Leszek Wilk

Jarosław Zagrodnik

Prawo i proces karny skarbowy

2. wydanie

WYDAWNICTWO C.H.BECK
WARSZAWA 2023

Wydawca: Lucuna Wiciszkiewicz-Pardej

© Wydawnictwo C.H.Beck 2023

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

www.ksiegarnia.beck.pl

Skład i łamanie: Marta Świerk
Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN: 978-83-8291-959-2

Przedmowa

Cztery lata, jakie upłynęły od pierwszego wydania niniejszego podręcznika, to w świetle obecnych realiów okres sam w sobie uzasadniający potrzebę aktualizacji.

W czasie oddawania do druku pierwszego wydania poddawany był procedurze legislacyjnej obszerny projekt nowelizacji KKS z 21.12.2018 r. opracowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Obserwacja tempa i sposobu procedur legislacyjnych, determinacji rządzących we wprowadzaniu zmian w prawie oraz „arytmetyki” parlamentarnej skłoniła wówczas Wydawnictwo i autorów do założenia wysokiego prawdopodobieństwa, iż projekt ten wkrótce stanie się obowiązującym prawem i zasygnalizowania projektowanych zmian w podręczniku dla przejrzystości odrębną czcionką.

Zupełnie nieoczekiwanie nasze przewidywania nie spełniły się, gdyż wspomniany projekt nie został zrealizowany, wobec czego jego założenia sygnalizowane w pierwszym wydaniu podręcznika mają na chwilę obecną wartość tylko historyczną.

Poważnych zmian doczekał się za to Kodeks karny. Są one na tyle poważne, że niektórzy autorzy wyrażają pogląd (i chyba mają rację), że choć formalnie ustawodawca nie zdecydował się na uchylenie Kodeksu karnego z 1997 r., to jednak jego nowelizacja zawarta w ustawie z 7.7.2022 r. (Dz.U. poz. 2600) wieńcząca cały szereg poprzednich zmian w istocie zamyka erę Kodeksu karnego z 1997 r. i otwiera etap nowego ustawodawstwa karnego, co dotyczy w szczególności filozofii karania.

Uwaga ta jest dla nas istotna, ponieważ KKS, choć dalece autonomiczny wobec KK, wykazuje jednak oczywiste powiązania z tym ostatnim nie tylko poprzez ograniczoną formalnie recepcję jego przepisów, lecz także poprzez dotychczasowe oparcie na tych samych wartościach, założeniach, standardach i konstrukcjach karnodogmatycznych. Dlatego uwarunkowane aksjologicznie zmiany KK mogą wpływać na kierunki wykładni odnośnych regulacji KKS.

Istotnym zmianom uległ również Kodeks postępowania karnego, którego przepisy stanowią rdzeń normatywny procesu karnego skarbowego. Najszerzej zakreślone zmiany w tej materii przyniosła nowelizacja z 19.7.2019 r. (Dz.U. poz. 1694), która w trakcie przygotowania pierwszego wydania była jeszcze w fazie projektu legislacyjnego. Dalsze zmiany, także w regulacji Kodeksu karnego skarbowego, zostały wprowadzone na fali tzw. ustawodawstwa covidovego. Nowelizacje te nie doprowadziły do oczekiwanych i powszechnie niemal postulowanych zmian w obszarze regulacji procesowej na gruncie Kodeksu karnego skarbowego. W efekcie, w dalszym ciągu nie brakuje na tym obszarze niespójności, rzeczywistych luk normatywnych, uregulowań zbędnych czy wreszcie niedostatecznie dostosowanych do specyfiki procesu karnego skarbowego. Wymagają one kompleksowej nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego, która – oprócz usunięcia wskazanych wadliwości i luk – byłaby podporządkowana z jednej strony wzmocnieniu gwarancji procesowych stron, zwłaszcza oskarżonego i podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej, z drugiej strony prowadziłaby do rozszerzenia możliwości zakończenia procesu karnego skarbowego w ramach modelu konsensualnego, m.in. poprzez zniesienie ograniczenia w zakresie zastosowania dobrowolnego poddania się odpowiedzialności związanego z zagrożeniem przestępstwa skarbowego karą pozbawienia lub ograniczenia wolności (art. 17 § 2 pkt 1 KPK).

Trudno obecnie przewidzieć (zwłaszcza w roku, w którym mają odbyć się wybory parlamentarne), jakie będą dalsze losy KKS, a także KK czy KPK. Póki co KKS na przestrzeni ostatnich czterech lat doczekał się zmian „punktowych”, które wraz ze wspomnianymi zmianami KK i KPK oraz zmianami bazowych regulacji podatkowych, celnych, dewizowych i hazardowych zostaną uwzględnione w niniejszym, drugim wydaniu.

Problemem autorów jest nie tylko niestabilność prawa, ale także wyraźna tendencja ustawodawcy do coraz większej kazuistyki, zwiększania liczby i obszerności przepisów, z czym wiąże się coraz większa ich zawiłość i stopień skomplikowania. Towarzyszy temu coraz większy zakres obligatoryjności rozwiązań ustawowych, co zdaje się odzwierciedlać malejące zaufanie władzy ustawodawczej do władzy sądowniczej i chęć ograniczenia samodzielności decyzyjnej tej ostatniej.

Ustawodawca wydaje się ulegać złudzeniu, że im więcej będzie przepisów i im bardziej będą one drobiazgowe, tym mniej będzie tzw. luk w prawie, podczas gdy jest dokładnie odwrotnie.

Jednym z efektów tego zjawiska są coraz większe trudności w dydaktyce, problemy z ujęciem syntetycznym, systematyką, kategoryzacją, ukazaniem relacji między przepisami (np. kwestia: reguła–wyjątek) itp.

Ostatnią rzeczą, jakiej byśmy oczekiwali, jest to, aby nasz podręcznik zniechęcał odbiorców do studiowania prawa karnego skarbowego. Naszym zamiarem jest zatem dostarczenie studentom wiedzy akademickiej o prawie karnym skarbowym, jego funkcjach, zasadach, standardach poprawnej legislacji karnej, podstawowych konstrukcjach, „figurach” dogmatycznych, filozofii represji karnoskarbowej, potencjalnych kierunkach wykładni itp. Zakładamy, że student wyposażony przez nas w tę wiedzę (a przez szkoły niższego stopnia w umiejętność czytania) potrafi w przyszłości wśród powodzi dalszych „reform” prawa wyrobić sobie pogląd na temat tego „jak jest” oraz „jak być powinno” w świetle aktualnego stanu nauki prawa. Liczymy też, że dzięki temu nasz podręcznik może uniknąć zbyt szybkiej dezaktualizacji.

Odpowiedź na pytanie – czy i na ile nam się to udało, pozostawiamy oczywiście naszym czytelnikom, prosząc ich, jak zwykle o ewentualne uwagi.

Autorzy

Wykaz skrótów

1. Akty prawne

AdmObrTowZU

ustawa z 16.4.2004 r. o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1606 ze zm.)

AdmObrUsłZU

ustawa z 10.3.2006 r. o administrowaniu obrotem usługowym z zagranicą (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1008)

EKPC

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.11.1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.)

GryHazU

ustawa z 19.11.2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 227 ze zm.)

MPPOiP

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167, załącznik)

KC

Kodeks cywilny

KK

Kodeks karny

KKS

Kodeks karny skarbowy

KKW

Kodeks karny wykonawczy

KPC

Kodeks postępowania cywilnego

KPK

Kodeks postępowania karnego

KRO

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.)

OchrInfNiejU

ustawa z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 756 ze zm.)

OrdPU

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.)

PrAdw

ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1184 ze zm.)

PrCel

ustawa z 19.3.2004 r. – Prawo celne (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2073 ze zm.)

PrDew

ustawa z 27.2.2002 r. – Prawo dewizowe (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 309)

PrUSP

ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 217 ze zm.)

PWKKS

ustawa z 10.9.1999 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy (Dz.U. Nr 83, poz. 931 ze zm.)

RadPrU

ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1166 ze zm.)

RegProk

rozp. Ministra Sprawiedliwości z 7.4.2016 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1206 ze zm.)

TSU

ustawa z 26.3.1982 r. o Trybunale Stanu (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 762 ze zm.)

UKS

ustawa karna skarbowa z 26.10.1971 r. (tekst jedn. Dz.U. z 1984 r. Nr 22, poz. 103 ze zm.) – akt nieobowiązujący

2. Czasopisma, publikatory

An. UMCS

Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska

AUŁ FI

Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica

AUNC

Acta Univesitatis Nicolai Copernici

AUWr

Acta Universitatsis Wratislaviensis

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

CzPKiNP

Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych

D. Pod.

Doradca Podatkowy

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz. WE/UE

Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich/Unii Europejskiej

EPP

Europejski Przegląd Prawa

FK

Finanse Komunalne

Gl.

Glosa

GSP

Gdańskie Studia Prawnicze

KPPod

Kwartalnik Prawa Podatkowego

KZS

Krakowskie Zeszyty Sądowe

MoP

Monitor Prawniczy

MoPod

Monitor Podatkowy

MPCiP

Monitor Prawa Celnego i Podatkowego

NP

Nowe Prawo

OSNK

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna

OSNKW

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa

OSNwSK

Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych

Pal.

Palestra

PiP

Państwo i Prawo

PNUŚl. PPK

Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego. Problemy Prawa Karnego

P. Pod.

Przegląd Podatkowy

P. Pol.

Przegląd Policyjny

Probl. Praw.

Problemy Praworządności

Prok. i Pr.

Prokuratura i Prawo

Pr. Sp.

Prawo Spółek

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

SI

Studia Iuridica

SP

Studia Prawnicze

WPP

Wojskowy Przegląd Prawniczy

ZNASW

Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych

ZNUJ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

3. Inne skróty

art.

artykuł

b.

były (-a, -e)

d.

dawny (-a, -e)

ENA

Europejski Nakaz Aresztowania

ETPC

Europejski Trybunał Praw Człowieka

itp.

i tym podobne

m.in.

między innymi

nast.

następny (-a, -e)

NBP

Narodowy Bank Polski

niepubl.

niepublikowany (-a, -e)

np.

na przykład

Nr

numer

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

pkt

punkt

post.

postanowienie

poz.

pozycja

PRL

Polska Rzeczpospolita Ludowa

r.

rok

RP

Rzeczpospolita Polska

s.

strona

SN

Sąd Najwyższy

tekst jedn.

tekst jednolity

tj.

to jest

TK

Trybunał Konstytucyjny

tzn.

to znaczy

ust.

ustęp

w.

wiek

zd.

zdanie

ze zm.

ze zmianami

zł

złoty

zob.

zobacz

Wykaz literatury

I. Adamczak, Postanowienia kończące postępowanie sądowe przed rozprawą główną, NP 1981, Nr 4

B. Banaszak, O konstytucyjności ustawowej regulacji zawieszenia zobowiązań podatkowych, ZNSA 2011, Nr 1

A. Bartosiewicz, R. Kubacki, Zaniechanie ukarania sprawcy przestępstwa skarbowego, Warszawa 2003

A. Błachnio-Parzych, Przepisy odsyłające systemowo (wybrane zagadnienia), PiP 2003, Nr 1

M. Błaszczyk, M. Zbrojewska, Prawo karne skarbowe, Warszawa 2015

M. Błaszczyk, M. Zbrojewska, Proces karny skarbowy, Warszawa 2011

G. Bogdan, A. Nita, J. Raglewski, A.R. Światłowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Gdańsk 2007

M. Bojarski (red.), System Prawa Karnego, t. 11, Prawo karne wojskowe, skarbowe i pozakodeksowe, Warszawa 2014

W. Broniewicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1996

M. Charkiewicz, Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego na gruncie art. 54 i art. 56 ustawy – Kodeks karny skarbowy – rzeczywistość znana i nieznana, Prawo i podatki 2012, Nr 12

