PRZEDMOWA

Moja przygoda z ekologicznym sprzątaniem zaczęła się prawie dwa lata temu. Poszukiwałam wtedy takich rozwiązań, dotyczących utrzymania porządku w domu, które polepszyłyby jakość życia mojego partnera, który cierpi na astmę. Dotychczasowe środki, których używaliśmy do sprzątania nasilały u niego objawy choroby.

Najpierw kupiłam zestaw ściereczek z mikrofibry, potem zaczęłam poszukiwanie sprawdzonych babcinych metod sprzątania i ich testowanie. Zadziałało! Ataki kaszlu u narzeczonego zmniejszyły się, a ja miałam poczucie, że robię coś ważnego dla nas obojga.

Kiedy w ubiegłym roku w mojej firmie przeprowadzano redukcję etatów zdecydowałam, że nie będę szukać następnej posady, tylko sama stanę się swoim szefem. Zaczęłam się zastanawiać, czym mogę się zajmować i wtedy przypomniałam sobie siebie sprzed dwóch lat, kiedy z zaangażowaniem i pasją starałam się pomóc swoim najbliższym. Dobrze się wtedy czułam we własnej skórze i chciałam, by ten stan powrócił, dlatego postanowiłam otworzyć firmę ekologicznego sprzątania – bezpieczną i zdrową.

Dziś moja firma działa i rozwija się, a ja prowadzę warsztaty na temat ekologicznego sprzątania, na których spotykam się z coraz większą grupą osób zainteresowanych tym tematem. Podczas warsztatów padają powtarzające się pytania, dlatego postanowiłam zebrać moje doświadczenia i wiedzę w podręcznym poradniku. Zwolennicy ekologicznego stylu życia znajdą w nim odpowiedzi na dręczące ich pytania oraz mnóstwo prostych i sprawdzonych sposobów na sprzątanie przyjazne ludziom i środowisku.

Obecnie styl eko staje się coraz bardziej popularny, zwłaszcza wśród młodych ludzi, ale na zmianę nigdy nie jest za późno. Przekonałam się o tym na jednym z ostatnich warsztatów. Spotkałam się wówczas ze starszą panią, która na poprzednim spotkaniu otrzymała ode mnie zestaw przepisów na domowe środki do sprzątania mieszkania. Po zakończeniu zajęć podeszła do mnie i powiedziała, że dziękuje mi za to, że nauczyła się na nowo sprzątać – dziś jej podłogi lśnią jak nigdy, a ona nie musi wydawać pieniędzy na specjalne środki ze swojej skromnej emerytury. Wtedy pomyślałam, że choćby dla tych słów warto było zmienić tak wiele w swoim życiu.

KILKA WAŻNYCH PYTAŃ

Społeczna świadomość ekologiczna stale rośnie. Niemal każdego dnia jesteśmy zalewani informacjami o zatruciu środowiska naturalnego, zmianach klimatycznych, katastrofach ekologicznych czy wymieraniu gatunków zwierząt i roślin. Staramy się temu zapobiegać na miarę swoich możliwości – kupujemy zdrową żywność, stosujemy eco driving*, oszczędzamy energię elektryczną i wodę, segregujemy śmieci, a często zapominamy o tym, że do przestrzeni w której żyjemy sami wprowadzamy zbędne, często szkodliwe substancje w postaci chemicznych środków czystości.

Używamy ich w nadmiernej ilości i niemal do wszystkiego, każdy przeznaczony do innej czynności: do czyszczenia umywalki w łazience, do zlewozmywaka w kuchni, jeszcze inny do czyszczenie piekarnika. Ich niezliczone szeregi wypełniają półki w supermarkecie. Sama produkcja obciąża znacznie środowisko naturalne, a ich stosowanie jest jednym w największych zagrożeń, które już dziś ma ogromny wpływ na życie ludzi i wszystkich organizmów żywych na naszej planecie.

Lista substancji niebezpiecznych dla ludzkiego zdrowia i środowiska, w większości pochodzących z ropy naftowej, a znajdujących się w środkach czystości używanych w naszych domach, jest długa. Wśród nich znajdują się fosforany, konserwanty chemiczne, odczynniki chemiczne, substancje powierzchniowo czynne, rozjaśniacze optyczne, amoniak, chlor i syntetyczne zapachy. Najrozsądniej jest po prostu unikać całej tej chemii do sprzątania, ale czy można uniezależnić się od detergentów, które są w powszechnym użyciu?

