† Piotr Kostański
Łukasz Żelechowski

Prawo własności przemysłowej

2. wydanie

WYDAWNICTWO C.H.BECK
WARSZAWA 2020

Poszczególne rozdziały opracowali:

Piotr Kostański – I § 1–4, 6; II; V § 58, 60

Aktualizacja merytoryczna dokonana przez Łukasza Żelechowskiego polegająca na wprowadzeniu zmian we fragmentach autorstwa Piotra Kostańskiego obejmuje następujące numery brzegowe: 7, 11, 13–14, 20, 28–30, 40, 20, 28–30, 40, 48–51, 61–62, 71, 77, 79–80, 91, 93, 103, 108, 118, 121–122, 124–127, 133, 144, 146–148, 151, 157, 161–164, 176, 190, 200, 203–204, 229, 231, 233, 239, 255, 263, 276–277, 294, 299, 310, 312–366, 372, 376–377, 386, 391, 395, 426–427, 438–446, 449, 459–460, 463, 486, 496, 529, 544, 571, 580, 583, 586–589, 591–592, 595, 597, 599–603, 611–616, 619, 625–626, 641, 643, 646, 654–655, 657, 661, 668, 670, 681–687, 689, 691, 704, 709–710, 1181, 1185–1188, 1190–1191, 1193–1194,1224

Aktualizacja merytoryczna polegająca na dodaniu nowych fragmentów autorstwa Łukasza Żelechowskiego obejmuje następujące numery brzegowe: 34, 92, 94, 120, 150, 199, 232, 385, 401, 453–458, 489, 497, 501, 543, 573, 584–585, 590, 593, 598, 656, 695, 1184, 1192, 1228

Łukasz Żelechowski – III; IV; V § 51–57, 59

Wydawca: Lucyna Wyciszkiewicz-Pardej

© Wydawnictwo C.H.Beck 2020

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

www.ksiegarnia.beck.pl

Skład i łamanie: Marta Świerk
Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN: 978-83-8198-956-5

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

BezpŻywU

ustawa z 25.8.2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1252 ze zm.)

DokEZPatU

ustawa z 14.3.2003 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2)

dyrektywa 89/104

Pierwsza dyrektywa Rady 89/104/EWG z 21.12.1988 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.Urz. WE z 1989 r. L Nr 40, s. 1) – akt nieobowiązujący

dyrektywa 98/44

dyrektywa 98/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6.7.1998 r. w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych (Dz.Urz. WE L Nr 213, s. 13)

dyrektywa 98/71

dyrektywa 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13.10.1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.Urz. WE L Nr 289, s. 28)

dyrektywa 2004/48

dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29.4.2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.Urz. UE L Nr 157, s. 45)

dyrektywa 2008/95

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z 22.10.2008 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.Urz. UE L Nr 299, s. 25) – akt nieobowiązujący

dyrektywa 2009/54

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/54/WE z 18.6.2009 r. w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych (Dz.Urz. UE L Nr 164, s. 45)

dyrektywa 2015/2436

dyrektywa (UE) 2015/2436 z 16.12.2015 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.Urz. UE L Nr 336, s. 1)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1950 ze zm.)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Konwencja o patencie Europejskim

zob. niżej KPE

Konwencja paryska

zob. niżej KPar

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2020 r. poz. 256 ze zm.)

KPar

Konwencja związkowa paryska o ochronie własności przemysłowej z 20.3.1883 r., w brzmieniu aktu sztokholmskiego sporządzonego 14.7.1967 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51 – zał.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.)

KPE

Konwencja o udzielaniu patentów europejskich (Konwencja o patencie europejskim), sporządzona w Monachium 5.10.1973 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 79, poz. 737), z aktem z 29.11.2000 r. rewidujący Konwencję o udzielaniu patentów europejskich, sporządzoną w Monachium dnia 5.10.1973 r. (Dz.U. z 2007 r. Nr 236, poz. 1736)

KW

ustawa z 20.5.1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 821 ze zm.)

NatWMinR

rozporządzenie Ministra Zdrowia z 31.3.2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych (Dz.U. Nr 85, poz. 466)

NazwProdRolU

ustawa z 17.12.2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (tekst jedn. Dz.U. 2019 r. poz. 915 ze zm.)

OchrKonkurU

ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 369 ze zm.)

OchrPrOdmRoślU

ustawa z 26.6.2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 432 ze zm.)

OpłatyR

rozporządzenie Rady Ministrów z 29.08.2001 r. w sprawie opłat związanych z ochroną wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych (Dz.U. Nr 90, poz. 1000 ze zm.)

PCT

Układ o współpracy patentowej (PCT), podpisany w Waszyngtonie z 19.6.1970 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 70, poz. 303 z zał.)

PorMadr

Porozumienie madryckie o międzynarodowej rejestracji znaków sporządzone w Madrycie 14.4.1891 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 116, poz. 514 ze zm. i poz. 515); zob. Akt wycofania przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżenia złożonego do art. 14 ust. 2 (d) i (f) Porozumienia madryckiego (Dz.U. z 2001 r. Nr 23, poz. 272 i 273)

Porozumienie madryckie

zob. PorMadr

PrAut

ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1231 ze zm.)

Protokół

zob. ProtPorMadr

ProtPorMadr

Protokół dotyczący Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków sporządzony 27.6.1989 r. (Dz.U. z 2003 r. Nr 13, poz. 129)

PrSzkWyższN

ustawa z 20.7.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.)

PrUSP

ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 365 ze zm.)

PrWłPrzem

ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 286 ze zm.)

RejUPRPR

rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie rejestrów prowadzonych przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej z 12.1.2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 115)

rozporządzenie Nr 2100/94

rozporządzenie Rady (WE) Nr 2100/94 z 27.7.1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.Urz. WE L Nr 227, s. 1)

rozporządzenie Nr 1610/96

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1610/96 z 23.7.1996 r. dotyczące stworzenia dodatkowego prawa ochronnego dla środków ochrony roślin (Dz.Urz. WE L Nr 198, s. 30)

rozporządzenie Nr 6/2002

rozporządzenie Rady (WE) Nr 6/2002 z 12.12.2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.Urz. WE L Nr 3 z 2002 r., s. 1)

rozporządzenie Nr 2245/2002

rozporządzenie Komisji (WE) nr 2245/2002 z 21.10.2002 r. wykonujące rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.Urz. WE L Nr 341, s. 28)

rozporządzenie Nr 816/2006

rozporządzenie (WE) Nr 816/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 17.5.2006 r. w sprawie udzielania licencji przymusowych na patenty dotyczące wytwarzania produktów farmaceutycznych przeznaczonych na wywóz do krajów, w których występują problemy związane ze zdrowiem publicznym (Dz.Urz. UE L Nr 157, s. 1)

rozporządzenie Nr 207/2009

rozporządzenie Rady (WE) Nr 207/2009 z 26.2.2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.Urz. UE L Nr 78, s. 1) – akt nieobowiązujący

rozporządzenie Nr 469/2009

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 469/2009 z 6.5.2009 r. dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych (Dz.Urz. UE L Nr 152, s. 1)

rozporządzenie Nr 1151/2012

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1151/2012 z 21.11. 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.Urz. UE L Nr 343, s. 1)

rozporządzenie Nr 510/2006

rozporządzenie Rady (WE) Nr 510/2006 z 20.3.2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.Urz. UE L Nr 93, s. 12) – akt nieobowiązujący

rozporządzenie Nr 110/2008

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 110/2008 z 15.1.2008 r. w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1576/89 (Dz.Urz. UE L Nr 38, s. 28)

rozporządzenie Nr 1308/2013

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1308/2013 z 17.12.2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) Nr 922/72, (EWG) Nr 234/79, (WE) Nr 1037/2001 i (WE) Nr 1234/2007 (Dz.Urz. UE L Nr 347, s. 671)

rozporządzenie Nr 2017/1001

rozporządzenie (UE) 2017/1001 z 14.06.2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE L Nr 154, s. 1)

TFUE

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C Nr 202 z 2016 r., s. 47)

TRIPS

Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej stanowiące załącznik 1C do Porozumienia ustanawiającego światową organizację Handlu (WTO) sporządzonego w Marrakeszu 15.4. 1994 r. (Dz.U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143, zał.)

RzeczPatU

ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1861 ze zm.)

UPOV

Międzynarodowa konwencja o ochronie nowych odmian roślin z 2.12.1961 r., akt przyjęty w Genewie 19.3.1991 r. (UPOV Publication No 221, 1991)

WynU

ustawa z dnia 19.10.1972 r. o wynalazczości (tekst jedn. Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) – akt nieobowiązujący

WyrNSpirU

ustawa z 18.10.2006 r. o wyrobie napojów spirytusowych oraz o rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 268 ze zm.)

WyrRozlWinU

ustawa z 12.5.2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1534 ze zm.)

WystMiędzK

Konwencja o wystawach międzynarodowych podpisanej w Paryżu 22.11.1928 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 56, poz. 232).

ZastRejU

ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2017)

ZgłWynR

rozporządzenie Prezesa RM z 17.9.2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz.U. Nr 102, poz. 1119 ze zm.).

ZgłWzPrzemR

rozporządzenie Prezesa RM z 30.1.2002 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych (Dz.U. 2002 Nr 40, poz. 358 ze zm.)