M. Cieślak, Nieważność orzeczeń w procesie karnym PRL, Warszawa 1965

M. Cieślak, O pojęciu przedmiotu procesu i w sprawie tzw. podstawy procesu, PiP 1959, z. 8–9

M. Cieślak, Polska procedura karna, Warszawa 1974

W. Cieślak, Kodeks postępowania karnego z orzecznictwem, Sopot 1999

M. Czapliński, Zawieszenie postępowania karnego ze względu na prejudykat a samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego, PS 2015, Nr 11–12

S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 1999

Z. Doda, A. Gaberle, Kontrola odwoławcza w procesie karnym, Warszawa 1997

U. Doniec, A. Koziara, Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego w zakresie decyzji kreujących zobowiązania podatkowe, [w:] T. Grzegorczyk, J. Izydorczyk, R. Olszewski (red.), Z problematyki funkcji procesu karnego, Warszawa 2013

T. Dudek, Zawieszenie postępowania karnego skarbowego ze względu na prejudykat, Prok. i Pr. 2012, Nr 11

T. Dukiet-Nagórska (red.), Prawo karne. Część ogólna, szczególna i wojskowa, Warszawa 2018

T. Dukiet-Nagórska, O. Sitarz, Prawo karne. Wykład akademicki, Warszawa 2023

J. Duży, Zorganizowana przestępczość podatkowa w Polsce. Zwalczanie przestępnego nadużycia mechanizmów podatków VAT i akcyzowego, Warszawa 2013

A. Gaberle, Postępowanie szczególne w kodeksie postępowania karnego z 1997 roku (Dział X Kodeksu postępowania karnego), Nowa kodyfikacja karna – Kodeks postępowania karnego – Krótkie komentarze, Warszawa 1998

H. Gajewska-Kraczkowska, O prawdziwej funkcji zawieszenia postępowania karnego skarbowego, MoPod 2012, Nr 4

T. Grzegorczyk, Instytucja dobrowolnego poddania się karze w procesie karnym skarbowym de lege lata i de lege ferenda, AUŁ 1997, Nr 65

T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2002

T. Grzegorczyk, Postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych skarbowych po nowelizacji kodeksu karnego skarbowego, dokonanej ustawą z dnia 28.7.2005 r., Prok. i Pr. 2006, Nr 6

T. Grzegorczyk, R. Olszewski (red.), Proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, Warszawa 2017

T. Grzegorczyk, Udział stron i innych uczestników procesu w posiedzeniach sądu w sprawach karnych, [w:] K. Krajewski (red.), Nauki penalne wobec problemów współczesnej przestępczości. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Andrzeja Gaberle, Warszawa 2007

T. Grzegorczyk, Wydawanie wyroku na posiedzeniu w znowelizowanej procedurze karnej, PS 2003, Nr 9

T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2003

W. Grzeszczyk, Organ nadrzędny nad finansowym organem dochodzenia w Kodeksie karnym skarbowym, Prok. i Pr. 2000, Nr 4

W. Grzeszczyk, Tryb uproszczony po zmianie kodeksu postępowania karnego, GSP 2003, t. XI

W. Grzeszczyk, Zmiany w postępowaniu karnym skarbowym, Prok. i Pr. 2006, Nr 2

W. Grzeszczyk, Zwrot sprawy karnej skarbowej do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, Prok. i Pr. 2001, Nr 3

W. Grzeszczyk, Sytuacja procesowa stron w kontradyktoryjnej rozprawie w świetle projektu zmian KPK z 2012 r., [w:] P. Wiliński (red.), Kontradyktoryjność w polskim procesie karnym, Warszawa 2013

P. Hofmański, Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego, Katowice 1988

P. Hofmański, O jawność posiedzeń sądowych w procesie karnym, [w:] A. Marek (red.), Współczesne problemy procesu karnego i jego efektywności. Księga pamiątkowa Profesora A. Bulsiewicza, Toruń 2004

P. Hofmański (red.), System prawa karnego procesowego. Zagadnienia ogólne, cz. I, Warszawa 2013

M. Hudzicka, Interwencja w prawie karnym skarbowym, MoP 2002, Nr 14

Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk 2005

W. Jasiński, Publiczne ogłoszenie wyroku jako warunek rzetelnego procesu karnego, [w:] J. Skorupka (red.), Rzetelny proces karny. Księga jubileuszowa Profesor Zofii Świdy, Warszawa 2009

W. Jasiński, M. Kuźma, Problematyka posiedzenia w przedmiocie skazania bez rozprawy, [w:] C. Kulesza (red.), Ocena porozumień procesowych w praktyce wymiaru sprawiedliwości, Warszawa 2009

P. Kaczmarek, T. Razowski, Udział prokuratora w rozprawie głównej prowadzonej w sprawie o przestępstwa skarbowe, Prok. i Pr. 2004, Nr 6

A. Kaftal, O niektórych zagadnieniach zaskarżania postanowień w przedmiocie warunkowego zwolnienia, PiP 1963, z. 6

P. Kardas, G. Łabuda, Kumulatywny zbieg przepisów ustawy w prawie karnym skarbowym, Prok. i Pr. 2001, Nr 10

P. Kardas, B. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2012

A. Kisiel, Odpowiedzialność posiłkowa na gruncie przepisów kodeksu karnego skarbowego, [w:] L. Bogunia (red.), Nowa kodyfikacja prawa karnego, t. XIV, Wrocław 2002

Cz.P. Kłak, Glosa do postanowienia SN z 30.4.2003 r., I KZP 10/03, Ius et Administratio, Facultas Iuridica, Universitas Ressoviensis 2005, Nr 1

R. Kmiecik, Glosa do postanowienia SN z 28.11.2003 r., V KK 240/03, OSP 2004, Nr 9, poz. 107

P. Kołodziejski, Skuteczność ścigania przestępczości skarbowej a zmiany systemowe, Prok. i Pr. 2015, Nr 3

V. Konarska-Wrzosek, T. Oczkowski, J. Skorupka, Prawo i postępowanie karne skarbowe, Warszawa 2013

R. Koper, Jawność rozprawy głównej a ochrona prawa do prywatności w procesie karnym, Warszawa 2010

R. Koper, Skazanie oskarżonego bez rozprawy sądowej a zasady procesowe, SP 2002, Nr 4

R. Koper, Zgoda oskarżonego jako warunek skazania bez rozprawy, Pal. 2001, Nr 5–6

J. Kosonoga, Zakres gwarancji procesowych oskarżonego w postępowaniu w stosunku do nieobecnych (rozdział 19 KKS), Prok. i Pr. 2002, Nr 7–8

S. Kowalski, H. Paluszkiewicz, O. Włodkowski (red.), Problematyka obrotu fakturami wystawionymi w sposób nierzetelny. Zagadnienia prawa karnego materialnego i procesowego, Warszawa 2019

S. Kowalski, O. Włodkowski, Kodeks karny skarbowy. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, Warszawa 2016

S. Kramorz, K. Marszał, Glosa do postanowienia SN z 30.4.2003 r., I KZP 10/03, OSP 2004, Nr 6, poz. 79

R. Kubacki, Odpowiedzialność posiłkowa w prawie karnym skarbowym, PP 2001, Nr 12

J. Lewiński, Komentarz do Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia skarbowe z 2001 r., Warszawa 2002

G. Łabuda, Zawieszenie postępowania karnego skarbowego ze względu na prejudykat, Prok. i Pr. 2011, Nr 3

M. Marciniak, Problematyka kary grzywny za przestępstwo skarbowe w przypadku wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, Prok. i Pr. 2006, Nr 1

K. Marszał, Proces karny, Zagadnienia ogólne, Katowice 2008

K. Marszał, J. Zagrodnik, Glosa do uchwały z 23.2.1999 r., I KZP 35/98, PiP 2000, z. 1

K. Marszał, J. Zagrodnik, Problem dopuszczalności kasacji od postanowienia sądu wydanego w trybie art. 306 § 2 KPK, PiP 2002, z. 4

K. Marszał, J. Zagrodnik (red.), Proces karny, Warszawa 2017

L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002

A. Mulka, Ewolucja instytucji interwencji w polskim prawie karnym skarbowym. Analiza porównawcza, [w:] L. Bogunia (red.), Nowa kodyfikacja prawa karnego, t. XI, Wrocław 2002

A. Murzynowski, Znaczenie zasad skargowości i kontradyktoryjności w działalności sądów w świetle przepisów nowego kodeksu postępowania karnego, [w:] T. Nowak (red.), Nowe prawo karne procesowe. Zagadnienia wybrane, Księga ku czci Profesora Wiesława Daszkiewicza, Poznań 1999

J. Nowacki, Studia z teorii prawa, Kraków 2003

R. Olszewski, Pozycja procesowa interwenienta w postępowaniu karnym skarbowym, [w:] T. Grzegorczyk, J. Izydorczyk, R. Olszewski (red.), Z problematyki funkcji procesu karnego, Warszawa 2013

R. Palewicz, G. Zarzycki, Model postępowania karnego skarbowego (cz. 2), Prok. i Pr. 2001, Nr 2

H. Paluszkiewicz, Pierwszoinstancyjne wyrokowanie merytoryczne poza rozprawą w polskim procesie karnym, Warszawa 2008

H. Paluszkiewicz, S. Stachowiak, A. Trzcińska, Instytucje służące skróceniu postępowania w sądzie pierwszej instancji po nowelizacji kodeksu postępowania karnego, [w:] Z. Sobolewski, G. Artymiak, C.P. Kłak (red.), Problemy znowelizowanej procedury karnej, Kraków 2004

L.K. Paprzycki, [w:] J. Grajewski, L. Paprzycki, M. Płachta, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I, Warszawa 2003

K.J. Pawelec, Pełnomocnik z urzędu w polskim postępowaniu karnoskarbowym, PS 2015, Nr 3

O.M. Piaskowska, Znaczenie rozstrzygnięć administracyjnych w procesie karnym, Warszawa 2014

K. Piątkowska-Zagiczek, Idealny zbieg czynów karalnych w prawie karnym skarbowym, Warszawa 2020

T. Pietrzykowski, Wsteczne działanie prawa i jego zakaz, Kraków 2004

T. Razowski, Formalna i merytoryczna kontrola oskarżenia w polskim procesie karnym, Kraków 2005

T. Razowski, Zgłoszenie się (ujęcie) sprawcy, wobec którego prowadzono postępowanie w stosunku do nieobecnych, Prok. i Pr. 2014, Nr 1

T. Razowski, Zawieszenie postępowania na podstawie art. 114a KKS, Prok. i Pr. 2015, Nr 5

M. Rogalski, Res iudicata jako przesłanka procesu karnego, Rzeszów 2004

J. Sawicki, Zaniechanie ukarania jako element polityki karnej w prawie karnym skarbowym, Wrocław 2011

J. Sawicki, G. Skowronek, Prawo karne skarbowe. Zagadnienia materialnoprawne, procesowe i wykonawcze, Warszawa 2017

J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2018

G. Skowronek, Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności na gruncie Kodeksu karnego skarbowego, Prok. i Pr. 2005, Nr 3

