Janusz Korczak

KAJTUŚ CZARODZIEJ

Wydawnictwo Avia Artis

2021

ISBN: 978-83-8226-451-7

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (https://writeapp.io).

I

Kajtuś lubi się zakładać. — Kajtuś wchodzi do sklepów i udaje, że chce coś kupić, — a nie ma ani grosza.

— A bo co?
 — Bo nic.
 — Nie wierzysz?
 — Nie.
 — To się załóż.
 Kajtuś lubi się zakładać z kolegami.
 — Załóż się: że zafundujesz do kina.
 — Dobrze; zgoda.
 — Daj rękę. Pamiętaj: w niedzielę kino.
 — Ale poczekaj, — zaraz.
 — No widzisz: już się boisz.
 — Nie boję się, tylko chcę wiedzieć, jak to będzie.
 Kajtuś powtarza:
 „Wejdę do dziesięciu sklepów“.
 „Będę udawał, że chcę coś kupić“.
 „Nie mam ani grosza w kieszeni“.
 — Mówiłeś, że do dwunastu sklepów...
 — Niech będzie dwanaście.
 Założyli się.
 Tak. Wstąpi. Niby, że kupuje.

 A no: ostatnia lekcja.
 A no: ostatni dzwonek.
 Zapakowali teczki.
 Czapki na głowy.
 — Więc idziemy?
 — Idziemy.
 A no: schody, podwórko.
 Potem brama.
 I już ulica.
 — Ja będę stał przed sklepem.
 — Jak sobie chcesz. — Tylko nie śmiej się w szybę, bo się domyślą.

 Pierwszy sklep — apteka.
 Wchodzi Kajtuś do apteki.
 Pan wydaje lekarstwa powoli, żeby się nie pomylić — Kajtuś cierpliwie czeka swej kolejki.
 — A tobie, mały, czego?
 — Proszę o dwa zeszyty: jeden w kratkę, a drugi do rysunków.
 — Nie mamy do rysunków, tylko wszystkie w kratkę, — zażartował pan aptekarz.
 — To przepraszam.
 Kajtuś ukłonił się grzecznie.
 Żal się panom zrobiło.
 — Idź na prawo, — obok. Tam dostaniesz.
 — Dziękuję.
 Znów się ukłonił i wyszedł.
 Powiedział koledze, jak było.

 Obok apteki jest sklep pomocy szkolnych.
 Wchodzi Kajtuś.
 Rozgląda się.
 — Proszę o ciastko z kremem.
 — Czego?
 — Ciastko czekoladowe z kremem.
 — A ty ślepy jesteś? — Nie widzisz?
 — Owszem, widzę.
 Stoi i dziwi się, czego od niego chcą.
 — Chodzisz do szkoły?
 — Chodzę.
 — Nie wiesz, gdzie się ciastka kupuje?
 — Jeszcze nas nie uczyli.
 Wzrusza ramionami.
 Niby nie wie, co robić.
 Rozgniewał się pan.
 — Na co czekasz?
 — Już nic.
 I wychodzi.
 — No co? — pyta się kolega.
 — Obraził się. — Złośnik jakiś.
 — On taki zawsze, — mówi kolega. — Znam ten sklep. Nigdy tu nie kupuję.
 — To trzeba było powiedzieć.
 — Myślałem, że ci się uda.
 — No i udało się. Przecież mnie nie zabił.
 Idą dalej.
 Odważnie wchodzi do trzeciego sklepu.
 Sklep spożywczy. — Są tu sery, masło, cukier, śledzie, sielawy.
 — Dzień dobry.
 — Dzień dobry.
 — Czy można dostać wieloryba?
 — Wieloryba?
 — Tak. Dziesięć deka. Marynowanego.
 — A kto cię przysłał?
 — Kolega. — O, stoi tu przed sklepem.
 — Powiedz koledze, że łobuz, a ty gapa.
 — Więc niema?
 — Nie, niema. — Będzie dopiero.
 — Kiedy będzie?
 — Jak się ociepli. — No dosyć. — Ruszaj. Drzwi zamknij.
 Ostrożnie zamknął drzwi i opowiada, jak było.
 — Nie bałeś się, że pozna?
 — A co? — Sprzedają morskie łososie. Śledzie też są morskie. — Nie wolno się zapytać?
 — Czekaj. Dopiero trzy sklepy. Możesz jeszcze przegrać.
 — Zobaczymy.

