wiersze z lat 1970–2017 zebrane przez autorkę

.

KONTUR, PANI ANIMA
i OD KARDAMILI DO KYTERY

Pani Anima czyli Kangór składa się z wierszy wczesnych. Wybrałam te, które podobają mi się nadal, nic w nich nie zmieniając. Starość bywa bowiem od młodości mądrzejsza, ale cierpi na brak animuszu. Ułożone chronologicznie wiersze zaczynają się od Konturu (1979), wydanego bez ingerencji cenzury. Natomiast drugi zbiór zatrzymała na pięć lat, może z powodu tytułu Pani Anima, budzącego skojarzenia z Panem Cogito Zbigniewa Herberta (wówczas na indeksie), z którym istotnie polemizował. Następnie, 13 grudnia 1981 roku, w dniu otwarcia mojej pierwszej wystawy amerykańskiej, wprowadzono w kraju stan wojenny. Dopiero kiedy śrubę poluzowano, Wydawnictwo Literackie w Krakowie przepchnęło mój tomik.

Pani Anima wyszła bez korekty autorskiej w styczniu 1984. Jeden egzemplarz przysłała mi za Atlantyk mama z zapytaniem: „ciekawe, czy zwiastuje odwilż?”. Tak – potwierdziłam, nie wyjawiając, że przywrócono mi właśnie polski paszport, zatrzymany na półtora roku w nowojorskim konsulacie PRL. Umknęło mi, że wycięto kilka wierszy, głównie erotycznych. Odnalazłam je tej jesieni w starej londyńskiej teczce, więc Pani Anima ukaże się w 2026 roku w komplecie, lecz w innym porządku niż poprzednio. Nie pamiętam, dlaczego nie znalazł się w książce poemat „Od Kardamili do Kytery”, może wydał mi się zbyt odrębny.

„Od Kardamili do Kytery” napisałam w czasie wakacji letnich 1975, spędzonych z Helmutem pod namiotem. W lipcu stał w cieniu rozłożystej pinii na piaszczystym wybrzeżu Kardamili na Peloponezie, w sierpniu borykał się ze zmiennymi wiatrami na kamienistej plaży Cytery. Grecję znałam już wtedy z wycieczki przedmaturalnej. Ale dopiero tamtego lata, dobiegając trzydziestki, wsłuchałam się w „kulturę antycznej Hellady”, jak to polecał jej wielbiciel ojciec, powtarzając nam od małego: „Panta rhei! Grecy to odkryli pierwsi. Wszystko płynie, nic się nie powtarza, wszystko jest względne”.

Ten poemat o metamorfozach przyrody i mentalności, o rodzinie i Europie (przegrodzonej ówcześnie żelazną kurtyną), o Ziemi bez granic i nawigacji tak swobodnej, jakby się było sobie statkiem, żaglem i wiatrem, antycypuje pożegnanie ze Starym Światem. Dokonało się na razie tylko w wyobraźni, skierowanej na nowy tor w czasie trzytygodniowego pobytu w Nowym Jorku jesienią 1974 roku. Manhattan natchnął tytułowy wiersz Konturu, portret brata na tle Bliźniaczych Wież i mój Piotrowi dedykowany „grecki rejs”. O poezji za oceanem opowiem we wstępie do Animy w Ameryce.

KONTUR

1972–1975

rodzicom i Piotrusiowi

.

Ciało słońcem podzielone

na drogi światła i cienia

czerwonym konturem bólu

przygwożdżone do ziemi.

Śpij. Niech muska cię trawa

mucha przysiada na powiece.

Śpij. Niech wieże Manhattanu

spoczną na torach niebieskich.

Miasto słońcem podzielone

na ulice światła i cienia

czerwonym konturem bólu

przygwożdżone do ziemi.

Śpij. Niechaj sen trwa wiecznie

mucha osiądzie na powiece.

Manhattan wzleci i do nieba uniesie

źdźbła trawy z Parku Centralnego.

.

Przydrożne listki koniczyny.

Droga pod górę i bielony

konar czereśni opatrzonej

ojca spojrzeniem spolegliwym.

Dnieje. I dymu wąska strużka

zagięta za horyzont rześki

przybliża przestrzeń. Dziadka sady

strome parowy. Do Zbaraża ścieżkę.

Złuszczone płaty seledynu.

Chropawy mur. Palimpsest połatany.

