Juliusza o stanie małżeńskim) oraz Lex Julia de adulteriis et de pudicitia (Prawo Juliusza o cudzołóstwie i wstydliwości). Na ich podstawie osoby, które dopuściły się zdrady małżeńskiej, mogły zostać zesłane na dwie wyspy na Morzu Śródziemnym. Prawo to złagodzono w 9 r. n.e. Wraz z nastaniem chrześcijaństwa wprowadzono sakrament małżeństwa, który miał cementować jednożeństwo. Ale czy to znaczy, że prawem, religią i obyczajami jedynie wymuszono monogamię, by ograniczyć poligamię i rozwiązłość?

Nieżyjący już prof. Kazimierz Imieliński, seksuolog, uważał, że popęd seksualny człowieka nie jest ani monogamiczny, ani poligamiczny. Jest raczej naprzemiennie i jednym, i drugim. Każdy z nas jest zatem polimonogamistą, z przewagą jednego lub drugiego, choć niektórzy mogą być przez całe życie mono- lub poligamistami. To, co przeważa u poszczególnych osób, zależy od ich sytuacji życiowej, np. od tego, jakie mają możliwości zaspokajania w związku potrzeb seksualnych.

„Gdy kochamy, nasze myśli i uczucia ukierunkowane są na ukochaną osobę – wtedy przejawiamy tendencję monogamiczną. Kiedy uczucie miłości słabnie, przybierają na sile tendencje poligamiczne. Pojawia się skłonność do erotyczne go zainteresowania się nowym partnerem. Bywa ona zwykle hamowana poczuciem obowiązku, żywionym wobec partnera uczuciem przyjaźni i lojalnością, chęcią oszczędzenia mu zmartwień, posiadaniem wspólnych dzieci itp. Dochowanie wierności w tym okresie nie jest już automatyczne, lecz następuje na drodze świadomego wysiłku, samoopanowania” – pisze Renata Kaczyńska-Maciejowska, psycholog społeczny i pedagog na łamach „Style i Charaktery” (2/2008).

Przekonują o tym badania, jakie przeprowadził prof. Gian Gonzaga, psycholog University of California w Los Angeles. Uczestniczyło w nich 60 par studentów, którzy byli ze sobą co najmniej trzy lata. Podzielono je na trzy grupy. Każdej pokazano te same zdjęcia bardzo atrakcyjnych osób płci przeciwnej. Później wszyscy mieli opisać to, co im zadano, ale w tym czasie nie wolno im było myśleć o osobach prezentowanych na zdjęciach. Gdyby jednak tak się stało, musieli to odnotować. W jednej grupie były pary, które miały opisać te chwile, kiedy czuli się najbardziej zakochani. Druga miała opisać najbardziej udany w ich związku seks, a trzecia odnotowywała jedynie to, co przyszło im do głowy.

Co z tego wynikło? Osoby, które miały skupić się na uczuciach, trzy razy rzadziej myślały o prezentowanych na zdjęciach postaciach niż te, które skupiały się na miłosnych igraszkach. Najgorzej wypadli ci, którzy nie myśleli o uczuciu w związku ani o najbardziej namiętnym seksie z partnerem. Te osoby nie mogły się opędzić od myśli o ponętnych osobach na zdjęciach. Przychodziły im one do głowy sześć razy częściej niż tym parom, które skupiały się na swych uczuciach. Jaki z tego wniosek? „Ludzie zakochani nie interesują się innymi osobami” – twierdzi prof. Gian Gonzaga. Jego zdaniem, recepta na pozostanie wiernym partnerowi jest prosta: wystarczy naprawdę go kochać. Osoby mocno zaangażowane w związek i czerpiące z niego dużo satysfakcji nie myślą o innym związku. Są też mniej podatne na uroki innych, atrakcyjnych osób płci przeciwnej.

Mit 2. Mężczyźni we krwi mają skłonność do zdrady

Król Szwecji, Karol XVI Gustaw, miał być jednym z tych mężczyzn, którzy nie zdradzają. Wydawało się, że nie ulega on erotycznym pokusom ani kobietom, które do władców czują szczególną słabość. Takie przynajmniej było dość powszechne przekonanie w Szwecji. Aż ten chwalebny wizerunek wiernego męża królowej Sylwii i statecznego ojca trójki dzieci mocno nadszarpnęła książka „Karol XVI Gustaw – monarcha wbrew woli”. To pierwsza nieuzgodniona ze szwedzkim dworem królewskim biografii króla Szwecji, jaka ukazała się pod koniec 2010 r. I mocno krytyczna wobec szwedzkiego władcy.

Autorzy książki Thomas Sjöberg, Deanne Rauscher i Tove Meyer twierdzą, że król w latach 90. utrzymywał kochankę Camillę Henemark, szwedzką piosenkarkę nigeryjskiego pochodzenia z popularnej grupy muzycznej Army of Lovers. I z tym opinia publiczna w Szwecji mogłaby się pogodzić, tym bardziej, że o Szwedach można powiedzieć różne rzeczy, ale nie to, że są pruderyjni. Ale autorzy książki mają jeszcze cięższe zarzuty. Przekonują, że dotarli do świadków, którzy potwierdzają, że król korzystał również z usług prostytutek. A na dodatek mijał się z prawem. Wraz z kolegami regularnie bywał w nielegalnym nocnym klubie Club Power, prowadzonym przez Mille Markovica, związanego z przemysłem pornograficznym byłego serbskiego boksera.

Gdy wybuchł skandal, klub już nie istniał, ale wcześniej miał być miejscem spotkań zarówno króla Gustawa, jak i trzech innych prominentnych mężczyzn w średnim wieku, którzy dla żartu nazwali się „Poniedziałkową Kliką”. Najczęściej spotykali się właśnie w poniedziałek. Poza szwedzkim monarchą tworzyli ją: jakiś szwedzki hrabia, przedstawiciel jednej z najbogatszych rodzin w Szwecji oraz pewien potentat rynku nieruchomości. Początkowo „Klikę” zabawiały podobno młode kobiety liczące na zdobycie przychylności dworu. Dopiero później zastąpiły je prostytutki, które za swoje usługi brały pieniądze. Dysponowali „złotymi kluczami”, dzięki którym niezauważeni wchodzili do pomieszczeń na tyłach klubu, gdzie korzystali z towarzystwa kobiet.

Markowic, znany w sztokholmskim światku przestępczym, jako „Torpeda”, nie poprzestał na oskarżeniach. Twierdził, że dysponował nagraniami, na których widać, jak król Karol XVI Gustaw wraz z „Poniedziałkową Kliką” świetnie się bawi w towarzystwie skąpo ubranych dziewczyn. Nic z tych ekscesów nie przeniknęło do opinii publicznej, gdyż Karol XVI Gustaw podobno zmuszał służby bezpieczeństwa do zacierania za sobą śladów. Król nie zaprzeczał. Twierdził jedynie, że wszystko to wydarzyło się dawno temu. A od tego czasu jest już wiernym mężem królowej Sylwii.

Król Gustaw okazał się typowo męskim samcem, który nie stroni od towarzystwa pięknych młodych kobiet. Biolodzy ewolucyjni twierdzą, że męska zdrada jest uwarunkowana genetycznie. Od zarania dziejów dążyli oni do tego, by mieć jak najwięcej partnerek. Zwolennikiem tego poglądu był Alfred Kinsey. W książce „Sexual Behavior In the Human Male” (Zachowania seksualne mężczyzn), twierdził, że „mężczyźni zadawaliby się z licznymi partnerkami przez całe życie, gdyby im tylko społeczeństwo na to zezwoliło”. Na potwierdzenie tych poglądów przytacza się dane, że w 16 proc. z 853 zbadanych przez antropologów kultur, obowiązuje monogamia, zmuszająca mężczyzn do posiadania tylko jednej żony. W pozostałych dominuje poliginia, czyli małżeństwo jednego mężczyzny z wieloma kobietami.