Oczywiście, że istnieje naturalna alternatywa – możesz kupić produkty ekologiczne albo odkryć na nowo babcine sposoby i zrobić samodzielnie środki do sprzątania. Z własnego doświadczenia wiem, że bez chemicznych produktów do sprzątania można się z powodzeniem obyć, a przy tym zaoszczędzić sporo pieniędzy. Weź kartkę papieru i długopis, i spisz swoje wydatki na środki czystości z ostatniego miesiąca – okaże się, że jest to niebagatelna kwota. Też kiedyś przeanalizowałam swoje rachunki i nie mogłam uwierzyć, że tyle pieniędzy wylewam do ścieków.

Jeśli – podobnie jak ja – chcesz to zmienić, w tym poradniku znajdziesz proste, a co najważniejsze łatwe i tanie przepisy na domowe środki do sprzątania.

CZY CHEMICZNE DETERGENTY SĄ SZKODLIWE?

Chemiczne detergenty ułatwiają nam codzienne życie już od ponad pół wieku, łatwo się z nich korzysta, mają przyjemny zapach i wygląd, ale czy tak naprawdę wiemy, co się kryje w tych kolorowych butelkach? Jeśli nie jesteś chemikiem, nie wiesz, co oznaczają nazwy składników płynu, który kupujesz w sklepie i jakim potencjalnym zagrożeniem dla twojego zdrowia może być przebywanie w ich otoczeniu.

Każdy rozsądny człowiek wie, że stała ekspozycja organizmu na działanie substancji chemicznych może przynieść negatywne skutki. Jednak na co dzień o tym nie myślimy, kupując kolejny „cudowny” proszek czy płyn, tak intensywnie reklamowany w telewizji, prasie i na bilbordach. Stajemy się ofiarą sztabów marketingowców, pracujących nad tym, aby wmówić nam konieczność nabycia danego produktu.

Większość ludzi nie używa rękawic podczas sprzątania, a trzeba sobie uświadomić, że przez skórę do organizmu przedostaje się chemia zawarta w środkach do czyszczenia. Wchłaniamy ją także do płuc oraz przez śluzówki oczu. Substancje chemiczne kumulują się wewnątrz organizmu ludzkiego i mogą po dłuższym czasie wywoływać problemy zdrowotne. Obecnie prowadzi się badania nad tym, na ile chemiczne produkty do sprzątania są odpowiedzialne za różnego rodzaju uczulenia, długotrwałe podenerwowanie, alergie, problemy z oddychaniem, problemy z trawieniem, zaburzenia hormonalne. Podejrzewa się je także o to, że mogą się znajdować wśród tych czynników, które sprzyjają rozwojowi raka.

CO MOGĄ ZAWIERAĆ DETERGENTY?

Kiedyś ogólnie dostępnym i nieszkodliwym detergentem było mydło. Większość detergentów stosowanych obecnie, to skomplikowane mieszaniny ropopochodnych związków chemicznych o różnych właściwościach, dobranych w zależności od tego, na co i jak ma działać środek czyszczący. Chemiczne środki czystości mogą zawierać wiele naprawdę szkodliwych substancji, między innymi:

• reaktywne związki chloru – najbardziej szkodliwe dla zdrowia, które powodują poważne szkody w środowisku

• triclosan – środek antybakteryjny dodawany do kosmetyków i detergentów, który w kontakcie z chlorowaną wodą powoduje powstawanie rakotwórczego chloroformu

• sztuczne barwniki – trudno ulegają biodegradacji i mają najbardziej alegogenne działanie

• rozjaśniacze optyczne – dodawane do proszków do prania, aby pranie wydawało się bielsze niż jest w istocie; trudno ulegają biodegradacji i są toksyczne dla organizmów wodnych; powodują podrażnienia i uczulenia

• zmiękczacze – zawierają syntetyczne związki zapachowe, z których niektóre należą do najbardziej toksycznych produktów przeznaczonych do użytku domowego; zawierają szkodliwy chloroform, octan benzylowy i pentan

• wodorotlenek sodu – bardzo żrący i szkodliwy związek, może spowodować poważne oparzenia; główny składnik np preparatów do udrażniania rur kanalizacyjnych

• syntetyczne zapachy – są tworzone w laboratoriach, wiele z nich jest pochodną ropy naftowej; badania wykazują, że są częstą przyczyną alergii

• benzen, ftalany, formaldehyd czy terpen – mają działanie rakotwórcze oraz mogą zwiększać ryzyko wystąpienia chorób wątroby; występują w detergentach i w odświeżaczach powietrza

Związki te mogą być przyczyną biegunek, bólów głowy, złego samopoczucia, a nawet depresji. Najczęściej są jednak przyczyną chorób skórnych, głównie egzemy, czyli wyprysku kontaktowego, który pojawia się na skórze w wyniku kontaktu z substancjami wywołującymi alergię

CO ZROBIĆ, GDY W DOMU JEST ALERGIK?

