Kazimierz Przerwa-Tetmajer

POEZJE TOM II

Wydawnictwo Avia Artis

2024

ISBN: 978-83-8349-073-1

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (https://writeapp.io).

Wstęp

Straciłaś moc — od swoich progów
Ludzkość odtrąca cię niechętnych,
I niemasz dziś już nawet wrogów,
Lecz tylko zimno obojętnych;
Z mórz urodzona, z szumu lasów
Przestałaś już być mową bogów,
A jesteś mową dziś paryasów.

Straciłaś moc — pustym są dźwiękiem
Twe hasła, klątwa twoja głucha,
Nie wzruszasz skargą, ani jękiem,
Westchnienia twego nikt nie słucha;
Nikt się nie poi twoim śpiewem,
W nikim już nie czarujesz ducha,
Nie wznosisz, ni zapalasz gniewem.

Straciłaś moc — jesteś upiorem
Minionej twojej królewskości;
Z bezwładną ręką, z sercem chorem,
Niczem dziś jesteś dla ludzkości.
Nikt dziś już jako za przewodnią
Gwiazdą, nie pójdzie twoim torem;
Przestałaś wodzów być pochodnią.

Dziś co najwyżej bawisz ludzi
Lekceważona i przeżyta.
Młodość się tobą już nie budzi,
Nie potężnieje, ni rozkwita;
Aniś potrzebna tym, co cierpią,
Ani tym, których życie trudzi —
Dziś cię nie wielbią, ale — cierpią.

A jednak, taka odepchnięta
Ręką brutalną i zuchwałą,
Poezyo, niegdyś matko święta
Myśli: jesteś mą duszą całą;
Mą dumą, bo z minionych czasów
Coś królewskiego pozostało
W tobie, ty mowo paryasów.

I tem, żeś tak osamotniona
I tak skazana na zagładę,
Jak limba, co gdzieś w skałach kona

W huczącą patrząc się kaskadę,
Która ją strąci do otchłani:
Tem droższą jesteś mi — i kładę
Całe ci moje życie w dani.

Poeci idealiści

Drogą, gdzie skalne spiętrzyły się ściany,
 Gdzie wzrok przeraża ciemna bezdeń fal,
Kędy się groźne włóczą huragany,
A nieraz runie grom z chmur wykrzesany,
 Idziem odważnie w nieskończoną dal...

Tłum ludzi pyta: »Dokąd wy dążycie?
 Co iść wam każe morzu, skałom wbrew?
Komu niesiecie na ofiarę życie,
Jak niegdyś Bogu skrytemu w błękicie
 Ofiarowano z rozkoszą swą krew?«...

Kto Bogiem naszym? Gdzie on?... Waszym oczom
 Wpatrzonym w ziemię niewidny ów Bóg —
Nie ku błękitnym wznoście wzrok przeźroczom,
Ale ku myśli niezmiernym roztoczom
 I w duszach waszych szukajcie doń dróg...

Ideą zwie się ów Bóg; nasze czoła
 I piersi nasze, to dla niego tron;
Kapłanem jego ten być tylko zdoła,
 Kto, jako Chrystus w Ogrójcu, zawoła:
»Dla ciebiem gotów na mękę i skon!«...

Jest świat, gdzie Bóg ów z licem wiecznie młodem
 W pełen tryumfu w bój wyzywa czas:
Tam to my dążym pielgrzymów pochodem;
Ach! Gdyby dotrzeć przed słońca zachodem,
 Swobodną piersią odetchnąć choć raz...

Porwany szałem niejeden wśród drogi,
 Stargawszy siły, czołem runie w kurz,
I przeznaczenia klnąc gwieździe złowrogiej,
Chce powstać, wrócić w ciche domu progi — —
 Nie wraca kamień z fal bezdennych mórz...

Niebacznie depcąc poprzedników ciała
 Stosami ległe wpoprzek naszych dróg,
Idziem; źrenicom przewodniczy chwała,
Jak wielkie słońce, co nad czernią pała
 Obłoków dartych przez błyskawic smug.

Dumni, jak greckie półbogi zuchwali,
 Wbrew Olimpowi podnoszące dłoń,
Póki się płomień życia w nas nie spali,

Z płonącą skronią dążym dalej, dalej!...
 W zimnej mogile chłodzim spiekłą skroń...