Mężczyznę, a przynajmniej niektórych z nich, dość łatwo jest uwieść. Potwierdziła to prowokacja, jaką przeprowadzili Russell Clark i Elaine Hatfield, psychologowie University of Hawaii w Manoa. Posłużyli się atrakcyjną kobietą, która na terenie kampusu uniwersyteckiego zmysłowo szeptała do ucha młodym mężczyznom: „Czy chcesz się ze mną przespać tej nocy?”. Aż 75 proc. zagadniętych w ten sposób studentów było gotowych na tak zaproponowany przygodny seks. Podobną próbę przeprowadzono również wśród kobiet. Tym razem prowokatorem był przystojny mężczyzna, ale wiele nie wskórał. Tylko 6 proc. zagadniętych kobiet zgodziło się pójść z nim do mieszkania, przy czym żadna z nich nie obiecała wprost seksu.

Wygląda na to, że mężczyźni zdradę mają we krwi. Hasse Walum, biolog z Karolinska Institutet w Sztokholmie, w 2008 r. wykrył nawet „gen zdrady”. Przebadał w tym celu 552 pary bliźniaków, by sprawdzić, jak funkcjonuje fragment DNA kodujący wydzielanie w mózgu wazopresyny, nazywanej hormonem wierności. Z wcześniejszych eksperymentów na gryzoniach była wiadomo, że im jest go więcej, tym większa jest skłonność męskich osobników do łączenia się w stałe pary. Przykładem dozgonnej wierności jest nornik preriowy. Gdy spotkają się przedstawiciele tego gatunku, bez opamiętania kopulują ze sobą od 24 do 36 godzin, po czym wytwarza się między nimi tak silna więź, że pozostają ze sobą do końca życia. Nawet wtedy, gdy jeden z nich zginie, drugi do końca życia nie wchodzi już w nowy związek.

Z badań szwedzkiego biologa wynika, że wazopresyna wpływa też na zachowania ludzi, choć nie w tak dużym stopniu, jak u gryzoni. Nawet niewielka mutacja w kodującym hormon wierności odcinku DNA powodowała, że dotknięci nią mężczyźni rzadziej się żenili, a jeśli już z kimś się związali, to nie byli zbyt wiernymi partnerami. W ich związkach częściej dochodziło do konfliktów, a ich żony (lub partnerki) nie były zbyt szczęśliwe. O ile wśród mężczyzn z prawidłowym genem wazopresyny tylko w 15 proc. związków dochodziło w ostatnim roku do kryzysu, to u partnerów z tym samym, ale w obu kopiach zmutowanym fragmentem DNA, zdarzał się on dwukrotnie częściej.

Do podobnych wniosków skłaniają badania, jakie przeprowadził Justin R.Garcia, biolog Binghamton University. Uczony wśród 181 dorosłych zbadał gen DRD4, receptor neuroprzekaźnika mózgu dopaminy, który również w znacznym stopniu wpływa na zachowania seksualne (odpowiada m.in. za odczuwanie przyjemności oraz skłonność do używek i poszukiwanie nowych doznań). Osoby z wariantem tego genu oznaczonym symbolem 7R+ wykazywały znacznie większą skłonnością do niewierności i rozwiązłości, niż osoby bez tej wariacji. Ujawniły to badania ankietowe, w których sondowano zachowania seksualne badanych ludzi. Do niewierności przyznało się aż 50 proc. osób z wariacją 7R+ genu DRD4, ponad dwukrotnie częściej niż osoby bez tej odmiany. Co ciekawe, u obu płci ta odmiana genu występuje jednakowo często – u 23 proc. kobiet i 26 proc. mężczyzn.

Z badań tych nie wynika jednak, że mężczyźni z natury są poligamiczni. Na ich podstawie można jedynie stwierdzić, że niektóre osoby z „genami zdrady” mogą być nieco bardziej predysponowane do promiskuityzmu. Same geny nie skłaniają do niewierności, bo motywacje ludzi są znacznie bardziej skomplikowane. Nie są uwarunkowane jedynie genami. Nawet przyzwolenie dla poliginii nie skutkuje od razu zawieraniem przez mężczyzn związków z wieloma kobietami. Helen Fisher, amerykańska antropolog, twierdzi, że we wspólnotach, które ją akceptują, zaledwie 5-10 proc. mężczyzn faktycznie współżyje z wieloma partnerkami. Nie ma, zatem mężczyzn, którzy mają zdradę we krwi, a jeśli są, to jest ich niewielu.

Od czego zatem zależy skłonność do zdrady? Dennis Friedman, członek Royal College of Psychiatrists, twierdzi w książce „An Unsolicited Child”, że częściej wykazują ją mężczyźni, którzy w dzieciństwie byli pod opieką niani. To dość zaskakujące stwierdzenie, ale emerytowany brytyjski psychiatra uzasadnia je tym, że chłopcy wychowani przez opiekunkę od dzieciństwa mają do czynienia z dwoma kobietami. Na dodatek przyzwyczajeni są do tego, że każda z nich spełnia inne potrzeby. Matka jest w ich życiu osobą najważniejszą, szanują ją i podziwiają. Natomiast niania zajmuje się nimi na co dzień, karmi ich i spełnia potrzeby fizyczne. Takie podwójne wychowanie przez dwie kobiety, może się odbić na ich psychice, gdyż po dorośnięciu mogą oni instynktownie szukać drugiej partnerki. Jedną z nich może być ta, która spełnia jedynie ich potrzeby seksualne, bo żona jest na co dzień. Poza tym żona staje się „matką” w małżeństwie, bo zajmuje się domem i dziećmi, podobnie jak ich matka w dzieciństwie. Nie bez znaczenia jest też to, że opiekunki mogą się zmieniać, co jeszcze bardziej utwierdza mężczyznę w przekonaniu, że kobiety mogą być „wymienne”.

W dzieciństwie nianię miał król Szwecji Karol XVI Gustaw, podobnie jak wielu innych potomków rodziny królewskiej. Przykładem jest książę Karol, syn Elżbiety II i księcia Filipa. Brytyjki następca tronu jedynie z rozsądku, a być może nawet z konieczności ożenił się z Dianą Spencer (podobno zmusił go do tego książę Filip, gdy rodzina królewska uznała Dianę za idealną kandydatkę na książęcą małżonkę). Od dawna zaprzyjaźniony był z Camillę Parker Bowles, z którą ożenił się w 2005 r., po tragicznej śmierci księżnej Diany. Ale czy potrzebna była mu „druga kobieta”, bo był wychowywany przez dwie kobiety?

Linda Blair, psycholog dziecięcy, autorka książki „The Happy Child”, twierdzi, że ważna jest nie tyle niania, co status materialny rodziny, w której wychowywał się mężczyzna. Jej zdaniem, ci z nich, którzy mieli opiekunkę, dorastali w bardzo dobrych warunkach finansowych, a ludziom bogatszym, jak wiadomo, łatwiej jest romansować. Choćby dlatego, że bez trudu mogą wynająć pokój w hotelu. A jeśli trzeba, mogą wynająć lub kupić całe mieszkanie, by wykorzystać je, jako garsonierę.

Nie ulega wątpliwości, że o skłonnościach do zdrady poza genami i kulturą decydują też wychowanie i warunki rodzinne, w jakich dorastają mężczyźni. Kenneth Levy i Kristen Kelly, psychologowie Pennsylvania State University, zwracają uwagę, że w zależności od relacji z rodzicami inaczej postrzegają oni tzw. zdradę emocjonalną i seksualną. Przyjmuje się, że mężczyźni z reguły bardziej zazdrośni są o niewierność seksualną, bo instynktownie obawiają się, że mogą wychowywać nie swoje potomstwo. Tu znowu kłania się biologia, ale jest to kolejne zbyt duże uproszczenie. Jest wielu mężczyzn, którzy są przede wszystkim zazdrośni o zdradę emocjonalną (a najczęściej o jedno i drugie). Amerykańscy psychologowie twierdzą, że są to głównie ci partnerzy, którzy w związku bardziej cenią sobie więź emocjonalną. Z ich badań, opublikowanych w lutym 2010 r. na łamach „Psychological Science”, wynika, że wśród tych mężczyzn aż 77 proc. bardziej obawia się zdrady emocjonalnej. A tak się składa, że na ogół dorastali oni w bliskich relacjach emocjonalnych ze swymi rodzicami. O zdradę seksualną bardziej zazdrośni są natomiast mężczyźni, którzy nie mieli silnych więzi z rodzicami, a w związku są raczej zdystansowani wobec żony lub partnerki i sami wykazują większą skłonność do zdrady.