ZgłZnTowR

rozporządzenie Prezesa RM z 8.12.2016 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń znaków towarowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2053)

ZmKPC2020

ustawa z 13.2.2020 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 288)

ZmPrWłPrzem2015

ustawa z 24.7.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej oraz niektórych innych ustaw Dz.U. z 2015 r. poz. 1266

ZmPrWłPrzem2016

ustawa z 11.9.2015 o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1615), data wejścia w życie – 15.4.2016 r.

ZmPrWłPrzem2019

ustawa z 20.2.2019 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 501)

ZmPrWłPrzem2020

ustawa z 16.10.2019 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2309), data wejścia w życie – 27.2.2020 r.

ZNKU

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1010 ze zm.)

ZnTowU

ustawa z 31.1.1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.) – akt nieobowiązujący

2. Instytucje, organizacje i organy

ABW

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

COBORU

Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych

EFTA

Europejskie Porozumienie o Wolnym Handlu [lub Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu] (European Free Trade Association)

EOP

Europejska Organizacja Patentowa

EUIPO

Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (European Union Intellectual Property Office), dawny OHIM – Urząd do spraw Harmonizacji Rynku Wewnętrznego

EUP

Europejski Urząd Patentowy

KE

Komisja Europejska

KO UP

Komisja Odwoławcza przy Urzędzie Patentowym

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

OHIM

Urząd do spraw Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (Office for Harmonization in the Internal Market), od 23.3.2016 r. pod nazwą EUIPO

RP

Rzeczpospolita Polska

TK

Trybunał Konstytucyjny

TS

Trybunał Sprawiedliwości

TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

SA

Sąd Apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

SPI

Sąd Pierwszej Instancji (od 1.12.2009 r. – Sąd)

UE

Unia Europejska

UPRP

Urząd Patentowy RP (poprzednio Urząd Patentowy PRL)

WIPO

Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization)

WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny

WTO

Światowa Organizacja Handlu (World Trade Organization)

3. Czasopisma i publikatory

BSN

Biuletyn Sądu Najwyższego

BUP

Biuletyn Urzędu Patentowego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

EIPR

European Intellectual Property Review

EPS

Europejski Przegląd Sądowy

Gl.

Glosa

GRUR Int.

GRUR International (poprzednio: Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht. Internationaler Teil – do 2019 r.)

IIC

International Review of Intellectual Property and Competition Law (poprzednio: International Review of Industrial Property and Copyright Law – do 2003 r.)

JIPLP

Journal of Intellectual Property Law & Practice

KPP

Kwartalnik Prawa Prywatnego

KSP

Krakowskie Studia Prawnicze

MoP

Monitor Prawniczy

OG

Orzecznictwo Gospodarcze

ONSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego

ONSAiWSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych

OSN

Orzecznictwo Sądu Najwyższego (poprzednio: Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego, orzeczenia Izby Cywilnej – do 1952 r., od 1953 r. do 1961 r. – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, w 1962 r. – Izby Cywilnej, od 1963 r. do 1981 r. – Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, od 1982 r. do 1989 r. – Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, od 1990 r. do 1994 r. Izby Cywilnej oraz Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, od 1994 r. – Izby Cywilnej)

OSNK

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

OSS

Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych

OTK

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

PiP

Państwo i Prawo

PiZS

Praca i Zabezpieczenie Społeczne

PPH

Przegląd Prawa Handlowego

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

Rej.

Rejent

RPEiS

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

SI

Studia Iuridica

SPP

Studia Prawa Prywatnego

TPP

Transformacje Prawa Prywatnego

WiR

Wynalazczość i Racjonalizacja

WUP

Wiadomości Urzędu Patentowego

ZN IBPS

Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego

ZNUJ PPWI

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej (poprzednio: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej – do 1998 r.; Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – od 1998 r. do 2003 r.; Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Instytutu Prawa Własności Intelektualnej UJ – od 2003 do 2007 r.).

Zb.Orz.

Zbiory Orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

4. Piśmiennictwo

Adamczak, Szewc, Konwencja paryska

A. Adamczak, A. Szewc (red.), Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2008

Demendecki i in., Komentarz

T. Demendecki, A. Niewęgłowski, J.J. Sitko, J. Szczotka, G. Tylec, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2015

Kostański, Komentarz 2010 (2014)

P. Kostański (red.), Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2010, 2014

Michalak, Komentarz

A. Michalak (red.), Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2016

Miklasiński, Komentarz

Z. Miklasiński, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2001

Nowińska, Promińska, du Vall, Prawo własności przemysłowej 2011

E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2011

Nowińska, Promińska, Szczepanowska-Kozłowska, Własność przemysłowa

E. Nowińska, U. Promińska, K. Szczepanowska-Kozłowska, Własność przemysłowa i jej ochrona, Warszawa 2014

Nowicka i in., Prawo własności przemysłowej 2004 (2005)

A. Nowicka, M. Poźniak-Niedzielska, U. Promińska, H. Żakowska-Henzler, [w:] U. Promińska (red.), Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2004, 2005

Osajda, Komentarz KC, t. 1 i 2

K. Osajda (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Część ogólna. Przepisy wprowadzające KC. Prawo o notariacie (art. 79–95 i 96–99), t. 2, Własność i inne prawa rzeczowe. Ustawa o księgach wieczystych i hipotece (art. 2–22, 65–1111). Ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, Warszawa 2017

Sieńczyło-Chlabicz, Komentarz

J. Sieńczyło-Chlabicz (red.), Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2020

System PrHandl, t. 3

E. Nowińska, K. Szczepanowska-Kozłowska (red.), System Prawa Handlowego, t. 3, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2015

System PrPryw, t. 13, 2017

J. Barta (red.), System Prawa Prywatnego, t. 13, Prawo autorskie, Warszawa 2017

System PrPryw, t. 14A, 2017

R. Skubisz (red.), System Prawa Prywatnego, t. 14A, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2017

System PrPryw, t. 14B, 2017

R. Skubisz (red.), System Prawa Prywatnego, t. 14B, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2017

System PrPryw, t. 14C, 2017

R. Skubisz (red.), System Prawa Prywatnego, t. 14A, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2017

System PrWłInt, t. 3

J. Szwaja (red.), System prawa własności intelektualnej, t. 3, Prawo wynalazcze, Ossolineum 1990

Szewc, Jyż, Prawo własności przemysłowej 2003 (2011)

A. Szewc, G. Jyż, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2003, 2011

Szwaja, Komentarz ZNKU 2013 (2019)

J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa 2013, 2019

du Vall, Traple i in., Prawo patentowe 2017

M. du Vall, E. Traple (red.), P. Kostański, J. Ożegalska-Trybalska, P. Podrecki, Prawo patentowe, Warszawa 2017

5. Inne skróty

aktual.

aktualizacja

ChNP

chronione nazwy pochodzenia

ChOG

chronione oznaczenia geograficzne

EOG

Europejski Obszar Gospodarczy

lit.

litera

n.

następny (-a, -e)

Nb

numer brzegowy

Nr

numer

post.

postanowienie

r.

rok

RM

Rada Ministrów

SPC

dodatkowe prawo ochronne (Supplementary Protection Certificate)

tekst jedn.

tekst jednolity

uchw.

uchwała

uw.

uwaga

w.

wiek

wyr.

wyrok

ZTUE

znak towarowy Unii Europejskiej (unijny znak towarowy)

z.

zeszyt

Z przedmowy do pierwszego wydania

Powstaniu książki, której pierwsze wydanie trafia do rąk Czytelników, towarzyszył zamysł stworzenia syntetycznego opracowania problematyki prawa własności przemysłowej – podręcznika adresowanego w pierwszej kolejności do studentów wydziałów prawa i słuchaczy studiów podyplomowych z zakresu prawa własności intelektualnej, ale także do prawników zajmujących się tą dziedziną w praktyce.

Książka zawiera omówienie problematyki własności przemysłowej w prawie polskim. Uwzględniono w niej także odpowiednie regulacje zawarte w umowach międzynarodowych oraz w prawie unijnym. Każdy z pięciu rozdziałów poprzedzony jest wykazem zalecanej literatury, która może okazać się przydatna dla Czytelników pragnących pogłębić swoją wiedzę z zakresu prawa własności przemysłowej.

(...)

Kraków–Warszawa, 30.11.2013 r.

dr Piotr Kostański

dr Łukasz Żelechowski

Przedmowa do drugiego wydania

Od pierwszego wydania niniejszego podręcznika na początku 2014 r. upłynęło 6 lat. Od tego czasu prawo własności przemysłowej uległo istotnym przeobrażeniom w związku z wielokrotnymi nowelizacjami, sukcesywnie wchodzącymi w życie w latach 2015–2020, a także zmianami prawa unijnego w zakresie własności przemysłowej.

Zmiany w największym stopniu objęły dziedzinę znaków towarowych. Polegały one w szczególności na przemodelowaniu systemu badania przeszkód udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy (wejście znowelizowanych przepisów w życie w 2016 r.), a następnie wdrożeniu zreformowanych unijnych standardów ochrony znaków towarowych w 2019 r. Poważne zmiany objęły także przepisy dotyczące ochrony większości pozostałych dóbr własności przemysłowej – wynalazków, wzorów przemysłowych, a ostatnio również wzorów użytkowych. Ponadto istotnej modyfikacji uległy uregulowania dotyczące postępowań administracyjnych prowadzonych przed Urzędem Patentowym RP oraz przepisy ustrojowe dotyczące samego Urzędu. Zmiany dotyczyły także cywilnoprawnych środków ochrony własności przemysłowej. Równolegle nastąpił znaczny rozwój orzecznictwa unijnego i krajowego, a także rozwój nauki prawa, który naturalnie również wymagał uwzględnienia w niniejszym wydaniu. Głęboka reforma trybu rozstrzygania spraw z zakresu własności przemysłowej w postępowaniu cywilnym nastąpi z chwilą wejścia w życie 1.7.2020 r. ustawy z 13.2.2020 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 288), wprowadzającej szczególne postępowanie w sprawach własności intelektualnej, w tym własności przemysłowej.

