ŻYĆ ZNACZY UMRZEĆ

.

Nie wiedziałem, gdzie mieszkają jej przyjaciele,

gdzie mieszka jej matka, gdzie mieszkają jej kochankowie.

Wróciłem do domu i napisałem kilka miłosnych wierszy.

Charles Bukowski

.

Historia kultury początku stulecia

Odpiszesz jeszcze dziś, dotykając ciepłych liter,

przebierając je w ciemności, mieszając spółgłoski z samogłoskami,

jak maszynistka w starym warszawskim kantorze.

Ciężkie plastry pisma

już ciemnieją tym złotem, z którego splata się język.

Pisz, tylko się nie zatrzymuj,

zadrukowuj te białe pustki, przemierzaj ich kopny śnieg.

Nikt nie powróci z długich nocnych błąkań

i zapomniane przez wszystkich ślimaki pomrą w mokrej trawie.

W białych śniegach, jak w serwetkach, leży Centralna Europa.

Zawsze wierzyłem leniwej cygańskiej plastyczności,

bo nie każdemu trafia się ten starty szeląg.

Gdybyś popatrzyła w ich paszporty,

które pachną gorczycą i szafranem,

gdybyś usłyszała ich zdezelowane akordeony,

które pachną skórą i arabskimi specjałami –

mówią, że kiedy jedziesz – dokądkolwiek byś jechała –

tylko się oddalasz i nigdy nie będziesz bliżej, niż jesteś;

kiedy cichnie śpiew starych gramofonów,

wycieka z nich smar

jak pomidory z rozbitych blaszanek

po zupie.

Nie za tymi drzwiami, nie w wypalonych przez słońce miastach

każdego ranka kraje się epoce strudzone serce.

Czas rzeczywiście przechodzi. Ale przechodzi tak blisko, że ty,

przyjrzawszy się, już rozróżniasz jego ociężałe włókna

i powtarzasz szeptem posłyszane od niego zdania,

jakbyś chciała, by potem, gdzieś, rozpoznawszy twój głos, można było powiedzieć –

tak właśnie powstawała epoka,

tak się otwierała – ciężko, jak bombowiec,

pozostawiając zgasłe planety i przeciążone komutatory,

przeganiając z nadbrzeżnych zarośli dzikie kaczki,

które, rozlatując się, przekrzykują

tragarzy,

boga,

barki.

Wybierając kierunek studiów, pośród innych rzeczy

powinnaś się dowiedzieć –

naprawdę kultura początku stulecia

już odcisnęła się żyłami na twej powolnej ręce,

zakorzeniła w złomach twych mocnych włosów,

przygryzionych niedbale na wietrze,

rozwianych pod palcami,

jak strumienie ciepłej wody nad umywalką,

jak gliniane kolorowe naszyjniki nad filiżankami i popielniczkami,

jak długie jesienne niebo

nad kukurydzianym polem.

.

Sprzedajni poeci lat sześćdziesiątych

Sprzedajni poeci lat sześćdziesiątych powinni się cieszyć,

że wszystko tak dobrze się skończyło;

tyle przecież było niebezpieczeństw,

a spójrz – przeżyli, spłacili kredyty,

chyba tylko bitewne rany

ćmią podczas cyklonów

jak w dni miesiączki.

Sprzedajni poeci lat sześćdziesiątych ciągną za sobą

wielkie walizy z żółtej sztucznej skóry;

zatrzymując się w hotelach,

ramieniem przytrzymują słuchawkę, jak skrzypce,

na ich walizach błyszczą reklamowe nalepki.

Wietkong, dziewczyno, to również nasza zbiorowa podświadomość.

Co ci do mnie? – bez żalu wyrzucisz zmiętą wizytówkę.

O jedną wizę w paszporcie więcej,

o jedną mniej.

Kiedyś na zaśnieżonym lotnisku

któremuś przypomną się wszystkie te wykłady,

berlińskie radio i mosty na Wiśle.

„W porządku – pomyśli – w porządku,

to były niezłe czasy – nasze sprzedajne sześćdziesiąte,

chociaż została po nich w głowie

sama pederastia i socjaldemokracja.

Nas prowadziła miłość,

miłość wyrywała nam migdałki

jak słuchawki z ulicznych telefonów.

Poezję pisze się gardłem,

ale gardło jest beznadziejnie wyziębione”.

Wedle wszelkich praw literatury,

według wszelkich umów, jakie podpisali,

naprawdę walczyli o wolność.

A wolność, jak wiadomo, wymaga,

żeby o nią od czasu do czasu walczyć –

w okopach, w lasach

i na szpaltach niezależnej prasy.