 Czwarty — mały sklepik.
 Szewc.
 Akurat nie ma roboty.
 Już pora obiadowa, a sprzedał dopiero parę sznurowadeł i pudełko pasty do butów.
 Czeka, żeby kto kupił.
 Wchodzi Kajtuś.
 — Proszę sera śmietankowego.
 A szewc, — czy się domyślił, że żarty, czy zły, że głowę zawracają.
 Łap za pasek.
 — Dam ja ci sera, błaźnie jeden!
 Zamachnął się.
 Niebardzo się udało: trzeba było prędko umykać.

 Ominął Kajtuś kilka małych sklepów.
 Zatrzymał się przed fryzjerem i myśli.
 — Ale ty ciągle to samo. — To nie sztuka.
 — Nie podoba ci się, to nie. — Sam sobie chodź i wymyślaj co innego.
 — No już dobrze. — A tu co powiesz?
 — Nie spiesz się. Poczekaj. Zobaczę.
 Wchodzi.
 Ładnie tu. — Czysto. — Pachnie.
 Perfumy w różnych butelkach. — Mydła kolorowe. — Grzebienie. — Pomady. — Puder.
 Kasjerka czyta książkę.
 — Czego sobie życzysz, kawalerze? — pyta się pan.
 Pan młody i wesoły.
 — Proszę o pomadę na porost królewskich wąsów.
 — Dla kogo?
 — Dla mnie.
 Pani przerywa czytanie i patrzy.
 Pan oczy szeroko otworzył.
 — A na co ci wąsy?
 Kajtuś patrzy naiwnie i mówi:
 — Na przedstawienie w szkole.
 — A co będziesz przedstawiał?
 — Króla Sobieskiego.
 — Mogę namalować ci wąsy.
 — Ja wolę prawdziwe.
 — A potem co zrobisz, po przedstawieniu?
 — A ogolę.
 Śmieją się.
 Uwierzyli.
 — Niech mu pan da wody kolońskiej.
 — Nie chcę, — otrząsa się Kajtuś.
 — Dlaczego nie? — będziesz pachniał.
 — Nie chcę. Chłopaki śmiać się będą. Powiedzą, że się chcę żenić.
 — A ty się nie chcesz żenić?
 — Pewnie, że nie. — Na co?
 Nudzi się młodym w sklepie, więc radzi pożartować.
 Ale weszła kupująca. Rozmowę przerwała.
 — Przyjdź, to cię pomaluję. Będą, jak prawdziwe.
 — Ale zaprosisz nas na przedstawienie? Pamiętaj.
 Kolega się niecierpliwi.
 — Coś tak długo siedział?
 — Perfumować mnie chcieli.
 — Za darmo?
 — No chyba.
 — Dlaczego nie dałeś?
 — Co mają towar marnować? — Pożartować można. Ale nie jestem pętakiem. Nie lubię oszukańców.
 — No pewnie.

 Wszedł Kajtuś do mydlarni. Prosi o truciznę na pchły.
 Dała mu.
 — Masz: na pchły, na pluskwy i na karaluchy.
 — U nas niema pluskiew, ani karaluchów. Mama kazała tylko na pchły.
 — Nie szkodzi. Ten proszek dobry: wszyscy go kupują. Pokaż, ile masz pieniędzy.
 Kajtuś mocno zaciska pustą pięść.
 — Nie... Muszę się zapytać... Muszę się słuchać mamy.
 — No to idź się zapytaj. I powiedz, że złotówkę kosztuje. — A wy daleko mieszkacie?
 — Tu zaraz...
 — Jak będziesz często kupował, dostaniesz cukierków... O, widzisz.
 — Widzę.
 Pokazała słój z cukierkami.
 — Mądra baba: dawaj jej zaraz złotówkę. Myśli, że się połakomię na cukierek. — Pewnie farbowane. — Ile już było sklepów?
 — Sześć.
 — Akurat połowa.
 — No idziemy dalej.
 — Czego się spieszysz? — Niech trochę odpocznę. — Już mi się w głowie kręci.
 Ale nic. — Wchodzi.

 Siódmy sklep — ogrodniczy.
 — Czy można dostać palmę kokosową?
 — Niema.
 — Niech pani poszuka. — Pan od przyrody kazał.
 — Więc powiedz panu od przyrody, że ma fijołki w głowie.
 — Wcale nie. — Nasz pan wie, co mówi. Nieładnie tak uczyć dzieci. Nie wolno nauczyciela obrażać.
 — Wynoś się, smarkaczu. Morały mi będzie prawił.
 — Pewnie, że morały, bo się tak nie mówi.
 We drzwiach pokazał jej język.
 — Szkoda, że nie dodałem, żeby się kazała wypchać trocinami i wytapetować.
 — Czegoś taki zły?
 — Bo mi się już znudziło tak łazić.
 — Trudno: założyłeś się.
 — Wiem bez ciebie. Zacząłem i skończę.