Mężczyźni przeważnie zdradzają z dwóch powodów – twierdzi Renata Kaczyńska-Maciejowska, psycholog społeczny i pedagog. „Po pierwsze, wówczas, gdy uważają swe małżeństwo za monotonne i nudne. Zaś żonę za niechętną igraszkom miłosnym i traktują seks jak uciążliwy małżeński obowiązek. A po drugie, właśnie wtedy, kiedy czują się prowokowani przez kobietę, są pod wpływem alkoholu albo, gdy flirt posunął się za daleko i wycofanie się byłoby „niemęskie”. Najczęściej uznają, że są to przygody, które nie mają najmniejszego wpływu na związek z żoną – pod warunkiem, że ona się o nich nie dowie. Dlatego starają się bezwzględnie zadbać o dyskrecję, uważając, że żony tego nie zrozumieją i będą niepotrzebnie cierpiały, a oni potrzebują takich przygód. (…) Ta trzecia, dostarcza silnych wrażeń właśnie dlatego, że jest obca. Wprowadza innowacje, wzbogacając ars amandi mężczyzny, z czego… najbardziej korzysta żona. Co więcej, kontakt z inną kobietą uświadamia mężczyźnie, jak silna i niepowtarzalna więź istnieje pomiędzy nim i żoną" – dowodzi na łamach „Style i Charaktery” (2/2008).

Z tym poglądem zgadza się prof. Zbigniew Lew-Starowicz. W jego ocenie nuda jest przyczyną prawie połowy zdrad. Twierdzi tylko, że niekoniecznie jest to nuda wynikająca z monotonii i rutyny współżycia w związku. „Częściej jest to poczucie nudnego życia, codzienności, obowiązków. Zdrada pełni rolę rozrywki, dziania się czegoś ciekawego, ucieczki od nudy. Dostarcza bodźców. Dzięki niej życie staje się bardziej barwne i ciekawe, pełne adrenaliny. Sprzyja odgrywaniu kilku ról jednocześnie: wiernego partnera w stałym związku, kochanka, aktora w gronie wspólnych przyjaciół związku, zacieracza śladów, podwójnej osobowości” – pisze profesor na łamach tygodnika „Wprost”. Z czasem nudny staje się też romans nawiązany z powodu nudy. Między kochankami narastają wtedy konflikty, zupełnie, jak w małżeństwie. I tak koło się zamyka. Jeśli kochanka nie zajdzie w ciążę, to pół biedy. Mężczyźni zdradzający z powodu nudy na ogół nie porzucają swych żon. Postawieni przed ultimatum, żona czy kochanka, wybierają raczej żonę i wycofują się z romansu.

Powinny o tym pamiętać kobiety, których mężowie (lub partnerzy) są zależni od nich finansowo. Wbrew pozorom, nie są potulni i wpatrzeni w swą jedyną żywicielkę. Z badań Christin Munsch z Cornell University w Ithaca (stan Nowy Jork) wynika, że jest odwrotnie: mężczyźni na utrzymaniu częściej zdradzają niż ci, którzy zarabiają podobnie, jak ich partnerka. Uczona przeprowadziła badania w grupie osób w wieku 18-28 lat, które od ponad roku były w związku małżeńskim lub mieszkały razem z partnerem. Okazało się, że mężczyźni finansowo podczepieni pod kobiety, aż pięć razy częściej dopuszczali się zdrady niż ci, którzy wnosili do domowego budżetu porównywalną kwotę.

Być może niektórzy z nich byli znudzeni taką sytuacją, ale autorka badań, jako bardziej prawdopodobną przyczynę, podaje zagrożenie dla swojej męskości, mocno wciąż kojarzonej z tradycyjnym wizerunkiem „żywiciela rodziny”. Być może niektórzy z nich chcą sobie to zrekompensować zdradą. Częściej niewierni są również mężczyźni, którzy zarabiają znacznie więcej niż ich partnerki. Ale w tym przypadku może to wynikać z tego, że mają pracę stwarzającą więcej okazji do zdrad, z powodu dłuższych godzin pracy, podróży służbowych i wyższej pensji ułatwiającej zatajenie niewierności.

Dr Satoshi Kanazawa z London School of Economics and Political Science twierdzi, że rzadziej zdradzają inteligentni mężczyźni. Badania przeprowadził na podstawie testów IQ i kwestionariusza. Wynikło z tego, że im wyższy iloraz inteligencji, tym mężczyzna wierniejszy, bardziej ceniący monogamię i wyłączność seksualną. „Inteligentni mężczyźni są w stanie pozbyć się ewolucyjnego bagażu własnego gatunku, jakim jest skłonność do zdrady, i przyjąć nowe zachowania we współczesnym świecie” – twierdzi Kanazawa. Gian Gonzaga, psycholog University of California w Los Angeles, podpowiada prosty sposób na pozostanie wiernym swojej partnerce – wystarcza ją naprawdę kochać, gdyż ludzie zakochani nie interesują się innymi. Choć sporo w tym przesady, nie ma wątpliwości, że im mężczyzna bardziej zaangażowany jest w swój związek, tym mniej pociągające wydają się mu inne kobiety, które mogą zagrażać utrzymaniu przyrzekanej wierności.

Mit 3. Kobiety obawiają się głównie zdrady emocjonalnej, a mężczyźni najboleśniej przeżywają zdradę seksualną

Kiedy Tiger Woods, jeden z najbardziej znanych na świecie sportowców, został ranny w wypadku samochodowym na Florydzie, wydawało się, że jest to kolejna kolizja, jaka przytrafia się również gwiazdom. Szybko jednak wyszło na jaw, że jeśli był to wypadek, to nie tyle drogowy, co raczej małżeński. Przyczyną była oczywiście zdrada. Jego żona, 29-letnia wówczas Szwedka Elin Nordegren, wpadła w szał, gdy golfista wrócił do domu na Florydzie. Zawsze był witany czułym pocałunkiem i uściskiem, ale tym razem było inaczej. Elin nie miała już wątpliwości, że mąż ją zdradza. Ze złością rzuciła się na Woodsa, drapiąc go po twarzy. Ten podobno ratował się ucieczką z domu i wsiadł do samochodu, ale Elin nie dała za wygraną. Pobiegła za nim z kijem golfowym w ręku, wzięła duży zamach i wybiła szybę w Cadillacu. Woods był tak zaskoczony, że prawdopodobnie przypadkiem nacisnął dźwignię zmiany biegów i zanim zdążył zareagować, jego samochód ruszył, ponieważ silnik był już uruchomiony. Po drodze ściął hydrant i uderzył w drzewo.

Nie wiadomo, ile kochanek miał Tiger Woods, gdy odkryła to jego żona. Prasa brukowa podejrzewała, że było ich, co najmniej kilkanaście, co stawia go wśród jednego z najbardziej niewiernych małżonków. Były to kelnerki, menedżerka nocnego klubu Rachel Uchitel (nazwana „kochanką Tigera nr 1”), a także modelki, hostessy, a nawet gwiazdy porno, takie jak Holly Sampson i Joslyn James. Mindy Lawton, kolejna jego rzekoma kochanka, nazwała go „seksualnym potworem”. Twierdziła, że najbardziej podniecało go ciągnięcie kobiety za włosy i dawanie jej klapsów. Prasa brukowa, jak „National Enquirer”, twierdziła, że wszystkim kochankom obiecywał to samo: że odejdzie od swojej żony.

