Maria Konopnicka

POEZJE TOM V

Wydawnictwo Avia Artis

2023

ISBN: 978-83-8226-954-3

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (https://writeapp.io).

Z albumu Szopena

Preludium

Nie kocham jeszcze, a już mi jest drogi;
Nie kocham jeszcze, a już drżę i płonę
I duszę pełną o niego mam trwogi
I myśli moje już tam, w jego progi
Lecą stęsknione...
I ponad dachem jego się trzepocą
Miesięczną nocą...

Nie kocham jeszcze, a ranki już moje
O snach mych dziwnie wstają zadumane;
Już chodzą za mną jakieś niepokoje,
Już czegoś pragnę i czegoś się boję
W noce niespane...
I już na ustach ślad noszę płomienia
Jego imienia...

Nie kocham jeszcze, a już mi się zdaje,
Że nam gdzieś lecieć, rozpłynąć się trzeba
W jakieś czarowne dziedziny i kraje...
Już mi się marzą słowicze wyraje
Do tego nieba,
Które gdzieś czeka, aż nas ukołysze
W błękitną ciszę.

Nokturn

Do nocy tęsknię, do srebrnego cienia,
Coby mi nakrył źrenice płonące
I dał wpółsenną chwilkę upojenia...

Do nocy tęsknię i przeklinam słońce,
Które swe wszystkie blaski rzuca we mnie,
By mi pokazać więzy nas dzielące.

Wiem, że napróżno, i wiem, że daremnie
Ten sen mię cichy kołysać przylata,
Co twoje imię szepce mi tajemnie...

Wiem, że się nigdy nie zejdą wśród świata
Takie dwie drogi i takie dwa duchy,
Które raz życie — jak nasze — rozbrata.

Wiem, że to sen jest, sen wiotki i kruchy,
W który się oczy moje zapatrzyły,
I że do śmierci mam dźwigać łańcuchy,

A zaś mieć zimne, dalekie mogiły.

Z tamtego świata

DO TRYPTYKU PRUSZKOWSKIEGO.

Na cmentarzu

...Mateńka moja w chacie sumuje,
Mateńka moja tęskni a płacze...
Wstanę, taj nockę jedną znocuję,
Moją rodzoną chociaż zobaczę...

Oj, nie tak jęczą zielone knieje,
Kiedy zazula kuka nad niemi,
Jako mateńka moja żaleje,
Że mnie oddała tej czarnej ziemi...

Oj, nie tak gorzkie piołuny siwe,
Nie taka rzęsna ruta na grobie,
Jako mateńki łzy żałośliwe,
Gdy swe sieroctwo rozpomni sobie...

Na tę mogiłkę z żółtego piasku,
Kamieniem każda łza jej upada...
Wstanę, taj pójdę w miesięcznym blasku,
Może posłyszy... może zagada...

Ogieniek jakiś w piersiach mi tleje,
Żywy dech nawskróś przewiewa kości;
Nim świat oświtnie, nim dzień odnieje,
Wstanę, taj pójdę w onej jasności...
............

Jaki świat widny! Jaka noc cicha!
Jak krzyże skrzypią, skrzypią, a jęczą...
Jak macierzanka po grobach dycha...
Jak mgła się winie przędzą pajęczą...

Na tych lipowych wiórach w trumience
Stargałam sobie splecione włosy,
Ścierpły mi nóżki, skostniały ręce,
A oczy pełne gryzącej rosy...

Giezłeczko mi się lniane powija,
Surowa ziemia ciąży mi na niem...
Wynikłam z grobu, niby lilija,
Wyblechowana tem długiem spaniem!

Oj, spanie, spanie, ciężkie powstanie
Z tych czterech desek, z zimnej pościeli...
...Wstanę, taj pójdę cieniem po ścianie,
Gdzie matuś płacze u swej kądzieli!

W chacie

MATKA.