 Przed sklepikiem stoi balon z wodą sodową.
 — Proszę o szklankę gazu.
 Kupcowa nalała, — podaje.
 A Kajtuś:
 — Nie chcę wody, tylko sodowy gaz.
 Znów zrobił niewinną minkę. Ale ona nawet nie patrzy.
 Zamachnęła się i chlusnęła wodą.
 Kajtuś się w porę nachylił.
 Nie trafiła.
 — Żebyś ręce i nogi połamał, złodzieju!
 Nie jest Kajtuś ani pętakiem, ani złodziejem. Przecie mógł wodę wypić i uciec. A pić mu się chciało.
 — Sama oszukanica.
 I na nią zły i na siebie.
 I na kolegę.
 — Te, słuchaj, — pyta się kolega, — co znaczy: fijołki w głowie?
 — Pewnie: że nie wie, co gada. Sam się możesz domyślić.

 Zatrzymali się przed fotografem.
 — Wejdę z tobą.
 — Jak sobie chcesz.
 Wchodzą.
 — Ile kosztuje pół tuzina gołębi?
 — Jakich wam znowu gołębi?
 — Pocztowych, gabinetowych. — Będziemy trzymali gołębie na kolanach.
 — A pieniądze macie?
 — Jeszcze nie. Ale się postaramy.
 — Naprzód się postarajcie, a potem przyjdziecie.
 — Co pani z nimi gada? — wtrącił się pan w okularach. — Tu się tylko ludzi fotografuje. — I osły.
 Wychodzą.
 Kajtuś milczy.
 Przypomina sobie:
 — Ten nazwał mnie osłem, tamta smarkaczem. Ta wodą oblewa, tamten zerwał się do bicia.
 A dlaczego?
 — Bo nie mam pieniędzy.
 Gdyby tak mieć złotówkę, wszyscy byliby grzeczni.
 I do kina wpuszczą. I wodę dadzą, — nietylko czystą, ale z sokiem.
 — Ile już było sklepów?
 Osiem.
 — Nieprawda, bo dziewięć.
 — Może się pomyliłem.
 Zaczęli liczyć: razem z przekupką — dziewięć.
 — No jazda!

 Do następnego sklepu znów weszli razem.
 — Proszę pokazać pasek.
 Patrzy, przekłada, przymierza. — Ogląda klamrę. Liczy dziurki. Chucha, wyciera. — Grymasi.
 Ten pasek za cienki, ten za ciemny, tamten za szeroki.
 A panienka, co jeden położy, to drugi zaraz chowa do pudła.
 — Boi się, że ukradnę, — pomyślał Kajtuś.
 Nic dziwnego. — Różni się w sklepach kręcą. — Przychodzą — nudzą — nie kupują. I naprawdę ukraść próbują.
 Kajtuś wie, ale się gniewa, że podejrzewają.
 A o koledze myśli:
 — Jaki on teraz odważny. Wchodzi ze mną razem, a gęby nie umie otworzyć.
 A no, wybrał pasek: ładny, skautowski.
 — Ile kosztuje?
 — Dwa złote pięćdziesiąt groszy.
 — Za drogo.
 — Ile kawaler myślał?
 — Kolega kupił taki za 40 groszy.
 — To idź tam, gdzie kupił kolega.
 — Dobrze: pójdziemy.
 — Znaleźli się mądrale. Jeden wybiera, a drugi się rozgląda. Znamy was.
 — I ja panią znam.
 Nawymyślała i przegoniła.
 — A cobyś zrobił, gdyby oddała?
 — Głupi jesteś.
 Kajtuś wie, coby zrobił. — Szukałby po kieszeniach, niby że zgubił pieniądze. Ale mówić nie chce: niech się sam domyśli.
 — Więc jutro fundujesz kino.
 Zatrzymał się i czeka na odpowiedź.
 Kolega się zawahał.
 — Poproszę ojca: pewnie da?
 — A jak nie da?
 — To już napewno w przyszłą niedzielę.
 Kajtuś skrzywił się i machnął niechętnie ręką. — Pomyślał:
 — Ot, zakładaj się z takim szczeniakiem...