W publikacji uwzględniony został stan prawny na 30.4.2020 r., z uwzględnieniem jednak wchodzącej w życie w dniu 1.7.2020 r. wyżej wspomnianej nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego.

* * *

W 2018 r. przedwcześnie odszedł Pomysłodawca tego podręcznika i jego Współautor – dr Piotr Kostański.

Wysoki poziom merytoryczny opracowanych przez Niego partii podręcznika oraz uniwersalny charakter zawartych w nich wywodów sprawiły, że możliwe było dokonanie przez niżej podpisanego niezbędnej jedynie aktualizacji tych części, przy pełnym zachowaniu ich dydaktycznych i naukowych walorów. Na stronie redakcyjnej zawarte są szczegółowe informacje o zakresie aktualizacji fragmentów autorstwa dr. Piotra Kos-tańskiego oraz nielicznych nowych fragmentach, których dodanie było konieczne ze względu na zmiany normatywne.

Warszawa, 15.6.2020 r.

dr Łukasz Żelechowski

Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej

Literatura: J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2016; M. Czajkowska--Dąbrowska, Cywilnoprawna ochrona praw na dobrach niematerialnych, [w:] Własność przemysłowa. Aktualne problemy prawne i etyczne, Warszawa 2002; taż, Sytuacja prawna autorów obcych w Polsce, Warszawa 1991 [Lublin 2019, przedruk za oryginałem z 1991 r.]; taż, Własność czy własności (intelektualne), [w:] A. Kidyba, R. Skubisz (red.), Współczesne problemy prawa handlowego. Księga jubileuszowa dedykowana prof. dr hab. Marii Poźniak-Niedzielskiej, Kraków 2007; P. Grzegorczyk, Jurysdykcja krajowa w sprawach z zakresu własności przemysłowej, Kraków 2007; A. Jakubecki, Postępowanie zabezpieczające w sprawach z zakresu własności intelektualnej, Kraków 2000; M. Kępiński, Nazwa handlowa w świetle art. 8 konwencji paryskiej, ZNUJ PPWI 2005, z. 88; A. Kopff, Prawo cywilne a prawo dóbr niematerialnych, ZNUJ PPWI 1975, z. 5; R. Markiewicz, Prawa na dobrach niematerialnych w Kodeksie cywilnym?, [w:] M. Bernatt, A. Jurkowska-Gomułka, M. Namysłowska, A. Piszcz (red.), Wyzwania dla ochrony konkurencji i regulacji rynku. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Skocznemu, Warszawa 2017; A. Michalak, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, Kraków 2006; A. Niewęgłowski, [w:] System PrHandl, t. 3, rozdział 1.2.1–1.2.6; E. Nowińska, [w:] System PrHandl, t. 3, rozdział 1.2.7; M. Poźniak--Niedzielska, Kodeks cywilny a prawo na dobrach niematerialnych, ZN IBPS 1983, z. 19–20; taż, Własność intelektualna w procesie stowarzyszania się Polski ze Wspólnotami Europejskimi, [w:] 45 lat Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Lublin 1995; taż, Ewolucja prawa własności intelektualnej w dobie współczesnej, PiP 2002, z. 10; U. Promińska, Dobra własności przemysłowej i przedsiębiorstwo jako wkład niepieniężny, [w:] U. Promińska (red.), Wkłady niepieniężne do spółek handlowych, Warszawa 2017; taż, [w:] Nowicka i in., Prawo własności przemysłowej 2005, rozdział 1; S. Sołtysiński, O niektórych aspektach ochrony własności intelektualnej i szansach poprawy innowacyjności polskiej gospodarki: refleksje agnostyka, ZNUJ PPWI 2014, z. 4; R. Skubisz, Formy ochrony prawnej wynalazku na ziemiach polskich do 1918 r. Ocena z punktu widzenia prawnika pozytywisty, [w:] A. Adamczak (red.), Wynalazczość i ochrona własności intelektualnej. Zbiór referatów z seminarium rzeczników patentowych szkół wyższych, z. 42, 2018; tenże, [w:] System PrPryw, t. 14A, 2017, rozdział I; J. Szwaja, Prawa osobiste wynalazców w nowej ustawie – Prawo własności przemysłowej, ZNUJ PPWI 2002, z. 80; A. Tischner, Kumulatywna ochrona wzornictwa przemysłowego w prawie własności intelektualnej, Warszawa 2015; E. Traple, Stosunek czynu nieuczciwej konkurencji do praw własności intelektualnej, ZNUJ PPWI 2001, z. 77; taż, Ustawowe konstrukcje w zakresie majątkowych praw autorskich i obrotu nimi w dobie kryzysu prawa autorskiego, Kraków 1990; M. Trzebiatowski, Prawo do niezarejestrowanego znaku towarowego jako składnik przedsiębiorstwa (krytyka wyroków WSA i NSA w Warszawie), Rej. 2009, Nr 5; E. Wojcieszko-Głuszko, Ochrona prawna know-how w prawie polskim na tle porównawczym, ZNUJ 2002, z. 81; F. Zoll, Prawa rzeczowe na ziemiach polskich, Warszawa–Kraków 1920; tenże, Prawo cywilne. Opracowane głównie na podstawie przepisów obowiązujących w Małopolsce, t. 2, Prawa rzeczowe i rzeczowym podobne, Poznań 1931; H. Żakowska-Henzler, Rynek wewnętrzny Unii Europejskiej a prawo własności intelektualnej, Warszawa 2013; Ł. Żelechowski, Ochrona oznaczeń odróżniających w prawie zwalczania nieuczciwej konkurencji. Zagadnienia konstrukcyjne, Warszawa 2019; tenże, Zasada numerus clausus praw na dobrach niematerialnych – dylematy dotyczące pojmowania i obowiązywania, [w:] K. Szczepanowska-Kozłowska, I. Matusiak, Ł. Żelechowski (red.), Opus auctorem laudat. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Monice Czajkowskiej-Dąbrowskiej, Warszawa 2019; T. Żyznowski, Niektóre aspekty drogi sądowej w sprawach z zakresu własności przemysłowej, PS 2002, Nr 9.

§ 1. Pojęcie własności przemysłowej

1

Pojęcie własności przemysłowej jest tradycyjnym pojęciem języka prawnego o długiej tradycji, wywodzi się z Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej z 20.3.1883 r.1 Nie jest rozumiane jednolicie; zwykło się je uważać za część własności intelektualnej, niemniej obejmuje ono przedmioty ochrony o niejednorodnym charakterze. Pojęcie to jest obecnie kategorią językową powszechnie przyjętą, stąd mimo mylącego i trafnie krytykowanego odniesienia do prawa własności pojęcie to w stosunku do praw na dobrach niematerialnych należy uznać za ugruntowane. Należy je odróżniać od własności w rozumieniu prawa rzeczowego, bowiem w prawie na dobrach niematerialnych nie ma ono odniesienia do konkretnych, materialnych desygnatów (rzeczy), z którymi powiązane jest w prawie rzeczowym. Własność przemysłowa odnosi się do dóbr niematerialnych, czyli takich, których istnienie jest niezależne od istnienia rzeczowego substratu (corpus mechanicum), dlatego nie opiera się na władztwie nad rzeczą, ale na stworzeniu sfery monopolu prawnego obejmującego określone sposoby korzystania z rozwiązania lub oznaczenia.

2

Tak stworzona sfera wyłączności, gwarantująca uprawnionemu możliwie najszerszy zakres uprawnień, zbliża własność przemysłową do prawa własności. Uprawniony uzyskuje bowiem najszerszy i najpełniejszy zakres uprawnień w stosunku do dóbr własności przemysłowej, podobnie jak właściciel w odniesieniu do rzeczy. Cywilnoprawna własność nośnika materialnego jest niezależna od „własności” dobra niematerialnego w tym nośniku urzeczywistnionego. Prawa własności przemysłowej są, tak jak prawo własności, prawami bezwzględnymi.

3

Archaicznie brzmi też odniesienie do przemysłu. Trzeba jednak mieć na uwadze, że pojęcie własności przemysłowej powstało w XIX w., gdy przemysł, tak ciężki, jak i lekki, był kołem napędowym ówczesnej gospodarki, stąd przez pojęcie działalności przemysłowej rozumiano to, co dziś określamy działalnością gospodarczą, a więc nie tylko przemysł sensu stricto, ale też usługi, handel, rolnictwo. Pojęcie to zawarte w Konwencji paryskiej, a następnie przejęte przez większość porządków prawnych, stało się pojęciem międzynarodowego języka prawnego, powszechnie rozumianym, co z pewnością przemawia za jego utrzymaniem, mimo pewnej archaiczności samego sformułowania.