G. Skowronek, Ewolucja instytucji procesowych w sprawach karnych skarbowych, Prok. i Pr. 2005, Nr 7–8

G. Skowronek, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2020

G. Skowronek, Szczególne strony postępowania w sprawach karnych skarbowych, Prok. i Pr. 2005, Nr 7–8

G. Skowronek, Tryby szczególne w postępowaniu przed sądem w świetle przepisów kodeksu karnego skarbowego, PS 2006, Nr 3

G. Skowronek, Ustawa o grach hazardowych. Komentarz, Warszawa 2021

M. Skwarcow, Kodeks karny skarbowy – wybrane zagadnienia procesowe, PS 2001, Nr 6

H. Skwarczyński, Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w Kodeksie karnym skarbowym, MoPod 2006, Nr 4

H. Skwarczyński, Rozprawa pod nieobecność stron w prawie karnym skarbowym, WPP 2002, Nr 4

H. Skwarczyński, Uprawnienia Straży Granicznej w postępowaniu o przestępstwa i wykroczenia skarbowe, WPP 2003, Nr 3

H. Skwarczyński, Zatrzymanie osoby w postępowaniu karnym skarbowym, WPP 2004, Nr 2

H. Skwarczyński, Zbieg czynów karalnych i zbieg przepisów w prawie karnym skarbowym a właściwość organów postępowania przygotowawczego, WPP 2005, Nr 3

S. Stachowiak, Czynności sądu w fazie poprzedzającej rozprawę główną w ujęciu nowego Kodeksu postępowania karnego, [w:] Nowa Kodyfikacja karna – Kodeks postępowania karnego – Krótkie komentarze, Warszawa 1997, z. 3

R.A. Stefański, S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I i II, Warszawa 2003

S. Steinborn, Porozumienia w polskim procesie karnym, Kraków 2005

M. Stepanów, Konsensualne rozstrzyganie w sprawach karnych skarbowych, Prok. i Pr. 2001, Nr 11

A. Szewczyk, Nowelizacja kodeksu karnego skarbowego – tabela porównawcza z komentarzem (5), MoP 2005, Nr 23

D. Świecki, Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w kodeksie karnym skarbowym, PS 2001, Nr 3

D. Świecki, Glosa do uchwały SN z 25.10.2000 r., I KZP 24/00, Prok. i Pr. 2001, Nr 7–8

D. Świecki, Cofnięcie aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego w postępowaniu karnym skarbowym, [w:] T. Grzegorczyk, R. Olszewski (red.), Verba volant, scripta manent. Proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, Warszawa 2016

D. Świecki (red.), Kodeks Postępowania Karnego. Komentarz, t. I i II, Warszawa 2018

M. Taborowski (red.), Skutki braku notyfikacji przepisów technicznych ustawy o grach hazardowych dla wymiaru sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2016

S. Twardowski, O wpływie wymiarowych decyzji podatkowych na metodykę prowadzenia postępowania przygotowawczego w sprawach o pranie brudnych pieniędzy, [w:] L. Paprzyckiego, Z. Raua (red.), Praktyczne elementy zwalczania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu, Warszawa 2009

S. Waltoś, Główne nurty nowelizowanej procedury karnej, PiP 2003, z. 4

S. Waltoś, Wizja procesu karnego XXI wieku, [w:] P. Kruszyński (red.), Postępowanie karne XXI wieku, Materiały z ogólnokrajowej konferencji naukowej, Popowo 26–28.10.2001 r., Warszawa 2002

A. Wielgolewska, A. Piaseczny, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2012

L. Wilk, Szczególne cechy odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia podatkowe, Katowice 2006

L. Wilk, Zagadnienia materialnego prawa karnego skarbowego, Toruń 2004

L. Wilk, Glosa do wyroku SN z 9.1.2012 r., V KK 327/11, OSP 2012, Nr 7–8

L. Wilk, A. Chorążewska, Przedawnienie karalności przestępstw skarbowych oraz zobowiązań podatkowych, Prok. i Pr. 2016, Nr 2

L. Wilk, A. Chorążewska, Zakaz retroaktywnej kryminalizacji czy retroaktywnego zaostrzenia sankcji karnej po upływie terminu przedawnienia czynu jako standard demokratycznego państwa prawa i dyrektywa wykładni prawa. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego Izba Karna z 7.3.2019 r., V KK 91/18, OSP 2020, z. 7–8, poz. 59

L. Wilk, J. Zagrodnik, Prawo karne skarbowe, Warszawa 2009

L. Wilk, J. Zagrodnik, Prawo i proces karny skarbowy, Warszawa 2015

L. Wilk, J. Zagrodnik, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2018

S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Poznań 2001

W. Wróbel, Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie karnym, Kraków 2003

S. Zabłocki, Postępowanie odwoławcze, kasacyjne i wznowieniowe w procesie karnym, Warszawa 1999

S. Zabłocki, Publiczne ogłoszenie wyroku wydanego na posiedzeniu – realna gwarancja czy fikcja?, [w:] Aktualne problemy prawa i procesu karnego. Księga ofiarowana Profesorowi Janowi Grajewskiemu, GSP 2003, t. XI

E. Zachuta, Reperkusje sądowe nowelizacji kodeksu postępowania karnego z dnia 10 stycznia 2003 r. – czyli o wątpliwościach i propozycjach ich likwidacji, PS 2004, Nr 9

I. Zgoliński, Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w prawie karnym skarbowym, Warszawa 2011

J. Zagrodnik, Glosa do wyroku SN z 4.12.2013 r., II KK 174/13, Prok. i Pr. 2015, Nr 9

J. Zagrodnik, Postępowanie przed sądem w trybie dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, [w:] J. Glumińska-Pawlic (red.), Doradca podatkowy obrońcą praw podatnika, Katowice 2008

J. Zagrodnik, Założenia ogólne i przesłanki instytucji czynnego żalu unormowanej w art. 16 KKS, [w:] J. Glumińska-Pawlic (red.), Doradca Podatkowy obrońcą praw podatnika, t. IV, Katowice 2010

J. Zagrodnik, Z problematyki pełnomocnika w procesie karnym skarbowym, [w:] J. Glumińska-Pawlic (red.), Doradca Podatkowy obrońcą praw podatnika, t. IV, Katowice 2011

J. Zagrodnik, Zawieszenie przedawnienia zobowiązań podatkowych ze względu na wszczęcie postępowania karnego skarbowego (zagadnienia wybrane), [w:] J. Glumińska-Pawlic (red.), Absurdy polskiego prawa podatkowego. Teoria i praktyka, Katowice 2012

J. Zagrodnik, Hierarchia odmian rodzajowych przebiegu procesu karnego skarbowego w świetle noweli wrześniowej, Prok. i Pr. 2015, Nr 5

J. Zagrodnik, Model interakcji postępowania przygotowawczego oraz postępowania głównego w procesie karnym, Warszawa 2013

J. Zagrodnik, Metodyka pracy obrońcy i pełnomocnika w sprawach karnych i karnych skarbowych, wyd. I, Warszawa 2016; wyd. II, Warszawa 2016

J. Zagrodnik, Instytucja skargi na wyrok sądu odwoławczego (rozdział 55a KPK) – zarys problematyki, [w:] T. Grzegorczyk, R. Olszewski (red.), Verba volant, scripta manent. Proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, Warszawa 2016

J. Zagrodnik, Glosa do uchwały SN z 28.1.2016 r., I KZP 13/15, OSP 2016, Nr 7–8

J. Zagrodnik, (Nie)związanie sądu karnego decyzją podatkową, [w:] Problematyka obrotu fakturami wystawionymi w sposób nierzetelny. Zagadnienia prawa karnego materialnego i procesowego, Warszawa 2010

F. Zedler, Interwencja z art. 19 UKS, Pal. 1973, Nr 11

K. Zgryzek, Obligatoryjne posiedzenie przygotowawcze przed rozprawą w polskim procesie karny, [w:] P. Hofmański, K. Zgryzek (red.), Współczesne problemy procesu karnego i wymiaru sprawiedliwości. Księga ku czci Profesora Kazimierza Marszała, Katowice 2003

J. Znamierowski, O mankamentach instytucji odpowiedzialności posiłkowej w prawie karnym skarbowym, Prok. i Pr. 2014, Nr 7–8

Część I. Materialne prawo karne skarbowe. Część ogólna

Rozdział I. Wprowadzenie do prawa karnego skarbowego

Literatura: J. Bafia, Prawo karne skarbowe, Warszawa 1980; S. Baniak, Prawo karne skarbowe, Kraków 2005; tenże, Prawo karne skarbowe, Kraków 2009; A. Bartosiewicz, R. Kubacki, Leksykon prawa karnego skarbowego, Wrocław 2003; ciż, Ułomne przepisy karne skarbowe dotyczące VAT, Gl. 2002, Nr 7; M. Błaszczyk, M. Zbrojewska, Kodeks karny skarbowy, Warszawa 2011; M. Błaszczyk, M. Zbrojewska, Prawo karne skarbowe, Warszawa 2015; G. Bogdan, A. Nita, Z. Radzikowska, A. Światłowski, Kodeks karny skarbowy z komentarzem, Gdańsk 2007; M. Bojarski (red.), System Prawa Karnego, t. 11, Prawo karne wojskowe, skarbowe i pozakodeksowe, Warszawa 2014; P. Burzyński, Ustawowe określenie sankcji karnej, Warszawa 2008; R. Dębski (red.), System Prawa Karnego, t. 3, Nauka o przestępstwie. Zasady odpowiedzialności, Warszawa 2013; T. Dukiet-Nagórska (red.), Prawo karne. Część ogólna, szczególna i wojskowa, Warszawa 2018; O. Górniok (red.), Prawo gospodarcze i handlowe, t. 10, Prawo karne gospodarcze, Warszawa 2003; T. Grzegorczyk, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2006; T. Grzegorczyk, R. Olszewski (red.), Proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, Warszawa 2017; T. Kaczmarek, G. Łabuda, T. Razowski, Retroaktywność prawa karnego skarbowego – wybrana problematyka (artykuł dyskusyjny), Prok. i Pr. 2005, Nr 5; P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2012; B. Koch, Z problematyki przepisów blankietowych w prawie karnym, AUNC, Prawo XVI 1978, Nr 89; V. Konarska-Wrzosek, T. Oczkowski, J. Skorupka, Prawo i postępowanie karne skarbowe, Warszawa 2013; W. Kotowski, B. Kurzępa, Kodeks karny skarbowy, Warszawa 2006; S. Kowalski, O. Włodkowski, Kodeks karny skarbowy. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, Warszawa 2016; B. Kurzępa, Przestępstwa i wykroczenia akcyzowe, WPP 2001, Nr 3–4; A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2005; P. Ogiński, Niektóre problemy kodeksu karnego skarbowego w zakresie przestępstw i wykroczeń podatkowych związanych z dokumentacją, [w:] L. Bogunia (red.), Nowa kodyfikacja prawa karnego, t. 17, Wrocław 2005; F. Prusak, Normatywne i pragmatyczne aspekty dobrowolnego poddania się karze, NP 1980, Nr 3; tenże, Prawo karne skarbowe, Warszawa 2008; F. Prusak, W. Świda, Prawo karne skarbowe, Warszawa 1989; Z. Radzikowska, Z problematyki błędu w prawie karnym skarbowym, SP 1974, Nr 3; J. Sawicki, Zarys prawa karnego skarbowego, Warszawa 2010; J. Sawicki, G. Skowronek, Prawo karne skarbowe. Zagadnienia materialnoprawne, procesowe i wykonawcze, Warszawa 2017; Z. Sienkiewicz, O funkcjach przepadku przedmiotów w projekcie kodeksu karnego, PiP 1997, z. 4; Z. Siwik (red.), Kodeks karny skarbowy po dziesięciu latach obowiązywania – ocena i perspektywy zmian: materiały z ogólnopolskiej konferencji naukowo-szkoleniowej zorganizowanej przez Katedrę Kryminologii i Prawa Karnego Gospodarczego Uniwersytetu Wrocławskiego, 17 grudnia 2010 roku, Wrocław 2010; tenże, Nowa kodyfikacja karna. Kodeks karny skarbowy, Warszawa 1999; tenże, Ogólne zasady odpowiedzialności i karania, P. Pod. 1999, Nr 12; tenże, Podstawy prawa karnego skarbowego, Wrocław 1983; tenże, Projekt Kodeksu karnego skarbowego – o kierunkach zmian w materialnoprawnych przepisach części ogólnej, CzPKiNP 1998, z. 1–2; tenże, Wspólne zasady odpowiedzialności za przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe de lege lata i de lege ferenda, FK 2005, Nr 5; G. Skowronek, Ewolucja prawa karnego skarbowego, cz. 1, Prokurator 2006, Nr 1; tenże, Rys historyczny prawa karnego skarbowego, GS 2004, Nr 7–8; B. Srebro, Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej, Kraków 2004; R.A. Stefański, Zwrot korzyści majątkowej uzyskanej z przestępstwa skarbowego innej osoby w Kodeksie karnym skarbowym, Prok. i Pr. 2001, Nr 1; J. Śliwowski, Ustawa karna skarbowa a ogólne zasady prawa karnego, Pal. 1961, Nr 5; D. Świecki, Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w Kodeksie karnym skarbowym, PS 2001, Nr 3; A. Wielgolewska, A. Piaseczny, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2012; L. Wilk, W sprawie autonomii materialnego prawa karnego skarbowego, PiP 2009, z. 8; tenże, Założenia nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego z 28.7.2005 r. (część materialnoprawna), MoP 2006, Nr 1; L. Wilk, J. Zagrodnik, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2007; ciż, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2014; L. Wilk, J. Zagrodnik, Prawo i proces karny skarbowy, Warszawa 2015; W. Wróbel, Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie karnym, Kraków 2003; R. Zakrzewski, Ochrona wiarygodności dokumentów w nowym kodeksie karnym, PUG 1999, Nr 7–8; R. Zawłocki (red.), System Prawa Handlowego, t. 10, Prawo karne gospodarcze, Warszawa 2012; A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. 1, Komentarz do art. 1–116 k.k., Kraków 2004; S. Żółtek, Prawo karne gospodarcze w aspekcie zasady subsydiarności, Warszawa 2009.

