Stanisław Wyspiański

SĘDZIOWIE

Wydawnictwo Avia Artis

2018

ISBN: 978-83-65922-74-8

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (http://write.streetlib.com).

Sędziowie

RZECZ DZIEJE SIĘ NA WSI

Wieczór. Obszerna izba karczemna z nizkim
belkowanym pułapem, cała bielona siwo, obrypana, zbrudzona, z czarnym lampasem przy
ziemi; podłoga gliniana ubita. W głębi, po-
środku ściany drzwi nizkie, jednoskrzydłowe, wio-
dące do sieni; a po przez długą ciemną sień
widać drzwi drugie, wiodące na gościniec. W ścia-
nie głębnej, z lewej strony drzwi, wielkie czteropolowe okno podwójnie zaszklone od sąsiedniego
alkierza, zasłonięte od wewnątrz rozwieszoną płó-
cienną firanką. W ścianie po lewej drzwi od tegoż
alkierza. Ściana z prawej strony drzwi środkowych
oraz cała ściana po prawej zastawiona szafkami
z mnóstwem szufladek i półek, lakierowanemi
brązową farbą. Przed szafami lada, obita blachą,
z obejściem; a zaś cała ta część obstawiona
drewnianemi kratami malowanemi zielono. Tuż,
od przodu drzwi małe do komory. Na słupkach
odgrodzenia rozwieszone tablice loteryjne blaszane,
zczerniałe i zrudziałe z popisanemi kredą liczbami
oraz szyld zatknięty na nóżce żelaznej, wyobraża-
jący na cytrynowo żółtem tle czarnego dwugło-
wego orzełka. Z lewej, u samego przodu stół, otoczony ławkami z oparciem w balaseczki to-
czone; wszystko lakierowane zielono. Pod ogro-
dzeniem cebrzyk, konewka, niecki Na słupku,
przy kratach, zawieszona lampa kuchenna, słabo
oświetla całą izbę. Nade drzwiami modącemi do
sieni oleodrukowy, poczerniały portret Cesarza
w wieku młodzieńczym w białym uniformie z pą-
sową wstęgą przez piersi.

SAMUEL

(wielki, barczysty, w obszernej żółto brązowej atła-
sowej jupicy; w aksamitnych orzechowych spodniach;
w białych pończochach, czarnych trzewikach z klam-
rami; głowa obrośnięta włosem siwym, brązowa;
czoło żółte; peisy w lokach; wielka futrzana czapka)

(siedzi nad księgami
i pisze i liczy)

JOAS
(patrzy mu w twarz)
(skrzypce ma przed sobą na stole,
których strun dłonią dotyka, zlekka je potrącając)

NATAN

(wchodzi; dzwi do ciemnej sieni pozostają otworem)

SAMUEL

(zamyka księgi, składa zatłuszczone papiery
i kwity do skrzynki, którą zawiera kluczem i wynosi do alkierza)
(po chwili w oknie w alkierzu widać w sąsiedniej
izbie brązowe wiszące zapalane świeczniki szabasu)

JEWDOCHA

(wchodzi, skraplając glinianą podłogę z lejka
blaszanego; zamiata izbę wierzbową miotłą; spó-
dnicę ma zakasaną po kolana, rękawy po łokcie;
chustka zawiązana na głowie, przysłania zupełnie czoło jej i oczy)

NATAN

(w czarnym kaszkiecie, szarym chałacie ubłoco-
nym, pod którym czarna kurta; złoty łańcuch
zegarka, spinający obydwie kieszenie kamizelki;
szare spodnie w czarne pasy zawinięte na suro-
wych butach z cholewami; twarz smagła, z lekka
obrośnięta; włos czarny, gęsty, skręcony, pejsy
schowane pod kaszkiet; usiada na stole, w miej-
scu gdzie były rozłożone księgi starego; ubłocone
buty opiera o ławę, łokcie wsparł na kolanach,
głowę podparł oburącz i wodzi po izbie oczyma za Jewdochą).

JOAS

(klęcząc na ławie, łokcie wsparł o stół, głowę na
rękach, osłaniając twarz dłońmi ze stron obu;
tak, pochylony nad skrzypcami, patrzy w Natana
szeroko rozwartemi jasnemi oczyma; włos rudy
o złotawym połysku, na tyle głowy przykryty jarmułką aksamitną czarną; peisy skręcone w loki.
Cera przeświecająca, różowa i biała; biała koszula,
czerwoną wstążką pod szyją w kokardę spięta; rę-
kawy od koszuli nie zapięte, odsłaniają chude, wątłe
ciało; obszerne orzechowe aksamitne spodnie krótkie na szelkach w krzyż przepiętych; bose łydki i haftowane pantofelki bez na piętków).