I. Własność intelektualna a własność przemysłowa

4

W nauce prawa pojęcie własności intelektualnej nie jest rozumiane jednolicie; niekiedy jest ono przeciwstawiane pojęciu własności przemysłowej. Tradycyjnie do własności intelektualnej zalicza się utwory, chronione bez względu na ich wartość i przeznaczenie, zaś do własności przemysłowej dobra takie jak wynalazki, wzory, topografie – chronione ze względu na ich stosowalność, użyteczność – oraz oznaczenia, chronione dla ich funkcji odróżniającej i informacyjnej. Podział ten jest umowny. Możliwe jest traktowanie własności intelektualnej jako pojęcia nadrzędnego, obejmującego wszystkie dobra niematerialne o charakterze intelektualnym, zarówno wykreowane przez człowieka w całości (rozwiązania, utwory), jak i te, odnośnie do których wykreowano tylko pewne skojarzenia (oznaczenia). W ramach tak rozumianej własności intelektualnej mieściłyby się więc wszystkie dobra własności przemysłowej. Takie rozumienie pojęcia własności intelektualnej ma oparcie w treści art. 2 Konwencji sztokholmskiej z 14.7.1967 r. o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej2, która definiuje własność intelektualną jako prawa odnoszące się do: dzieł literackich, artystycznych i naukowych, interpretacji artystów interpretatorów oraz do wykonań artystów wykonawców, do fonogramów i do programów radiowych i telewizyjnych, wynalazków we wszystkich dziedzinach działalności ludzkiej, odkryć naukowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych i usługowych, jak również do nazw handlowych i oznaczeń handlowych, ochrony przed nieuczciwą konkurencją oraz wszelkie inne prawa dotyczące działalności intelektualnej w dziedzinie: przemysłowej, naukowej, literackiej i artystycznej. Podobnie na gruncie TRIPS, czyli Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej stanowiącego załącznik 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO) sporządzonego w Marrakeszu 15.4.1994 r.3, przez pojęcie własności intelektualnej rozumie się: prawa autorskie i pokrewne, znaki towarowe, oznaczenia geograficzne, wzory przemysłowe, wynalazki chronione patentami, topografie układów scalonych oraz informację nieujawnioną.

5

W związku z tym należy przyjąć, że pojęcie własności intelektualnej jako możliwie najszersze obejmować będzie zarówno: własność literacką, naukową i artystyczną (podlegającą ochronie przede wszystkim na gruncie prawa autorskiego i praw pokrewnych) oraz bazy danych, jak i własność przemysłową, w ramach której wyróżnić należy także prawo zwalczania nieuczciwej konkurencji (na gruncie Konwencji paryskiej tradycyjnie włączane do pojęcia własności przemysłowej, a odrębnie ujęte w ustawodawstwie polskim – zob. Nb. 96). W związku z zakresem niniejszego podręcznika poza rozważaniami pozostanie prawo autorskie rozumiane w znaczeniu przedmiotowym jako gałąź regulacji prawnej obejmująca zagadnienia związane z tworzeniem utworów, ich eksploatacją i ochroną4 wraz z regulacją dotyczącą ochrony praw pokrewnych i regulacją ochrony baz danych5, które domykają katalog dóbr własności intelektualnej.

II. Własność przemysłowa jako przedmiot regulacji Konwencji paryskiej

6

Przedmiotem ochrony wskazanym w art. 1 ust. 2 KPar są patenty na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługowe, nazwa handlowa i oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, a także zwalczanie nieuczciwej konkurencji. Porównując zakres przedmiotowy Konwencji paryskiej z zakresem regulacji ustawy z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej6 (zob. Nb. 8), widać różnice: ochrona topografii układów scalonych nie była przewidziana w Konwencji paryskiej, co wynika z faktu, że ten przedmiot własności przemysłowej powstał kilkadziesiąt lat po przyjęciu Konwencji. Następnie, ochrona twórczości racjonalizatorskiej nie jest powszechna w państwach-stronach Konwencji paryskiej. Ponadto nawet w tych państwach, w których stosowne regulacje ochronne zostały wprowadzone, zazwyczaj (jak w Polsce), ochrona nie opiera się na konstrukcji prawa podmiotowego (zob. Nb. 553 i n.); stąd brak regulacji konwencyjnej.

7

Przedmiotem własności przemysłowej wymienionym w Konwencji paryskiej jest natomiast nazwa handlowa (art. 8 KPar). Polskie przepisy nie przewidują ochrony nazwy handlowej prawem bezwzględnym w PrWłPrzem, natomiast ochrona możliwa jest na gruncie art. 5 ustawy z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji7 i przepisów prawa firmowego w ustawie z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny8. Zgodnie z zasadą asymilacji ochrona nazwy handlowej w Polsce przysługuje podmiotom z państw-stron Konwencji paryskiej na takich zasadach, na jakich przysługuje podmiotom krajowym, czyli na podstawie prawa polskiego, a nie wprost na podstawie Konwencji paryskiej, która zresztą nie zawiera szczególnych warunków ochrony ani nie reguluje skutków naruszenia nazwy handlowej. Powołany art. 8 KPar ze względu na zbyt ogólne sformułowanie nie może być podstawą dla roszczeń ochronnych wysuwanych przez przedsiębiorców z państw-stron Konwencji paryskiej9. Wobec powyższego ochrona nazwy handlowej w prawie polskim konstruowana powinna być na podstawie art. 5 ZNKU, zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości, przez używanie firmy, nazwy, godła, skrótu literowego lub innego charakterystycznego symbolu wcześniej używanego, zgodnie z prawem, do oznaczenia przedsiębiorstwa, względnie – na podstawie przepisów KC dotyczących ochrony firmy w przypadku nazwy handlowej będącej oznaczeniem przedsiębiorcy (podmiotu)10.

Konwencja paryska nie przewiduje też ochrony nowych odmian roślin, którą reguluje przyjęta kilkadziesiąt lat później Międzynarodowa konwencja o ochronie nowych odmian roślin (UPOV) z 2.12.1961 r.11 Ochrona nowych odmian roślin zaliczana jest do prawa własności przemysłowej, jednak z uwagi na znaczne odmienności uregulowana została ona także przez ustawodawcę krajowego poza PrWłPrzem, w oddzielnej ustawie z 26.6.2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin12 (por. Nb. 734).

III. Pojęcie własności przemysłowej w prawie polskim

8

Ustawa – Prawo własności przemysłowej stanowi podstawowy akt regulacji krajowej w tej dziedzinie prawa. W art. 1 PrWłPrzem wskazano na przedmiotowy zakres ustawy, który obejmuje:

1) stosunki w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych;

2) zasady, na jakich przedsiębiorcy mogą przyjmować projekty racjonalizatorskie i wynagradzać ich twórców;

3) zadania i organizację UPRP.

9

W jednej ustawie zebrano regulacje poprzednio ujęte w kilku ustawach szczegółowych. Powyższe zamierzenie ustawodawcze nie zostało zrealizowane konsekwentnie, a różnorodność dóbr chronionych przepisami PrWłPrzem nie pozwoliła na wyodrębnienie bardziej rozbudowanej części ogólnej. W jednym akcie prawnym zawarto przepisy typowo proceduralne (zwłaszcza z zakresu postępowania administracyjnego przed UPRP), jak również przepisy karne oraz przepisy ustrojowe dotyczące UPRP i statusu jego pracowników.

10

Artykuł 1 ust. 2 PrWłPrzem przewiduje niezależność ochrony przedmiotów własności przemysłowej prawami bezwzględnymi przewidzianymi w tej ustawie i na podstawie przepisów odrębnych. W szczególności wskazać należy na możliwość udzielenia także ochrony dobrom własności przemysłowej na gruncie prawa cywilnego (art. 23 i 24 KC) oraz prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji. Także dobra niematerialne niechronione prawami bezwzględnymi korzystają z ochrony na zasadach ogólnych prawa cywilnego i prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji, jak np. tajemnica handlowa, tajemnica produkcyjna, know-how.

11

Przedmioty praw własności przemysłowej mogą niekiedy również, przy spełnieniu właściwych wymogów, korzystać z ochrony przewidzianej przez ustawę z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych13, ewentualnie na podstawie ustawy z 27.7.2001 r. o ochronie baz danych14. Zasadą jest możliwość korzystania z ochrony kumulatywnej, co oznacza, że w konkretnej sytuacji to uprawnionemu pozostawiony jest wybór podstawy prawnej roszczeń, których dochodzi. Nie ma potrzeby rozważania, który z aktów prawnych ma charakter szczególny; wszystkie postacie ochrony są od siebie niezależne. Kumulatywna ochrona została wyłączona w przypadku rozwiązań, gdyż to samo rozwiązanie nie może być równolegle chronione jako wynalazek i jako wzór użytkowy.

Na mocy ZmPrWłPrzem2015 uchylony został natomiast art. 116 PrWłPrzem, który przewidywał, że ochrona praw majątkowych do utworu, przewidziana w przepisach prawa autorskiego, nie ma zastosowania do wytworów wytworzonych według wzoru przemysłowego i wprowadzonych do obrotu po wygaśnięciu prawa z rejestracji udzielonego na taki wzór (por. Nb. 710).