§ 1. Pojęcie prawa karnego skarbowego i jego podział

1

Prawo karne skarbowe jest szczególną dziedziną prawa karnego, wyodrębnioną ze względu na przedmiot ochrony, którym jest interes finansowy Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, a od chwili wejścia Polski do Unii Europejskiej – także UE. Ta specjalistyczna dziedzina karnistyki obejmuje aktualnie cztery kategorie rodzajowe przestępstw i wykroczeń skarbowych:

1) przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji lub subwencji;

2) przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom celnym oraz zasadom obrotu z zagranicą towarami i usługami;

3) przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obrotowi dewizowemu;

4) przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko organizacji gier hazardowych.

Pod względem charakteru odpowiedzialności prawo karne skarbowe nawiązuje do powszechnego prawa karnego. Respektuje podstawowe zasady i współczesne standardy powszechnego prawa karnego. Ma jednak swoje wyraźnie zaznaczone odrębności wynikające ze wspomnianego przedmiotu ochrony i charakteru przestępstw i wykroczeń skarbowych, które powiązane są ściśle z prawem podatkowym, celnym, dewizowym oraz reglamentacją prawną w zakresie gier hazardowych. Prawo karne skarbowe zabezpiecza przy użyciu środków represji karnej respektowanie norm tych dziedzin prawa, mając wobec nich charakter subsydiarny.

2

Podstawowy akt normatywny w dziedzinie prawa karnego skarbowego ma od 1999 r. rangę kodeksu – jest to ustawa z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy1. Akt prawny noszący nazwę „kodeks” zazwyczaj odnoszony jest do określonej, samodzielnej gałęzi prawa. Czy zatem prawo karne skarbowe jest odrębną gałęzią prawa? Trudno na to pytanie odpowiedzieć jednoznacznie, w sposób niebudzący wątpliwości, teoria prawa nie wypracowała bowiem dostatecznie jednolitych i precyzyjnych kryteriów gałęziowego podziału w obrębie systemu prawa.

Nie sposób jednak nie zauważyć, że prawo karne skarbowe już od dawna uznawane jest za swoistą gałąź prawa. Obecnie wykazuje, przynajmniej w zakresie prawa materialnego, daleko posuniętą autonomię wobec powszechnego prawa karnego, posiada swoją własną kompleksową kodyfikację zawartą w Kodeksie karnym skarbowym, co stanowi – jak się wydaje – dość istotne argumenty za uznaniem, że mamy do czynienia z odrębną gałęzią prawa karnego.

3

W ramach prawa karnego skarbowego, podobnie jak w powszechnym prawie karnym, można wyodrębnić prawo materialne, procesowe oraz wykonawcze. Pierwsze z nich określa kategorie przestępstw i wykroczeń skarbowych, zasady odpowiedzialności i karania, drugie reguluje postępowanie w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe, wreszcie trzecie – wykonywanie prawomocnych orzeczeń. Należy przy tym zaznaczyć, że w wypadku niektórych instytucji prawa karnego skarbowego ich jednoznaczne przyporządkowanie do prawa materialnego, procesowego lub wykonawczego nie jest łatwe, czego przykładem może być dobrowolne poddanie się odpowiedzialności – instytucja znajdująca swoją regulację prawną zarówno w części materialnej, jak i procesowej Kodeksu karnego skarbowego.

Materialne prawo karne skarbowe dzieli się na część: ogólną i szczególną. W Części ogólnej zawarte są zasady odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz struktura i zasady stosowania środków reakcji karnej skarbowej. Część szczególna obejmuje cztery rozdziały odpowiadające czterem rodzajom przestępstw i wykroczeń skarbowych: podatkowy, celny, dewizowy oraz w zakresie gier hazardowych.

§ 2. Cechy charakterystyczne prawa karnego skarbowego

I. Przedmiot ochrony

4

Ogólna charakterystyka prawa karnego skarbowego powinna rozpoczynać się od wskazania na jego specyficzny przedmiot ochrony, gdyż to on w istocie decyduje o jego odrębnościach w stosunku do powszechnego prawa karnego. Jak już wspomniano, prawo karne skarbowe chroni interes finansowy Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz UE. Jest to zatem przedmiot ochrony o charakterze ekonomicznym, a zarazem ponadindywidualnym. Wpływa to na postrzeganie przestępstw i wykroczeń skarbowych w oczach opinii społecznej jako przestępstw (i wykroczeń) „bez ofiar”, ponieważ „pokrzywdzony” jawi się jako organizacja anonimowa. Ten przedmiot ochrony nie ma mocnych etyczno-moralnych korzeni. Nie ma ich bowiem prawo daninowe, regulujące zasady uiszczania różnego rodzaju danin publicznych, ani prawo dewizowe czy administracyjnoprawne w swej istocie regulacje dotyczące gier hazardowych. Dlatego też naruszenia tych regulacji wypełniające znamiona przestępstw i wykroczeń skarbowych spotykają się ze zgoła innym społecznym odbiorem niż zachowania godzące w podstawowe dobra chronione przez powszechne prawo karne, jak choćby życie i zdrowie czy wolność.

5

Ogólne pojęcie „interesu finansowego” Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego czy UE jest dość enigmatyczne i w istocie stanowi pewną zbiorczą klauzulę obejmującą zróżnicowane dobra i interesy związane z funkcjonowaniem i egzekwowaniem różnych danin publicznych, z obrotem dewizowym oraz z działalnością w zakresie gier hazardowych. Poszczególne cztery grupy rodzajowe przestępstw i wykroczeń skarbowych (podatkowe, celne, dewizowe i hazardowe) cechuje w związku z tym dość daleko posunięta odrębność.

II. Autonomia

6

Kolejną charakterystyczną cechą materialnego prawa karnego skarbowego jest jego autonomia wobec powszechnego prawa karnego. Chodzi o autonomię w dwóch powiązanych ze sobą aspektach: po pierwsze, mówimy o autonomii karnoskarbowej regulacji normatywnej względem regulacji normatywnej powszechnego prawa karnego, po drugie – o autonomii pojęć „przestępstwa skarbowego” oraz „wykroczenia skarbowego” względem pojęć „przestępstwa” oraz „wykroczenia” występujących w powszechnym prawie karnym.

Autonomia karnoskarbowej regulacji normatywnej wyraża się w zakazie recepcji przepisów Kodeksu karnego i ustawy z 20.5.1971 r. – Kodeks wykroczeń2 z pewnymi tylko, wyraźnie określonymi wyjątkami. Zasadniczo art. 20 § 1 KKS zabrania zastosowania do przestępstw skarbowych przepisów Części ogólnej Kodeksu karnego oraz przepisów ogólnych zawartych w Części wojskowej tego Kodeksu. Podobnie art. 46 KKS zakazuje stosowania do wykroczeń skarbowych przepisów Części ogólnej Kodeksu wykroczeń. Zakaz recepcji z powszechnego prawa karnego doznaje nielicznych wyjątków poprzez określenie w art. 20 § 2 KKS skromnego katalogu przepisów Kodeksu karnego, które mają być stosowane odpowiednio do przestępstw skarbowych. Odnośnie do wykroczeń skarbowych, przewidziany w art. 46 KKS zakaz recepcji przepisów Części ogólnej Kodeksu wykroczeń ma charakter bezwzględny.

Tak więc recepcja przepisów z powszechnego prawa karnego jest przez obecny Kodeks karny skarbowy ograniczona do minimum.

7

Za autonomią karnoskarbowej regulacji normatywnej idzie autonomia pojęć „przestępstwa skarbowego” i „wykroczenia skarbowego” względem pojęć „przestępstwa” i „wykroczenia” funkcjonujących w powszechnym prawie karnym. Jest to, wbrew temu co zdaje się sugerować gramatyczna relacja pojęć przestępstwa skarbowego czy wykroczenia skarbowego (zawierających rzeczownik z przymiotnikiem) w stosunku do ogólniejszych pojęć przestępstwa czy wykroczenia (ten sam rzeczownik bez przymiotnika). Ta gramatyczna relacja (genus proximus plus differentia specifica) wskazuje na stosunek podrzędności, w jakim zbiór desygnatów pojęcia przestępstwa skarbowego czy wykroczenia skarbowego pozostaje wobec zbioru desygnatów pojęć przestępstwa czy wykroczenia. Jednak z przepisów wprowadzających Kodeks karny skarbowy (art. 4 § 6 pkt 1–8 oraz art. 4 § 7 pkt 1–3 ustawy z 10.9.1999 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy3), jak i z niektórych przepisów Kodeksu karnego (np. art. 258 § 1 KK), jednoznacznie literalnie wynika, że gdziekolwiek w przepisach prawa używa się określeń: „przestępstwo” lub „wykroczenie” bez bliższego dopełnienia, tam nie ma podstaw, aby bez wyraźnego wskazania ustawodawcy rozciągać te pojęcia także na przestępstwa skarbowe czy wykroczenia skarbowe. Wbrew zatem temu, co sugeruje gramatyka, pojęcie „przestępstwo” nie obejmuje przestępstwa skarbowego, podobnie jak pojęcie „wykroczenie” nie obejmuje wykroczenia skarbowego. Potwierdzenie tego można znaleźć w uchwale pełnego składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z 4.4.2005 r.4, według której obecny Kodeks karny skarbowy wyraża pełną autonomię prawa karnego skarbowego, co dotyczy także autonomii i odrębności pojęcia przestępstwa względem pojęcia przestępstwa skarbowego, co odpowiednio dotyczy też wykroczeń. Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdza, że pojęcie przestępstwa nie obejmuje przestępstwa skarbowego. W uzasadnieniu tej uchwały SN podkreślił, że obecnie prawo karne skarbowe stanowi w pełni autonomiczną dziedzinę prawa karnego, która nie tylko ma wyłączność na stanowienie czynów skarbowych, ale w której odpowiedzialność za nie opiera się na odrębnie ujętych – choć podobnych jak w prawie karnym powszechnym, ale nie tych samych – zasadach.

