Kazimierz Przerwa-Tetmajer

POEZJE TOM III

Wydawnictwo Avia Artis

2024

ISBN: 978-83-8349-074-8

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (https://writeapp.io).

I. Wiersze różne

Rzeka mistyczna

Coraz dalej płyniesz rzeko, rzeko,
Brzeg twój coraz pustszy i urwistszy,
A twe wody płyną coraz bystrzej
I pian męty ciemne z sobą wleką
Ku otchłani, gdzie wszystko przepada,
Gdzie ostoi się tylko Zagłada.

Ah, te źródła jasne i przejrzyste
Pod promiennym, pogodnym błękitem;
Te narcyzy z kwieciem srebrnolitem
Nad źródłami i lilie śnieżyste
I to złote słońce, co upadło
W pełne kwiatów szklannych wód zwierciadło...

Ah, nie wrócisz ty już rzeko, rzeko...
Coraz dalej płyniesz, coraz dalej...
Źródła twoje zostały w oddali,
Brzeg twój kwietny pozostał daleko...
Między martwe stepy i pustynie,
Fala twoja głucho, martwo płynie.

A tam czeka ciebie i pochłonie
Tajemnicza i straszliwa przepaść,
Kędy wszystko, co jest, musi przepaść;
Niezgłębione, nieprzejrzane tonie,
Gdzie, niezwrotnej podróżnicy drogi,
Giną światy całe i ich bogi.

Łąka mistyczna

O cicha, jasna łąko, o zielona
Łąko daleka.
Ku tobie dusza smutna i zmęczona
Z bagien i piasków posępnych ucieka,
Wśród jasnej, cichej zieloności twojej
Szukać spoczynku, szukać niepamięci...
O jakaż czystość twych krysztalnych zdroi,
O jakże nęci
Twoja pogodna złocistość słoneczna;
O jakże koi
Twa cisza wieczna...
O łąko jasna,
Jako zagroda wydajesz się własna
Tym, co na całej wszechziemskiej przestrzeni
Głowy nie mieli gdzie skłonić znużeni.
Letejską zdasz się zbawienną krynicą
Dla tych, co w duszy mając żar i płomień,
Żądz swych szukali żywych uwidomień,
Choć prędzej cienie swoich ciał pochwycą...

Tam — niema więcej czasu i przestrzeni,
Tam światłoskrzydłe przejrzyste i śpiące,
W łodziach, ze ściętych w kryształy promieni,
Godziny wiszą w powietrza ogromie,
Nie pnąc się więcej za jasnością w słońce,
Ani ku nocy chyląc się krawędziom —
Zaczarowanym podobne łabędziom,
W promiennych łodziach wiszą nieruchomie...
Tam między polne
Zioła i trawy i gaje pachnące,
I lilie, srebrnym świecące się puchem,
Czyste i białe chodzą dusze wolne,
Czujące rozkosz najwyższą: być duchem.

Potok symboliczny

W skrzesanych turni rozpadlinie,
W zawrotnej wysokości skalnej,
Szumiący, bystry potok płynie
Niedosłyszany, niewidzialny.

Ze źródeł pod szczytami ścieka,
Gdzie tęcza wiesza świetny nimb,
A szumu jego tam zdaleka,
Samotnych słucha garstka limb.

Jak poświst wiatru w chmur pomroczy,
Tam, z dołu, z ziemi, niesłyszany:
On szumi — i wód fale toczy
Między skrzesane, ciemne ściany.

W koło jest pustka tak ponura,
Takiego chłodu wieje prąd:
Że nawet orły strzępią pióra
I odlatują szybko stąd.

I tylko potok sam, samotny,
Potok potężny, srebrnopiany,
Szumi w wyżynie tej zawrotnej
Pomiędzy ciemne płynąc ściany.

Szumi i pędzi — i z urwiska
Przez głaz, co góry z sobą skuł,
W otchłań się czarną srebrny ciska
I leci bez pamięci w dół.

Fala za falą rwie się, pieni —
Potok samotny, tryumfalny,
Płynie wśród ciemnych cisz i cieni,
Niedosłyszany, niewidzialny.