12

Katalog dóbr własności przemysłowej jest katalogiem otwartym, ale tylko dla niektórych spośród tych dóbr została przez ustawodawcę przewidziana ochrona prawami bezwzględnymi własności przemysłowej. Katalog praw własności przemysłowej jest natomiast katalogiem zamkniętym (zob. Nb. 83). Artykuł 6 ust. 1 PrWłPrzem zawiera wyliczenie praw udzielanych na podstawie tej ustawy w procedurze krajowej przez UPRP. Dobrami chronionymi prawami bezwzględnymi własności przemysłowej na podstawie PrWłPrzem są:

1) wynalazki – chronione patentami (art. 24 i n. PrWłPrzem), a w niektórych wypadkach też dodatkowymi prawami ochronnymi (art. 751 i n. PrWłPrzem oraz rozporządzenie Rady Nr 469/2009 z 6.5.2009 r. dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych15 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1610/96 z 23.7.1996 r. dotyczące stworzenia dodatkowego świadectwa ochronnego dla środków ochrony roślin16);

2) wzory użytkowe – chronione prawami ochronnymi na wzory użytkowe (art. 94 i n. PrWłPrzem);

3) wzory przemysłowe – chronione prawami z rejestracji wzorów przemysłowych (art. 102 i n. PrWłPrzem);

4) znaki towarowe – chronione prawami ochronnymi na znaki towarowe (art. 120 i n. PrWłPrzem);

5) oznaczenia geograficzne – chronione prawami z rejestracji oznaczeń geograficznych (art. 174 i n. PrWłPrzem);

6) topografie układów scalonych – chronione prawami z rejestracji topografii układu scalonego (art. 196 i n. PrWłPrzem).

13

Poza zakresem PrWłPrzem uregulowana jest krajowa ochrona odmian roślin chronionych wyłącznym prawem hodowcy na podstawie OchrPrOdmRoślU (zob. Nb. 734).

14

Ponadto na mocy prawa międzynarodowego i unijnego skuteczna na terytorium Polski ochrona prawem bezwzględnym powstaje też dla następujących dóbr własności przemysłowej:

1) wynalazków – chronionych patentem europejskim na podstawie Konwencji o patencie europejskim sporządzonej w Monachium 5.10.1973 r.17 udzielanym przez Europejski Urząd Patentowy (zob. Nb. 355). Skutki patentu europejskiego wyznaczającego Rzeczpospolitą Polską jako kraj ochrony zrównane zostały ze skutkami patentu udzielonego na podstawie PrWłPrzem (art. 6 ust. 1 ustawy z 14.3.2003 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej18);

2) znaków towarowych – chronionych jako unijne znaki towarowe na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1001 z 14.6.2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej19, rejestrowanych w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO; zob. Nb. 1005);

3) wzorów przemysłowych – chronionych jako wzory wspólnotowe na podstawie rozporządzenia Rady (WE) Nr 6/2002 z 12.12.2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych20; w przypadku wzorów wspólnotowych możliwa jest ich unijna jednolita ochrona jako wzorów zarejestrowanych (w EUIPO) lub wzorów niezarejestrowanych (zob. Nb. 619);

4) oznaczeń geograficznych – chronionych na podstawie stosownych aktów prawa unijnego, zwłaszcza nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych chronionych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1151/2012 z 21.11.2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych21 (zob. Nb. 1024);

5) odmian roślin – chronionych wyłącznym prawem hodowcy na podstawie rozporządzenia Rady (WE) Nr 2100/94 z 27.7.1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin22 (zob. Nb. 734).

IV. Dobra niematerialne jako przedmiot ochrony prawami własności przemysłowej

15

Dobra niematerialne stanowią kategorię przedmiotów stosunków cywilnoprawnych charakteryzującą się brakiem materialnego charakteru; istnieją one jedynie w świadomości człowieka. Dlatego, odmiennie od rzeczy, dobra niematerialne istnieją niezależnie od przedmiotów materialnych, w których mogłyby być lub zostały ucieleśnione. Z powyższego wynika kolejna cecha dóbr niematerialnych, jaką jest potencjalna możliwość równoczesnego korzystania z nich przez nieograniczoną ilość osób, w nieograniczonym czasie i przestrzeni („potencjalna wszechobecność”). Dobra niematerialne stanowią wytwór umysłu ludzkiego; mogą one znaleźć ucieleśnienie w nośniku materialnym (np. maszyna stanowiąca wynalazek), jednak nie dla wszystkich dóbr niematerialnych jest to typowe (np. artystyczne wykonania stanowiące niematerialną prezentację: recytacja, śpiew). W przypadku utrwalenia dobra niematerialnego istnieje ono nadal niezależnie od owego materialnego nośnika (corpus mechanicum) i nie dzieli jego losów prawnych. W przypadku dóbr niematerialnych, których ochrona uzależniona jest od decyzji UPRP, utrwalenie dobra niematerialnego jest konieczne dla uzyskania ochrony (np. przedłożenie opisu zgłoszeniowego).

16

Wśród dóbr niematerialnych wyróżnia się: utwory (chronione prawem autorskim), artystyczne wykonania i inne przedmioty praw pokrewnych, bazy danych, rozwiązania (wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, topografie układów scalonych, odmiany roślin), oznaczenia (znaki towarowe, oznaczenia geograficzne, nazwy handlowe, firmę). Możliwe jest kumulowanie przez jedno dobro niematerialne cech każdego z wyżej wskazanych dóbr (przykładowo trójwymiarowy znak towarowy może być jednocześnie wzorem przemysłowym i utworem).

17

Zasadniczo wszystkie utwory i rozwiązania są wynikiem pracy twórczej człowieka i jako takie zostały uznane za zasługujące na ochronę, podczas gdy przy oznaczeniach ich sposób kreacji nie ma znaczenia, ponieważ ich wartość i usankcjonowanie jako dóbr niematerialnych zasługujących na ochronę prawną są wynikiem dostrzeżenia wagi społecznych konotacji oznaczenia i jego desygnatów (towaru, usługi, przedsiębiorstwa, osoby przedsiębiorcy), które to skojarzenia pełnią przede wszystkim funkcję komunikacyjną. Na ochronę zasługują także związane z oznaczeniem wyobrażenia odbiorcy odnośnie do jakości, renomy i innych cech towaru lub usługi oznaczonej znakiem. Oznaczenia to symbole (słowne, graficzne i inne) będące źródłem informacji o towarze, usłudze lub przedsiębiorcy i to właśnie ta ich funkcja stała się podstawą dla udzielenia im ochrony. Stworzenie w odbiorze społecznym owych skojarzeń oznaczenia z towarem lub usługą jest przede wszystkim wynikiem działalności promocyjnej, gospodarczej, a nie wkładu intelektualnego twórcy oznaczenia.

18

Katalog dóbr własności przemysłowej jest katalogiem otwartym, zmiennym w czasie; wraz z postępem technicznym i społeczno-gospodarczym są i będą kreowane nowe dobra niematerialne. Do dóbr niematerialnych własności przemysłowej zaliczyć należy: wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, projekty racjonalizatorskie, tajemnicę przedsiębiorstwa, know-how, nazwę handlową, topografie układów scalonych, znaki towarowe i usługowe oraz oznaczenia geograficzne.

19

W przeciwieństwie do katalogu dóbr niematerialnych własności przemysłowej, katalog praw bezwzględnych własności przemysłowej jest katalogiem zamkniętym (zob. Nb. 83). Objęcie danego dobra niematerialnego ochroną prawem bezwzględnym pozostawiono decyzji ustawodawcy (przy czym swoboda prawodawcy krajowego jest ograniczona ze względu na związanie umowami międzynarodowymi). Nie jest możliwe kreowanie wolą stron (np. poprzez umowę) nowych praw bezwzględnych. Uprawnieni korzystają z ochrony prawami bezwzględnymi tylko dla tych dóbr niematerialnych, dla których ustawodawca taką ochronę przewidział. Po drugie, z powyższej zasady wynika, że kształt tej ochrony (zakres praw) również został ukształtowany ustawowo i tylko w zakresie pozostawionym wyraźnie do dyspozycji stron przez ustawodawcę mogą one go kształtować. Na dane dobro niematerialne może być udzielone tylko takie prawo własności przemysłowej, którego cechy dane dobro wypełnia. Nie wyklucza to sytuacji, gdy jeden przedmiot może stanowić jednocześnie więcej niż jedno dobro własności przemysłowej. Wówczas w związku z zasadą kumulacji ochrony możliwe jest (acz z wyjątkami) przyznanie większej ilości praw bezwzględnych chroniących dany przedmiot. Dobra niematerialne niechronione prawami bezwzględnymi korzystają z ochrony na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, a w niektórych sytuacjach także na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

20

Wspólną cechą dóbr niematerialnych uregulowanych w PrWłPrzem (poza projektami racjonalizatorskimi) jest przyjęcie przez ustawodawcę modelu ochrony tych dóbr prawami majątkowymi, bezwzględnymi, statuującymi wyłączność korzystania z danego dobra, ograniczoną czasowo23 i terytorialnie, która powstaje co do zasady na mocy decyzji administracyjnej24 o charakterze konstytutywnym, wydawanej przez UPRP.

Przykład: Wzór przemysłowy – określona postać wyrobu może zostać również zarejestrowana jako trójwymiarowy znak towarowy, a jednocześnie stanowić utwór chroniony prawem autorskim. Możliwe jest wówczas uzyskanie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oraz prawa ochronnego na znak towarowy, niezależnie zaś od tych praw będzie też istniała ochrona prawem autorskim.