III. Subsydiarność wobec prawa finansowego

8

Subsydiarność prawa karnego skarbowego względem prawa finansowego (a konkretnie względem prawa podatkowego, celnego, dewizowego oraz regulacji w zakresie hazardu) polega na tym, że przepisy prawa karnego skarbowego chronią i zabezpieczają za pomocą sankcji karnych respektowanie norm finansowoprawnych w takim zakresie, w jakim samo prawo finansowe nie dysponuje wystarczającymi sankcjami w celu przymuszenia do przestrzegania własnych norm.

W doktrynie prawa karnego wyróżnia się obecnie dwa rodzaje norm: sankcjonowaną i sankcjonującą. Norma sankcjonowana nakazuje lub zakazuje określonego zachowania, czyli decyduje o jego bezprawności. Natomiast norma sankcjonująca przewiduje konsekwencje naruszenia normy sankcjonowanej, czyli decyduje o karalności określonego zachowania.

Przepisy prawa karnego skarbowego zawierają zasadniczo normy sankcjonujące, normy sankcjonowane bowiem zawarte są w prawie finansowym. Te prawnofinansowe normy sankcjonowane mają charakter pierwotny w stosunku do wtórnych i subsydiarnych względem nich norm sankcjonujących zawartych w prawie karnym skarbowym. Normy prawa finansowego obowiązują niezależnie od treści przepisów karnych skarbowych. Te ostatnie przewidują karalność naruszenia norm finansowoprawnych.

IV. Blankietowa technika legislacyjna

9

Powiązania prawa karnego skarbowego z prawem finansowym znajdują swoje odzwierciedlenie w specyficznej technice legislacyjnej stosowanej w Części szczególnej materialnego prawa karnego skarbowego. Jest to technika tzw. blankietowej budowy przepisów.

Pojęcie przepisów „blankietowych” odnoszone jest najogólniej do przepisów, które określając zagrożenie karne, odsyłają jednocześnie w zakresie opisu czynu do innych źródeł prawa. Ustawowy opis czynu zabronionego polega na zakazie naruszenia jakiejś normy nieprawnokarnej.

W blankietowych przepisach karnych skarbowych występuje odesłanie poza Kodeks karny skarbowy, do przepisów prawa finansowego, które dopełniają ustawowe opisy czynów zabronionych. Bez tego dopełnienia opisy czynów zabronionych są niekompletne.

Wyraźne odesłanie do konkretnych, pozakarnych aktów prawnych ma miejsce np. w tych wyjaśnieniach tzw. słowniczka pojęć (art. 53 KKS), w których w zakresie rozumienia określonych pojęć używanych w przepisach Części szczególnej Kodeksu karnego skarbowego odsyła się do wskazanych aktów prawa podatkowego, celnego, dewizowego lub hazardowego (zob. np. art. 53 § 30–35a KKS).

V. Hermetyczny charakter

10

Kodeks karny skarbowy nie posiada odpowiednika art. 116 KK, co oznacza, że nie przewiduje możliwości zastosowania przepisów swej Części ogólnej do jakichkolwiek istniejących poza Kodeksem karnym skarbowym przepisów karnych, nawet gdyby miały one ewidentnie „skarbowy” charakter. Wszelkie wątpliwości rozwiewa art. 53 § 1 zd. 2 KKS, w myśl którego określenie czynu zabronionego jako przestępstwa lub wykroczenia skarbowego może nastąpić tylko w Kodeksie karnym skarbowym. Ta regulacja jest wyrazem zupełności Kodeksu i podkreśla jego hermetyczny charakter.

VI. Priorytet celu egzekucyjnego przed represją

11

W pragmatycznym, pozbawionym głębszych etyczno-moralnych korzeni, prawie karnym skarbowym bardziej niż o represję chodzi o egzekwowanie należności publicznoprawnych i wyrównanie uszczerbku finansowego Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innego uprawnionego podmiotu. Założenie priorytetu celu egzekucyjnego przed represją stanowi signum temporis współczesnej polityki kryminalnej w prawie karnym skarbowym. Przejawia się to w wielu regulacjach karnoskarbowych, które w swym całokształcie wyrażają tezę, że im wcześniej zostanie wyrównany uszczerbek finansowy wierzyciela daninowego i zrealizowane będą zobowiązania publicznoprawne, na tym większe ulgi i złagodzenia odpowiedzialności karnej skarbowej może liczyć sprawca przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. Są to ulgi idące niekiedy, jak np. w przypadku instytucji tzw. czynnego żalu (art. 16 i 16a KKS), aż do całkowitego wyłączenia karalności czynu. Warunkiem skorzystania z tych ulg jest zawsze uiszczenie w całości wymagalnej należności publicznoprawnej (z tytułu podatku lub innej daniny, cła, rozliczenia dotacji lub subwencji) uszczuplonej czynem zabronionym.

§ 3. Funkcje prawa karnego skarbowego

12

Prawo karne skarbowe jako gałąź karnistyki pełni, w różnym rzecz jasna stopniu, wszystkie funkcje charakterystyczne dla szeroko rozumianego prawa karnego.

Jako historycznie pierwotną w prawie karnym wymienia się funkcję represyjną, zwaną też sprawiedliwościową. Ponadto mówi się o funkcji ochronnej, prewencyjnej (zarówno w aspekcie prewencji ogólnej, jak i szczególnej), gwarancyjnej, wreszcie kompensacyjnej.

Funkcja sprawiedliwościowa czy też represyjno-sprawiedliwościowa leży – jak wspomniano – u genezy prawa karnego. Kojarzona jest niekiedy z odwetem. Zastosowanie represji karnej ma zaspokoić poczucie sprawiedliwości zarówno indywidualne (pokrzywdzonego), jak i społeczne.

Ta funkcja prawa karnego odgrywa zdecydowanie większą rolę w tradycyjnych przestępstwach pospolitych, gdzie pokrzywdzonym jest konkretna jednostka, takich jak zabójstwo czy kradzież, niż w przestępstwach takich jak skarbowe, które godzą w interes ogólny. W prawie karnym skarbowym funkcja sprawiedliwościowa wynika z ustawowej dyrektywy dostosowania dolegliwości represji karnej skarbowej do stopnia społecznej szkodliwości czynu i stopnia winy sprawcy (art. 12 § 2 KKS).

13

Bez wątpienia prawo karne skarbowe pełni doniosłą funkcję ochronną, chroniąc interesy finansowe Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i UE.

Jeśli chodzi o funkcję prewencyjną prawa karnego, to rozróżnia się prewencję ogólną (generalną) oraz szczególną (indywidualną). O prewencji ogólnej mówi się w dwóch aspektach czy też wersjach. Tak zwana negatywna prewencja ogólna oparta jest na negatywnym odczuciu strachu i polega, mówiąc krótko, na odstraszaniu potencjalnych sprawców od popełniania czynów karalnych. Odstraszanie z zasady wymaga surowych kar. Natomiast tzw. pozytywna prewencja ogólna polega raczej na utwierdzaniu przekonania w społeczeństwie, iż określone dobra prawne i wartości społeczne są należycie chronione, i tym samym na kształtowaniu świadomości prawnej społeczeństwa. Tak rozumiana prewencja ogólna nie potrzebuje surowego karania, wyznacza ona raczej dolną niż górną granicę kary, czyli granicę, poniżej której powstać może w społeczeństwie przekonanie o niedostatecznej ochronie pewnych dóbr i wartości oraz o opłacalności ich naruszania.

Jest to, rzecz jasna, pewne teoretyczne rozróżnienie, w praktycznym bowiem działaniu oba aspekty ogólnoprewencyjne mogą istnieć obok siebie. Sankcja karna przewidziana w ustawie lub zastosowana w praktyce jednych może odstraszać, u innych zaś umacniać i kształtować świadomość społeczną i prawną.

Ustawodawca w Kodeksie karnym skarbowym za wzorem Kodeksu karnego zadekretował w art. 12 § 2 in fine tzw. pozytywną prewencję generalną, wyrażając dyrektywę nakazującą wzięcie pod uwagę przy wymiarze kary również potrzeb w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Nie sposób jednak nie zauważyć, że tzw. pozytywna prewencja generalna zdecydowanie lepiej jest realizowana w zakresie tradycyjnej przestępczości kryminalnej. Poza tym ustawodawca w Kodeksie karnym odstąpił już od wyrażenia pozytywnej prewencji generalnej na rzecz niegdysiejszego ujęcia tzw. społecznego oddziaływania kary.

Z kolei w obszarze oddziaływania szczególno- czy też indywidualno-prewencyjnego ukierunkowanym na konkretnego sprawcę przestępstwa czy wykroczenia skarbowego chodzi o zapobieganie ponownemu naruszeniu prawa oraz o wychowanie w duchu jego poszanowania. Również o tych celach karania mówi przepis art. 12 § 2 KKS, podczas gdy Kodeks karny nie mówi już o celu wychowawczym.

14

Funkcja gwarancyjna prawa karnego, mocno podkreślana w demokratycznych państwach prawnych, dotyczy relacji państwo – obywatel. Temu ostatniemu prawo karne powinno gwarantować pewność, że nie będzie pociągnięty do odpowiedzialności karnej za żadne zachowanie, które w czasie jego realizacji nie było zabronione pod groźbą kary, że może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej jedynie za ściśle w ustawie określone zachowania, wreszcie że zastosowanie represji karnej musi również ściśle opierać się na dokładnej regulacji prawnej. Jeżeli więc istotą funkcji gwarancyjnej jest jasność co do tego, co jest karalne i w jaki sposób, to z natury rzeczy funkcja ta musi doznawać w prawie karnym skarbowym pewnego „upośledzenia” w stosunku do powszechnego prawa karnego, a to ze względu na wspomnianą już blankietowość przepisów karnych skarbowych. Z powodu ich ścisłych powiązań z rozległymi regulacjami prawnofinansowymi granica pomiędzy tym, co dozwolone, a tym, co zakazane nie rysuje się w tym obszarze wyraźnie. „Zaciemniają” ją liczne wady techniczno-legislacyjne prawa finansowego i jego brak normatywnej stabilizacji (zmienność) wchodzące poprzez blankietowe przepisy na teren prawa karnego skarbowego.

Funkcja kompensacyjna czy też restytucyjna prawa karnego jest najmłodszą z funkcji wymienianych w karnistyce. W prawie karnym powszechnym wiąże się ona ze wzmocnieniem pozycji pokrzywdzonego przestępstwem. W prawie karnym skarbowym występuje pod nazwą funkcji egzekucyjnej czy też egzekucyjno-kompensacyjnej. Jak już wspomniano, filozofia stosowania represji karnej skarbowej opiera się na założeniu priorytetu egzekwowania należności publicznoprawnych i wyrównywania uszczerbku finansowego wierzycieli daninowych przed represją. Jest to więc specyficzna i niezwykle doniosła funkcja prawa karnego skarbowego, jako bardzo pragmatycznej dziedziny karnistyki.