Gdy dowiadujemy się, że nasze dziecko lub inny domownik cierpi na alergię, staramy się wyeliminować jej przyczynę – zmieniamy dietę, wyrzucamy kosmetyki, rezygnujemy z dotychczasowego proszku i płynu do prania. Zdarza się, że nie nasze działania nie przynoszą efektu, bo przyczyną alergii może być z pozoru nieszkodliwy detergent, którego używamy do codziennego sprzątania.

Przyczyn alergii może być zresztą wiele, a sprzyjać jej mogą także zbyt sterylne warunki, czyli eliminowanie z otoczenia wszelkich bakterii, zarówno tych szkodliwych, jak i przyjaznych. W ten sposób pozbywamy się naturalnej flory bakteryjnej, która chroni nas przed chorobami. Nie trzeba używać silnych, bakteriobójczych środków czystości, bo mieszkanie to nie sala operacyjna, w której trzeba zachować aseptyczne warunki. Do tego, by w domu było czysto wystarczy kilka prostych i nieszkodliwych składników, które użyte osobno lub w połączeniu ze sobą, przyniosą znakomite efekty.

DLACZEGO WARTO UŻYWAĆ EKOLOGICZNYCH ŚRODKÓW?

Przede wszystkim, żeby sobie nie szkodzić i oszczędnie gospodarować wodą. Czy wiesz ile razy trzeba by wypłukać szklankę czy talerz po umyciu, by nie zjadać resztek detergentu? Sześć. Kto z nas płucze szklankę tyle razy? Po myciu wanny środkiem dezynfekującym, staramy się ją dokładnie spłukać, ale nigdy nie jesteśmy pewni, czy nic nie zostało. To straszne marnotrawstwo wody! Myjąc naczynia lub wannę sodą, octem czy ekologicznym płynem do czyszczenia, płuczemy je zaledwie raz czy dwa.

Jeśli kupimy zdrową żywność z ekologicznego gospodarstwa, wszystko pójdzie na marne, gdy położymy ją na blacie, który wcześniej umyliśmy jakimś chemicznym specyfikiem. Myjąc blat ekologicznymi środkami, nie zanieczyszczamy tego, co za chwilę zjemy.

Niech ostatnim argumentem będzie to, że powinniśmy zmienić swój styl życia, aby dać dobry przykład naszym dzieciom, które będą żyły w takim środowisku, jakie im pozostawimy i będą miały takie nawyki, jakie im wpoimy.

* eco driving – ekonomiczna jazda, takie prowadzenie samochodu, aby spalał jak najmniej paliwa

GOTOWE EKOLOGICZNE ŚRODKI DO SPRZĄTANIA Z CERTYFIKATEM

Dostępne w wersji pełnej.

DOMOWE ŚRODKI CZYSTOŚCI

Dostępne w wersji pełnej.

SODA OCZYSZCZONA

OCET SPIRYTUSOWY

SZARE MYDŁO

CYTRYNA

SÓL KUCHENNA

ORZECHY PIORĄCE

NATURALNE OLEJKI ETERYCZNE

CZYŚCIKI Z MIKROFIBRY

ODKURZACZ PAROWY

SKŁADNIKI POTRZEBNE DO WYKONANIA DOMOWYCH ŚRODKÓW CZYSTOŚCI

Dostępne w wersji pełnej.

ŁAZIENKA

Dostępne w wersji pełnej.