 W sklepie z papierosami pożałowali Kajtusia.
 Stanął nieśmiało w kącie i czapkę gryzie.
 — Czego chcesz, mały?
 — Kiedy się wstydzę.
 — Mów: nic ci nie zrobię.
 — Bo majster kazał kupić trzy papierosy.
 — Jakie?
 — Brzydko się nazywają.
 — Gadaj śmiało.
 — Powiedział, że nabije, jak nie przyniosę.
 — Więc powiedz.
 — „Psia morda“ się nazywają.
 I zakrył czapką oczy.
 — Upił się twój majster. Niech się wyśpi.
 — Właśnie się już obudził.
 — Ty ze wsi? — zapytała się pani.
 — A ze wsi, proszę pani.
 — Zaraz znać: nieśmiały. — Ot, wysyłają dzieciaka do miasta na poniewierkę.
 — Już chyba pójdę, — mówi Kajtuś.
 — Ty pewnie głodny?
 — Nie, nie głodny.
 — Masz bułkę. Weź sierotko...
 A Kajtusiowi, czy z żalu, czy z tego zmęczenia, łzy napłynęły do oczu.
 — Nie wstydź się: weź.
 — Nie wezmę.
 Prędko się wyniósł.
 — Czego płaczesz?
 — No... Mucha czy coś — wpadło mi do oka.

 Nareszcie. — Ostatni sklep dwunasty. Pralnia.
 Nie chciał wejść, bo woli delikatniejsze sklepy. Ale kolega namówił.
 — Wejdź. Nie bój się. Już koniec.
 Nie boi się. — Nieostrożny.
 — Przepraszam. Czy można wyprasować kota?
 — Kota? — ździwiły się panny.
 — Tak. — Zdechłego. — Z ogonem.
 A nie zauważył, że koło drzwi siedzi narzeczony panien. A ten cap go za kark.
 — Poczekaj. Ciebie wyprasujemy. Dawaj Franka, gorące żelazko.
 Silny. Mocno trzyma. Położył Kajtusia na deskę do prasowania.
 — Czego pan chce? — To jest wypchany kot.
 Nie wyrywa się, tylko prosi:
 — Niech pan puści.
 Zlitowała się panna Frania.
 — Puść go głuptasa.
 — Nie głupi on. Cwaniak, struga tylko warjata.
 — A ja mówię, że nie. Dobrze mu z oczu patrzy.
 — Ja wszystko wytłumaczę, — jęczy Kajtuś.
 — Dobrze: więc co to za zdechły kot?
 Patrzy Kajtuś, że drzwi otwarte.
 Dobrze, że teczkę oddał koledze: lżej było uciekać.
 — Poczekaj. Spotkamy się. Poznam cię. Dostaniesz za swoje.
 Dogonił go kolega.
 — Cóżeś tak uciekał?
 — Widać, że trzeba było.
 — Nie powiesz?
 — Nie wymówiłeś, że mam opowiadać. Dawaj teczkę. I sam sobie idź do kina. Ciesz się, żeś ze mną nie wszedł: dostałbyś, łamago.
 Rozeszli się pogniewani. Nie pierwsza kłótnia Kajtusia.
 I nie pierwszy zakład. Bo lubi się Kajtuś zakładać.

 Rozmawiali raz w szkole o meczu.
 — Co ciekawsze: mecz czy kino? Czy kąpiel czy łódka? Rower czy ślizgawka?
 Mówi Kajtuś, że filmy dorosłych zawsze kończą się całowaniem.
 — Chodź, pokażę ci, jak się całują.
 — Chłopaka nie sztuka, ty pannę pocałuj.
 — Oo, mądry. Sam sprobuj.
 — Myślisz, że nie? Więc dobrze: załóż się o porcję lodów.
 — Dobrze: daj rękę.
 A no: ostatnia lekcja.
 Dzwonek. Spakowali książki.
 Podwórko. Brama. Ulica.
 — Wy idźcie za mną.
 A sam naprzód.
 Żałuje, że się założył.
 Małej nie chce zaczepiać. Przykro. Bo się nastraszy. Zresztą powiedział, że «panna». Więc duża.
 Jak to zrobić? Idzie. Rozgląda się.
 Idzie. Patrzy. — Myśli. Patrzy. Czeka.
 — Ta nie. — I ta nie.
 Mniejsza o te lody, ale wstyd przegrać. Musi postawić na swojem.
 Aż nareszcie są.
 Dwie. — Uczenice. — I starsze. — Śmieją się. — Rozmawiają. — Nie spieszą się.
 Jedna drugą nazwała Zośką.
 Powiada:
 — Słuchaj, Zośka, jak znów przyjedziesz...
 Więcej Kajtuś nie słyszał. Ale ma plan.
 Dał ręką znak, że zaczyna. Przeszedł na drugą stronę, wyprzedził je i wrócił — i prosto na spotkanie.
 Idzie. Głowę zwiesił, niby zamyślony.
 Już je mija. — Nagle staje. — Spojrzał.
 — Ooo. Zośka! — Kiedy przyjechałaś?
 Ona patrzy. Stoi zdziwiona.
 A on — hop! — objął za szyję — i pac! pocałował.
 Głupia, — jeszcze się nachyliła. Tak się pysznie udało.
 Dopiero oprzytomniała.
 — Ty co za jeden?
 — Ja? — A no Kajtuś.
 — Co znów za Kajtuś?
 — Nic, — taki chłopak.
 Oblizuje się, że niby pocałunek smaczny.
 I w nogi.
 One patrzą, dziwią się, — aż się domyśliły.
 — Poczekaj, andrusie.
 — A to zuchwały chłopak.
 — Skąd wiedział, jak się nazywam?
 Kolega był wtedy honorowy.
 Był honorowy i miał dwadzieścia groszy.
 Podzielili się lodami po równu.
 Trzeci też dostał, choć mu się nie należało.

