Obeznanie przeciętnego ukraińskiego inteligenta w sprawach językoznawstwa jest małe, a im jest mniejsze, tym bardziej gorące są dyskusje w kwestiach pisowni. Przeważnie to wystąpienia w obronie tego, do czego dana osoba się przyzwyczaiła i co jej się podoba. Zaczniemy od pobieżnego przypomnienia historii regulowania ortografii w ostatnich jakichś stu pięćdziesięciu latach.

Jurij Szewelow, O kryteriach w kwestii oficjalnej ukraińskiej pisowni

* * *

Może zacznę teraz?

Dotąd słychać było zbliżanie się śniegu,

słychać było, jak on narasta wzdłuż szwu

listopada, słychać było zamieranie, z którym

wschodni pejzaż szykował się do przyjęcia

tego niewygodnego ciężaru bieli, tego blasku

spustoszenia, w którym stoją drzewa.

Dotąd lękiem można było wyjaśniać niezdolność

do powiedzenia na głos słowa „śnieg”, do dania mu szansy,

by wybrzmiał, został wymówiony, wyśledzony przez psy

fonetyki,

dotąd można go było nazwać

chyba tylko za pomocą słów

na określenie przemieszczenia, przejścia,

utraty.

Jednak

już zagruntowano panoramę zimy nad miastem

i my odbijamy się w ciepłym gipsie swojego czekania,

może będę odpowiadał za to

wyrwane serce, jak za wyrwaną ramę w starym domu,

pierwszy zacznę sławić tę nawałę wywietrzonego światła,

te witraże wiersza, przez które przebijają się ukośne promienie

głosu, odbłyski śpiewu, wybuchy oddechu.

I wciąż jeszcze to uczucie doroślenia na początku zimy.

Niebo jest niby uczeń, który musi jeszcze najpierw

przeczytać swoją Odyseję,

okna – ciepłe jak kobiety, które rodziły w miłości,

mowa – jak brzytwa:

najbardziej niebezpieczna, najbliższa.

8.12.21

І

.

* * *

Gdy ktoś cię spyta: „po co?” – w sobie

nie znajdziesz odpowiedzi raczej.

Czas jednak pisać wiersze nowe,

przy starych nikt już dziś nie płacze.

Bo stare stały się starymi,

jak aresztanci już podlotki

stoją, czekają świeżych rymów,

by z nimi cierpieć i dorośleć.

Ze starych pozostała cisza.

W niej już nie zrobisz ani kroku.

Nie ma takiego wiersza dzisiaj,

by nazwał smutek tego roku.

A nastolatki – narwane i skryte –

dojść do ładu z sobą nie mogą.

Jak nazwać ten skrzep w języku,

który zwykły nazywać miłością?

Jak nazwać w sercu te ciemności,

usłyszeć, jak w nim dźwięczy cisza?

W tym roku gwiazdy są bezlitosne.

Czas oto nowe wiersze pisać.

Bo stare już nie mają siły,

umierać nie muszą więc poeci starzy.

Już zapomnieli, o co ich prosili.

Ani kto czekał od nich rady.

Rytmika, młoda miłosierdzia siostra,

bez wyrzutów i bez potrzeby przychodzi.

Lecz na co komu wiersz o nieśmiertelności,

jeśli w nim nie ma niczego o tobie.

Więc rymujmy przedmioty znowu,

by tajemnicom brzmienie nadać.

Potrzebni są poeci nowi,

potrzebny ktoś, kto głupstwa gada.

Nasza głęboka wiara w brzmienie.

Nasza mowa – cicha, zwyczajna.

Zależność od oddechu i podniebienia.

Niecierpliwość. Nieodwracalność.

29.03.21

.

* * *

Coś tam było – w miejscu, którego nie ma, w tej pustce niebytu,

w długim, wypowiedzianym przeciw nocy życiu,

na miejscu klęski, wśród pamięci, aż do milczenia.

Coś jeszcze było, oprócz wyrzutów i pouczenia.

Gdzieś był tam początek. Początek słów. Zaczynał się wers.

Kiedy budzisz się w ciszy i cisza taka jest,

jakby śpiewali ci, co stoją nad wodą, jakby to był ich śpiew słynny,

gdy rozłożyste są drzewa i serca karpi zimne.

Kiedy od rzeki podnosi się ciepło nastałe

i okna we mgle plastry przypominają,

i powietrzne lisy stygną w mroku, prawie

jak wartownicy. Gdy dobry duch mroku czeka na ciebie w trawie.