Tiger Woods uderzył w najbardziej cenione przez kobiety wartości. Z badań Laboratorium Psychologii Ewolucyjnej Davida Bussa wynika, że wierność seksualna jest drugą najważniejszą dla nich cechą, jaką powinien się legitymować stały partner. Na pierwszym miejscu jest uczciwość, ściśle związana z wiernością. Słynny golfista swym postępowaniem złamał, a raczej pogwałcił, zarówno jedną, jak i drugą zasadę. Elin Nordegren trudno było zatem uwierzyć w jego dobrą wolę, gdy na swojej stronie internetowej napisał, że przeprasza swą rodzinę za błędy, które popełnił. Elin wyprowadziła się z ich wspólnego domu pod Orlando i kupiła wartą 2,5 mln dol. willę na jednej z licznych wysp pod Sztokholmem. Rozwiodła się 24 sierpnia 2010 r. Tak skończyło się ich małżeństwo, podobnie jak wiele innych dotkniętych zdradą. Większość małżeństw rozpada się właśnie z powodu niewierności. A kobiety decydują się na rozwód z tego powodu dwukrotnie częściej niż mężczyźni.

To nieprawda, że kobiety potrafią wybaczyć mężczyźnie zdradę seksualną. Sądzono, że najbardziej nie tolerują niewierności emocjonalnej, polegającej choćby na tym, że ich partner poświęca czas i uwagę innej kobiecie. Tłumaczono to tym, że kobietom zależy przede wszystkim na utrzymaniu związku i zapewnianiu jak najlepszych warunków do wychowania dzieci (ale akurat o to Elin Nordegren nie musiała się martwić). Gdyby kobiety miały zrywać po każdej zdradzie seksualnej, to nie byłyby w stanie zachować żadnego związku, bo mężczyznom zależy na tym, by zapewnić sobie różnorodność seksualną, a przy okazji przekazać swoje geny. Tak przynajmniej twierdzą psycholodzy ewolucyjni. Uważają oni, że mężczyźni lubią romansować z tego samego powodu, ale na ogół nie angażują się emocjonalnie. Jednocześnie na pierwszym miejscu stawiają wierność seksualną swych partnerek z obawy przed możliwością wychowania potomstwa, które do nich nie należy. Dla kobiety to dość bezpieczna sytuacja, bo z badań wynika, że tylko co trzeci partner, który decyduje się na skok w bok, zakochuje się w kochance. Ale co trzeci, to wcale nie tak mało. Zresztą, cała hipoteza o tym, że kobiety i mężczyźni inaczej postrzegają zdradę, jest raczej wątpliwa.

Dr Christine R. Harris z Center for Brain and Cognition University of California w San Diego, twierdzi, że jeśli chodzi o niewierność, to obie płcie wcale nie różnią się tak bardzo między sobą. Kobiety nie tolerują zarówno zdrady emocjonalnej, jak i seksualnej, ale tak samo jest z mężczyznami. Ich zainteresowanie nie ogranicza się tylko do tego, by partner ki były im wierne seksualnie. Tak, jak kobiety, są zazdrośni również o wszelkie oznaki sympatii, jaką mogłaby obdarzać ich ukochana innego mężczyznę. Dr Harris twierdzi, że błąd wcześniejszych badań w tym zakresie wynika z tego, że ankietowane osoby pytano jedynie o zdradę hipotetyczną. Wtedy odpowiedź może być inna. Kiedy uczona zapytała około 200 osób hetero- i homoseksualnych, jak sami zareagowaliby na niewierność partnera lub partnerki, obie płcie zgodnie odpowiadały, że jednakowo dotknęłaby ich zarówno zdrada seksualna, jak i emocjonalna. I to jest bardziej zgodne z intuicją.

Mężczyźni mają zresztą większe powody do obaw niż kobiety. Z badań wynika, że pośród tych kobiet, które miały romans, aż 79 proc. angażuje się emocjonalnie. Znacznie zatem częściej niż mężczyźni. A zaangażowanie emocjonalne, to pierwszy krok nie tylko do zdrady, ale i rozstania. Kobieta może się zdecydować na romans, gdy jest oczarowana obcym mężczyzną, ale także po to, by w ramionach innego potwierdzić swą atrakcyjność i poprawić swe samopoczucie. „Czułam, że on sypia z innymi. Musiałam zrobić to samo, żeby nie cierpieć. Robiłam to nie tylko po to, żeby mu dorównać (nie zostać w tyle), ale także po to, żeby poradzić sobie z brakiem pewności siebie. Skoro czułam, że mu się nie podobam albo, że on chce czegoś innego, potrzebowałam seksu z innym mężczyzną, żeby sobie udowodnić, że nadal jestem atrakcyjna i godna pożądania” – zwierza się 19-latka na łamach książki „Dlaczego kobiety uprawiają seks”.

Zazdrość może być różnie postrzegana w zależności od uwarunkowań kulturowych. Najbardziej zazdrośni są Brazylijczycy, a najmniej Japończycy – wykazały badania Gary'ego Brase'a z University of Sunderland w Wielkiej Brytanii. Szwedki okazały się być najbardziej zazdrosne o zdradę seksualną. Amerykanie tolerują obejmowanie i przytulanie się do innej osoby, ale Węgrzy niechętnie na to patrzą. Holendrzy nie reagują, gdy ich ukochana osoba tańczy z kimś innym, przytula się do niego, a nawet całuje się. Słowacy zgadzają się na fantazje seksualne partnera i pocałunki, ale nie tolerują flirtowania. W Rosji i na Ukrainie nawet taniec ukochanej osoby z kimś obcym wzbudza niepokój.

Elaine Hatfield twierdzi, że zazdrość w znacznym stopniu zależy od sytuacji bytowej. Uczona ilustruje to na przykładzie dwóch całkowicie odmiennych kultur, żyjących w skrajnie różnych warunkach – Eskimosów Ammassalik oraz indyjskiego plemienia Toda. Eskimosi muszą wytworzyć wszystko, co niezbędne do przetrwania i dlatego są potwornie zazdrośni. Wszelka zdrada może zachwiać szansę ich przetrwania. Członkowie Toda żyją w obrębie klanów, w których nie ma własności prywatnej. I nie ma zazdrości. Wszystko jest tam wspólne, nawet kobiety. Gdy młode dziewczyny wychodzą za mąż, należą nie tylko do swego małżonka, ale również do wszystkich jego braci (jest to tzw. poliandria braterska). Świeżo upieczony małżonek może w zamian liczyć na to, że wkrótce ożenią się również jego bracia i będzie wtedy więcej wspólnych kobiet. Nie troszczą się o to, do kogo mogą należeć ich dzieci.

Podobnie zachowują się małpy bonobo, tzw. szympansy karłowate, które od najmłodszych lat uprawiają wolną miłość i nie są wobec siebie agresywne. Samce witają się, dotykając swych penisów, a samice ocierają się łechtaczkami. Służy to łagodzeniu napięć w stadzie, gdyż nigdy wśród nich nie zdarzają się zabójstwa ani dzieciobójstwa. Zupełnie inaczej zachowują się szympansy zwyczajne, wśród których obowiązuje hierarchia w stadzie, a zabójstwa są na porządku dziennym. Co ciekawe, u bonobo rządzą koalicje samic, szympansami zwyczajnymi rządzą samce.

Ewolucja odgrywa w zazdrości znacznie mniejszą rolę niż sądzono. Kenneth Levy i Kristen Kelly, psychologowie z Pennsylvania State University twierdzą, że w krajach zachodnich jesteśmy zazdrośni w zależności od tego, jaki mamy stosunek do własnego związku. Uczeni przebadali w tym celu 411 osób obojga płci. Doszli do wniosku, że jeśli najbardziej cenimy sobie bliskość, to jesteśmy bardziej zazdrośni o zdradę emocjonalną. Z kolei osoby ceniące sobie w związku pewną niezależność, boleśniej przeżywają zdradę seksualną. Tacy ludzie pewnie częściej flirtują i nie przejmują się zalotami, przynajmniej własnymi. Dla osób wrażliwych wszelkie oznaki sympatii mogą być niepokojącym sygnałem.