Oto już dzień się do zachodu chyli —
 Nigdyż u celu nie staniemy bram?
Spoczynku jednej nie mieliśmy chwili,
Czyżbyśmy próżno wciąż naprzód dążyli?...
 Zaprawdę próżno — kresu niema nam.

Lot orła znajdzie granice w przestworze,
 Delfin napotka w oceanie brzeg,
Grot piorunowy w ziemię się zaorze,
Wolę i dumę zegnie los w pokorze,
 Lecz twórczej myśli nieskończony bieg...

Podobni słońcu, co uwiędłe zielę
 Kolebką czyni młodych, świeżych ziół:
Jedne osiągłszy, nowe tworzym cele...
W jutra tajemną twarz patrzący śmiele,
 Po laur sięgamy dla wyniosłych czół!...

Credo

Jutro?... Nie wierzę, aby lepiej było
I nie zazdroszczę już tej wiary — dzieciom...
Po co się łudzić? Wydarte stuleciom
Posępne, smutne, zimne doświadczenie
Złudzeniom wszelkim na czole wyryło:
»Śmierć i nicestwo«!... zabiło złudzenie...
I tylko dziwna, mistyczna, szalona
Chęć, tą ohydną wstrząsnąć ziemi bryłą,
Świat cały, jak jest, pochwycić w ramiona,
Z posad go dźwignąć i na nowe koła
Jakiebądź rzucić, gdy te, co go toczą
We łzach się pławią i we krwi się broczą;
I tylko głos ten, co nas w noce woła
Z złem walczyć nie przez ufność odrodzenia,
Lecz przez nienawiść ku złemu dla złego,
I żądzę, ssaną z powietrzem, niszczenia:
Jest naszą wiarą. A choć czasem ona
Omdlewa w piersiach, to wnet zmartwychwstawa,

Jako z popiołów Feniks, odrodzona,
I jak kometa błyska ludziom krwawa,
Której płomienie może świat zażegą.
My nienawidzim zła dzisiejszej doby — —
Jutro?... To jutro?... Jutro, marzyciele,
Przeklinać własne swe będziecie próby,
Nowe zło w nowem odkrywając dziele;
Jutro, trawieni nowemi choroby,
Szukać będziecie nowego systemu
Leków i zbawień, a nie mogąc męce
Ulżyć, bezsilni załamiecie ręce,
Bo póki ludziom trwać, póty trwać złemu.
Lecz naprzód, naprzód! Niechaj zbrodnie stare
Ustąpią nowym — nim się te przeżyją —
Ścigajcie marzeń cudną, a czczą marę,
Jak ci ścigali, co dziś w grobach gniją.
Lecz naprzód, naprzód! Łudźcie się, Ikary,
Że potraficie dolecieć do słońca,
W zdobyte niebo wstąpić z człowieczeństwem,
A potem — widźcie, że próżne ofiary,
Że przemoc złego jest wiecznotrwająca,
Zwątpcie, zrozpaczcie i gińcie z przekleństwem!
Bo niczem innem nie jest chód ludzkości,
Tylko przemianą zła wieczyście trwałą;
O Chrystusowej marząc wszechmiłości,
Deptajcie wroga, co was przedtem deptał,
Drżąc, że już rośnie mściciel z jego kości,

Co was obali, jak kłodę zbutwiałą,
I znów was zdepce, gdy już krew wychłeptał.
Brutalna siła, która rządzi światem,
Wybawicielem nie jest, ani katem:
Ślepa i głucha, zimna, obojętna,
Idzie bez celu i niewładnąc, włada,
Niedba, gdzie jakie pozostawi piętna,
Kto pod jej nogą powstaje, kto pada?
Nienawiść dźwignią jest świata — — niech działa
Ta najsilniejsza potęga ludzkości:
Jeśli potrafi i dusze i ciała
Na wskroś przekształcić, zabić w ludziach zwierzę:
Wówczas dopiero w królestwo miłości
Ewangelicznej na ziemi — uwierzę.

Duch

Zda mi się czasem w noc,
Że duch mój idzie przez miasta i sioła
Z płomiennym mieczem nicestwień anioła,
Każdy krok jego jest jako chód burz,
Obala gmachy i pałace w kurz,
Wszystko, co spotka na swej drodze, niszczy,
I nie zostawia nic, prócz martwych zgliszczy.