Początek poranka, początek wiersza właśnie tam jest taki.

Kiedy jeziorna ruchoma cisza, kiedy dusza ptaka,

kiedy kraina mrówek, do której przychodzą deszcze,

gdy to wszystko się może w jednej ptasiej duszy zmieścić.

Coś tam pozostało – nieopisane, takie, czego

nie można nazwać, zbyt groźne, zbyt kruche do tego,

z czego nie piszą się wiersze, co nie zostawia śladów:

coś znikome, podobne do wiosennych chłodów.

I teraz co roku musisz przypominać sobie początki wiosny.

Gdy dym się nisko ściele, kiedy na zboczach słońce,

kiedy cisza wrażliwa tak jak rtęć się staje,

kiedy ludzie na zawsze z sobą się rozstają.

Zbyt głębokie jest to zaciemnienie, nazbyt twarde.

Gdy ona budzi się pierwsza i cicho wychodzi nagle,

i nic mu przed wyjściem nie mówi,

bo słów „samotność” i „pojedynczość” jeszcze nie rozumie.

02.04.21

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Spis treści

Motto

Może zacznę teraz?

I

Gdy ktoś cię spyta: „po co?”

Coś tam było – w miejscu, którego nie ma

Z całej literatury

Wielka jest twoja uważność

Naznaczony wymęczony człowiek

Wszystko jak było

Biedny mesjasz dzieci

Brecht

Kobieta w ciąży przypomina książkę z ciągiem dalszym

Głos z tamtej rzeki strony

I nie powiedzieli najważniejszego

Nie mów tego na głos

Wczoraj zaczął się wrzesień i ona

...niech teraz powie albo zamilknie

Dobry bóg przejścia chwyci cię za rękaw

Zgasił światło, przymknął okno

I zmienia się znaczenie zimy

Cięty linoryt dworca kolejowego

Kiedyś to zostanie powiedziane po raz pierwszy

I niech będzie znakiem zbliżenia

Ale potem wspomnieć rzeki te, pamiętać

A zima tego roku sprawia, że drzewa matowe się stają

Wieści o upartych, zdecydowanych i sprytnych

Wystarczająco bolesne

Krótka historia śniegu

II

Może właśnie teraz warto byłoby zacząć

I coś na pewno dostaje się w zamian

Czekają na wieczór ludzie, podobni do ślimaków

Będzie taka chwila, kiedy się odważysz

Zapamiętać każdy dom i każdą ulicę

Wychwycona z ciemności gałązka światła

Niechaj to będzie śpiew

Miało stać się tak, że wśród nacięć na niebie

Odczucie, jakby co roku

Śnieg się w ręce rozgrzeje

Tak jasny ranek. Przejrzysty niemal

Szopka brnie w kopnym śniegu

Kiedy każda dusza

Daj jej imię jednego z ptaków

Jeszcze jedna próba oświadczenia się ogniowi

Bardzo kocham kobietę

I mówisz „pamięć”

Schulz. Psalmy

1. Jam ten, który nie jest w stanie niczego zatrzymać

2. Jeżeli myślałeś, że zapomniałem – nie zapomniałem

3. Ulepiony z gliny twoimi okrutnymi palcami

4. Nawet jeśli to nie jest o miłości – to jednak jest o miłości

Potem, kiedyś, wspominać o tym ze śmiechem

I trzeba pamiętać, że te oto głosy

Wielki zamysł i mądrość wielka

To ja, to ja, popatrz: teraz

Światło

O tym także pisałem już

Może coś jeszcze powiem?

50 і 1

Karta redakcyjna

TU I TERAZ 1

SERHIJ ŻADAN: Скрипниківка

PRZEKŁAD Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO • Bohdan Zadura

REDAKCJA I KOREKTA • Joanna Mueller

PROJEKT OKŁADKI • Ula Pągowska

PROJEKT TYPOGRAFICZNY KSIĄŻKI • Artur Burszta

Copyright © by Serhij Żadan, 2023
Copyright © by Bohdan Zadura, 2025
Copyright © by Ula Pągowska, 2025
Copyright © by Biuro Literackie, 2025
All rights reserved by and controlled through Suhrkamp Verlag Berlin

BIURO LITERACKIE

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-68310-89-4

Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w nich zawartość merytoryczną.

KONWERSJA: eLitera s.c.