Zazdrość ma uwarunkowania osobowościowe. Prof. David Buss twierdzi, że mniej podejrzliwe są osoby zrównoważone, ugodowe i chętne do współpracy. Większą skłonność do zazdrości wykazują natomiast osoby neurotyczne i niestabilne emocjonalnie, które są lękliwe, łatwo wpadają w złość i w depresję. Tacy ludzie często nadinterpretują słowa, gesty i zachowania, na dodatek reagują nieadekwatnie do zaistniałej sytuacji. Są też na najlepszej drodze do zatrucia życia drugiej osobie i doprowadzenia do rozpadu związku. Prof. Buss jako przykład podaje swą poprzednią partnerkę. „Sądziła, że lgną do mnie wszystkie studentki. Przychodziła do mojego gabinetu tylko po to, by mnie śledzić” – twierdzi prof. Buss.

Zazdrość jest wielowymiarowa. W znacznym stopniu zależy też od sytuacji danej osoby w związku. Częściej zazdrośni są partnerzy, którzy nie czują się w nim pewnie albo wydaje się im, że są mniej ważni dla ukochanej osoby niż dawniej. Mężczyzna, który sądzi, że jest mniej atrakcyjny od swojej wybranki, może się obawiać, że jeśli ją utraci, nie znajdzie nikogo równie pociągającego. Zazdrość jest wtedy objawem lęku przed utratą partnera i poczucia bezpieczeństwa. Może stać się równią pochyłą, po której zazdrośnik będzie się staczał. W jego głowie coraz częściej powstają fałszywe podejrzenia, przywidzenia, złudzenia i obsesje. Bo „zazdrość żywi się wątpliwościami” – ostrzegał François de la Rochefoucauld w XVIII w. Jeśli trafi na osobę neurotyczną i zakompleksioną, na dodatek niemającą poczucia bezpieczeństwa w związku, nieszczęście murowane.

Zazdrość częściej jest destrukcyjna niż cementująca związek. Wprawdzie perskie przysłowie mówi, że „gdzie nie ma zazdrości, trudno szukać miłości”, ale bardziej przekonujące jest twierdzenie św. Pawła w Liście do Koryntian, że „miłość nie zazdrości”, co nowożeńcy często powtarzają na ślubnym kobiercu. I słusznie. Zazdrość, jeśli jest korzystna, to raczej na początku znajomości, gdy partnerzy, nim w pełni się zaangażują w związek, sprawdzają, jakim uczuciem darzy ich partner. Celują w tym szczególnie kobiety, które prawie dwukrotnie częściej niż mężczyźni przyznają, że rozmyślnie wzbudzają zazdrość u partnera. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy podejrzewają, że jest on mniej zaangażowany emocjonalnie. W takiej sytuacji odrobina zazdrości i niepewności może zwiększyć wzajemne pożądanie i satysfakcję seksualną – twierdzi Esther Perel, autorka książki „Inteligencja erotyczna”. Ale jest to niebezpieczna gra. Może doprowadzić do rozpadu związku albo do powstania patologicznej zazdrości, jeśli podejrzliwość narasta, zazdrosna osoba całą swą energię kieruje na partnera i od niego uzależnia poczucie własnej wartości.

„Strzeż się zazdrości, Zielonookiej Bestii, która żre swe ofiary i drwi z nich zarazem. Szczęśliwy rogacz, co świadom swych rogów wygnał przynajmniej z serca krzywdzicielkę. Lecz, ile musi znieść chwil potępieńczych, kto wątpi, ale wielbi, podejrzewa, ale podziwia; kona, ale kocha” – ostrzegał William Szekspir w dramacie „Otello”. Główny bohater dramatu Szekspira był opętany zazdrością o Desdemonę. Żądał od niej, by przyznała się do zdrady. Zrozpaczona Desdemona bezsilnie przekonywała go, że jest niewinna. I chciała, by o jej wierności zaświadczył sam Kasjusz, jej rzekomy kochanek. Ale zaślepiony Otello, przekonany o jej zdradzie, zabił Kasjusza, jedynego świadka jej niewinności. Desdemona wpadła w rozpacz, bo nie mogła się obronić. Tymczasem Otello nabrał jeszcze większego przekonania, że został zdradzony. Sądził, że Desdomona rozpaczała z powodu śmierci swego kochanka. Na tym też polega błąd zaślepionych zazdrośników, który został przez psychologa Paula Ekmana w książce „Emotions Revealed” nazwany „błędem Otella”.

Z najnowszych badań wiemy, że zazdrość faktycznie oślepia i to dosłownie. Steven Most i Jean-Philippe Laurenceau, psychologowie University of Delaware, odkryli, że pogarsza ona percepcję wzrokową. Zauważyli to na przykładzie kobiet, które posadzono przed komputerem i poproszono o ocenę ukazujących się na monitorze i szybko zmieniających się krajobrazów. Trik polegał na tym, że w tej percepcji przeszkadzały co jakiś czas pojawiające się makabryczne sceny lub rysunki. W tym czasie ich partnerzy spokojnie oceniali na komputerze atrakcyjność innych kobiet, o czym wiedziały uczestniczki badania. Te z nich, które wykazywały większą zazdrość, były bardziej rozproszone i miały większe trudności z dostrzeżeniem pokazywanych na komputerze krajobrazów. Mężczyzn nie badano, ale można osądzić, że efekt jest podobny, jeśli nie gorszy.

Mit 4. Mężczyźni znacznie częściej zdradzają niż kobiety

Modelka Jerry Hall, żona Micka Jaggera, wściekła się, gdy wyszło na jaw, że Mick ma syna z brazylijską modelką Lucianą Morad (potwierdziły to badania genetyczne). Wokalista Stonesów, znany ze swych miłosnych podbojów, miał setki kochanek, ale Jerry Hall też nie grzeszyła niewinnością. Jasnowłosa małżonka, poślubiona w obecności szamana na wyspie Bali na Oceanie Indyjskim, wielokrotnie wzbudza zazdrość Micka. Gdy tylko się wyprowadzał ze wspólnego mieszkania, nie mógł podobno patrzeć, jak jego odtrącona żona i nie-żona, pokazuje się w towarzystwie coraz to młodszych kochanków.

Jerry Hall wielokrotnie pozwalała sobie na skok w bok, choć oczywiście nie tak często jak Jagger. Gdy go poznała, była dziewczyną Briana Ferry'ego, solisty Roxy Music. Porzuciła go dla wokalisty Stonesów. Brian też nie był jej pierwszym partnerem. Zanim się związali na stałe, podróżowała podobno do Iranu na rachunek samego Szacha! Tak przynajmniej twierdził Brian. Jerry miała słabość do mężczyzn znanych i bogatych. Gdy rozstała się z Jaggerem, wdała się w romans z multimilionerem Robertem Sangsterem, największym hodowcą koni wyścigowych na świecie (ocenianym wtedy na majątek wartości 850 milionów dolarów). Stwierdziła nawet, że „Robert mógłby kupić dziesięciu takich jak Mick”.

Zdrady kojarzone są głównie z mężczyznami, którzy zmieniają swe partnerki na coraz młodsze. Ale kobiety także nie są jedynie Penelopami. W Wielkiej Brytanii w 2010 r. wybuchł skandal, gdy prasa ujawniła, że John Terry, kapitan piłkarskiej reprezentacji Anglii, zdradzał żonę z Perroncel. Była to dziewczyna Wayne'a Bridge'a, z którym razem grali w klubie Chelsea Londyn. Wszyscy mu współczuli z powodu zdrady, nikt jednak nie przejmował się zbytnio Vanessą, gdy się okazało, że romansowała również z grającym we Włoszech Adrianem Mutu oraz z dwoma innymi byłymi piłkarzami Chelsea.