§ 4. Podstawowe zasady prawa karnego skarbowego

15

W zakresie podstawowych swoich zasad prawo karne skarbowe nawiązuje ściśle do powszechnego prawa karnego. Zasady te bowiem wynikają w znacznej mierze z gwarantowanych przez Konstytucję RP oraz prawo międzynarodowe współczesnych standardów odpowiedzialności karnej.

Należy do nich przede wszystkim zasada maksymalnie dokładnego i wyłącznie ustawowego określenia czynów zabronionych, znana jako łacińska paremia nullum crimen sine lege. W prawie karnym skarbowym ze względu na jego dwupodział deliktów na przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe powinno się, ściśle rzecz biorąc, mówić o zasadzie nullum crimen, nulla contraventio sine lege.

Wiąże się z nią zakaz wstecznego działania ustawy w sposób pogarszający sytuację prawną sprawcy czynu oraz zakaz stosowania analogii na niekorzyść sprawcy.

Omawianej zasadzie towarzyszy także zasada wyłącznie ustawowej określoności kar i innych środków reakcji karnej skarbowej (nulla poena sine lege).

Fundamentalną zasadą prawa karnego skarbowego jest również wynikająca z treści art. 1 § 3 KKS zasada winy (nullum crimen, nulla contraventio sine culpa), zgodnie z którą do przypisania odpowiedzialności karnej skarbowej za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe niezbędne jest stwierdzenie winy. Jest ona koniecznym elementem zarówno przestępstwa, jak i wykroczenia skarbowego, który musi być odrębnie od pozostałych elementów stwierdzony i przypisany sprawcy czynu według reguł Kodeksu karnego skarbowego.

16

Z zasadą winy związana jest zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej, w myśl której sprawca czynu zabronionego odpowiada za własne zachowanie, a nie za zachowania innych podmiotów. Odpowiedzialności karnej skarbowej zaś nie może przejąć na siebie inna osoba niż sprawca czynu. Zgodnie z art. 13 § 2 KKS okoliczności wpływające na wymiar kary, środka karnego lub innego środka uwzględnia się tylko co do osoby, której one dotyczą.

W prawie karnym skarbowym tradycyjnie funkcjonuje instytucja tzw. odpowiedzialności posiłkowej, której istota sprowadza się do „przerzucenia” odpowiedzialności za wykonanie grzywny orzeczonej za przestępstwo skarbowe ze sprawcy czynu na inny podmiot pozostający w określonych relacjach ze sprawcą. Jednak ta kategoria odpowiedzialności nie ma charakteru odpowiedzialności karnej, gdyż oparta jest na konstrukcjach cywilistycznych, zatem nie przeczy ona zasadzie odpowiedzialności indywidualnej i osobistej odnoszonej do odpowiedzialności karnej skarbowej.

Dalej, prawo karne skarbowe opiera się na zasadzie, zgodnie z którą nie ma przestępstwa ani wykroczenia skarbowego bez elementu ich społecznej szkodliwości, którego stopień – jak wynika z treści art. 1 § 2 KKS – musi być wyższy niż znikomy (zasada nullum crimen, nulla contraventio sine periculo sociali).

Naczelną wreszcie dyrektywą stosowania środków reakcji karnej skarbowej jest wyrażona w art. 12 § 1 KKS zasada humanitaryzmu nakazująca stosowanie tych środków w szczególności z poszanowaniem godności człowieka.

Należy zauważyć, że powyższe zasady prawa karnego skarbowego odpowiadają jego gwarancyjnej funkcji, gdyż chronią jednostkę przed arbitralnym posługiwaniem się przez państwo represją karną skarbową.

§ 5. Zarys historycznej ewolucji prawa karnego skarbowego

17

Prawo karne skarbowe jest stosunkowo młodą dziedziną karnistyki. W starożytności uważano, że działanie przeciwko fiskusowi nie jest w ogóle przestępstwem, co tłumaczono brakiem potępienia społecznego takich czynów, ponieważ obywatele nie odczuwali zagrożenia z powodu czynów, które ich bezpośrednio nie dotykały. Takie poglądy przetrwały całe wieki. W zasadzie dopiero od połowy XIX w. zaczyna się właściwe kształtowanie prawa karnego skarbowego. Było to przejawem ówczesnej tendencji do wydzielania nowych działów specjalnych w systemach prawa. W tym okresie większość doktryny traktowała prawo karne skarbowe jako część powszechnego prawa karnego, uważając, że przestępstwa skarbowe są zwykłymi oszustwami i nie ma potrzeby tworzenia dla nich osobnych norm. Dopiero na początku XX w. zaczęto głosić poglądy, że przestępstwa skarbowe są jednak przestępstwami osobnego rodzaju, które należy wyodrębnić w ramach samodzielnego prawa karnego skarbowego. W odróżnieniu bowiem od prawa karnego powszechnego w prawie karnym skarbowym trudniej jest wskazać na takie zachowania, które powszechnie uważane są za „zło”, i tak naprawdę to jedynie ustawa wskazuje w tej dziedzinie ludziom, co wolno, a czego nie. Czyny skarbowe nie mają więc charakteru „zła samego w sobie” (mala in se), czyli zła, które jest niezależne od zakazu i zagrożenia karą, lecz są to czyny sprzeczne tylko z prawem, których „zło” polega właśnie na tym, że zabronił ich ustawodawca (mala prohibita). To zatem, co dziś jest zakazane, jutro może być dozwolone, i odwrotnie. Dlatego do przestępstw skarbowych nie można stosować tych samych reguł, co do tzw. kryminalnych.

W Polsce po odzyskaniu w 1918 r. niepodległości w pierwszym okresie obowiązywały w zakresie prawa karnego skarbowego akty prawne byłych państw zaborczych.

Pierwsza polska ustawa karna skarbowa, jako akt unifikujący tę gałąź prawa po okresie rozbiorów, pochodzi z 1926 r.5 W okresie międzywojennym od zapoczątkowania przez ustawę karną skarbową z 1932 r. posiłkowego stosowania ogólnych przepisów prawa karnego powszechnego prawo karne skarbowe wykazywało tendencję do integracji z prawem karnym powszechnym. Jednak w okresie tym zasadniczo nie wyszło poza przepisy w zakresie ceł i obrotu towarowego z zagranicą oraz monopoli państwowych i akcyz (podatków pośrednich). Odrębnie były uregulowane przepisy o przestępstwach podatkowych (w tzw. Ordynacji podatkowej z 1934 r.), również w odrębnych aktach prawnych uregulowana była problematyka przestępstw dewizowych i w zakresie opłat.

Dwie pierwsze międzywojenne ustawy karne skarbowe (z 1926 i 1932 r.) nie znały formalnego trójpodziału deliktów na zbrodnie, występki i wykroczenia. Posługiwały się jedną kategorią przestępstwa skarbowego, z tym że wyodrębniały w jego ramach kategorię przestępstw tzw. porządkowych, tj. takich, które zagrożone były porządkowymi karami pieniężnymi.

Począwszy od dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z 3.11.1936 r. – Prawo karne skarbowe6 zaczęto stosować podział przestępstw skarbowych na dwie kategorie: występki skarbowe i wykroczenia skarbowe. Te ostatnie (tj. wykroczenia skarbowe) były zatem kategorią przestępstw skarbowych. Taki dwupodział deliktów utrzymał się do 1971 r.

Po II wojnie światowej spośród wszystkich działów systemu prawa karnego prawo karne skarbowe zostało, poza wojskowym, zreformowane najszybciej, bo już w 1947 r.7 Zespoliło ono w jednym akcie prawnym zagadnienia celne i podatkowe, a także z zakresu opłat skarbowych. Natomiast w kolejnej ustawie karnej skarbowej z 1960 r., zaostrzającej generalnie karanie, włączono do prawa karnego skarbowego problematykę dewizową8.

Wejście w życie z dniem 1.1.1970 r. nowej kodyfikacji prawa karnego powszechnego z 1969 r. spowodowało potrzebę także nowej kodyfikacji karnoskarbowej, którą uchwalono 26.10.1971 r.9 Odpowiadała ona systemowi i założeniom prawa finansowego w warunkach tamtego ustroju społeczno-ekonomicznego. Dostosowano podział czynów do struktury powszechnej i w miejsce dotychczasowej konstrukcji polegającej na objęciu wspólnym mianem przestępstwa skarbowego zarówno występków, jak i wykroczeń skarbowych wprowadzono za wzorem prawa karnego powszechnego niepodzielną kategorię przestępstw skarbowych, obok wykroczeń skarbowych.

18

W grudniu 1989 r. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrami Finansów i Współpracy Gospodarczej z Zagranicą powołał zespół Reformy Prawa Karnego Skarbowego, na którego czele stanął prof. Zygfryd Siwik z Uniwersytetu Wrocławskiego, w celu zastąpienia ustawy karnej skarbowej z 1971 r. aktem prawnym odpowiadającym zasadom demokratycznego państwa prawa i otwartej gospodarki rynkowej.

W lipcu 1998 r. obszerną nowelizacją dostosowano ustawę karną skarbową z 1971 r. do nowej powszechnej kodyfikacji karnej z 1997 r. oraz zmienionych realiów społeczno-ekonomicznych i systemu prawa finansowego10. Pomimo tego uchwalenie całkiem nowej kompleksowej kodyfikacji prawa karnego skarbowego stało się niezbędne ze względu na wymagania konstytucyjne, w szczególności te postanowienia Konstytucji RP, które wyrażały zasadę prawa obywatela do sądu (art. 45) i sądowego wymiaru sprawiedliwości (art. 177) oraz wyłącznie sądom przyznawały prawo do orzekania o istotnym w prawie karnym skarbowym przepadku rzeczy (art. 46 Konstytucji RP).

Dlatego 10.9.1999 r. uchwalono nową kompleksową ustawę, której po raz pierwszy w prawie karnym skarbowym nadano rangę kodeksu (Kodeks karny skarbowy). Jest on zdecydowanie bardziej autonomiczny w stosunku do powszechnego prawa karnego niż poprzednia ustawa karna skarbowa z 1971 r. Ogranicza bowiem do minimum recepcję przepisów z powszechnego prawa karnego, samodzielnie także definiuje pojęcia przestępstwa skarbowego i wykroczenia skarbowego oraz bardzo wiele innych pojęć w tzw. słowniczku pojęć (art. 53 KKS).

19

W obecnych czasach, gdy nasila się proces inflacji przepisów prawa, dotyczący również karnistyki, nie powinno dziwić, że w ciągu niecałych 20 lat swego obowiązywania Kodeks karny skarbowy doczekał się już kilkudziesięciu nowelizacji o różnym zakresie, czasem ograniczonym do jednego przepisu (np. wprowadzenie art. 16a czy 76a), innym razem znacznie szerszych. Dotyczyły one zarówno zagadnień prawnomaterialnych, jak i procesowych. Wspomnimy tu tylko o niektórych z nich.

Gdy chodzi o część szczególną materialnego prawa karnego skarbowego, gruntownej przebudowie uległy Rozdziały 8 (dewizowy) i 9 (hazardowy), zaś w Rozdziale 6 (podatkowym) grupa przestępstw i wykroczeń akcyzowych.

Warto zwrócić uwagę na nowelizację Kodeksu karnego skarbowego dokonaną ustawą z 24.7.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny skarbowy11, na mocy której rozszerzono karnoskarbową ochronę w zakresie przestępstw i wykroczeń podatkowych i celnych także na interesy finansowe UE, przez co prawo karne skarbowe straciło swój poprzedni wyłącznie krajowy charakter. Ta nowelizacja weszła w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w UE.