 Już taki jest Kajtuś.
 Niecierpliwy. Odważny. W głowie różne pomysły.
 Był taki, zanim jeszcze zaczął chodzić do szkoły.
 Był taki, zanim jeszcze stał się czarodziejem.

II

Skargi na Kajtusia. — Blizny. — Antoś, czy Kajtuś? — Papierosy pali. — Mysz koło pieca.

Skargi i skargi na Kajtusia.
 — Utrapienie z chłopakiem, — wzdycha mama.
 — Nie biłem, ale jak stracę cierpliwość, — grozi ojciec.
 — Dobrze mu z oczu patrzy, — uśmiecha się babcia.
 — Głowę ma dobrą, — mówi ojciec.
 — Do wszystkiego ciekawy, — dodaje mama.
 — W dziadka się wrodził, — uśmiecha się babcia.
 Skargi i skargi.

 Mówi stróż, że z okna rzucił śledzia: na głowę gospodarza domu.
 — Rzuciłeś?
 — Nieprawda.
 Po pierwsze: wcale nie śledź, a tylko ogon śledzia.
 Po drugie: nie na głowę, a na kapelusz.
 Po trzecie: nie z okna, a przez poręcz schodów.
 Po czwarte: nie Kajtuś, a inny chłopak.
 W dodatku nie trafił, — niezdara.
 Powiada stróż, że pogasił światła na wszystkich schodach.
 — Nieprawda. Wcale nie na wszystkich, a tylko w jednej sieni. — Skąd stróż wie, że akurat ja? — Może kto inny? — Może kto jeszcze? — Może dziewczynka zgasiła, a nie chłopiec? — Może strażak zgasił? — Są przecież w Warszawie strażacy.
 Mówi stróż, że Kajtuś dzwoni i ucieka.
 Dzwonię, — tak, — ale w innych bramach. Nie w naszej. — Raz dzwoniłem, — dawno.
 — Dlaczego dzwonisz?
 — Tak jakoś.
 Bo chce wiedzieć, czy dzwonek nie zepsuty. — Czasem z nudów. — Czasem ze złości, że idzie do szkoły, a głupi dzwonek wisi sobie, jak hrabia, i nic nie robi.
 Mówi stróż:
 — Wyrwał kamień, powyginał rynnę.
 — To już zupełnie kłamstwo.
 Wie nawet, kto to zrobił.
 — Ja sanki zbijałem, ale młotkiem, wcale nie kamieniem. A deskę oparłem o schodek, a nie o rynnę.
 Ma świadka. Może przyprowadzić chłopca, który mu młotek pożyczył i deskę trzymał.
 Znów przychodzą na skargę.
 — Szybę stłukł. Kamień rzucił.
 — Widziałam, jak uciekał. W psa rzucił.
 — Nie w psa, a w kota. Nie kamień, a kawałek cegły. — Zupełnie inny chłopak wybił szybę kamieniem. — Tylko uciekali razem.
 Wie kto, ale nie powie.
 — Dlaczego ta pani dobrze nie widzi?
 A jeszcze przychodzi na skargę i każe płacić za szybę?
 Bo wygląda tak, że już nikt nic złego, tylko wszystko Kajtuś.
 Są przecież gorsi od niego.

 Mówią:
 — Jeżeli sam nie zrobił, to jeden z jego koleżków.
 Więc co? — Za wszystkich ma odpowiadać, czy tylko za siebie?

 Był mały.
 Do szkoły jeszcze nie chodził.
 Poszedł kąpać się w rzece.
 Ubranie zostawił na piasku.
 A no, pływa, — potem wychodzi z wody. — I widzi zdaleka, jak uciekają łobuzy.
 Wszystko zabrali: spodnie, buty, czapkę, nawet koszulę.
 Pan się zlitował, owinął w swoją marynarkę i zaniósł Kajtusia do domu.
 I była awantura, że no.
 Złodzieje też są między chłopakami.
 A Kajtuś nie ruszy cudzego. Brzydzi się złodzieja.