§ 2. Rozwój historyczny ochrony własności przemysłowej

I. Kształtowanie się ochrony własności przemysłowej – uwagi ogólne

21

Dobra niematerialne towarzyszą człowiekowi od najdawniejszych czasów. Już człowiek pierwotny dokonywał rozwiązań o charakterze technicznym, które pozwalały mu opanować siły przyrody i je praktycznie wykorzystać. Wiele do dziś wykorzystywanych rozwiązań technicznych zawdzięczamy kulturom starożytnym. W cywilizacjach antycznych nie przewidziano ochrony prawnej dla dóbr niematerialnych. W okresie średniowiecza brak było ochrony powszechnej, zaczęła rozwijać się natomiast partykularna ochrona poszczególnych rozwiązań, dla których lokalni władcy wydawali przywileje (niekiedy określane „patentami”) dla określonych osób (niekoniecznie będących twórcami danego rozwiązania), które zyskiwały w ten sposób czasowo i terytorialnie ograniczony monopol na korzystanie z danego rozwiązania. Twórca rozwiązania nie miał prawa podmiotowego, które umożliwiałoby mu domaganie się przyznania przywileju; uznanie danego rozwiązania za zasługujące na ochronę i udzielenie takiej ochrony leżało wyłącznie w gestii władcy, który niekoniecznie kierował się względami doniosłości danego rozwiązania. Udzielanie przywilejów było też elementem polityki fiskalnej ówczesnych władców, gdyż przywileje udzielane były odpłatnie.

22

Najstarszym aktem prawnym regulującym w sposób abstrakcyjny ochronę wynalazków jest ustawa wenecka z 1474 r., odnosząca się do ochrony rozwiązań z zakresu melioracji i urządzeń wodnych, która przewidywała w zamian za ujawnienie takiego wynalazku przyznanie jego twórcy na okres 10 lat monopolu na wykonywanie i zbyt urządzenia. Jednocześnie w przypadku naruszenia tego monopolu przewidziano sankcję w postaci obowiązku zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego od naruszyciela oraz zniszczenie bezprawnie wytworzonego urządzenia.

23

O ile człowiek od zarania dziejów tworzył dobra niematerialne, to domeną czasów nowożytnych jest ich prawna ochrona, która w sposób odpowiadający dzisiejszym pojęciom ukształtowana została w okresie rewolucji przemysłowej. Aktem prawnym, który zwykło się wskazywać jako prototyp nowoczesnych regulacji z zakresu ochrony wynalazków, jest angielski Statute of Monopolies z 1624 r., w którym unieważniono wcześniej udzielone przywileje, zniesiono możliwość udzielania ich w przyszłości i przewidziano udzielanie patentów na wynalazki. Przesłanką udzielenia ochrony była nowość i użyteczność produktów lub sposobów produkcji. Przesłanką negatywną była sprzeczność z prawem lub dobrem ogółu. Ochrona udzielana była na rzecz wynalazcy i trwała 14 lat.

24

Francuska ustawa patentowa z 31.12.1790 r. opierała się na modelu ochrony własnościowej, uznając naturalne prawo człowieka do efektów jego pracy umysłowej, przy czym monopol patentowy został ograniczony czasowo. Inne motywy doprowadziły do uchwalenia ustawy patentowej w USA w 1790 r.; przesłanką ochrony były takie cechy jak pożyteczność i znaczenie wynalazku. Rolą ochrony patentowej było zachęcenie wynalazców spoza USA do wdrożenia i komercjalizacji ich wynalazków w USA.

25

W XIX w. znaczną rolę w Europie zaczęły odgrywać liberalne koncepcje gospodarcze, które sprzeciwiały się wszelkiego rodzaju monopolom, w tym patentowym. Doprowadziło to do spowolnienia w rozwoju krajowych ustawodawstw patentowych w części państw (np. w Niemczech, gdzie ustawę patentową przyjęto dopiero 25.4.1877 r.), a nawet czasowego uchylenia aktów prawnych regulujących ochronę wynalazków (w Niderlandach). W części państw niski stopień rozwoju przemysłowego sprawiał, że przyjęcie odpowiedniej ochrony nie było sprawą pilną. Podobnie do ochrony wynalazków kształtowała się ochrona wzorów użytkowych, dla których wiele państw przyjęło model ochrony patentowej. W 1891 r. w Niemczech po raz pierwszy przyjęto odrębny system ochrony dla wzorów użytkowych. Ochrona wzorów przemysłowych początkowo regulowana była indywidualnymi przywilejami. Dopiero w 1787 r. wydano we Francji postanowienie Rady Państwa, będące podstawą ochrony wzorów tkanin jedwabnych25. Kolejną regulację przyjęto we Francji w 1806 r. i dotyczyła ona już wszelkich dziedzin wzornictwa przemysłowego. Tą drogą w XIX w. poszło większość państw europejskich.

26

Inaczej rozwijała się ochrona oznaczeń odróżniających w okresie średniowiecza. Cechy rzemieślnicze zwykły, na podstawie przywilejów monarszych, znakować towary wytwarzane przez swoich członków odpowiednimi oznaczeniami, które wskazywały na rzemieślnika – wytwórcę towaru; oznaczenia te mogły też pełnić funkcję ochrony jakości, gdyż w interesie cechu dbano o renomę oznaczenia i zapewniano wysoką jakość produktów nim oznaczonych. Zasady używania oznaczeń regulowały statuty cechów lub przywileje monarsze. W średniowiecznych oznaczeniach cechowych dostrzec więc można pierwowzór znaków towarowych. Regulacja dotycząca znaków towarowych w przepisach powszechnie obowiązujących to jednak dopiero domena ustawodawstw XIX w. Ochrona znaków towarowych nakierowana była zarówno na ochronę uprawnienia podmiotu stosującego oznaczenie, jak również na ochronę przejrzystości konkurencji, ochronę odbiorców przed wprowadzeniem w błąd co do pochodzenia i jakości towaru. Z tego względu w większości państw ukształtowały się równolegle dwa sposoby ochrony znaków towarowych – poprzez prawo bezwzględne (wynikające z rejestracji) oraz na podstawie przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

27

Oznaczenia geograficzne, rozumiane zarówno jako nazwy geograficzne, jak i innego rodzaju odniesienia związane z określonym terytorium, od zawsze były wykorzystywane w obrocie handlowym, szczególnie dla artykułów spożywczych pochodzenia rolnego dla wskazania pochodzenia towaru i jego szczególnych właściwości. Możliwość użycia oznaczeń geograficznych wiązała się zwykle z użyciem nazwy państwa lub określonego jego terytorium i wymagała uzyskania zgody władzy. W aspekcie międzynarodowym już od XIX w. państwa starały się zabezpieczyć własne oznaczenia geograficzne za granicą w drodze umów bilateralnych. Polska zawarła takie umowy w 23.4.1925 r. z Czechosłowacją, w 4.11.1931 r. z Węgrami i w 22.5.1937 r. z Francją. Umowy te były podstawą wydania odpowiednich przepisów krajowych zapewniających ochronę określonym w nich nazwom pochodzenia z tychże państw.

28

W drugiej połowie XIX w. rozwijała się międzynarodowa wymiana gospodarcza. W związku z tym coraz bardziej widoczna stała się potrzeba zapewnienia ochrony dla dóbr własności przemysłowej w wielu krajach równocześnie oraz ujednolicenia tej ochrony. Doprowadziło to do przyjęcia 20.3.1883 r. Konwencji paryskiej, która jest najstarszym aktem prawa międzynarodowego regulującym ochronę dóbr niematerialnych własności przemysłowej. Liczba państw będących stronami Konwencji paryskiej (tworzących Międzynarodowy Związek Ochrony Własności Przemysłowej) to 177 państw26, co sprawia, że zasięg tej konwencji jest w zasadzie powszechny. Tak znaczna liczebność państw-stron Konwencji doprowadziła do zablokowania dalszych jej zmian, ponieważ ze względu na sprzeczne interesy państw-stron niemożliwe było osiągnięcie konsensusu. Wobec tego część państw rozwiniętych doprowadziła do przyjęcia w 1994 r. w ramach Światowej Organizacji Handlu umowy w postaci Porozumienia w sprawie handlowych aspektach praw własności intelektualnej (TRIPS; zob. szerzej Nb. 67).

II. Ochrona własności przemysłowej na ziemiach polskich

29

Pozbawienie Polski własnej państwowości w okresie kształtowania się nowoczesnego prawa własności przemysłowej spowodowało, że obowiązywały w poszczególnych częściach kraju regulacje państw zaborczych27. Najwcześniej nastąpiło to w zaborze austriackim (w 1810 r. pierwszy dekret o przywilejach dotyczących wynalazków, w 1897 r. pierwsza ustawa patentowa, a w 1858 r. pierwsza ustawa o znakach towarowych). W Królestwie Polskim przepisy przewidujące ochronę wynalazków w postaci „patentów swobody” i „listów przyznania” pochodziły z 1817 r., a następnie z 1837 r. (już wyłącznie w zakresie „listów przyznania”); od 1867 r. ochronę wynalazków regulowały przepisy obowiązujące w cesarstwie (z mocą dla ziem Królestwa Polskiego na podstawie ukazu z 1867 r.) odnoszące się do przywilejów na wynalazki. W odniesieniu do zaboru pruskiego – ograniczając się już do ogólnoniemieckich ustaw, które weszły w życie po zjednoczeniu Niemiec w XIX w. – obowiązywały stosowne ustawy: z 1877 r. odnośnie do wynalazków, z 1874 r. odnośnie do znaków towarowych, z 1876 r. odnośnie do wzorów przemysłowych i oraz z 1891 r. odnośnie do wzorów użytkowych.

Po odzyskaniu niepodległości regulację prawa własności przemysłowej wprowadzono w Polsce dekretami z 4.2.1919 r.: o patentach na wynalazki28, o ochronie wzorów rysunkowych i modeli29, o ochronie znaków towarowych30. Dekrety te zostały następnie zastąpione ustawą z 5.2.1924 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych31, ta zaś ustawa została zastąpiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 22.3.1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych32.