Projekt nowelizacji KKS z 21.12.2018 r., zawierający bardzo szeroki zakres zmian dotychczas nie doczekał się, inaczej niż Kodeks karny, realizacji. Są zatem tylko zmiany „punktowe” KKS.

§ 6. Źródła prawa karnego skarbowego

20

Ze wspomnianej poprzednio zasady nullum crimen, nulla contraventio sine lege wynika, że podstawowym źródłem prawa karnego skarbowego (podobnie zresztą jak powszechnego) jest ustawa. Zasada ta na gruncie prawa karnego skarbowego rodzi specyficzne problemy ze względu na jego ścisłe powiązania z prawem finansowym, w którym duże znaczenie mają oprócz samych ustaw również akty wykonawcze do nich, czyli akty normatywne rangi niższej niż ustawa (podustawowe).

Pod rządem ustawy karnej skarbowej z 1971 r. doktryna i orzecznictwo karnoskarbowe stały na stanowisku, że pod pojęciem „ustawy” należy rozumieć całokształt przepisów uzasadniających odpowiedzialność karną skarbową, zatem nie tylko ustaw, ale także wydanych na ich podstawie rozporządzeń wykonawczych, a nawet aktów jeszcze niższej rangi (np. zarządzeń).

Stanowisko to uległo zmianie pod wpływem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego z lat 90. XX w. Podkreśla ono, że w świetle konstytucyjnego podziału materii między ustawy i akty wykonawcze podstawowe elementy zarówno czynu, jak i kary muszą być określone w samej ustawie i nie mogą być w sposób blankietowy pozostawione do unormowania w akcie wykonawczym. Zdaniem TK wymaganie określoności dotyczyć musi zarówno materialnych elementów czynu, jak i kary, tak aby czyniło zadość wymogowi przewidywalności. Przepisy prawne muszą bowiem stwarzać podmiotowi odpowiedzialności karnej możliwość uprzedniego i dokładnego rozeznania skutków zachowania. Materialne elementy czynu zabronionego muszą być określone wyłącznie w ustawie, i to z zachowaniem wymogów kompletności, precyzji i jednoznaczności.

To rygorystyczne stanowisko w kwestii wyłączności ustawy jako źródła prawa karnego skarbowego popiera część współczesnej doktryny karnoskarbowej. Niektórzy jednak autorzy twierdzą, że jest ono praktycznie nie do zrealizowania w tej dziedzinie karnistyki. Powołują się na art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym rozporządzenie wykonawcze wydawane jest na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego i w celu jego wykonania. Według tych autorów specyfika prawa finansowego sprawia, że konieczne jest wydawanie rozporządzeń po to, aby możliwe było wykonywanie ustaw w tej dziedzinie prawa. Opowiadają się oni za stanowiskiem dopuszczającym określenie pewnych znamion czynu zabronionego także w akcie wykonawczym do ustawy, zastrzegając jedynie, że stosowne przepisy podustawowe, w których znajduje się opis pewnych znamion czynu zabronionego, muszą być wydane na podstawie i w granicach ustawowych upoważnień.

W tej ważnej kwestii w niniejszym opracowaniu reprezentowane jest stanowisko, które bazuje na rozróżnieniu elementu karalności czynu, który wyraża karnoskarbowa norma sankcjonująca, oraz elementu bezprawności czynu, który wyraża z kolei finansowa norma sankcjonowana.

21

W odniesieniu do elementu karalności czynu zasada ustawowej wyłączności powinna mieć charakter bezwzględny, zatem wykluczone jest określanie czynu karalnego przez akty podustawowe. Wyłącznie z ustawowego opisu musi być możliwe odtworzenie określonej klasy zachowań uznanych za karalne, np. że karalne jest zatajenie przedmiotu lub podstawy opodatkowania, podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w deklaracji czy oświadczeniu względnie uczestnictwo w nielegalnej grze losowej lub zakładzie wzajemnym.

Inaczej należy podchodzić do zasady ustawowej wyłączności w odniesieniu do elementu (warunku) bezprawności czynu zabronionego, czyli w odniesieniu do normy sankcjonowanej zawartej w prawie finansowym, która to norma decyduje o tym, co należy np. opodatkować, a co nie, jakie urządzenia ewidencyjne prowadzić, jakie warunki spełnić dla prowadzenia działalności kantorowej czy urządzania gier hazardowych, itp. Prawo karne skarbowe pełni tylko funkcję zabezpieczenia w stosunku do takich norm finansowoprawnych, natomiast nie reguluje samodzielnie tych kwestii, które one regulują. Są one zawarte w ustawach finansowych. Ustawy zaś finansowe upoważniają władzę wykonawczą do uregulowania określonych kwestii w zakresie wskazanym w danej ustawie. Tym samym władza wykonawcza otrzymuje kompetencje do uszczegółowienia stanów faktycznych przewidzianych w przepisie karnym skarbowym.

Należy rzecz jasna zastrzec, że wykonawczy akt podustawowy powinien odpowiadać warunkom stawianym tego rodzaju aktom, w szczególności powinien być wydany wyłącznie na podstawie i w granicach ustawowego upoważnienia, które musi być wyraźne, a nie jedynie dorozumiane.

Warto zauważyć, że w orzecznictwie TK pomimo jego wspomnianego rygoryzmu także można znaleźć pewne orzeczenia bardziej „liberalne”, odpowiadające powyżej zaprezentowanemu stanowisku.

22

Podobnie jak w powszechnym prawie karnym, także w dziedzinie prawa karnego skarbowego jego źródłami są: Konstytucja RP oraz akty prawa międzynarodowego. Konstytucja RP jest źródłem prawa karnego skarbowego nie tylko w zakresie jego Części ogólnej, czyli w kwestii pewnych standardowych zasad odpowiedzialności karnej (zob. np. art. 42 ust. 1 Konstytucji RP o brzmieniu odpowiadającym treści art. 1 § 1 KKS), ale i w zakresie Części szczególnej – np. zgodnie z art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków i innych danin publicznych, określenie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Przepis ten wyraża odpowiednią do prawnokarnej zasady nullum crimen sine lege zasadę, że nie ma także podatku (daniny) bez ustawy (nullum tributum sine lege). Prawo karne skarbowe, podobnie jak powszechne, musi odpowiadać standardom gwarantowanym Konstytucją RP, niezgodność zaś przepisu karnego skarbowego z Konstytucją RP może być stwierdzona orzeczeniem TK.

Jeśli chodzi o prawo międzynarodowe, to ratyfikowana umowa międzynarodowa po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP).

§ 7. Zagadnienia wykładni

23

Podobnie jak w powszechnym prawie karnym zasadnicze teoretyczne podstawy wykładni będące dorobkiem naukowym prawoznawstwa znajdują zastosowanie także w prawie karnym skarbowym. Dotyczy to również pewnych postulatów formułowanych w doktrynie powszechnego prawa karnego z punktu widzenia jego gwarancyjnej funkcji, jak np. postulat priorytetu wykładni językowej, która powinna być punktem wyjścia, czy postulat nierozszerzania w drodze wykładni zakresu czynu zabronionego, stopnia represji czy też regulacji przewidujących rozwiązania niekorzystne dla sprawcy. Do kanonów współczesnej karnistyki obowiązujących także w prawie karnym skarbowym należy zakaz analogii działającej na niekorzyść sprawcy.

Ze względu na ścisłe powiązania łączące blankietowe przepisy karne skarbowe z prawem finansowym na teren karnoskarbowy „wchodzą” także specyficzne problemy wykładni prawa podatkowego, celnego, dewizowego czy hazardowego. Te dziedziny prawa cechują się znaczną rozległością i złożonością konstrukcji prawnych, znacznym stopniem skomplikowania i hermetyzacją języka prawnego, ze względu na dużą zmienność niespójna bywa terminologia tych przepisów, trudne są nieraz do odszyfrowania relacje między regułą a wyjątkiem, zaciera się początkowa systematyka aktów prawnych. Ich wykładnia decydująca o zakresie norm sankcjonowanych, i tym samym o bezprawności zachowania sprawcy czynu określonego blankietowo w Kodeksie karnym skarbowym, ma istotne znaczenie z punktu widzenia gwarancyjnej funkcji prawa karnego skarbowego. Z tego też punktu widzenia wykładnia ta powinna preferować pewność prawa i bezpieczeństwo prawne, podobnie jak to ma miejsce w obszarze stricte karnym. Stąd należałoby postulować wysuwanie na pierwszy plan wykładni językowej.

Przy stosowaniu prawa karnego skarbowego nie tylko można, ale i powinno się ze względu na jego gwarancyjną funkcję korzystać z tych postulatów wykładni prawa finansowego (szczególnie dotyczy to podatków), które w swej istocie nawiązują do gwarancyjnych postulatów wykładni prawa karnego, np. zakaz analogii w zakresie obowiązków podatkowych czy nakaz rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika (in dubio pro tributario).

§ 8. Zasięg obowiązywania prawa karnego skarbowego w czasie i w miejscu

24

Dla stosowania prawa karnego skarbowego niezwykle istotne znaczenie ma ustalenie czasu popełnienia czynu zabronionego. Pozwala to bowiem m.in. stwierdzić, czy w tym czasie czyn ten był w ogóle zabroniony, ile lat miał wówczas sprawca (czy jego wiek w czasie czynu pozwala na pociągnięcie go do odpowiedzialności), jak kształtował się w tym czasie tzw. ustawowy próg, czyli kwota rozdzielająca niektóre przestępstwa skarbowe od odpowiadających im wykroczeń skarbowych (zob. art. 53 § 3 i 6 KKS), czy nie nastąpiło przedawnienie karalności czynu itp.

25

Kodeks karny skarbowy, podobnie jak Kodeks karny, przyjmuje zasadę, że o czasie czynu decyduje zachowanie, a nie jego skutek. Według więc art. 2 § 1 KKS czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym nastąpiło zachowanie sprawcy, chyba że Kodeks stanowi inaczej. Należy zatem ustalić moment zachowania, a nie moment nastąpienia skutku. Zachowanie zaś może polegać na działaniu, zaniechaniu albo na posiadaniu czegoś, czego posiadać nie wolno. Posiadanie jest de facto formą zachowania pośrednią pomiędzy działaniem a zaniechaniem, i tak naprawdę trudno byłoby je przyporządkować do działania bądź zaniechania.

Jest oczywiste, że każde zachowanie, w jakiejkolwiek jego formie, może trwać krótko lub długo, raz zaledwie kilka sekund, innym razem nawet kilka miesięcy. Mając to na uwadze, przyjmuje się, że w przypadku działania czasem czynu jest chwila ostatniej czynności, w przypadku zaniechania – ostatnia chwila, w której można było jeszcze, obiektywnie rzecz biorąc, dopełnić ciążącego obowiązku (np. złożyć deklarację podatkową), wreszcie w przypadku posiadania – ostatnia chwila jego utrzymywania.