JOAS

Twarz się ojcowa łagodzi
a rysa, ta skaza u czoła
zanika w jasnej pogodzie;
ręką podeprze oblicza,
myśli z gonitew odwodzi,
tu wszystkie do czoła skupi;
włos kłębny muska na brodzie
i słucha. –

Patrzę ja w oczy rodzica,
serce się we mnie zaś wica
i gram.

NATAN
Jak ty jeszcze głupi.
On swoje zyski przelicza.

JOAS

Bracie, mnie jasność przejmywa
i widzę wtedy wskroś serca
i czytam wtedy pisane
myśli na czole ojcowem
i wiem, że są sprawiedliwe.
A gdy się, o brońźe Jehowa,
myśl jakaś wkradnie mętliwa,
to zaraz mię serce zaboli.
Muzyka się moja urywa
i ojciec z miejsca podbiega,
bierze mię w swoje ramiona
i pyta: –

Co ci jest? JoasU? – Skończona
moja gra,…już skrzypka milczy.

NATAN
Myślisz ty, że Bóg tobie gada?

JOAS

Że Bóg przezemnie ostrzega
przed karą, co późna spada.

NATAN
To ty masz Boga w arendzie?
Ty lichy?

JOAS

On zrywa się wszędzie;
próżno byś ty nie pozywał
Jego, co sądzić cię będzie.

NATAN
Ty sędzia?! Ty się pogniewał
na brata? – Brat by cię pouczył
jak to po świecie jest.

JOAS
Przecie ja widzę.

NATAN

Wilcza nora tu. Tam ogromne obszary.

JOAS

Może, bracie, nor wilczych mrowisko?

NATAN

Wielki świat!

JOAS
Piękny jest?

NATAN

Miasta olbrzymy!

JOAS

Jako Jeruzalem święta, w ofiarnych dyniach owiana.

NATAN

Wielkie wody, kamiennymi mosty
ujęte.

Lasy całe chwiejące w korabiach.

Sterty domostw, dworów, napiętrzone a nad wszystkiem snujące się dymy, co się tobie ofiarne wydają z fabryk, co świszczą i huczą.

Szum, młotów kucie, warczenie;

ci grajkowie nieustannie grają.

Bogactwo, nędza i – wolność i niewolne pęta.

JOAS

Więc Sprawiedliwość zwycięża
Złe. Więc Bóg o swoich pamięta.

NATAN

Każdy dla siebie żyje. Sam się broni.
Słabszy pada.

JOAS

Więc Bóg mocniejszym oręża
sam dobiera, jako Dawidowi.

NATAN

Dawid? Bracie? Są prorocy nowi,
którzy więksi niż Dawid.

JOAS

Są święci?!

NATAN

Wytrącili harfę Dawidowi.

JOAS

To są bracie prorocy przeklęci!

DZIAD

(w łachmanach z grubych worków, obwieszony
różańcami; z torbą skórzaną; obrośnięty, czarny;
włosy długie umazane tłuszczem)
(rozmawia z Jewdochą w sieni)
Daj Ty Boże zdrowie, dziecko, –
ty mi otwierasz?

JEWDOCHA
Czyście może szli ze śpiewką?
Cóż tak dom mijacie nasz?

DZIAD

Szedłem pod ten dom ze śpiewką;
łzą i krwią z bryzgałem twarz.

JEWDOCHA
Z waszych oczu krew pocieką
i na włosach krew?

DZIAD

Mnie za progiem trumna czeka
a was Boży gniew.

SAMUEL
(wychodzi z alkierza)

Odejdź! –

(Jewdocha odchodzi)
Czegóż ty włóczęgo
na mnie srożysz brew?

(Joas odchodzi do alkierza; Natan odchodzi przez sień w pole)

DZIAD
Patrzę, jak się gady tęgą.
Ty mnie znasz L.

SAMUEL
Znam i nie znam. Kto pamięta?
Dawna rzecz.

RESZTA TEKSTU DOSTĘPNA W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Stanisław Wyspiański

SĘDZIOWIE

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano obraz

Stanisława Wyspiańskiego "Autoportret" 1902.

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

©Wydawnictwo Avia Artis

2018