Ogołocona weranda pamięci

z pnączy wonnej trawy.

W kropelkach tuszu odtworzony

starty krajobraz wspólne źródła

huculskich kafli ubogie barwy

monogram chwiejnym ściegiem haftowany.

– W słotny poranek powrócimy razem

w cień swojski ujazdowskich wirydarzy –

zanim marzenie w słowie zwarzy się

ogrzewam dłonie w rysach Twojej twarzy.

.

Rzucony śnieg na szczyty Alemanii

i wicher dmie

zwiastując kroki Twoje

w welonie Beatrycze błąkają się dłonie

sza – hałas słyszę spadających lawin

rzucony cień na szczyty Alemanii

piorun uderzył i rozłupał mit

spłonęły krzewy białych berberysów

z miękkiego szala wysączył się krzyk

wystąpił z brzegów strumień wyobrażeń

na palcu ojca pierścień z ametystem

beryllium płynie strontium samoistnie

gruzełki rtęci rozpryskują się

bród przebrnęliśmy strugi oblodzone

na palcu ojca po pierścieniu znamię

wróćmy! połacie lśnią Arkadii

w dolinie Tempe kwitnie głóg

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PANI ANIMA

1975–1979

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Nieobecność

nieobecnym obecnym

obecnym nieobecnym

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Pani Anima

Animula, vagula, blandula!

Hospes comesque corporis,

Quae nunc abibis in loca?

Pallidula, rigida, nudula.

Cesarz Hadrian do swojej duszy

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

W połowie drogi

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

ANIMA W AMERYCE

1981–1984

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

ODKRYTKI I INNE WIERSZE

1981–1985

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PRZEKŁADY PARAFRAZY

1970–2017

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

AGATA STANKOWSKA

POSŁOWIE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

NOTA BIBLIOGRAFICZNA O WIERSZACH

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

SPIS PRAC EWY KURYLUK

BĘDĄCEJ RÓWNIEŻ AUTORKĄ WSZYSTKICH ZDJĘĆ

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PODZIĘKOWANIE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Spis treści

Od wydawcy

Kontur, Pani Anima i Od Kardamili do Kytery

Kontur 1972–1975

Ciało słońcem podzielone ...

Przydrożne listki koniczyny ...

Rzucony śnieg na szczyty Alemanii ...

Spadła kurtyna postrzępiona ...

Ciemnieje las ...

Zaszyta w śpiwór melancholii ...

Szwem obwiedziona szrama ...

Zygzak różową obskoczy salę ...

W niezasklepionej czarze serca ...

Dnieje w szpitalnym ogrodzie ...

Zanim kolorem dopełni się biel ...

Oszklona sala w drapaczu chmur ...

Wkładam Ci do ust późny obol ...

O hamadriado w brzozie ojca ...

Czerwona nić ...

Kurczy się grudka ulega glina ...

W szczelnym kokonie ...

Już ...

Arka ...

Potem zroszone ciało ...

Ciągną przez słońce ...

Tkają wiosenne krosna ...

Mur Euroazji ...

Odszedłeś ...

Po żółtej obręczy bieżni ...

Doliny cienia ...

Już letnie fale bezgłośnie żłobią ...

Z żyły ...

Jeżeli dotyk przedrze się do rdzenia ...

Od Kardamili do Kytery

Pani Anima 1975–1979

Nieobecność

Mnie się naskórek utrudzonej ręki ...

Lapidaria pamięci ...

W erotycznym portrecie ...

Jak cicho – ton sonetu ...

Śpiączka zmogła przedmioty ...

W lisiej pogodzie krzepną pyski chmury ...

Nad jeziorem bodeńskim ...

Wrzesień pelisę porzuca różową ...

Zbiegi okoliczności na obcym pokładzie ...

W politurze ogrodu ...

Jak cicho śpią ...

Grudniowe popołudnia ...

Stromym konturem grudnia ...

Przebiegają przez ogród najkrótsze dni roku ...

Skórkę słoniny dziobią ptaki ...

Jak spokojnie ...

Śnieg zaciemnia rysunek ...

Dni lutowych skupioną małomówną przestrzeń ...

Ślinią się cienie ...

Odciśnięte na ciepłej podpince pamięci ...

Przepalonym naskórkiem i przez grząskie wargi ...

Podanie o zgon ...

W polisy zaszywamy się osobnych myśli ...

Nad zimowym ogrodem ...