 Miał tylko różne przygody.
 Kiedy żyła Helenka, skakali ze schodów; z jednego, z dwóch, z trzech, z czterech, i z pięciu.
 Chciał pokazać, że skoczy bez trzymania za poręcz.
 I pokazał: skoczył z pięciu schodków. — Byłoby się udało, ale miał nowe buty... śliskie podeszwy...
 Potem długo leżał w łóżku.
 Teraz na głowie — włosy mu w tem miejscu nie rosną.
 To się nazywa blizna.
 Drugą bliznę ma Kajtuś na nodze, bo go pies rzeźnika pokąsał.
 Bo mówili chłopcy, że pies się nie da pogłaskać.
 — Zły pies.
 — Spróbuję ostrożnie. Może się uda.
 Spróbował ostrożnie. I nie udało się.
 Założył się, że przeleci przed tramwajem.
 — Możesz się przewrócić. — Daj lepiej spokój.
 — Czego się ma przewrócić?
 — Nie zdążysz.
 — To się załóż.
 Ale zakład nie został rozegrany. Motorniczy w porę zatrzymał, zahamował tramwaj; ale policjant przyprowadził Kajtusia do domu.
 Zabronili mu cały tydzień na podwórko wychodzić.
 Raz sam został w mieszkaniu.
 Chciał zrobić niespodziankę: że porąbie drzewo siekierą.
 I też się nie udało.
 To już trzecia blizna Kajtusia na palcu lewej ręki.
 A mogło być jeszcze gorzej. Bo znów w domu został. — I chciał lampkę zapalić przed obrazem.
 Zapaliła się firanka. Ale akurat babcia weszła i ogień zgasiła.
 Już taką ma Kajtuś naturę, że musi widzieć, wiedzieć, a potem sam spróbować.

 Opowiedziała mu mama bajkę o Ali-Babie.
 Ali-Baba był wódz rozbójników.
 Arabski zbójca. — Czterdziestu ich było. — Ali-Baba dowódca — herszt.
 Mieli zbójcy w lesie piwnicę. Nazywała się ta piwnica — Sezam. — Tam chowali skarby zrabowane. Tam worki z dukatami i złoto i drogie kamienie, brylanty.
 Do piwnicy prowadzą tajemnicze drzwi.
 Jeżeli powiedzieć:
 — Sezamie, otwórz się:
 Drzwi same się otwierają.
 Bajka bardzo ciekawa.
 A no.
 Leży Kajtuś w łóżku i myśli o skarbach ukrytych.
 Aż potem pyta się ojca:
 — Czy są skarby prawdziwe?
 Nie w bajce, a naprawdę.
 Bo gdy mu mama i babcia dobrze nie wytłomaczą, chce sprawdzić u ojca.
 — Są skarby, — mówi ojciec. — Były wojny na ziemiach naszych. Nieprzyjaciel palił i rabował, a ludzie zakopywali, co cenne.
 Nawet niedawno pisali w gazetach, że w polu znaleźli garnek z monetami.
 Mówi ojciec, że minister drukuje papierowe pieniądze, bo złoto za ciężkie do noszenia; więc sztaby złota leżą schowane w piwnicach.
 Tego Kajtuś nie zrozumiał dobrze, bo było za trudne. A może był wtedy śpiący.
 — No, trzeba spróbować.
 Dobrze.
 Idzie z babcią do piwnicy po węgiel.
 Schodzi się pod ziemię. — A tam drzwi i długi korytarz. — A tam różne małe drzwi, do każdej piwnicy osobno.
 Babcia zapaliła świecę. — Idą. — A w kącie korytarza stoi beczka.
 Schował się Kajtuś za beczką.
 Babcia wzięła węgiel do kubełka wychodzi. A Kajtusia niema.
 Woła babcia:
 — Antoś, Antoś!
 Gdzie się chłopak podział?
 A on przykucnął za beczką i czeka cicho.
 Myśli babcia: pewnie już na podwórku. I zamknęła piwnicę na kłódkę.
 Został Kajtuś w ciemnym korytarzu. Ale się nie boi. Myśli, czy aby uradzi ciężką sztabę złota.
 Szuka w beczce: pusta.
 Namacał pierwsze drzwi i mówi:
 — Otwórz się, Sezamie.
 Nic.
 Namacał drugie drzwi:
 — Otwórz się, Sezamie.
 Znów nic.
 Idzie, wraca. — Ciemno.
 Kręci się, szuka. — Już nawet nie wie, gdzie jest. — Sam jeden tak błądzi. — Ciemno, cicho.
 — Sezamie, otwórz się.
 Ale zaczął płakać. Przestraszył się dopiero.
 Bo może duchy, albo szczury?
 Mały był. Do szkoły jeszcze nie chodził.
 Krzyczy, wali ręką w ścianę.
 Myśli, że już się nie wydostanie.
 — Mamo, babciu!..
 I naprawdę mógł długo siedzieć, bo babcia go nie szukała. — Bo czy to pierwszy raz Kajtuś — na ulicę albo gdzie do sąsiadów?
 Już mu głosu zabrakło.
 — Babciu, tatu, mamo!
 A na schodach ludzie nie słyszą, bo stukają butami. — I Kajtuś stoi nie przy drzwiach, a na końcu gdzieś koło beczki.
 Ale listonosz przyszedł i w torbie listy układa. — Stoi w sieni. — Usłyszał. — Słucha. — Co to? — Ktoś tam w piwnicy zamknięty.
 — Dzieciak chyba.
 Zawołał.
 Pytają się:
 — Dlaczego nie odezwałeś się, kiedy cię babcia wołała? — Dlaczego za beczkę wlazłeś?
 Nie odpowiada.
 Nie, żeby się kary bał.
 Nie chce.
 Nacierpiał się. A jeszcze go wyśmieją.
 — Oj Antoś, Antoś. Zawsze jakieś figle.