Kobiety wcale nie zdradzają rzadziej niż mężczyźni, zwłaszcza te wykształcone i mieszkające w dużych miastach. To jeden z najbardziej rozpowszechnionych i głęboko zakorzenionych mitów. Utwierdzają go liczne badania ankietowe, z których wynika, że zdradza 80 proc. mężczyzn i tylko 30 proc. kobiet. Bo kobiety czują się bardziej odpowiedzialne za związek. Przysięgają przed ołtarzem, że będą wierne i na ogół starają się tego dochować. Rzadko zwraca się uwagę na to, że kobiety – w przeciwieństwie do mężczyzn – nie chwalą się swymi romansami. Nie opowiadają o tym w towarzystwie ani w sondażach, nawet, jeśli są one anonimowe. Bo takie są wzorce kulturowe. A to wystarczy, by zafałszować statystyki (wiele kobiet nie chce nawet udzielać odpowiedzi na tego typu pytania). Inaczej jest z mężczyznami, którzy postępują akurat odwrotnie: chętnie się chwalą swymi podbojami, nawet wtedy, gdy ich nie przeżyli, zarówno przed kolegami, jak i w sondażach. W efekcie powstał osąd, że to mężczyźni zdradzają, a nie kobiety.

Rzadziej zdradzają kobiety w środowiskach o tradycyjnym wychowaniu, na wsiach i w małych miastach. Choć nie można wykluczyć, że właśnie z powodu tradycyjnych wzorców jeszcze bardziej ukrywają one zdradę. W środowisku wielkomiejskim i inteligenckim, kobiety są bardzie świadome swej seksualności i nie trzymają się tak uporczywie tradycyjnych wzorców. W tych nieco bardziej zamożnych grupach społecznych do zdrady przyznaje się co szósta kobieta i co szósty mężczyzna – twierdzi w wywiadzie dla „Wysokich Obcasów” dr Alicja Długołęcka, edukatorka seksualna z Zakładu Psychoterapii i Psychosomatyki AWF w Warszawie.

Według National Opinion Research Center w Chicago zdradza 25 proc. mężczyzn i 15 proc. kobiet. Inne badania sugerują, że romansuje od 30 do 50 proc. małżonków. W tej kwestii nie ma zgodności i pewnie długo jeszcze nie będzie. W każdym razie pod tym względem nie ma już aż tak dużych dysproporcji między obydwoma płciami. Kobiety jedynie zdradzają „inaczej” niż mężczyźni. Zdarza się, że w danym związku kobieta ma większy potencjał erotyczny niż to okazuje, a przynajmniej niż jest o tym przekonany jej partner. Wielokrotnie zwracał na to uwagę prof. Zbigniew Lew-Starowicz w swoich felietonach na łamach „Wprost”. Takie kobiety są nawet uznawane za oziębłe, tymczasem drzemie w nich wulkan namiętności. Wystarczy tylko okazać wrażliwość, czułość i zdolność słuchania, by doszło do wyzwolenia tego potencjału. Ponieważ nie potrafi tego odkryć ich partner, niektóre z nich szukają ekstazy w ramionach innego mężczyzny.

Kobiety bardziej niż mężczyźni poszukują przede wszystkim bliskości psychicznej, niż tylko seksu. Jeśli decydują się na „skok w bok”, to raczej z kimś sobie bliskim – z kolegą z pracy, z sympatią z dawnych lat lub z przyjacielem rodziny. Bo przyjaźnie, z początku nawet niewinne, mogą ulec erotyzacji. Przy czym, fascynacja mężczyzną nie jest głównym powodem romansu, a przynajmniej nie jedynym. I nie chodzi tylko o seks. Znaczną rolę może odgrywać rozczarowanie własnym związkiem albo zachwianie poczucia własnej wartości. I tę lukę może znakomicie wypełnić kochanek.

„Mojego męża zdradziłam kilka razy. Dlaczego? Żeby sobie udowodnić, że nadal jestem atrakcyjna, że mogę się podobać, że ktoś o mnie zabiega, akceptuje mnie taką, jaka jestem. Uwielbiam ten moment, gdy mężczyzna pożera mnie wzrokiem, kiedy czuję, że mnie pragnie. Wtedy zazwyczaj rozpoczynam „grę”, bo lubię flirtować. Nie zawsze lądujemy w łóżku, ale czasem to się zdarza. Większość tych „skoków w bok” trwała krótko. Raz tylko pozwoliłam sobie na romans, który trwał prawie rok. To było istne szaleństwo. Zakochałam się, ale gdy zauważyłam, że przestaję panować nad tym uczuciem, zakończyłam związek. Cierpiałam ja i cierpiał mój kochanek. Nie wiem, czy mój mąż mnie zdradził… Był czas, kiedy tego chciałam. To wtedy, gdy z innym mężczyzną przeżyłam taką bliskość – duchową i fizyczną – jakiej nigdy przedtem nie doświadczyłam. Ale przyszło opamiętanie, zrozumiałam, że najważniejsza jest dla mnie rodzina. Nie chciałam stracić wspólnych wyjazdów na wakacje, niedzielnych poranków, wypadów do kina i wielu drobiazgów, z których składa się codzienność. (…) Wiele nas jednak dzieli. On jest zamkniętym w sobie, duszącym uczucia introwertykiem, nie ma instynktu opiekuńczego, a ja jestem otwarta, ciekawa świata i ludzi. Niedawno obchodziliśmy 15. rocznicę ślubu. Pobraliśmy się z wielkiej miłości jeszcze na studiach. Ale też, dlatego, że byłam w ciąży. Kiedy urodziłam córkę, mieliśmy coraz mniej czasu dla siebie. Nie potrafiliśmy zadbać o nasze uczucie. Zdrada to dreszcz emocji, ale to też kłamstwa, manipulacja, wyrzuty sumienia, lęk przed tym, że się wyda. I cierpienie rozstania. Dziś wprawdzie niczego nie żałuję, ale jestem już bardziej dojrzała. Flirt, wymiana spojrzeń, taniec – to sprawdzian atrakcyjności. Z romansami jednak koniec” – zwierza się Joanna na łamach miesięcznika „Poradnik” (23.07.2010), lat 36, menedżer, jedno dziecko.

Niektóre kobiety zdradzają, bo same zostały zdradzone. Ale tak naprawdę w obu przypadkach przyczyna może być ta sama, czyli niezadowolenie z obecnego związku. Z tą różnicą, że partner dopuścił się zdrady pierwszy, bo też nie był w pełni usatysfakcjonowany. Czasami kobiety powracają do swej pierwszej miłości z lat szkolnych, która nagle odradza się na nowo. Okazją do tego może być spotkanie rocznicowe z okazji zakończenia liceum lub uczelni albo przypadkowe spotkanie. Rozbudzeniu się miłości sprzyja w ostatnich latach moda na portal społecznościowy „Nasza klasa”, w którym można łatwo odszukać dawnego ukochanego, by odnowić z nim kontakt. Po latach doświadczeń, ale i rozczarowań, dawna miłość postrzegana jest, jako bardziej udana od obecnego związku, i do której warto powrócić (jeśli tylko jest taka możliwość). Takie powroty zdarzają się też kobietom, które przed laty porzuciły swego partnera i wyszły za mąż za innego tylko po to, by z jakiegoś powodu zrobić eksmężowi na złość. Wraz z nadarzającą się okazją próbują powrócić do swego dawnego ukochanego. Ale przyczyna takiej zdrady często jest ta sama – rozczarowanie i niespełnienie dotychczasowego związku.