UMYWALKA, WANNA, KAFELKI

ŚRODEK DO CZYSZCZENIA SEDESU

LUSTRO

PŁYTKI ŁAZIENKOWE

FUGI

PODŁOGOWE PŁYTKI CERAMICZNE

CZYSZCZENIE ODPŁYWU

USUWANIE PLEŚNI

MYCIE CHROMOWANYCH ELEMENTÓW
KLAMKI, KRANY, KURKI

NALOT NA SŁUCHAWKACH PRYSZNICOWYCH

KAMIEŃ, RDZA

ZASŁONA PRYSZNICOWA

KABINA PRYSZNICOWA

PŁYN DO DEZYNFEKCJI

ODÓR Z RUR

GĄBKA DO KĄPIELI

SZKLANKA DO MYCIA ZĘBÓW

PŁUKANKA DO UST

SZCZOTKA DO WŁOSÓW

KUCHNIA

Dostępne w wersji pełnej.

PIEKARNIK

LODÓWKA

USUWANIE ZAPACHÓW W LODÓWCE

SZAFKI KUCHENNE

PŁYTA CERAMICZNA, KUCHENKA GAZOWA

KUCHENKA MIKROFALOWA

PRZYPALONY PIEKARNIK, GRILL, BLACHA, BRYTFANNA

PRZYPALONE NACZYNIA

USUWANIE ZAPACHÓW Z NACZYŃ I RĄK

DESKA DO KROJENIA

RĘCZNE MYCIE NACZYŃ

DOMOWE EKOLOGICZNE PŁYNY DO MYCIA NACZYŃ

PŁYN NA BAZIE SOKU Z CYTRYN

PŁYN DO MYCIA NACZYŃ Z OCTU I SODY OCZYSZCZONEJ

PŁYN DO MYCIA NACZYŃ Z ORZECHÓW PIORĄCYCH

NACZYNIA MYTE W ZMYWARCE

EKOLOGICZNE PROSZKI, PŁYNY I TABLETKI DO ZMYWAREK

SASZETKI Z KULKAMI CERAMICZNYMI

ORZECHY PIORĄCE

CZYSZCZENIE ZMYWARKI

CZYSZCZENIE NACZYŃ I SPRZĘTÓW KUCHENNYCH

OSAD PO KAWIE LUB HERBACIE

PLAMY PO NIKOTYNIE NA NACZYNIACH

SREBRNE NACZYNIA

NACZYNIA ZE STALI SZLACHETNEJ

MIEDZIANE PRZEDMIOTY

PRZYPALONY GARNEK EMALIOWANY

CZAJNIK

EKSPRES DO KAWY

ŻELIWNA PATELNIA

PORCELANOWE NACZYNIA

CZYSZCZENIE JARZYN

POKÓJ DZIENNY I SYPIALNIA

Dostępne w wersji pełnej.

PODŁOGA Z PŁYTEK CERAMICZNYCH

PODŁOGI DREWNIANE I PANELE

DYWANY I WYKŁADZINY

MEBLE

WYCIERANIE KURZU

ODKURZANIE KOMPUTERA I TELEWIZORA

MEBLE SKÓRZANE

MEBLE Z MATERIAŁOWYM OBICIEM

USUWANIE ROZTOCZY

FIGURKI I BIBELOTY

MYCIE SZYB I OKIEN

MYCIE DRZWI

BIAŁE DRZWI

DRZWI Z NATURALNEGO DREWNA

BOAZERIA

LAMPY

KALORYFER

BAMBUS

KOSZE I MEBLE WIKLINOWE

SŁOMIANA MATA

SZYBY POKRYTE SZRONEM

KWIATY CIĘTE W WAZONIE

ODŚWIEŻANIA POWIETRZA

Dostępne w wersji pełnej.

DOMOWE ODŚWIEŻACZE POWIETRZA

ODŚWIEŻACZ POWIETRZA Z OCTU

ODŚWIEŻACZ POWIETRZA Z SODY

ZIOŁOWY ODŚWIEŻACZ POWIETRZA

ODŚWIEŻANIE PODCZAS ODKURZANIA

OLEJKI ETERYCZNE

ODŚWIEŻACZ W SPRYSKIWACZU

ODŚWIEŻANIE PRZY POMOCY DYFUZORA

OLEJEK DO KAŻDEGO POMIESZCZENIA

LIKWIDOWANIE NIEPRZYJEMNYCH ZAPACHÓW

ZAPACH STĘCHLIZNY

ZAPACH SREBRNYCH NACZYŃ

BRZYDKI ZAPACH Z KANALIZACJI

ZAPACH FARBY

ZAPACH PODCZAS SMAŻENIA I GOTOWANIA

ZAPACH RYBY

ZAPACH GOTOWANIA KALAFIORA, KAPUSTY I BRUKSELKI

ZAPACH Z UST PO ZJEDZENIU CZOSNKU I CEBULI

ZAPACH Z PUDEŁEK NA ŻYWNOŚĆ

ZAPACHY ZWIERZĄT DOMOWYCH

PRANIE

Dostępne w wersji pełnej.

