Katarzyna Szaulińska

Biała Niedźwiedzica

pełen pretensji że zobaczył więcej niż chciał

odmawia patrzenia dalej na moje ciało z mięsa

i wenus mi ubiera w futro bo zbyt mu pachnie krwią

pełen pogardy że prześwietlona jestem rzeką jelit i limf

sam zrzuca z siebie wiek zostaje z niego chłopczyk

i miażdżąc gwieździe żarnik parzy dłoń

jaka to ulga znów oślepnąć

kto ma go zaopatrzyć ja mam zajęte łapy pakuję się na biegun

bo mi na śniegu lepiej widać feminatyw

i na papierze z własnej skórki startej do bieli męskim snem

a on niech się wyliże sam zawsze miał język

niech go użyje w mroku żeby sprawdzić smak

zranionej ręki i płci całkiem ten sam

kiedy się wreszcie spotka z krwią

Kiedy Artur Burszta zaprosił mnie do dołożenia poetyckiej cegiełki, wiedziałam, że punkt wyjścia dla swojego wiersza znajdę raczej po stronie drzewnego, elegijnego Karpowicza. Tak też się stało, chociaż nie spodziewałam się, że do pisania pchnie mnie złość. A tak właśnie Karpowiczowskiego „Białego niedźwiedzia” przeżywam. Zapragnęłam, czytając go raz po raz, usłyszeć głos tej, która jest tylko widziana: oczami mężczyzny rozczarowanego codziennością.

Jakub Pszoniak

By

Człowiek stworzył Boga

by Bóg mógł stworzyć człowieka

Bóg stworzył człowieka

by człowiek mógł stworzyć Boga

Bóg bez Boga jest możliwy

Bóg bez Boga jest niemożliwy

„Bez” – Różewiczowska modlitwa do Nieistniejącego – jest dla mnie najważniejszym wierszem religijnym. Kim jest ten, bez kogo poeta pozostał? Kim jest ten wielki Nieistniejący? Czy to dobre pytania? Niepodobna przecież być, gdy się nie jest. Niepodobna też stracić kogoś nieistniejącego. Kim jest ten Bóg, o którym mówi Różewicz? Czy może On – wbrew Anzelmowi z Canterbury – istnieć bez Boga? A może nie o stracie Boga jest „Bez”, a jedynie o stracie wiary w niego? Stracie odbywającej się bez szumu skrzydeł i błyskawic, ale niezwykle dotkliwej, bez lekarstwa na wywołane nią bóle fantomowe.

Anna Podczaszy

Ciasto

O świcie światło

rysuje węglem

ziemistą twarz

matki

Rozpala pod blachą

ognisko domowe

Przyszła tutaj Śmierć i zapytała – oblizując usta – kto

upiekł takie pyszne drożdżowe ciasto?

Biegłam nieprzytomnie szpitalnym korytarzem.

Poślizgłam się.

To błąd. Zapłacę.

Upadłam. A może jeszcze stałam

hen, wysoko, na szczycie

drabiny, gdy podeszła i rzekła, oblizując wyschły palec – ty –

telefon do ciebie.

Gdzie jest ta kobieta o ciele pysznym

jak drożdżowe ciasto?

Dziewczyny mają miękkie wargi

dziewczyny mają słodkie oczy

Z jej ust sączy się

błagalna litania: wybacz, wybacz, wybacz.

Powtarzam jak echo, lecz nie jestem echem.

Nie jestem lustrem. Siedzę obok i widzę

nasze podobieństwa:

jej twarz jest jak wielka mętna łza

żółte ręce składa jak przestraszona

dziewczynka

a wargi ma granatowe

Widzę wszelkie nasze głupstwa

i Śmierć – najpierw – w nogach

łóżka, potem – jak się kładzie na poduszce,

obejmuje jej szyję, mówiąc – gadaj,

gdzie schowałaś ciasto?

ach chciałbym ją nosić na sercu

i karmić słodyczą

„Przecież oni wszyscy się urodzili. Ktoś ich urodził, udało się”. Szłam przez miasto, wokół mnie mnóstwo ludzi i ja – w zaawansowanej pierwszej ciąży, w strachu przed porodem, przed ostateczną samotnością tej chwili. Ta nagła myśl – oczywista i banalna – rozwiała mój strach: skoro udało się to wszystkim wokół, to dlaczego bać się nieuniknionego?

Teraz, wiele lat później, próbuję podobnie patrzeć na równie nieuniknioną śmierć, która krąży wokół mnie i moich bliskich, raz porywając ich jak ofiary, raz ofiarując im swoje pomocne ramię, raz odwracając się od nich z miłosierdziem, raz z okrucieństwem. Niewiele wiem o niej samej; znacznie, znacznie więcej wiem o umieraniu. Matka odchodzi Tadeusza Różewicza, którą czytałam po raz pierwszy ze dwie dekady temu, kiedy rodziło się moje pierwsze dziecko, teraz pomaga mi milczeć w chwilach, kiedy chcę już tylko przeklinać i wygrażać śmierci oraz jej przełożonym.