To i Zaduszki! W Imię Ojca, Syna...
Ot, u mnie teraz codzień takie święta! —
Poszła już moja złocista dziewczyna...
Już przeminęła, jak trawa pożęta,
Jak ta kalina kwitnąca i biała,
Jako ten kłosek jasny...
 — Nie uśpiała
Ani lnu doprząść, ani przędzy zwinąć...
Jak tej jagodzie, tak przyszło jej zginąć,
Jak tej jagodzie leśnej...
 Dolo, dolo!
Nie płyniesz morzem, nie idziesz ty lądem,
Ale po ludziach idziesz boskim sądem,
Ale się kopiesz, jak kret, krwawą rolą
Nawskróś przez serce...
 — A jaka noc głucha,
Ani żywego tchu! A miesiąc stoi
W samem okienku... W Imię Ojca, Ducha...
Czy drzwi skrzypnęły, czy mi się tak roi
Z onej żałości?
  (nasłuchuje chwilę, potem przędzie).
 ...Sen mara, Bóg wiara.
Wiń się, wrzeciono, wiń, nitko ty szara...
Łzami ja ciebie poleję gorzkiemi,
Wybielę ciebie na czarnej tej ziemi,
Potem zgło utkam, nakryję niem ławę
I siądę na niej i oczy te krwawe
Wypłaczę z głowy...

(sen ją zdejmuje).

DZIEWCZYNA.

 Mateńko, mateńko!
To ja!... Marychna... Maryś...

MATKA
(usypiając).

 Bieluteńko
Dziewczynęm moją do trumny odziała...
Trumna lipowa, giezłeczko cieniuchne,
A onaż sama, jak śnieżek ten, biała...
I tak ją w bieli układłam, jak druchnę...
Jakby do ślubu... Warkoczki jej płowe
Pięknie uplotłam... Wianuszek na głowę,
Na piersiach wiązka ziela, a u nóżek
Snop jaskrów złotych i modrych ostróżek.
A co jej z tego?... Ot, matki głupota!
Wzięli trumienkę... wynieśli za wrota...
Och! od kamienia cięższa ja sierota!

(usypia).

DZIEWCZYNA.

Mateńko, spojrzyj na mnie! Przemów słowo!

MATKA
(we śnie).

Och!... Och!... Och!...

DZIEWCZYNA.

 Trumnę rzuciłam lipową,
Z pod ciężkiej tu się wyrwałam mogiły...
Pan Jezus pomógł... Pan Jezus dał siły...
Mateńko moja!...

MATKA
(we śnie).

 Jakbym się patrzała
Na nią, na Maryś moją! Taka biała,
Jak ten opłatek... A rączki złożone,
Jak do pacierza... O dziecko rodzone!...
Marychna...

DZIEWCZYNA.

Ja tu, mateńko! Tutaj!... Tu mnie macie!...
Przy was, tu... blizko... Mateńko jedyna!...

MATKA
(budzi się).

Wszelki duch!... Ot, sen!... A wiatr od komina
Jęczy, jakby kto płakał... A po chacie
Jakby kto chodził...
 — W Imię Ojca, Syna...
Jak ten pies zawył!... O Jezu Ty Chryste,
Jak ten pies zawył... Światło wiekuiste
Niechaj im świeci! Wieczne odpocznienie!...
Jak po tych kątach ruszają się cienie...
Ot, sen!...

(przędzie).

 Już chyba latoś nie oprzędę
Pacześnych pakuł. Co stanę, co siędę,
To i zadrzemnę... Ot, starość!... Ni śpiewki,
Ni to wesela... Indziej, to tam dziewki
Pieśni wywodzą... A tu... Niemasz doni!
Cichość ci taka, aż w uszach coś dzwoni...

(przędzie).

DZIEWCZYNA
(śpiewa, śpiew echowy).

W gaju, na rozstaju, zakwitła kalina,
U mateńki w chacie młodziutka dziewczyna...
 Och!...

MATKA.

Jezu, Marya! Co to? Izba cała
Pełna śpiewania... Tak, jakbym słyszała
Marychnę moją! Ten głosek jej szklany...
Skowrończy głosek...

(nasłuchuje)

 Ot, pewno z za ściany...

DZIEWCZYNA
(śpiewa).

Zabielił się ranek kwitnącą kaliną,
Cieszyła się matka córuchną jedyną...
 Och!...

MATKA.

Aż w sercu boli, takie to śpiewanie
Żałosne!... Jakby nóż obracał w ranie...

DZIEWCZYNA
(śpiewa).

Przyleciał zły wicher, połamał kalinę,
Pochowała matka młodziutką dziewczynę,
 Och!...

MATKA
(płacze).

Och! Och! Och!... Nędznaż, nędzna moja głowa
Tak odleciałaś, jak gołąb ze strzechy!
A któż mię teraz, sierotę, pochowa?