Po II wojnie światowej w warunkach gospodarki planowej prawa własności przemysłowej nie odgrywały znacznej roli. Nadal obowiązującym zasadniczym aktem prawnym z zakresu własności przemysłowej było wyżej wymienione rozporządzenie z 1928 r. Ponadto we wczesnym okresie powojennym wprowadzono regulacje szczegółowe w kilku aktach prawnych: ustawie z 20.12.1949 r. o wynalazkach i wzorach użytkowych, dotyczących obrony Państwa33, ustawie z 18.7.1950 r. o licencjach na wykonywanie wynalazków i wzorów użytkowych34 oraz w dekrecie z 12.10.1950 r. o wynalazczości pracowniczej35. Rozporządzenie z 1928 r. oraz wymienione w poprzednim zdaniu akty zostały uchylone ustawą z 31.5.1962 r. – Prawo wynalazcze36, która z kolei została zastąpiona ustawą z 19.10.1972 r. o wynalazczości37 (obie ustawy regulowały problematykę wynalazków, wzorów użytkowych i projektów racjonalizatorskich), obowiązującą aż do wejścia w życie PrWłPrzem, czyli do 22.8.2001 r. Ponadto po uchyleniu rozporządzenia z 1928 r. Rada Ministrów wydała na podstawie ustawy – Prawo wynalazcze z 1962 r. rozporządzenie z 29.1.1963 r. o ochronie wzorów zdobniczych38, które aż do 2001 r. stanowiło podstawę ochrony wzorów zdobniczych (co po wejściu w życie Konstytucji RP mogło budzić zasadnicze wątpliwości). Ochronę znaków towarowych regulowała natomiast ustawa z 28.3.1963 r. o znakach towarowych39, zastąpiona później ustawą z 31.1.1985 r. o znakach towarowych40, która obowiązywała do wejścia w życie PrWłPrzem. Ochrona oznaczeń geograficznych, oprócz wymienionych już umów bilateralnych (zob. Nb. 27), możliwa była na podstawie przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Regulację prawną ochrony topografii układów scalonych przyjęto po raz pierwszy w USA w 1984 r., a w Polsce ustawą z 30.10.1992 r. o ochronie topografii układów scalonych41, zastąpioną w tym zakresie przez PrWłPrzem.

30

Obecnie obowiązująca ustawa – Prawo własności przemysłowej weszła w życie 22.8.2001 r. i była wielokrotnie nowelizowana. Najważniejsze ze zmian wprowadzonych do chwili publikacji pierwszego wydania niniejszego podręcznika w 2014 r. nastąpiły na mocy ustaw: z 6.6.2002 r.42 (implementacja dyrektywy 98/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6.7.1998 r. w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych43), z 23.1.2004 r.44 (wprowadzenie swobody zbywania prawa ochronnego na znak towarowy), z 9.5.2007 r.45 (implementacja dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29.4.2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej46) oraz z 29.6.2007 r.47 (wprowadzenie do PrWłPrzem regulacji dotyczących dodatkowego prawa ochronnego). Następnie w latach 2015–2020 PrWłPrzem uległa istotnym przeobrażeniom na mocy kolejnych nowelizacji dokonanych przede wszystkim na mocy ZmPrWłPrzem201548, ZmPrWłPrzem201649, ZmPrWłPrzem201950 (wdrażającej nową unijną dyrektywę (UE) 2015/2436 z 16.12.2015 r. mającą na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych51) oraz ZmPrWłPrzem202052. Ponadto z dniem 1.7.2020 r. wchodzi w życie ZmKPC202053 wprowadzająca do KPC przepisy o odrębnym postępowaniu w sprawach własności intelektualnej, w tym w sprawach o ochronę własności przemysłowej, a także zmieniająca przepisy ustrojowe dotyczące sądów powszechnych w celu doprowadzenia do specjalizacji orzecznictwa w tym zakresie w ramach struktury sądownictwa (zob. szerzej Nb. 1150 i n.).

§ 3. Uzasadnienie ochrony dóbr własności przemysłowej

31

Od początków ery nowożytnej w krajach uprzemysłowionych poszukiwano rozwiązań prawnych, służących ochronie dóbr niematerialnych. Wprowadzenie takiej ochrony nie było zrozumiałe samo przez się i aż do końca XIX w. poszukiwano dogmatycznego uzasadnienia tej ochrony. Przeciwnicy systemu patentowego zwykli wskazywać, że monopol patentowy zakłóca konkurencję i ogranicza swobodę badań. Stworzone w przeciągu XVIII i XIX w. teorie uzasadniające ochronę patentową są aktualne do dnia dzisiejszego. Pierwsza historycznie ukształtowana została teoria własnościowa, zwana również teorią prawa naturalnego, której podstawowym założeniem jest przypisanie (jako naturalnego prawa) „własności” wytworów myśli ludzkiej jej twórcy. Koncepcja ta bazuje na założeniu, że wytwór umysłu ludzkiego stanowi „własność” człowieka, podobnie jak materialne wytwory jego pracy i z tego powodu zasługuje na ochronę prawną. Kolejna teoria umowy społecznej (zwana też teorią opublikowania) sformułowana przez J.J. Rousseau zakładała, że pomiędzy twórcą a społeczeństwem zawierane jest porozumienie, polegające na tym, że w zamian za przyznanie czasowo ograniczonej wyłączności korzystania z wynalazku wynalazca swoją wiedzę przekazuje społeczeństwu, czyni ją publicznie dostępną (stąd rola publikacji w prawie patentowym). Ujawnienie wynalazku prowadzi do upowszechniania rezultatów twórczości technicznej, czyni je dostępnymi, a regulacje prawa patentowego (por. art. 69 ust. 1 pkt 3 PrWłPrzem) umożliwiają dalsze badanie, analizę, krytykę i rozwój wynalazku przez inne podmioty niż wynalazca. Ujawnienie nie tylko wzbogaca wiedzę techniczną, ale też pozwala uniknąć kosztów niepotrzebnych badań, w przypadku prowadzenia prac dotyczących tego samego rozwiązania technicznego w kilku ośrodkach.

32

Nieco później w rozwoju historycznym sformułowana zostały też teoria nagrody i teoria zachęty. W myśl tych ostatnich koncepcji patent miał stanowić słusznościowo uzasadnione wynagrodzenie ze strony społeczeństwa dla wynalazcy za trud pracy wynalazczej, a jednocześnie zachęcać samego wynalazcę i inne osoby do podjęcia takiego trudu w przyszłości. Teoria zachęty zakłada, że możliwość uzyskania wyłączności w gospodarczym korzystaniu z wynalazku będzie motywowała do inwestycji i pracy nad nowymi rozwiązaniami, a przez to przyczyni się do rozwoju techniki. Możliwość uzyskania ochrony patentowej motywuje do prowadzenia badań oraz ponoszenia nakładów na badania i rozwój, a następnie wdrożenia rozwiązania do produkcji. Zapewniony patentem okres wyłączności rynkowej ma dać przedsiębiorcy szansę uzyskania zwrotu nakładów na badania i rozwój. Jest to rozwiązanie bardziej efektywne od finansowania badań i rozwoju przez państwo, przerzuca też ryzyka rynkowe związane z wprowadzeniem nowego rozwiązania na przedsiębiorców. Zwrot inwestycji w badania i rozwój możliwy jest po wprowadzeniu rozwiązania na rynek, stąd ograniczony czasowo monopol patentowy mobilizuje do szybkiego wdrażania produkcji, tym samym prędzej staje się ono dostępne na rynku. Opisane teorie nie wykluczają się, a stanowią raczej spojrzenie z różnych perspektyw na zagadnienie wynalazczości. O ile teoria prawa natury uwzględnia racje moralne, pozostałe teorie wskazują na pragmatyczne nastawienie społeczeństw w dążeniu do rozwoju techniki. Konieczność uwzględnienia aksjologicznych podstaw ochrony patentowej jest szczególnie widoczna, przy wykładni przepisów dotyczących ograniczeń uprawnień z patentu. W tym wypadku należy uwzględniać zarówno interes ogólnospołeczny, jak i interes uprawnionego z patentu (zob. Nb. 489).

33

Powyższe teorie odnoszą się także do pozostałych rozwiązań technicznych: wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych i topografii układów scalonych oraz nowych odmian roślin. Wskazać należy, że ochrona tych dóbr nie budziła tak dużych kontrowersji jak ochrona patentowa. Spowodowane to było też tym, że wypracowany wcześniej model ochrony patentowej dla wynalazków obronił się przed zarzutami przeciwników i spełnia swoje funkcje w gospodarce wolnorynkowej.

34

Dodać należy, że dobra własności przemysłowej uregulowane w PrWłPrzem, które zasługują na regulację prawną dlatego, że są wytworami myśli ludzkiej, ustawodawca obejmuje szeroką kategorią projektów wynalazczych, obejmującą wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, topografie układów scalonych i projekty racjonalizatorskie (art. 3 ust. 1 pkt 6 PrWłPrzem).