W pochyłym mroku ...

Odwilż Szeleszczą krople ...

Pani Anima

Linia spalin ...

Kiedy światło draśnie pamięć ...

Czerwień tli się pod podszewką ...

Na obnażonym niebie ...

Układa się twój kontur ...

Czułość scala się w zarysie ...

Kochany! skośnooki ...

Najdłuższy wieczór roku ...

Poluje kriszna na sarnę ...

Ofelia siebie złożyła w ofierze ...

Oświadcz mi się w szklanej bańce ...

Czterdzieści skaz skazuje na cierpienie ...

Na chuście weroniki ...

W połowie drogi

W połowie drogi ostre ...

Poszarzał wtorek dżdżysty ...

Różne momenty ...

Wieczór mnie bierze ...

W cielistej misie milknie popołudnie ...

Fasada dnia wypada spod powieki ...

Osacza słowa ...

Koń leci z uzdy ...

Cisza syk węża jabłoń ...

Ścieżka podrywa się ...

Umiem na pamięć ...

W mej dłoni leży ...

Zima w zatoce serca ...

W wachlarzu pejzaż ...

Zniszczonych klisz ...

Jawę wyjawia ...

Po sam horyzont ...

Sztuka: kobieca suknia ...

Stoimy ...

Zatrzymuje się rzeka ...

Jaki obraz dziś wyjąć ...

Jak znaleźć kształt ...

Istotny motyw ...

Osobna i ostrożna ...

Anima w Ameryce 1981–1984 113

Wiersze to dzieci ...

Odkrytki i inne wiersze 1981–1985

2.4.1982

20.4.1982

29.4.1982

2.11.1982

13.1.1983

14.2.1983

22.3.1983

22.3.1983

13.5.1983

20.6.1983

14.7.1983

30.8.1983

14.9.1983

21.9.1983

9.1.1983

6.11.1983

5.5.1984

Na betonowe bieżnie ...

W instytucie couranta ...

Wiewiórki – ptaki jesieni ...

Łagodny wrzesień niesie ...

Przed przebudzeniem ogród ...

Zmienić kierunek myśli ...

Chropowata uwiera chwila ...

Ofiary i oprawcy ...

Widzę na negatywie ...

Posłuchaj! pada duszny śnieg ...

Tło obumiera porażone ...

Brzmią monotonnie ...

Ach gdzie ten kraj mistyczny ...

Ach duszny ogród ...

Kadmy i kobalt ...

Otwierają się oczy ...

I coraz trudniej z tobą być ...

Naskórek zdjęty z bliskiej twarzy ...

W rocznicę śmierci ojca ...

W ogólną frazę wejść czy w obły ...

Trzeba antraktów czułości ...

Jeden dzień jeden zmierzch ...

Malarstwo tonem ...

Atrakcyjna artystka ...

Święta wiara ...

Przekłady Parafrazy 1970–2017

Hugo von Hofmannsthal, Prolog

Hugo von Hofmannsthal, Przedwiośnie (1892)

Hugo von Hofmannsthal, Leben, Traum und Tod

Georg Trakl, Grodek

za Platenem (August von Platen), Anteros

z Platena

z Emily Dickinson

Emily Dickinson

za Emily Dickinson

za Emily Dickinson, Do Śmierci

Johann Wolfgang von Goethe, Wszystko dają bogowie

Gottfried Benn, Dwie tylko rzeczy

z Audena

z Marianny Moore

za Hölderlinem

Paul Celan, Lód, Eden

Paul Celan, Hinausgekrönt (fragment)

Miriam Kohany, Powrót

za Burzą Szekspira

Agata Stanowska, Posłowie

Nota bibliograficzna o wierszach

Spis prac Ewy Kuryluk

Podziękowanie

Karta redakcyjna

Punkty orientacyjne

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Początek tekstu

Lista stron

5

6

7

8

9

POEZJE 302

Ewa KURYLUK: Pani Anima czyli Kangór

PROJEKT KSIĄŻKI I OKŁADKI • Ewa Kuryluk

SKŁAD • Piotr Antonów

REDAKCJA I KOREKTA • Joanna Mueller

Copyright © Ewa Kuryluk for her poems, essays and illustrations
Copyright © Biuro Literackie for this edition
Published by arrangement with Beata Stasińska Literary Agency

BIURO LITERACKIE

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-68759-88-4

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.