26

Niektóre zachowania doktryna nazywa trwałymi. Charakteryzują się one wytworzeniem i utrzymywaniem przez sprawcę określonego zabronionego stanu rzeczy, np. w powszechnej karnistyce bezprawne pozbawienie kogoś wolności (art. 189 KK), w prawie karnym skarbowym zaś nieprowadzenie ksiąg wbrew obowiązkowi ich prowadzenia (art. 60 § 1 KKS), czy nieprzechowywanie określonych dokumentów (art. 62 § 3 KKS). W takich przypadkach za czas popełnienia czynu uważa się ostatni moment, w którym utrzymywany był tego rodzaju stan rzeczy. Szczególnym rodzajem czynu jest tzw. czyn ciągły. Jest to według art. 6 § 2 KKS dwa lub więcej zachowań podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu tego samego zamiaru lub z wykorzystaniem takiej samej sposobności. Te zachowania uważa się za jeden czyn zabroniony. Czasem jego popełnienia w przypadku działań będzie czas zakończenia ostatniego działania, natomiast w przypadku zaniechań – chwila ostatniego zaniechania, czyli czas, w którym ostatnie zaniechane działanie mogło być jeszcze skutecznie podjęte. Nie mniej ważną kwestią jak czas popełnienia czynu zabronionego jest problem temporalnych (czyli czasowych) granic obowiązywania ustawy. Jest to czasokres pomiędzy wejściem ustawy w życie a utratą jej mocy obowiązującej. Konstytucja RP w art. 88 ust. 1 gwarantuje, że ustawa, podobnie jak rozporządzenie czy akt prawa miejscowego, nie może wejść w życie wcześniej niż z dniem jej opublikowania. Natomiast według ustawy z 20.7.2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych12 akty normatywne zawierające przepisy powszechnie obowiązujące ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie zasadniczo po upływie 14 dni od ich ogłoszenia, chyba że akt normatywny określi dłuższy termin. Jest to termin tzw. vacatio legis, przeznaczony na zapoznanie się z nowym prawem. Ma on szczególne znaczenie w karnistyce ze względu na gwarancyjną funkcję tej dziedziny.

Końcowy termin obowiązywania ustawy może być określony w niej samej, jednak czynią tak z reguły jedynie tzw. ustawy epizodyczne (czasowe), obowiązujące w stosunkowo krótkim czasie i wydawane w różnego rodzaju nadzwyczajnych okolicznościach (rozruchów, klęski żywiołowej itp.). Zasadniczo bowiem ustawa późniejsza uchyla, czyli deroguje ustawę wcześniejszą.

27

Układ zasad obowiązywania prawa względem czasu jest w Kodeksie karnym skarbowym zasadniczo taki sam jak w Kodeksie karnym. Polega on na tym, że art. 1 § 1 KKS rozpoczynający ten Kodeks wyraża fundamentalną konstytucyjną zasadę lex retro non agit (warunkiem odpowiedzialności jest, aby czyn był zabroniony pod groźbą kary w czasie jego popełnienia). Z kolei art. 2 § 2 KKS w pierwszej części tego przepisu przyznaje prymat ustawie nowej, wyraża więc przeciwstawną zasadę lex retro agit, stanowiąc, że jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, stosuje się ustawę nową.

Oczywiście sprzeczność pomiędzy tymi dwiema przeciwstawnymi zasadami jest tylko pozorna, wyjaśnia ją bowiem zdanie drugie przytoczonego art. 2 § 2 KKS, według którego należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Jest to więc zasada, w myśl której kolizja ustaw w czasie nie może pogarszać sytuacji prawnej sprawcy, zaś ustawa dla sprawcy korzystniejsza (względniejsza) działa wstecz (lex mitior agit).

O tym, która ustawa jest dla sprawcy „względniejsza”, wnioskujemy nie tylko na podstawie porównania sankcji występującej w odpowiednich przepisach Części szczególnej porównywanych ustaw, ale na podstawie całokształtu regulacji prawnych odnoszących się do danego przypadku. Niedopuszczalne jest przy tym stosowanie w części ustawy nowej i w części ustawy obowiązującej poprzednio (art. 2 § 3 KKS).

28

Jeśli chodzi o zmianę ustawy po prawomocnym osądzeniu sprawcy, to Kodeks karny skarbowy przewiduje, podobnie jak Kodeks karny, wyjątki od zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), które będą miały zastosowanie w przypadkach obniżenia w nowej ustawie górnej granicy zagrożenia poniżej poziomu kary orzeczonej według ustawy poprzedniej oraz gdy czyn objęty orzeczeniem nie jest już w nowej ustawie zagrożony karą pozbawienia wolności. W pierwszym przypadku wymierzoną karę obniża się do górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w nowej ustawie, w drugim zaś, wymierzoną karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu zamienia się na grzywnę, według stosownego przelicznika (art. 2 § 4 zd. 1 i § 5 KKS). Jeżeli nowa ustawa nie przewiduje możliwości zastosowania środka objętego orzeczeniem, to środka tego nie wykonuje się (art. 2 § 4 zd. 2 KKS).

Najdalej idącą zmianą ustawy jest depenalizacja danego czynu, który przestaje być zabroniony pod groźbą kary. Wówczas to skazanie ulega zatarciu z mocy prawa, a ukaranie uważa się za niebyłe (art. 2 § 6 KKS).

W zakresie problematyki obowiązywania prawa karnego skarbowego względem miejsca pierwszym zagadnieniem jest ustalenie miejsca popełnienia czynu zabronionego. Reguluje to art. 3 § 1 KKS, w myśl którego czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym nastąpiło zachowanie sprawcy, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić. Tę regulację, wzorowaną na powszechnym prawie karnym, niektórzy nazywają teorią wszędobylstwa lub wielomiejscowości, inni – zasadą równorzędności zachowania i skutku. Wynika z niej bowiem, że miejsc popełnienia czynu zabronionego może być więcej, co rodzić może konsekwencje w zakresie konkurencji jurysdykcji.

29

Podstawowe znaczenie dla stosowania przepisów prawa karnego skarbowego ma zasada terytorialności, uzupełniona zasadą bandery, wyrażona w art. 3 § 2 KKS, według którego przepisy Kodeksu stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium RP, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że Kodeks stanowi inaczej. Za statek wodny uważa się także stałą platformę umieszczoną na szelfie kontynentalnym (art. 53 § 10 KKS). Inaczej niż Kodeks karny, Kodeks karny skarbowy nie dopuszcza w tym zakresie możliwości odmiennej regulacji w umowie międzynarodowej, której Polska byłaby stroną. Poszerzenie obszaru obowiązywania Kodeksu karnego skarbowego poza pojęcie terytorium określone przepisami ustawy z 12.10.1990 r. o ochronie granicy państwowej13 oraz ustawy z 21.3.1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej14 również na teren polskich statków wodnych lub powietrznych nie oznacza powiększenia terytorium państwa polskiego, z czym mogłyby się wiązać konsekwencje w zakresie niedopełnienia obowiązków związanych z przekroczeniem granicy państwowej (zezwolenie, odprawa celna itp.). Statki wodne ani powietrzne nie stanowią terytorium państwa, stąd też w ramach ogólnie nazywanej zasady „terytorialności” niektórzy autorzy wyróżniają właśnie dwie zasady: terytorialności (terytorium państwa w sensie ścisłym) oraz tzw. zasadę flagi (statki wodne i powietrzne tego państwa). Zasada terytorialności według art. 53 § 9 KKS obejmuje również znajdującą się poza morzem terytorialnym (czyli obszarem wód morskich o szerokości 12 mil morskich liczonej od linii podstawowej morza) wyłączną strefę ekonomiczną, w której Rzeczpospolita Polska na podstawie prawa wewnętrznego i zgodnie z prawem międzynarodowym wykonuje prawa odnoszące się do badania i eksploatacji dna morskiego i jego podglebia oraz ich zasobów naturalnych.

Podstawową zasadę terytorialności uzupełniają przepisy wyrażające tzw. zasadę przedmiotową, według której o stosowaniu Kodeksu karnego skarbowego decyduje nie to, czy czyn został popełniony na polskim terytorium lub na polskim statku wodnym lub powietrznym, lecz charakter czynu.

Po pierwsze, chodzi o przestępstwa skarbowe skierowane przeciwko istotnym interesom finansowym państwa polskiego. Są to, w myśl art. 53 § 11 KKS, takie przestępstwa skarbowe, które zagrażają Skarbowi Państwa powstaniem uszczerbku finansowego w wysokości co najmniej dziesięciokrotnej wielkiej wartości. Wielka zaś wartość to, zgodnie z art. 53 § 16 KKS, wartość, która w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza tysiąckrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia.

W razie popełnienia za granicą tak rozumianego przestępstwa skarbowego skierowanego przeciwko istotnym interesom finansowym państwa polskiego stosowane są przepisy Kodeksu karnego skarbowego zarówno do obywatela polskiego, jak i cudzoziemca, i to niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia takiego czynu (art. 3 § 3 KKS).

Po drugie, jeśli chodzi o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom celnym oraz zasadom obrotu z zagranicą towarami i usługami, określone w Rozdziale 7 KKS (Dział II, Tytuł I), to są one karalne także w razie popełnienia ich za granicą, jeżeli zostały ujawnione w wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych tam przez polski organ celny lub inny organ uprawniony na podstawie umów międzynarodowych. Dotyczy to odpowiednio także wykroczeń skarbowych określonych w art. 106e, 106f i 106h KKS, polegających na naruszeniu obowiązków w zakresie kontroli celno-dewizowej, jeżeli zostały one popełnione za granicą (art. 3 § 4 KKS).

30

Pierwotna wersja Kodeksu karnego skarbowego, która weszła w życie 17.10.1999 r., miała jeszcze charakter zasadniczo „egoistyczny”, krajowy. Ochronę interesów finansowych Wspólnot Europejskich (obecnie UE) wprowadziła dopiero wspomniana już ustawa z 24.7.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny skarbowy15, która weszła w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w UE. Tym samym rozszerzony został przedmiot ochrony przepisów karnoskarbowych o „interesy finansowe Wspólnot Europejskich”.

Według art. 3 § 3a KKS niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia przestępstwa skarbowego przepisy Kodeksu stosuje się także do obywatela polskiego w razie popełnienia za granicą przestępstwa skarbowego określonego w Rozdziale 6 (podatkowym) oraz w Rozdziale 7 (celnym), skierowanego przeciwko interesom finansowym UE. Ponadto przewidziano stosowanie przepisów Kodeksu także do obywateli polskich oraz cudzoziemców, którzy przebywając na terytorium RP, nakłaniają lub udzielają pomocy do popełnienia za granicą przestępstwa skarbowego (podatkowego lub celnego) skierowanego przeciwko interesom finansowym UE (art. 3 § 5 KKS).

Kodeksową definicję należności publicznoprawnej, w tym podatku, rozszerzono także na należność stanowiącą przychód budżetu ogólnego UE lub budżetu zarządzanego przez UE lub w jej imieniu w rozumieniu wiążących Rzeczpospolitą Polską przepisów prawa UE, będącą przedmiotem przestępstwa lub wykroczenia skarbowego (art. 53 § 26a KKS).

1 Tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 654 ze zm.

2 Tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2151 ze zm.

3 Dz.U. Nr 83, poz. 931 ze zm.

4 I KZP 7/05, OSNK 2005, Nr 4, poz. 44.

5 Ustawa karna skarbowa z 2.8.1926 r. (Dz.U. Nr 105, poz. 609 ze zm.); ustawa karna skarbowa z 18.3.1932 r. (Dz.U. Nr 34, poz. 355 ze zm.).

6 Dz.U. Nr 84, poz. 581 ze zm.

7 Dekret z 11.4.1947 r. – Prawo karne skarbowe (Dz.U. Nr 32, poz. 140 ze zm.).

8 Ustawa karna skarbowa z 13.4.1960 r. (Dz.U. Nr 21, poz. 123 ze zm.).

9 Ustawa karna skarbowa z 26.10.1971 r. (Dz.U. Nr 28, poz. 260 ze zm.; tekst jedn. Dz.U. z 1984 r. Nr 22, poz. 103 ze zm.).

10 Nowela z 3.7.1998 r. (Dz.U. Nr 108, poz. 682).

11 Dz.U. Nr 162, poz. 1569.

12 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1461 ze zm.

13 Tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 295.

14 Tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 960 ze zm.

15 Dz.U. Nr 162, poz. 1569.