Haha! Jak krążą ponad szczyty
Kłęby obłoków z wichrem w tan!
Mgieł tuman w lot się porwał, wzbity
Zamachem wichru z skalnych ścian!

Haha! Jak kłębią się i plączą,
Jak się motają z sobą, wznoszą,
W dół opadają — i znów rączo
Nad wierchów suną się pustoszą...

Haha! Jak gwiżdże wiatr i huczy,
Jak huczą złomy stromych ścian —

Zda się, że Szatan tu się włóczy
I w róg uderza, pustyń Pan...

A w głębi cicho, ciemno, mroźno —
W zawrotnej skalnej rozpadlinie,
W straszliwej ciszy pustką groźną
Szumiący, bystry potok płynie.

Niedosłyszany, niewidzialny,
Skąd wstaje tęczy świetny nimb,
Płynie, a jego tryumfalny
Szum słyszy garść samotnych limb.

Płynie i fale z góry ciska,
W bezdenną otchłań, w zwał granitów,
I szum szeroki tam, z urwiska,
Rzuca w dół z falą z chmur i szczytów.

Wieczór majowy

Za ciche wzgórza słońce się zanurza
 Jaskrawe w mrocznej głębinie;
Z ciemniejącej ściany skał, powiew różany
 Odblasku spływa i ginie.

W toni przezroczej srebrnomodre oczy
 Otwiera wieczór majowy
I w mgieł aureoli opada powoli
 Na lasy, łany, dąbrowy.

Wyciąga ręce i ściera rumieńce
 Ostatnie z niebios rubieży,
A gdy w mroku zbledną, senną gwiazdę jedną,
 Jak lampę zapala w wieży.

Z za gór uboczy srebrny księżyc toczy
 W otęczy światła przymglonej
I światła mgławicą chmury wskroś się sycą
 I mgieł powiewne opony.

W górskiej dolinie pomroczą owinie
 Bór stary, odwiecznogłosy;
Na liściu paproci światełko rozzłoci
 Pod księżyc upadłej rosy.

Spływa ku łąkom i szepcącym dzwonkom
 Stula listeczki wilgotne;
Na zboczu urwistem wichrowym poświstem
 Kołysze jodły samotne.

Błędne ogniki rzuca na trawniki
 I na posępne bagniska
I z ponad miesiąca błędne gwiazdy strąca
 I kędyś w otchłań ciska.

Głowę swą kłoni na skrzydła tych woni,
 Co z kwiatów cicho się wznoszą,
I z wonnym powiewem zawisa nad krzewem
 Słowików słuchać z rozkoszą.

W ponure groty rzuca promień złoty
 Księżyca przez gąszcz i liście,
I pieśni słowicze w głusze tajemnicze
 Wsącza i brzmi w nich srebrzyście.

Gdy w ciemnej fali niebiosów zapali
 Gwiazd niezliczone kagańce,

Co świecą, jak łodzie na niezmiernej wodzie,
 Na świata płynące krańce:

Wówczas na sady, chaty i lewady
 Na wody, kwiaty i drzewa,
W mgławic aureoli opada powoli
 I zwolna z nocą się zlewa.

Pierwotna przyroda

Cóż jest prócz ciebie przyrodo pierwotna,
Godnego duszy, co pęta zdruzgoce
I krwi ofiarą ducha wzmógłszy moce,
Staje się górna, dumna i samotna?

Tam, w nieskończoność, idzie ona przez twą
Wieczność i pełnię; tobą się oczyszcza
I depcąc nędzne ziemskich złud bożyszcza,
Przeczuwa Boga olbrzymie królestwo.

Tyś jako potok letejski jest dla niej,
Kędy swe skrzydła wniebowstępne pławi,
Kiedy je życie zbrudzi lub okrwawi
I chce ją strącić z pod gwiazd do otchłani.

W tobie jest wszystko i ten ład jest wieczny,
Co duszę ranną, rozbolałą, krwawą
Ucisza, mówiąc: we mnie moc i prawo,
Pierwsza przyczyna i cel ostateczny.

Mojżesz

Posnęli... Otom lud ten wywiódł z mocy wrogów,
Z domu niewoli i z pęt, w których męże jęczą,
A niewiasty usiadłszy przy żarnach u progów,
Stopy swe okuwają gorzkich łez obręczą.