Do zdrady może dojść w okresie tzw. kryzysu wieku średniego. Nie dotyczy on wyłącznie mężczyzn, którzy poddają się porywom namiętności i zakładają nowe związki, na ogół ze znacznie młodszymi od siebie partnerkami. Drugą młodość coraz częściej odczuwają też kobiety w średnim wieku, a zdrada dla obydwu płci ma pewien „smak młodości”. Sprzyja temu kult młodości, sprawiający, że zadbane kobiety po 50. roku życia wyglądają jak dwu-, czy trzydziestolatki. Mogą być nawet bardziej zmysłowe niż ich córki. Mówią do siebie „dziewczynki” i oczekują, by partner dla podkreślania ich młodego wyglądu adorował je jak dziewczynki. Może to być strategia dla zatrzymania przy sobie partnera rozglądającego się za młodszymi kobietami. Ale może pchnąć do zdrady, do eksperymentowania szczególnie z młodszymi partnerami, dla potwierdzenia swej atrakcyjności i młodzieńczości.

Mit 5. W alkowie trzeba mówić prawdę

„Muszę powiedzieć Amerykanom jedną rzecz. Chcę, byście mnie posłuchali. Powiem to raz jeszcze: Nie miałem stosunków seksualnych z tą kobietą, panną Lewinsky. Nikogo nie zachęcałem do kłamstwa, ani razu, nigdy. Te zarzuty są nieprawdziwe. Teraz muszę wracać do pracy. Dziękuję” – oświadczył Bill Clinton w transmitowanym 26 stycznia 1998 r. na cały kraj telewizyjnym wystąpieniu, w czasie którego wyjaśniał, że nie uprawiał seksu z Moniką Lewinsky. Gdy były prezydent USA wypowiadał te słowa, u jego boku stała żona Hilary.

Clinton próbował dementować plotki i pogłoski, ale zarzucono mu mówienie nieprawdy. Niewiele brakowało, a zostałby odwołany z urzędu (w ramach tzw. procedury impeachmentu). Jednak się wybronił i przetrwał całą drugą kadencję. Afera z Moniką Lewinsky, nazywana Monicagate lub Zippergate („afera rozporkowa”), ucichła i ostatecznie prezydentowi nie zaszkodziła. Mówiło się nawet, że zwiększyła jego popularność. W każdym razie, nadal jest on postrzegany w życiu publicznym, jako jeden z najpopularniejszych prezydentów.

Do dziś trwają spory, czy Clinton postąpił słusznie, ale jedno nie ulega wątpliwości: w sprawach seksu nie zawsze należy mówić prawdę i tylko prawdę. Dotyczy to szczególnie tych sytuacji, gdy partnerzy mają już za sobą inne związki i doświadczenia seksualne. Zdarza się, że w dobrej wierze, by być uczciwym wobec nowego partnera, są gotowi do licznych zwierzeń. Zachowują się wtedy, jak małe dzieci, które są szczere do bólu i mówią prawdę wszędzie, przy każdej okazji. W życiu nie zawsze można i należy mówić prawdę, bo czasami może być ona szkodliwa. Tak też jest w sprawach intymnych. Seks wymaga szczególnej dyplomacji.

Ostrożne powinny być kobiety, które opowiadają o swojej przeszłości seksualnej. „Intencja wydaje się być dobra: »jestem otwarta, szczera, nie mam przed tobą żadnych tajemnic, kocham Ciebie i chcę, abyś wszystko wiedział o mnie«. Kłopot polega jedynie na tym, że mężczyzna jest kimś innym i nie można go traktować, jako własnego psychicznego klona, substytut przyjaciółki” – ostrzega w jednym ze swych felietonów na łamach „Wprost” prof. Zbigniew Lew-Starowicz. Mężczyzna jest wyjątkowo drażliwy na tego rodzaju zwierzenia. Owszem, chętnie ich wysłucha, ale pod jednym warunkiem: zwierzająca się mu kobieta wyjawi, że w poprzednim związku nie była szczęśliwa i zadowolona z seksu. Jej życie niezwykle się zmieniło wraz z poznaniem nowego partnera. I dopiero teraz, właśnie z nim, może w pełni czuć się kobietą, czerpie radość z seksu i osiąga wielokrotne orgazmy. Mężczyzna może okazać wielką wyrozumiałość nawet wtedy, gdy kobieta ujawni, że była w przeszłości molestowana. Jest w stanie wykazać sporo empatii i zrozumienia, stara się jej pomóc, przyjmując postawę „terapeuty”.

Zupełnie inna jest sytuacja, gdy kobieta powie, że miała udany lub wręcz szalony seks z poprzednim partnerem. Efekt może być wtedy odwrotny od zamierzonego. Nie należy oczekiwać, że partner będzie z tego zadowolony, bo oto ma przed sobą otwartą na „te sprawy” partnerkę. Mężczyzna ten, zamiast się cieszyć, może być wręcz przerażony. Jedni są zazdrośni o przeszłość swej nowej partnerki, inni reagują lękiem, gdyż się obawiają, że nie sprostają jej oczekiwaniom i nie sprawdzą się w roli kochanka. To wyjątkowo niepokojąca sytuacja. Partner może unikać kontaktów seksualnych i mieć kłopoty z erekcją. Albo staje się mało czuły i podczas zbliżenia ujawnia agresję (np. dąży od razu do penetracji). Jeszcze inni uciekają w tzw. seks solo – oglądając strony erotyczne w Internecie, masturbują się. Taka sytuacja może trwać nawet przez wiele lat i źle wróży związkowi.

Seksuolodzy słusznie namawiają do otwartego mówienia o seksie, o swych potrzebach i oczekiwaniach. Bo bez szczerego dialogu trudno o radosny seks. Ale trzeba być ostrożnym w wyrażaniu swoich pragnień i tajemnic. Należy robić to niezwykle umiejętnie. Zwraca na to uwagę Esther Perel, autorka książki „Inteligencja erotyczna”. „Wyrażając erotyczne pragnienia, narażamy się na upokorzenie i odrzucenie, które mogą być jednakowo miażdżące. Byłam świadkiem bolesnej sytuacji, w której preferencje seksualne najpierw zostały uznane za zboczone i ohydne, a następnie potępione. Nic dziwnego, że większość z nas wybiera bezpieczeństwo zachowawczego seksu, jako ochronę przed tego typu udrękami” – pisze amerykańska psychoterapeutka. Coraz więcej osób ma jednak odwagę w pełni wyrazić siebie w sferze erotyki. Jeśli tylko znajdą zrozumienie i akceptację, zyskują ogromną moc. „Kiedy potrafimy zaangażować się zarówno w miłość, jak i seks, przekraczamy grancie między purytanizmem, a hedonizmem” – pisze Perel.

Ostrożności w mówieniu o seksie i przemilczaniu niektórych spraw nie należy mylić z kłamstwem i udawaniem. A nadal zdarza się to dość często. Najczęściej kobiety udają orgazm, czasami w dobrej wierze, by nie urazić i zniechęcić partnera. A czasami, dlatego, że nie chcą być uznane za oziębłe. Nie zdają sobie sprawy, że gdy wszystko wyjdzie na jaw, to partner może poczuć się oszukany i upokorzony. Konsekwencje tego mogą być jeszcze gorsze. „Jednemu z moich pacjentów podczas awantury żona wykrzyczała, że przez ostatnie dziesięć lat małżeństwa udawała orgazm. Jej mąż być zrozpaczony tym wyznaniem – czuł się niepełnowartościowym, niesprawnym i oszukiwanym” – pisze na łamach miesięcznika „Charaktery” Aleksandra Jodko, psycholog z Poradni seksuologicznej i Patologii Współżycia.

Kobiety nadal często oszukują mężczyzn albo nie mówią im całej prawdy. Z opublikowanego w 2002 r. „Raportu seksualności Polaków” wynika, że 30 proc. Polek chciałoby, aby akt seksualny, szczególnie gra wstępna, trwał dłużej. 17 proc. kobiet marzy o częstszych kontaktach seksualnych, ale obawiają się przyznać do tego przed partnerem. Tymczasem mężczyźni często narzekają, że częściej chcieliby współżyć. Oni także oszukują. Najczęściej udają, że mają znacznie bogatsze doświadczenia seksualne, co wcale nie musi robić porażającego wrażenia na partnerce. Wręcz odwrotnie: może ona obawiać się, że będzie jedynie kolejną jego zdobyczą albo będzie i tak wkrótce zdradzana. Popularni przed laty „Trubadurzy” proroczo śpiewali, że „żołnierz dziewczynie nie skłamie, tylko nie wszystko jej powie”.