Ludzkość mu cała klnie,
Przekleństwa ciska mu na głowę hardą,
A on jej zimną odpowiada wzgardą,
I dumny, wyższy nad ten cały tłum,
Idzie, jak wichrów i pożarów szum,
Wszystko, co spotka na swej drodze, niszczy,
I nie zostawia nic, prócz martwych zgliszczy.

Ze snu otrząsam się
I ducha tego o oczach szatańskich,
Chcę spętać, przykuć do turni tatrzańskich,
Lecz on, drwiąc, ręce me odpycha precz,
I swój płomienny w górę wznosząc miecz,
Wszystko, co spotka na swej drodze, niszczy,
I nie zostawia nic, prócz martwych zgliszczy.

I ulec muszę mu,
A on zapala gwiazdę na swej głowie
I pokazuje mi ziemskie pustkowie,
Gdzie zniszczył wszystko: i dobro, i zło —
I miecz odrzuca złoty ogniów rdzą,
I utrudzony po unicestwieniu,
Spoczywa w głuchem, wieczystem milczeniu.

Dziś

Dawniej się trzeba było zużyć, przeżyć,
By przestać kochać, podziwiać i wierzyć;
Dziś — pierwsze nasze myśli są zwątpieniem,
Nudą, szyderstwem, wstrętem i przeczeniem.
Dzieci krytyki, wiedzy i rozwagi,
Cudzych doświadczeń mając pełną głowę,
Choćby nam dano skrzydła Ikarowe,
Nie mielibyśmy do lotu odwagi.
My nie tracimy nic, bośmy od razu
Nic nie przynieśli — i tylko nam bywa
Tak źle, że na złe takie brak wyrazu,
A serce pęka w nas i we krwi pływa.

Któż nam powróci

Któż nam powróci te lata stracone
Bez wiosennego w wiośnie życia nieba?...
Wołają na nas, że w złą idziem stronę
Precz o świat troskę rzucając powinną,
A czy pytają się nas, co nam trzeba,
I czyśmy mogli obrać drogę inną?

Kto z was policzył te gorzkie godziny
Daremnych pragnień, żrących naszą duszę?
Kto zmierzył smutku naszego głębiny
Bez dna i brzegu? Kto wie, jakie ducha
Niepodległego straszne są katusze,
Gdy zerwać swego nie może łańcucha?

Spójrzcie nam w mózgi — — zgryzły je, strawiły
Wrodzone ludziom daremne pragnienia.

Wołacie na nas: »Jesteśmy bez siły,
Dajcie nam słowa wiary i otuchy« — —
A nam któż daje słowa pocieszenia?
A któż mdlejące nasze wzmacnia duchy?

Któż nam powróci te lata stracone
Bez wiosennego w wiośnie życia nieba?...
Chcecie w nas widzieć dźwignię i obronę,
Żądacie od nas zbawień i pomocy,
Lecz my, z waszego wykarmieni chleba,

Jak wy, nie mamy odwagi i mocy.

Nad polem pustem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Koniec wieku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Prometeusz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Widziadło

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Chrystus i Magdalena

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wizya

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z "Exodus" (Rozdział XVII)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z "Exodus" (Rozdział XIX)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sen rzeczywisty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przebudzenie Jehowy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Geniusze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Hymn do Nirwany

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podczas burzy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Evviva l'arte!

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Słuchacze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Życie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Czemu dziś mój kochanek ze schylonem czołem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Salomon i Sulamitka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kwiat symboliczny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pamięć to cmentarz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zwątpienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Hymn do miłości

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Marzenie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Duch melodyi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Narodziny Afrodyty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Narodziny wiosny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Leda

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ona

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do Nieznajomej

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zacisza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wspomnienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Byłbym cię oddał

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Lubię, kiedy kobieta

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pod wrażeniem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zawód

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Morze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nieskończoność

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Albatros

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na morzu polarnem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Filozofia miłości

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z Tatr. Widok ze Świnicy do doliny Wierchcichej

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W Białem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W lesie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O zmroku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przy Morskiem Oku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Melodya mgieł nocnych

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na "Żelaznej drodze" pod Reglami

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Morskie oko

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Limba

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Burza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mgły nocne

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pozdrowienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

List Hanusi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pieśń o Jacku zbójniku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na pogrzeb Teofila Lenartowicza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z dawnej przeszłości

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zamyślenia

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Preludya

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

POEZJE TOM II

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano portret Kazimierza Przerwy-Tetmajera .

Autor: Anonim

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

© Wydawnictwo Avia Artis

2024