Wybudowałem w drodze piramidy trudu,
A jak powódź nilowa namula równiny,
Ja namulałem cnotą łan serc tego ludu,
I jako kłosy pełne w polu: są me czyny.

Nie bawiłem się kiedy wsiami albo miasty,
Anim w winnicy grony poił się winnemi,
Albo rękoma dotknął słodkich biódr niewiasty
I czuł drżące jej ciało pod piersiami memi.

Alem wywiódł i wiodę, choć wiem, że nie wnijdę,
Idąc przodem, jako dziób prujący okrętu,
Albo ostrz stalny, wbity na drewnianą dzidę,
Lub cap, pierwszy skaczący z skalnego zakrętu.

I nigdym się nie skarżył, anim czego żądał,
I byłem jako wielbłąd, okręt napustynny,
A Tyś był, jako jeździec i drogiś oglądał,
A jam szedł w uździenicy Twej mocy powinnej.

Anim kiedy wstręt czynił Twemu rozkazaniu,
Albo był dla Twej ręki żwirem w mące pszennej;
Alem był, jako żagiel wichrów Twoich wianiu,
I dla oblicza Twego, jak kryształ studzienny.

A przeczżeś mi jest dzisiaj, jako Sfinks milczący,
Przeczżeś mi jest, jak orzeł — któż zna jego drogę...
I jako delfin, wodę w głębi mórz prujący,
I czemuż Cię dziś widzieć i przeznać nie mogę?...

Orzeł morski

W cuchnącej menażeryi, w niewielkiej drucianej
Klatce, na małym złomie bazaltowej skały,
Siedzi, odąwszy piersi, smutny, osępiały
Orzeł morski; tuż obok żółwie i pawiany.

Pokrwawionego kędyś w stepach go ujęto,
Gdy mu kula złamała skrzydło pod obłokiem;
Lata już całe bawi ludzi swym widokiem,
Patrząc w pół ciemne okno źrenicą przymkniętą.

Bezduszne i bezmyślne gapią się nań tłumy,
Gniewa je nieruchomość, obumarłość ptaka,
Potrącają go, klatkę próbują zdjąć z haka,
Ale niczem nie mogą wyrwać go z zadumy.

W ciasnem, dusznem więzieniu dumny ptak królewski
Lat dziesiątki już ginie w męczarniach powoli;
Za widok jego płacą, jego ból nie boli,
Więc ginie między druty zamknięty i deski.

A tam — szeroka, pusta niebiosów opona,
Jasny, wielki krąg słońca daleko, daleko...
Hen, w dole, chmur srebrzyste tumany się wleką
I płaszczyzna wód morskich, ciemna, nieskończona...

Tam — wysp zielone smugi i okrętów białe
Migoczące się ławy i bory olbrzymie;
Wulkany, grzmot w czerwonym ciskające dymie,
I śnieg, srebrzący szarą górskich wierchów skałę.

I cicho... Tylko w głuszy słychać gdzieś dalekiej
Gwiazd toczących się w bezdni grzmiące kołowroty,
Z hukiem śmiga i pęka gdzieś meteor złoty — —
Cicho... Tu gwarną falą nie suną się wieki...

Oto noc. Siadłszy kędyś na podniebnej skale,
Osrebrzony światłością księżyca, powoli
Olbrzymi ptak zasypia w światła aureoli,
W majestacie potęgi i królewskiej chwale.

Śni mu się jego straszna moc i lot zuchwały,
Śnią mu się łowy, walki, burze, oceany...
Cóż ci się tu śni, orle, w twej klatce drucianej?
I tu ci dano kawał bazaltowej skały!...

Rusałki

Od pól rusałki lecą
We mgłach i wód oparach,
Ogniki łapią błędne
Po bagnach i moczarach.

Nad gajem wiklinowym
Taneczny wiją krąg,
A wiatr po łąkach szemrze,
A kwiaty pachną z łąk.

Od pól rusałki lecą
Miesięczną cichą nocą
I łąki rosą srebrzą,
I gaje rosą złocą.