Mit 6. Kobiety manipulują seksem

„Zasady, które musisz wprowadzić są proste: seks jest wtedy, kiedy ty masz na to ochotę. Nie kochasz się wtedy, kiedy twój mężczyzna jest podniecony. Robisz to, gdy ty sama jesteś w odpowiednim nastroju. W zależności od twojej sytuacji, możesz taki układ zaproponować bezpośrednio. Może się jednak zdarzyć, że twój mężczyzna nie przyjmie tych warunków. W takiej sytuacji lepiej wprowadzać twoje zasady stopniowo” – doradza kobietom na forum kafeteri.pl „wylogowana kosmitka”.

Internautka proponuje kobietom, by unikały okazywania entuzjazmu, kiedy partner chce się z nimi kochać. „Możesz powiedzieć, że „boli cię głowa”, albo niecierpliwie wpatrywać się w sufit lub oglądać swoje pomalowane paznokcie i nie wykazywać żadnego zainteresowania jego osobą. Nie pomagaj mu i nie mów, czego pragniesz, leż spokojnie, wręcz obojętnie. I pod żadnym pozorem nie pozwól sobie na osiągnięcie orgazmu wtedy, gdy to mężczyzna rozpoczął grę miłosną" – podkreśla „wylogowana kosmitka”.

To kobieta musi rozpocząć inicjowanie seksu. „Możesz to robić subtelnie lub zupełnie bezpośrednio. Możesz drażnić go między nogami lub włożyć seksowną bieliznę i po prostu powiedzieć „chcę się z tobą dzisiaj kochać”. W każdej sytuacji, w której ty rozpoczęłaś grę miłosną, musisz pozwolić twojemu mężczyźnie w pełni i całkowicie cię zadowolić. Musisz bez żadnych zahamowań wyrażać swoją namiętność. Wzdychaj, płacz i krzycz, znajdując przyjemność w jego dotyku. Śmiało kieruj jego pieszczotami, tak, aby sprawiały ci jak najwięcej przyjemności. Nie obawiaj się mówić mu, że odpowiada ci taka lub inna pozycja bądź, by pieścił cię ustami i językiem. Nie bój się wziąć pełnej inicjatywy w swoje ręce".

„Twój partner nauczy się w końcu, że seks rozpoczynany przez niego jest nieciekawy i frustrujący. Będzie się czuł trochę, jak impotent, osoba nielicząca się, i w końcu zrozumie, że zaczynając grę miłosną, nie potrafi kobiecie dać satysfakcji. Równocześnie nauczy się, że kiedy odpowiada na kobiecą inicjatywę, to seks staje się bardziej fascynujący i satysfakcjonujący obojga. To tylko kwestia czasu, kiedy twój partner stanie się zależny od każdego twojego słowa czy gestu, czekając na okazję, by móc ciebie, a tym samym i siebie w pełni zaspokoić”.

Mężczyźni często zarzucają kobietom, że manipulują seksem, a więc manipulują mężczyznami. Ponieważ mają oni większy popęd seksualny, nie mają innego wyjścia, jak pro wadzić z kobietami grę. Jest to gra wstępna, której głównym celem jest to, by uwieść i czerpać satysfakcję z seksu. Bo nic tak nie podnieca mężczyzn, jak uwodzenie. Ale czasy się zmieniają. I to diametralnie. Coraz częściej uwodzeni są mężczyźni, a nie kobiety. Tylko, że kobiety wcale nie czerpią z tego satysfakcji, przynajmniej nie takiej, jaką mają mężczyźni.

Bo mężczyźni nie muszą się już starać o to, żeby zdobyć kobietę. Coraz częściej to oni są zdobywani, mimo, że są mniej atrakcyjni. Według klasycznej psychologii społecznej, najbardziej pożądani są właśnie ci z nich, którzy lepiej zarabiają i mają wyższy status społeczny. Ale oraz częściej jest odwrotnie. To kobiety są lepiej wykształcone, więcej zarabiają i piastują wyższe stanowiska.

W USA zarobki mężczyzn w wieku 25-34 lat spadły od 1971 r. aż o 20 proc. Nie może być inaczej, bo coraz gorzej są oni wykształceni i mają mniejsze kwalifikacje. Rzadziej niż kobiety kończą studia, co sprawia, że wśród studentów odwracają się proporcje między płciami. Mężczyźni przestają przeważać i coraz częściej są w mniejszości, szczególnie na amerykańskich uczelniach. Podobne zmiany następują na rynku pracy. W 2010 r. kobiety stanowiły w USA większość siły roboczej i wątpliwe jest, by cokolwiek miało się zmienić.

„Mężczyźni, mimo braku pracy, pieniędzy i wykształcenia, lepiej jedynie radzą sobie w seksie” – twierdzi na łamach „Slate Magazine” prof. Mark Regnerus, socjolog z University of Texas w Austin. Dzieje się tak dlatego, że mają łatwiejszy dostęp do kobiet i wcale nie muszą obawiać się manipulacji, przynajmniej w sypialni. Role się odwracają. Kobiety są bardziej otwarte na romanse i zaczynają rywalizować między sobą o mężczyzn.

Wydawałoby się, że jest to paradoksalna sytuacja, bo kobiety mają pieniądze, wyższe stanowiska i władzę, więc powinny dyktować warunki. Ale co tu dyktować, gdy coraz mniej jest mężczyzn, których pragnęłyby mieć w sypialni. Działa tu klasyczne prawo popytu i podaży. Tak, jak dawniej, mężczyźni musieli rywalizować o najbardziej atrakcyjne panny na wydaniu, tak teraz kobiety chcą pozyskać mężczyzn, którzy spełnialiby choć minimum ich oczekiwań. I to znacznie większych niż dawniej.

Skutek jest taki, że rośnie popyt na mężczyzn, którzy są wykształceni, zadbani i piastują wyższe stanowiska. A ponieważ takich mężczyzn jest niewielu, to ich cena rośnie. Jednocześnie spada „kapitał erotyczny” kobiet, bo kobiety częściej i łatwiej godzą się na seks. Bo gdy czegoś jest w nadmiarze, to traci ono na wartości. Nie inaczej jest z seksem. Potwierdzają to obserwacje wśród amerykańskich studentów. Na uczelniach, gdzie dominują studentki, zdobycie randki jest znacznie prostsze. Mężczyźni są natomiast mniej zainteresowani stałym związkiem, czy choćby utrzymaniem nieco dłuższego kontaktu po wspólnie spędzonej nocy. I to oni zaczynają dyktować warunki.

Z badań w USA wśród ludzi młodych wynika, że mężczyznom udało się zaciągnąć do łóżka bez choćby jednej randki aż 30 proc. kobiet. Kolejne 36 proc. kobiet zgodziło się na seks po dwóch tygodniach randkowania, a 13 proc. – „dopiero” po miesiącu. Szybciej też zmieniają partnerki, szczególnie wtedy, gdy stają się bardziej wymagające. Na przykład domagają się większej czułości lub odmawiają określonych praktyk seksualnych.

Jeśli nic się nie zmieni, wkrótce to mężczyźni zaczną manipulować seksem, o ile już tego nie robią. Innej możliwości na razie nie widać. Sytuacja mogłaby się zmienić, gdyby mężczyźni chcieli się kształcić, zdobywać wyższe stanowiska i wyższy status społeczny. Ale wielu z nich uważa, że nie jest to potrzebne, skoro nie brakuje im seksu i mogą przebierać w kochankach.

Przypisy niedostępne w wersji demonstracyjnej