Tymoteusz Karpowicz w Biurze Literackim

Mówi Karpowicz (2005)

Podziemne wniebowstąpienie (2006)

Małe cienie wielkich czarnoksiężników (2007)

W cztery strony naraz. Portrety Karpowicza (2010)

dwie rozmowy (Oak Park – Puszczykowo – Oak Park) (2011)

Dzieła zebrane, tom 1 (2011)

Dzieła zebrane, tom 2 (2012)

Dzieła zebrane, tom 3 (2013)

Dzieła zebrane, tom 4 (2013)

Dzieła zebrane, tom 5 (2015)

Dzieła zebrane, tom 6 (2015)

Zmyślony człowiek (2020)

Tadeusz Różewicz w Biurze Literackim

nauka chodzenia (2007)

Kup kota w worku (work in progress) (2008)

Margines, ale... (2010)

Wycieczka do muzeum (2010)

Dorzecze Różewicza (2011)

Historia pięciu wierszy (2011)

Kartoteka: reprint (2011)

Wbrew sobie (2011)

to i owo (2012)

Znikanie (2015)

Ostatnia wolność (2015, 2021)

Credo (2020)

Wiersze odzyskane (2021)

Spis treści

Katarzyna Szaulińska: Biała Niedźwiedzica

Jakub Pszoniak: By

Anna Podczaszy: Ciasto

Aldona Kopkiewicz: Czas na nas

Kamil Sipowicz: Czasami traktuję tomy poezji jak księgę I Ching

Mirka Szychowiak: Jeszcze chwilę

Marcin Mokry: Jurku

Jacek Świłło: Karpowicz stylita

Grzegorz Wróblewski: Kąpielisko, czyli pływamy wyłącznie po trzeźwemu

Patrycja Sikora: kim jest ta dziewczyna

Karolina Kapusta: krenologia

Krzysztof Chronowski: księga powtórzonego prawa

Sylwia Chutnik: Kto jest

Marta Podgórnik: kup kota w worku

Jakub Kornhauser: Ledwie o paznokieć

Sara Akram: Miraż: Francis Bacon czyli Diego Velázquez na fotelu dentystycznym albo szklane słoneczniki w Tate Modern

Jakub Kornhauser: Moc substancji czynnej

Rafał Gawin: Moją intencją jest odnaleźć Pinokia i złamać mu nos

Bogusław Kierc: Nad Atlantykiem

Liliana Hermetz: Nieśmiertelnicy

Jadwiga Graboś: nowy rozkład jazdy

Marta Sokołowska: Ocalona

Łukasz Cabajewski: Od dziś

Alicja Sawicka: Opowiadanie o starych kobietach

Kamila Janiak: Owoc

Dariusz Sośnicki: Pan domu

Piotr Janicki: Pewien człowiek

Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki: Piosenka o niektórych powinnościach

Joanna Mueller: poezja może

Tadeusz Dąbrowski: [Poznali się w środku nocy]

Michał Domagalski: Przerwana rozmowa

Bianka Rolando: Przygoda w lesie

Adam Kaczanowski: Przyszedłem po twoim najdłuższym i szczęśliwym życiu

Joanna Bociąg: silne kobiety

Konrad Góra: skręcaną z dwóch połówek

Karol Maliszewski: Stara kobieta z torbami

Eryk Walda: Szyba

Nina Manel: Ścięcie ocalonych

Agata Puwalska: świecenie martwych śledzi

Zbigniew Machej: Wiele tracimy, czytając...

Katarzyna Szweda: woda tak zabiera

Katarzyna Jakubiak: Wycieczka do muzeum

Juliusz Pielichowski: Wymieranie

Justyna Hankus: Zmyślić

Przemysław Dakowicz: Rozmowy w drodze (posłowie)

Przypisy

Tymoteusz Karpowicz i Tadeusz Różewicz w Biurze Literackim

Karta redakcyjna

POEZJE 238

Odwrócona strefa
Dramaty, wiersze i opowiadania na setne urodziny
Tymoteusza Karpowicza i Tadeusza Różewicza

ZDJĘCIA NA OKŁADCE • Jan Stolarczyk

PROJEKT OKŁADKI • Artur Burszta

SKŁAD I PROJEKT TYPOGRAFICZNY • Artur Burszta

REDAKCJA I KOREKTA • Joanna Mueller

Copyright © by Jan Stolarczyk
Copyright © by Sara Akram, Joanna Bociąg, Łukasz Cabajewski, Krzysztof Chronowski, Sylwia Chutnik, Tadeusz Dąbrowski, Michał Domagalski, Rafał Gawin, Konrad Góra, Jadwiga Graboś, Justyna Hankus, Liliana Hermetz, Katarzyna Jakubiak, Kamila Janiak, Piotr Janicki, Adam Kaczanowski, Karolina Kapusta, Bogusław Kierc, Aldona Kopkiewicz, Jakub Kornhauser, Zbigniew Machej, Karol Maliszewski, Nina Manel, Marcin Mokry, Joanna Mueller, Juliusz Pielichowski, Anna Podczaszy, Marta Podgórnik, Jakub Pszoniak, Agata Puwalska, Bianka Rolando, Alicja Sawicka, Patrycja Sikora, Kamil Sipowicz, Marta Sokołowska, Dariusz Sośnicki, Katarzyna Szaulińska, Katarzyna Szweda, Mirka Szychowiak, Jacek Świłło, Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Eryk Walda, Grzegorz Wróblewski, 2021
Copyright © by Biuro Literackie, 2021

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Wydanie książki wsparło Miasto Kołobrzeg

BIURO LITERACKIE

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-67249-98-0

KONWERSJA: eLitera s.c.