EKOLOGICZNE ŚRODKI DO PRANIA

KULE PIORĄCE

PRANIE PRZY POMOCY KUL

ZALETY KUL PIORĄCYCH

ORZECHY PIORĄCE

PRANIE RĘCZNE

PRANIE W PRALCE AUTOMATYCZNEJ

PO CZYM POZNAĆ, ŻE ORZECHY STRACIŁY SWOJĄ WARTOŚĆ?

NATURALNE MYDŁO I SZAMPON DO WŁOSÓW

BIAŁE I PACHNĄCE PRANIE

USUWANIE KAMIENIA Z BĘBNA PRALKI

USUWANIA PLAM

ZIEMIA

OWOCE

SOK OWOCOWY

KREW

RDZA

TŁUSZCZ

PRZYPALENIA Z ŻELAZKA

DŁUGOPIS LUB ATRAMENT

PLEŚŃ

TRAWA

POT

KREDKI

CZERWONE WINO

KAWA LUB HERBATA

KAKAO

PLAMY NA DYWANIE

PRAKTYCZNE PORADY

JESZCZE O PRANIU

OBUWIE

PRZYKLEJONA GUMA DO ŻUCIA

PRZYPALONE ŻELAZKO

STARE NALEPKI

OSZCZĘDZANIE WODY

Dostępne w wersji pełnej.

JAK OSZCZĘDZAĆ WODĘ

SEGREGACJA ŚMIECI

Dostępne w wersji pełnej.

SEGREGACJA ODPADÓW – KOLORY POJEMNIKÓW

ELEKTROŚMIECI

BATERIE

LEKARSTWA

WYMIANA GAZET

WYMIANA UBRAŃ

EKOLOGICZNIE ŻYJE SIĘ LEPIEJ

Dostępne w wersji pełnej.

CERTYFIKATY

Dostępne w wersji pełnej.

Blue Angel, Blaue Engel, Niebieski Anioł

The EU Flower, Europejska Stokrotka, Ecolabel

BIO – produkt ekologiczny

Eko Control

Eco Garantie

Ecocert

Carbon neutral

Fair Trade – Sprawiedliwy Handel

FSC - Certyfikat Rady Dobrej Gospodarki Leśnej

Nordic Swan, Nordycki Łabędź

Oeko-tex Standard

OK Compost

PEFC

Recycled

Windpower

100% energia verde

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Przedmowa

Kilka ważnych pytań

Czy chemiczne detergenty są szkodliwe?

Co mogą zawierać detergenty?

Co zrobić, gdy w domu jest alergik?

Dlaczego warto używać ekologicznych środków?