Kto rozweseli, kto doda pociechy?
Kto i zapłacze razem? Och!...

(Głos echowy).

 Och!...

MATKA.

 Ściany
Gadać się ato ze mną nauczyły,
Z sierotą starą, co nijakiej mowy
Nie ma dziś z ludźmi... jak ten kłos jałowy,
Albo ten kamień w polu oborany,
Albo pień zeschły, co go burze zbiły...

(przędzie).

Tak mi na oczach stoi, jakby żywa...
W onym wełniaczku modrym, w tej chustczynie...
To się, bywało, po izbie uwinie,
Przyniesie wody, nałupie łuczywa,
Poza obrazy bożego ci drzewka
Natknie... to chlebek, jak słonko, zaczyni...
Oj, coby to z niej wyrosła za dziewka!
Coby to była z niej za gospodyni!

(przędzie)

Drugi raz człek i zaspał na pościeli,
A ona z ławy fyrk... jak ten skowronek!
Ledwo się zorza w okienku zabieli,
Ledwo że kury zapieją na dzionek,
Splecie warkoczyk i już u kądzieli...
Jak ten pajączek przędła cieniuteńko!
A w mowie swojej taką słodkość miała,
Jak miód. Mateńko, mówi mi...

(Głos echowy).

 Mateńko!...

MATKA.

Jezu, Marya! Jakbym ją słyszała...
Czy mi co w duszy gada? Czy z miesiąca

Idzie tak światłość wielka i grająca
Na ten świat Boży?

(słychać dzwony)

 A ot, w dzwony biją
Za dusze zmarłych... Oj, dzwony, wy, dzwony!...
Nie pójdzie głos wasz w cztery świata strony,
Nie ruszy płacz wasz wszystkiego, co żyje,
Bo nie matczyne serce u was bije,
Ale żelazne!

(przędzie)

 Ot, ledwo się zwija
Nić w starych palcach...

(modli się szeptem)

 A zdrowaś Marya,
A łaskiś pełna...
 Ot, oczy się kleją...

DZIEWCZYNA.

Pan z tobą...

MATKA.

 Jakby głosy jakieś wieją
W izbie... coś szepta...

DZIEWCZYNA.

 I błogosławiony
Owoc żywota...

MATKA.
(usypiając).

 Dawniej Maryś moja
Mawiała ze mną wieczorne pacierze...
A przyjdź królestwo... A bądź wola twoja...
Het, precz wszyściutko, Ojcze nasz i Wierzę...
I dziesięcioro... O moje miljony!
Moje dzieciątko! (zasypia).
  (we śnie) ...Daleko... daleko...
Za trzecią górą, za siódmą gdzieś rzeką,
Dziewczyna moja w mogiłce swej leży...
A na mogiłce miesiączek się śnieży,
Niby szron ranny...
 A krzyże, taj krzyże!
Co ich odejdę, to znów się przybliżę...
Jeno czernieją w tej sinej jasności,
Co ją ta nocka na ziemię przesiewa
Przez srebrne sito... A cichość aż śpiewa...
Aż brzękiem idzie...
 A Anioł ten Pański,
Co go to na wsi pod zorzę już dzwonią
I w polach mówią klęczący na rosie,
Z kosą, z grabiami, zwyczajnie, jak prości,
Otwiera groby...
 A słowo stało się!
Och! oczy moje, oczy!... Groby ronią,
Jakby gwiazdeczki modre!... Świętojański
Robaczek pełga świetliście na piasku...
Jeden... dwa... dziesięć...
 Co blasku, co blasku!
Niby motyle, a niby dziewanny,
Trzęsące liściem polnym... Chryste Panie!
Jakie to światło i brzęk nieustanny!
Jasność aż ślepi...
 A niech mi się stanie!...
Toć to duszyczki one! To dzieciątka
Do matek lecą, a lecą, a płyną...
Każda bieluśka taka, jak ta łątka...
Jezu!... Marychna!... A mojaż dziewczyno
Złocista!...
 Tutaj, tutaj... Tu do chaty!
Jezu, jak leci! Ogieniek skrzydlaty!
Ptaszyna moja złota!... Drzwi otworzę...
O słonko moje!...

DZIEWCZYNA.

 O matko!... Mateńko!...
Do nóg ja twoich...

MATKA.