 Prawdziwe imię Kajtusia jest Antoś. Tak nazywają go w domu.
 Kajtusiem został na podwórku między chłopakami.
 Bo stoi raz przed bramą i pali papierosa.
 Pociągnie i dmucha, pociągnie i dmucha.
 A stara się, żeby dużo było dymu. Bo zapłacił pięć groszy, więc chce, żeby było ładnie. — Mógł kupić czekoladkę, ale papieros ciekawszy.
 A ulicą przechodzi żołnierz.
 Zatrzymał się, patrzy, śmieje się.
 Mówi:
 — No! Mały taki Kajtuś, a kurzy, jak stary.
 — Więc co?
 Zawstydził się Antoś i obraził.
 A chłopcy zaraz:
 — Kajtuś, mały Kajtuś.
 Źli byli, że nie dał pociągnąć. Sami bali się palić, ale zazdrościli.
 I tak już zostało: nie Antoś, a Kajtuś.
 Z przezwiskami jest tak. Jeżeli się nie gniewać, to często zapomną i przestaną. Jeżeli się złościć, to właśnie jeszcze bardziej. — Bo lubią dokuczyć.
 Kajtuś bił, nie dał się przezywać. Ale co jeden poradzi ze wszystkimi?
 A dwóch Antosiów było na podwórku, więc nawet wygodniej, że jeden z nich Kajtuś. — Wiadomo, kogo wołają.
 Wreszcie się przyzwyczaił, ale nie zupełnie. — I wogóle — nie lubi kolegów.

 Trzeci rok chodzi Kajtuś do szkoły, a nie znalazł na długo dobrego kolegi. — Mało naprawdę porządnych. — Bo tylko udają. — Lizuchy.
 Boją się. Ze strachu spokojni, bo w domu na nich krzyczą albo biją. Tacy najwięcej kłamią.
 Kajtuś też nauczył się kręcić i udawać.
 Nie można się zanadto przyznawać. — Gdyby dorośli lepiej rozumieli, wtedy co innego.
 Mówi Kajtuś:
 — Nie wiem, czego odemnie chcą.
 Choć wie dobrze.
 Mówi:
 — Kłamstwo od początku do końca.
 Choć we środku jest trochę prawdy.
 Powiadają:
 — Pobił tak, że się chłopiec ruszyć potem nie mógł.
 — Co się ma nie ruszać? — Przecież nie zabiłem.
 — Mało mu ręki nie złamał.
 Już odpowiadaj nie za to, co naprawdę zrobiłeś, ale i za to, co się mogło stać.
 Owszem. — Są chłopcy poważni, ale zarozumiali.
 Albo cicha woda, albo niedotykalski.
 Zaraz:
 — Odsuń się.
 — Przestań.
 — Odejdź.