Mówiąc o poezji,

wspomnimy wszystkich, którzy pozostali

na uliczkach i plażach starych dobrych sześćdziesiątych,

wszystkich, którzy nie skończyli kursu rehabilitacji

i nad którymi wciąż jeszcze przepływają chmury,

przypominające strukturą amerykański vers libre;

wspomnimy ich, o ile to, co wy nazywacie czasem,

jest czymś w rodzaju zwyczajnej rzeźni,

gdzie kiszki wypuszcza się po prostu dlatego,

że trzeba to robić właśnie tutaj,

i przeżywać to mogą

chyba tylko sprzedajni poeci

z płucami rozerwanymi

przez miłość.

.

Serbo-chorwacki

Młoda Serbka idzie ulicą

i mijając jesienny bazar z rozłożonymi kramami,

widzi, że tej jesieni jest dużo złota w chustkach i warzywach –

tyle, ile w ciepłych łuskach cebuli;

dużo światła w restauracjach,

gdzie na ścianach wiszą

portrety cesarza.

Ciebie też dotyka ciepło tej jesieni,

ta młoda kobieta czegoś szuka w swoim plecaku,

wykłada na stół telefon i oliwki;

przyjdzie do ciebie zima,

przyjdą sny,

ale niebo jest cięższe każdej jesieni

i chytry anioł

wybiera sobie grzeszników

jak tłuste daktyle

z kolorowych opakowań.

Cierpkie słowiańskie syntagmy;

opowiada, jak kupowała koperty w budce z tytoniem,

jak zeszła do metra

i zlatujące się gołębie ocierały się o nią jak o deszcz;

kiedy tak mówi, nikt nie zauważa, że słońce zachodzi,

widzą tylko, że jej kości policzkowe

lekko ciemnieją.

Spróbuj jej teraz wyjaśnić,

że jesienne zegarki,

jeśli nie zbierze się ich w porę,

przejrzałe tryskają sokiem

na ubranie i dłonie,

a potem zlatują się osy

i przebijają żądłami twoją skórę

aż do samego serca.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Spis treści

ŻYĆ ZNACZY UMRZEĆ

Historia kultury początku stulecia

Sprzedajni poeci lat sześćdziesiątych

Serbo-chorwacki

Sprzątaczki korytarzy

Polski rock

Nauczanie początkowe

Żyć znaczy umrzeć

Poczta

Elegia dla Urszuli

Gumowa dusza

CHIŃSKA KUCHNIA

Chińska kuchnia

Hotelowy interes

Dziecięca kolejka

Wewnętrzny kolor oczu

Sprzedawca używanych samochodów

Niekomercyjne kino

Bookmacherskie kantory

Orkiestra cmentarna

Kobieta za trzydzieści dolarów

Alkohol

KRUCJATA DZIECIĘCA

Krucjata dziecięca

INNE WIERSZE

Kontrabanda

[...żeby jej nie obudzić]

Kolaboranci

[...i przypominać sobie, jak zaczęła się zima]

[Ciężkim kamiennym węglem]

Bóg sprzyja outsiderom

Papryka

Słowniki w służbie Kościoła

Socjalizm

Oceany

Hurtownicy

Pushers

Klerkowie

Zbieracze konopi

Mormoni

Hamburskie kurwy

Voodoo w warunkach domowych

Kochać cię nawet po śmierci

Skazany, ale niezwyciężony

[Kto zdoła przeżyć średniowiecza dni?]

[Co z nimi będzie, gdy wszyscy powrócą?]

[Wszyscy na rekiny polują tego lata]

[Ja tańczę – mówi ona –]

[W mieście zjawili się nieznani święci]

[Ma piętnaście lat i kwiaty]

[Kto stoi na cumowiskach i redach]

Rebe

[Śnieg zawiewa kolejowe tory]

[Jak myśmy domy swoje budowali]

Karta redakcyjna

POEZJE 245

SERHIJ ŻADAN: Historia kultury początku stulecia i inne wiersze

Przekład z języka ukraińskiego Bohdan Zadura

PROJEKT OKŁADKI • Paweł Harlender

SKŁAD I PROJEKT TYPOGRAFICZNY • Artur Burszta

REDAKCJA I KOREKTA • Joanna Mueller

Copyright © by Serhij Żadan, 2022
Copyright © by Bohdan Zadura, 2022
Copyright © by Paweł Harlender, 2022
Copyright © by Biuro Literackie, 2022

BIURO LITERACKIE

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-67249-72-0

KONWERSJA: eLitera s.c.