 Boże Ty mój, Boże!
Dziecko ty moje!...
 A jaka ty biała!
A jaka zimna!
 Ot, to się wyspała!
A stara matka przędzie tu a przędzie,
I z każdym zmierzchem i z każdą jutrzenką
Duma, a duma, co było, co będzie...
A ot, ty znowu tutaj!
 ...Miłosierny,
O, miłosierny jest Bóg ten nad nami...
A stańże mi tu, wprost szybki!
 Ot, blada!
A mój ty lichy robaczku mizerny,
Ze złożonemi na piersiach rączkami!
Ot, tak mi postój, ot, tak! Łuna pada
Od tych obrazów jasna i różana
I liczko krasi...

DZIEWCZYNA.

 O matuś kochana!...

MATKA.

I jakże ci tam?

DZIEWCZYNA.

 Oj, dobrze, matuchno!
Chłodno, a chłodno, a cicho, cichuchno,
Że ani serce w piersiach zakołata...

MATKA.

A śni ci się też coniebądź?...

DZIEWCZYNA.

Śni... chata!...

Z powrotem

I odeszła, rozpłyniona
W blaski księżycowe...
Na powietrzu jej ramiona,
Jasna kosa rozpleciona
Opromienia głowę...

Płynie polem, płynie siołem,
Nie dotyka ziemi...
Miesiąc srebrnem śnieży kołem
Nad jej cichem, martwem czołem,
Nad szatki lnianemi...

Modre oczy jej zamknięte
Widzą wnętrze chaty...
Obie rączki wniebowzięte
Jakieś moce biorą święte
Z miesięcznej poświaty...

Przed nią mgła srebrzysta płynie,
Za nią tuman siny...
Otwierają się dziewczynie
Lazurowe wskróś pustynie...
Przebłogie dziedziny...

Nim oświtnie, nim odnieje,
Zamknie ją mogiła...
Ale teraz promienieje,
Bo nie płacze, nie żaleje
Jej mateńka miła!

Ren

Z pian na piany

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na skale

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Uderzył we mnie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Fala w pyły rozbita

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z głazu na głaz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ocieram czoło

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Szum i pęd

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Znam cię, falo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na jeziorze

O zachodzie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Barka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

U starej tamy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

A fala płacze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na starym cmentarzu

Przejrzysty letniej nocy cień

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na grobie rycerz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z mojej biblii

Nie w domu szczęścia

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Który ma złoty klucz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zachowaj słowo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kto krzywdę płodzi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdybym

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gniew Barankowy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

A ci, co giną

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W piekle mąk długich

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Niechaj się ludy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdzie jest ten grom

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jeszcze odkładam

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na twej mi szacie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Lex

Na progu raju

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Manavadharmasastra

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Szekinah

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Si quis dixerit

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Linie i dźwięki

Przygrywka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do ziemi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Lipy kwitną

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Memu miastu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Adesso parla

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Fatum do Lykofrona

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

»Non dolet«

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Koniec wieku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dum spiro — spero

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nie, nie jesteśmy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Są lata wielkie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kto dla siebie pracuje

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przed świtem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Braciom pieśniarzom

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na Libanie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Trębacz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pieśń pracy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dźwięk jedyny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Po drodze

Inwokacya

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na jeziorze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W pustelni

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W błyskawicznym pociągu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W cichej dolinie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sonety prowansalskie

Pozdrowienie ziemi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

U bram Awinionu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Rocher des Doms

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

La Ruota

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wokluza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sorga

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na górze Ventoux

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Urbs Avinionensis

Urbs Avinionensis

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mój trubadur

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jacquemard i jego żona

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na ulicy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Krzyż Guillermina

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na Ghetto

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na gotyckiej szybie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dwa grobowce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Most św. Benezeta

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O zachodzie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

U Felibrów

U Felibrów

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nad Sorgą

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

»La Armana Prouvençau«

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W wagonie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O zmierzchu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Król Mistral

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kartki prowansalskie

Ze starej kroniki

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Prześliczna Maud

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Penitenci

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na Alyscamps

Niechaj mnie jeszcze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

I groby umrzeć mogą

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W jagnięcej chodzi wełnie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ach, złudą jest

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Opowiadania

Z teki Grottgera

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wojna

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jak sen

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Maria Konopnicka

POEZJE TOM V

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano portret Marii Konopnickiej .

Autor: Leopold Bude

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

© Wydawnictwo Avia Artis

2023