 Trzeci rok chodzi Kajtuś do szkoły.
 Ale i tu ciągle skargi.
 Kiedy przyszedł do pierwszego oddziału, pani go pochwaliła.
 — Umiesz już czytać. Kto cię nauczył?
 — Sam się nauczyłem.
 — Zupełnie sam?
 — Wcale nie trudno.
 Usiadł na pierwszej ławce.
 I zaczęło się:
 — Siedź prosto. Nie kręć się. Nie rozmawiaj.
 Znów:
 — Nie kręć się. Siedź spokojnie. Nie baw się ołówkiem. — Uważaj.
 Początek godziny łatwy. Potem coraz trudniej.
 Kiedy nareszcie dzwonek?
 Opowiada pani coś ciekawego. Wtedy okropnie złości, że przerywają. — Pani zaczyna się gniewać, aż słuchać się odechce.
 W domu wolno oprzeć się o stół, gdy ojciec opowiada, wolno oprzeć się o łóżko, gdy mama mówi bajkę, oprzeć się o kuferek, gdy babcia wspomina dawne dzieje.
 W domu wolno pochylić się i przeciągnąć i zapytać, gdy się nie rozumie.
 A w szkole chcesz powiedzieć słówko, zaraz podnoś dwa palce do góry i czekaj.
 No tak. Dużo w klasie dzieciaków, i pani nie może osobno rozmawiać, bo inni zaczną hałasować. — Ale to strasznie przeszkadza.
 — Cóż Antoś? — pyta się ojciec. — Jak ci się w szkole powodzi?
 — Hm.
 — Co w szkole słychać?
 — Nic.
 Niebardzo nawet lubi rozmawiać o szkole.
 Przeniosła go pani na czwartą ławkę koło okna.
 Ale nie wolno przez okno wyglądać.
 Na pierwszej ławce sąsiad był spokojny, a ten z czwartej zaczepia. Z tyłu za ucho ciągnie. — Nie boli, ale czego zaczyna?
 Chcesz powiedzieć, żeby przestał, i pani zaraz:
 — Nie odwracaj się.
 — A co zrobię, jak muszę?
 — Idź do kąta.
 — Pani nie wie i mówi, — mruczy Kajtuś.
 — Wyjdź za drzwi.
 Aż wezwali ojca do szkoły.
 — Co tam zwojowałeś?
 — Biłem się z chłopakiem. Zaczął rozpowiadać, że się Kajtuś nazywam.
 — No bo prawda: tak cię nazywają.
 — Więc co, że prawda? — Co innego podwórko, co innego szkoła.
 — Trzeba było mu wytłomaczyć.
 — A jakże. Będzie się słuchał.
 — Bić się nie wolno.
 — Wiem.
 — Oj Antoś, źle zaczynasz. — Oj Antoś, bo jak stracę cierpliwość...
 W kancelarji pani bardzo się skarżyła.
 — Nie słucha się. — Niedobry dla kolegów. Rozbija się. Odgaduje.
 Zmartwił się ojciec.
 — Musisz się starać.
 Stara się, ale co?
 Parę dni już dobrze, potem znów awantura.
 Siedzi ktoś przed Kajtusiem trąca go łokciem; nie jego, a zeszyt.
 Kajtuś:
 — Zabierz rękę.
 A on:
 — Bo co? Nie pozwolisz?
 — Poczekaj: dam ci po dzwonku.
 — Dużo się boję.
 Kajtuś go ręką tylko, a on zawadził łokciem o kałamarz, i atrament wylany.
 I kłamie jeszcze.
 A pani nie wierzy Kajtusiowi.
 Innemu się uda, a Kajtusiowi nie.
 Stara się Kajtuś.
 Napróżno.
 Jeśli na lekcji cichy, na przerwie coś zmajstruje.
 Aż złość bierze.
 I już nie warto się starać.
 I nie zawsze można wytrzymać, jak go coś skusi, albo żart przyjdzie do głowy.

 Ot, nudzi się Kajtusiowi na rachunkach.
 I pan patrzy na zegarek i czeka na dzwonek.
 Co robić, żeby się prędzej skończyło?
 A no, — wskakuje na ławkę.
 — Oj, proszę pana, mysz. — Tam w dziurce koło pieca. Jeszcze widać ogonek.
 Pan uwierzył.
 — Wstydź się. Duży chłopak i boi się myszy.
 Klasa w śmiech. Żeby się panu przypodobać.
 — Myszy się boi. Tchórz!
 Schodzi Kajtuś z ławki i mówi:
 — Phi. Nie było żadnej myszy, tylko tak nabujałem.
 — Była, mówią.
 — No to poszukaj, gdzie przy piecu dziurka.
 Patrzą: naprawdę niema.
 Myślał, że panu smutno, więc chciał rozweselić.
 A pan się obraził.
 Już pisze kartkę do ojca.
 Tylko dzwonek go uratował.
 Mówią, że błazen.
 Nieprawda.
 I czyta dużo, i myśli poważnie, i na lekcji zadaje mądre pytania.
 Tylko, że koledzy wcale nie za to go szanują, a właśnie za głupstwa.

III

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

IV

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

V

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

VI

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

VII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

VIII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

IX

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

X

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XI

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XIII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XIV

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XV

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XVI

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XVII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XVIII

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XIX

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

XX

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Janusz Korczak

KAJTUŚ CZARODZIEJ

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano portret Janusza Korczaka

Autor: Anonim

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

©Wydawnictwo Avia Artis