Od pól rusałki lec

W perłowych mgieł pomroczy,
A dziecko na nie patrzy,
Otwiera wielkie oczy.

Zdumione patrzy cicho
Na ich taneczny krąg,
A wiatr po łąkach szemrze,
A kwiaty pachną z łąk.

Od pól rusałki lecą,
Miesięczną cichą nocą
I łąki rosą srebrzą
I duszę dziecka złocą.

***

Od pól rusałki lecą,
Splatają w locie wieńce —
Skrzydlaty ku nim chłopiec
Wyciąga w górę ręce.

I dusza mu się do nich,
Skrzydlata dusza rwie,
A one zaślnią w blasku,
W perłowej giną mgle.

Od pól rusałki lecą,
Nad chłopca zwisną głową,
Białe doń ciała zbliżą —
I lecą w mgłę perłową...

***

Od pól rusałki lecą,
We mgłach i wód oparach,

Ogniki łapią błędne
Po bagnach i moczarach.

Ujrzały duszę cichą
I nieskrzydlatą już —
Złamane, krwawe skrzydła
Upadły w proch i w kurz...

Od pól rusałki lecą
W miesięcznych blasków fali,
Ujrzały krwawe skrzydła —
I tańcząc lecą dalej.

Ogród Lezbijski

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O sonecie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wędrowcy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Szukają bóstwa

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wszechmocny Bóg

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Próżno w swej duszy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zbrodnie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Motyl

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Hala

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z przełęczy "Mechy"

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pod Rysami

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W Kościeliskach w nocy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z Kasprowego wierchu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dzwony św. Piotra w Rzymie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W kaplicy Sykstyńskiej

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Słońce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Capri

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na Capri

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W zatoce Neapolitańskiej

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pod Portici

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pod Herkulaneum

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Apollo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Danae Tycyana

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Virgini intactae

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dyskobol

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kallipigos

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W Arkadyi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wizya lipcowa

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ekstaza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Posąg Hermesa

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Świątynie w Pestum

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Halucynacya

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Symbol

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pragnienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mastodonty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pierwotne zjawisko

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Delfiny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wąż

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nimfy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Widziadła okrętów

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pusty okręt

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pusta wyspa

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z nad morza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Cisza morska

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Rozbitki

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wiecznie samotni

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zmartwychwstały

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Anioł Pański

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XIX wiekowi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z orlej wyżyny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pochwała dawnej dzielności greckiej

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Oda jowialna

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Oda przestrożna

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ptaki

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

II. Dla rymu

I.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

II.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

III.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

IV.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

V.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

III. Album liryczne

Muszla

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Złudzenie wodne

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Morze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W Salerneńskiej zatoce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dziecinne westchnienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na via Caracciolo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pielgrzym

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mewy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Trącona struna

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na pamiątkę

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Śpiąca królewna

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Rycerz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Psyche

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Grób poety

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Złoty ptak

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nad morzem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Orzeł

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Vogue galere!

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

"Cogito ergo sum"

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

IV. Gra słów

I.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

II.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

III.

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

V. Pour passer le temps oktawą

Pour passer le temps oktawą

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

VI. Fantazya liryczna

Pieśń wenecka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W wędrówce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przez turnie, pustki

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pod martwą skałą

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdzie jest

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ponure widmo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Poranne białe

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Daleko został

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zaszumiał ciemny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

We mgłach strumienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W pustce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z Mori

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Martwa puszcza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ciemnosmreczyński staw

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z brzegu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sonety

I. (Sarkofag w ciemnym wykułem marmurze)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

II. (O zimny marmur opieram mą głowę)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

III. (Przy sarkofagu tego głuchej pycie)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

IV. ( Jestże to prawdą? Nie jestże złudzeniem?)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

V. ( I wystawiłem kościół , kędy wieczny...)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

VI. ( Z posępnej ciszy , z grobowej martwoty)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

VII. ( O morza modre, o łąki w rozkwitach)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dziwna chwila

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Refleksya

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

VII. Sonet z "Anioła śmierci"

Sonet z "Anioła śmierci"

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

POEZJE TOM III

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano portret Kazimierza Przerwy-Tetmajera .

Autor: Anonim

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

© Wydawnictwo Avia Artis

2024