Gotowe ekologiczne środki do sprzątania z certyfikatem

Domowe środki czystości

Soda oczyszczona

Ocet spirytusowy

Szare mydło

Cytryna

Sól kuchenna

Orzechy piorące

Naturalne olejki eteryczne

Czyściki z mikrofibry

Odkurzacz parowy

Składniki potrzebne do wykonania domowych środków czystości

Łazienka

Umywalka, wanna, kafelki

Środek do czyszczenia sedesu

Lustro

Płytki łazienkowe

Fugi

Podłogowe płytki ceramiczne

Czyszczenie odpływu

Usuwanie pleśni

Mycie chromowanych elementów

Nalot na słuchawkach prysznicowych

Kamień, rdza

Zasłona prysznicowa

Kabina prysznicowa

Płyn do dezynfekcji

Odór z rur

Gąbka do kąpieli

Szklanka do mycia zębów

Płukanka do ust

Szczotka do włosów

Kuchnia

Piekarnik

Lodówka

Usuwanie zapachów w lodówce

Szafki kuchenne

Płyta ceramiczna, kuchenka gazowa

Kuchenka mikrofalowa

Przypalony piekarnik, grill, blacha, brytfanna

Przypalone naczynia

Usuwanie zapachów z naczyń i rąk

Deska do krojenia

Ręczne mycie naczyń

Domowe ekologiczne płyny do mycia naczyń

Płyn na bazie soku z cytryn

Płyn do mycia naczyń z octu i sody oczyszczonej

Płyn do mycia naczyń z orzechów piorących

Naczynia myte w zmywarce

Ekologiczne proszki, płyny i tabletki do zmywarek

Saszetki z kulkami ceramicznymi

Orzechy piorące

Czyszczenie zmywarki

Czyszczenie naczyń i sprzętów kuchennych

Osad po kawie lub herbacie

Plamy po nikotynie na naczyniach

Srebrne naczynia

Naczynia ze stali szlachetnej

Miedziane przedmioty

Przypalony garnek emaliowany

Czajnik

Ekspres do kawy

Żeliwna patelnia

Porcelanowe naczynia

Czyszczenie jarzyn

Pokój dzienny i sypialnia

Podłoga z płytek ceramicznych

Podłogi drewniane i panele

Dywany i wykładziny

Meble

Wycieranie kurzu

Odkurzanie komputera i telewizora

Meble skórzane

Meble z materiałowym obiciem

Usuwanie roztoczy

Figurki i bibeloty

Mycie szyb i okien

Mycie drzwi

Białe drzwi

Drzwi z naturalnego drewna

Boazeria

Lampy

Kaloryfer

Bambus

Kosze i meble wiklinowe

Słomiana mata

Szyby pokryte szronem

Kwiaty cięte w wazonie

Odświeżania powietrza

Domowe odświeżacze powietrza

Odświeżacz powietrza z octu

Odświeżacz powietrza z sody

Ziołowy odświeżacz powietrza

Odświeżanie podczas odkurzania

Olejki eteryczne

Odświeżacz w spryskiwaczu

Odświeżanie przy pomocy dyfuzora

Olejek do każdego pomieszczenia

Likwidowanie nieprzyjemnych zapachów

Zapach stęchlizny

Zapach srebrnych naczyń

Brzydki zapach z kanalizacji

Zapach farby

Zapach podczas smażenia i gotowania

Zapach ryby

Zapach gotowania kalafiora, kapusty i brukselki

Zapach z ust po zjedzeniu czosnku i cebuli

Zapach z pudełek na żywność

Zapachy zwierząt domowych

Pranie

Ekologiczne środki do prania

Kule piorące

Pranie przy pomocy kul

Zalety kul piorących

Orzechy piorące

Pranie ręczne

Pranie w pralce automatycznej

Po czym poznać, że orzechy straciły swoją wartość?

Naturalne mydło i szampon do włosów

Białe i pachnące pranie

Usuwanie kamienia z bębna pralki

Usuwania plam

Ziemia

Owoce

Sok owocowy

Krew

Rdza

Tłuszcz

Przypalenia z żelazka

Długopis lub atrament

Pleśń

Trawa

Pot

Kredki

Czerwone wino

Kawa lub herbata

Kakao

Plamy na dywanie

Praktyczne porady

Jeszcze o praniu

Obuwie

Przyklejona guma do żucia

Przypalone żelazko

Stare nalepki

Oszczędzanie wody

Jak oszczędzać wodę

Segregacja śmieci

Segregacja odpadów – kolory pojemników

Elektrośmieci

Baterie

Lekarstwa

Wymiana gazet

Wymiana ubrań

Ekologicznie żyje się lepiej

Certyfikaty

Blue Angel, Blaue Engel, Niebieski Anioł

The EU Flower, Europejska Stokrotka, Ecolabel

BIO – produkt ekologiczny

Eko Control

Eco Garantie

Ecocert

Carbon neutral

Fair Trade – Sprawiedliwy Handel

FSC - Certyfikat Rady Dobrej Gospodarki Leśnej

Nordic Swan, Nordycki Łabędź

Oeko-tex Standard

OK Compost

PEFC

Recycled

Windpower

100% energia verde

Reklama

Karta redakcyjna

© Copyright by Urszula Giercarz

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Biobooks s.c. 2011

Wydawnictwo. Biobooks s.c.
ul. Piotra Tomickiego 1/2
61-116 Poznań
www.biobooks.pl
www.sklep.biobooks.pl
redakcja@biobooks.pl
tel. 602 740 315

ISBN 978-83-62991-14-3

Wydanie I

Redakcja: Monika Kuraszkiewicz
Projekt graficzny i skład: Michał Pańczak
Fotografie na okładce: Frannyanne (iStockphoto), Dieter Spears (iStockphoto)

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com