35

Ochrona oznaczeń odróżniających nie budziła zasadniczych kontrowersji, jest ona jednak na tyle różna od roli rozwiązań technicznych, że wymaga odrębnego uzasadnienia. Rola oznaczeń odróżniających jest pełna tylko w systemach gospodarczych opartych na zasadach konkurencji. Przedsiębiorcy, aby dotrzeć z oferowanymi produktami lub usługami do nabywców, zmuszeni są odpowiednio je oznaczyć, tak by na konkurencyjnym rynku nabywca rozpoznał poszukiwany produkt. Podstawową funkcją znaku towarowego jest oznaczenie pochodzenia towaru, co polega na przekazaniu odbiorcy informacji o handlowym pochodzeniu towarów sygnowanych danym znakiem z określonego i tego samego źródła. Obecnie znaki towarowe obok funkcji oznaczenia pochodzenia pełnią również inne funkcje, takie jak: funkcja jakościowa (zapewnienie odbiorcy o stałej jakości produktów) czy też funkcja komunikacyjna (przekazanie odbiorcom określonych informacji odnoszących się zarówno do produktu, jak i do przedsiębiorcy posługującego się znakiem), inwestycyjna lub reklamowa (w ten sposób, że przyciągają zainteresowanie odbiorców, zachęcają ich do nabycia towaru). Dla realizacji tych funkcji i budowania renomy znaku towarowego, przedsiębiorca uprawniony z prawa ochronnego powinien dbać o jakość produktów, system ich dystrybucji oraz je unowocześniać. Uzyskanie ochrony jest też motywacją do inwestowania w reklamę, celem budowania popularności marki. Ochrona znaku towarowego „przysługuje w granicach funkcji realizowanych przez znak towarowy”, co oznacza, że gdy funkcje znaku nie są zagrożone, dopuszczalne jest używanie znaku przez osoby trzecie; nie stanowi to naruszenia prawa ochronnego54. W tym miejscu należy zaznaczyć, że pełna realizacja funkcji znaku towarowego możliwa jest tylko w warunkach gospodarki rynkowej. Wówczas znak towarowy jest narzędziem dotarcia do nabywców przez konkurujących przedsiębiorców, nabywcom zaś pozwala wybrać spośród wielu produktów te produkty, których nabyciem są zainteresowani.

36

Argumentacja przemawiająca za przyznaniem ochrony znakom towarowym zasadniczo także usprawiedliwia ochronę oznaczeń geograficznych, pełnią one bowiem zbliżone funkcje: informacyjną, odróżniającą, reklamową i gwarancyjną (jakościową). Funkcja informacyjna sprowadza się do zapewnienia odbiorcom informacji o miejscu pochodzenia towarów. Oznaczenia geograficzne informują o pochodzeniu towarów z określonego obszaru geograficznego. Funkcja odróżniająca polega na umożliwieniu odróżnienia towarów z pochodzących z innych obszarów geograficznych oraz wyróżnieniu towarów wprawdzie pochodzących z tego samego regionu, ale charakteryzujących się szczególnymi cechami (przy kwalifikowanych oznaczeniach pochodzenia). Funkcja reklamowa, tak jak w przypadku znaków towarowych, zmierza do nakłonienia nabywcy do zakupu towaru oznaczonego oznaczeniem geograficznym. Funkcja gwarancyjna wiąże się z zagwarantowaniem odbiorcy jakości towaru wynikającej z miejsca wytworzenia (przy kwalifikowanych oznaczeniach pochodzenia). Ochrona oznaczeń geograficznych ułatwia też wejście na rynek i konkurowanie na tym rynku lokalnym przedsiębiorcom. Umożliwia ona wspólny marketing produktów, a jednocześnie stymuluje przedsiębiorców do poprawy i kontroli jakości produktów.

§ 4. Źródła prawa własności przemysłowej

37

Ochrona własności przemysłowej realizowana jest obecnie zarówno w prawie krajowym, międzynarodowym, jak i w prawie UE.

I. Prawo krajowe

38

Podstawowym aktem prawa krajowego jest przywoływana już wyżej ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej, która jest kompleksowym aktem prawnym zawierającym zarówno normy prawa prywatnego, jak i publicznego. Ustawa ta w zamierzeniu ustawodawcy miała spełniać rolę kodeksu prawa własności przemysłowej: w jednej ustawie zebrano regulacje wcześniej ujęte w kilku ustawach szczegółowych, obejmujące zarówno przepisy typowo proceduralne, jak również przepisy karne i ustrojowe dotyczące UPRP. Ustawa ta była wielokrotnie nowelizowana; najistotniejsze zmiany dotyczyły dostosowania prawa polskiego do prawa UE w okresie przedakcesyjnym, jak i po akcesji do Unii Europejskiej (zob. Nb. 30). Ustawa – Prawo własności przemysłowej mimo swej obszerności nie reguluje całości zagadnień związanych z ochroną własności przemysłowej; w tym zakresie regulacje odrębne zawierają:

1) ustawa o ochronie prawnej odmian roślin (OchrPrOdmRoślU; por. Nb. 734);

2) ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (ZNKU; por. Nb. 96);

3) ustawa o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w RP (DokEZPatU; por. Nb. 355);

4) ustawa z 17.12.2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (NazwProd-RolU; por. Nb. 1038);

5) ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych55 (RzeczPatU; określono w niej zasady i warunki wykonywania zawodu rzecznika patentowego oraz organizację i zakres działania samorządu rzeczników patentowych).

39

Reguły proceduralne w zakresie ochrony praw własności przemysłowej zawarte w PrWłPrzem są uzupełnieniem ogólnych przepisów postępowania z ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego56. Ponadto w postępowaniu przed UPRP niejednokrotnie zastosowanie znajdą przepisy ustawy z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego57. Podobnie przepisy ustanawiające ochronę karnoprawną dóbr własności intelektualnej stanowią jedynie przepisy szczególne, przy których stosowaniu należy wprost stosować zasady ogólne odpowiednio z ustawy z 6.6.1997 r. – Kodeks karny58 lub ustawy z 20.5.1971 r. – Kodeks wykroczeń59. Regulacje prywatnoprawne zawarte w PrWłPrzem ze swojej natury nie mogą być kompletnymi regulacjami stosunków prywatnoprawnych w zakresie własności przemysłowej. Dlatego w związku z zasadą jedności prawa prywatnego w sytuacjach nieuregulowanych odmiennie zastosowanie znajdą wprost przepisy Kodeksu cywilnego.

40

Podstawowe przepisy wykonawcze do PrWłPrzem zawarte są m.in. (chronologicznie) w:

1) rozporządzeniu RM z 29.8.2001 r. w sprawie opłat związanych z ochroną wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych60;

2) rozporządzeniu Prezesa RM z 17.9.2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych61;

3) rozporządzeniu Prezesa RM z 19.10.2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń topografii układów scalonych62;

4) rozporządzeniu RM z 8.1.2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej63;

5) rozporządzeniu Prezesa RM z 30.1.2002 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych64;

6) rozporządzeniu Prezesa RM z 25.4.2002 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń oznaczeń geograficznych65;

7) rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 17.6.2002 r. w sprawie aplikacji eksperckiej i asesury oraz oceny wykonywanych przez asesora czynności eksperta w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej66;

8) rozporządzeniu RM z 23.7.2002 r. w sprawie wynalazków i wzorów użytkowych dotyczących obronności lub bezpieczeństwa Państwa67;

9) rozporządzeniu Prezesa RM z 7.6.2004 r. w sprawie nadania statutu Urzędowi Patentowemu Rzeczypospolitej Polskiej68;

10) rozporządzeniu Prezesa RM z 3.11.2004 r. w sprawie mnożników stosowanych do ustalenia wysokości wynagrodzenia ekspertów, asesorów i aplikantów eksperckich oraz stawek dodatków w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej69;

11) rozporządzeniu Prezesa RM z 8.12.2016 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń znaków towarowych70;

12) rozporządzeniu Prezesa RM z 9.9.2016 r. w sprawie składania i rozpatrywania wniosków o udzielenie dodatkowego prawa ochronnego dla produktów leczniczych i produktów ochrony roślin71;

13) rozporządzeniu Prezesa RM z 30.9.2016 r. w sprawie wzorów dokumentów patentowych, dodatkowych świadectw ochronnych, świadectw ochronnych, świadectw rejestracji oraz dowodów pierwszeństwa wydawanych przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej72;

14) rozporządzeniu Prezesa RM z 12.1.2017 r. w sprawie rejestrów prowadzonych przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej73.

41

Prawa majątkowe własności przemysłowej korzystają z ochrony konstytucyjnej; odnoszą się do nich gwarancje przewidziane w art. 21 i 64 Konstytucji RP, dotyczące ochrony własności, praw majątkowych i dziedziczenia. Ochrona tych praw jest równa dla wszystkich. Wywłaszczenie (pozbawienie praw) dopuszczalne jest jedynie w drodze ustawy, na cel publiczny i za słusznym wynagrodzeniem. Ograniczenie własności nastąpić może jedynie w drodze ustawy i nie może naruszać istoty prawa.

II. Ochrona własności przemysłowej w prawie międzynarodowym

1. Uwagi ogólne

42

Na obszarze prawa własności przemysłowej duże znaczenie odgrywają akty prawa międzynarodowego. Dobra niematerialne ze swej natury nie poddają się władztwu fizycznemu, a co za tym idzie – są niemożliwe do utrzymania w granicach państwowych. Jednocześnie możliwe jest korzystanie z tego samego dobra własności przemysłowej w wielu państwach. Ochrona tego dobra w każdym z tych państw kształtowana jest, co do zasady, prawem narodowym. Potrzeba niwelowania rozbieżności w treści przyznawanej ochrony, a także potrzeba zapewnienia ochrony dóbr niematerialnych podmiotom z państw obcych spowodowały stosunkowo wczesny rozwój regulacji międzynarodowych dotyczących ochrony własności intelektualnej.

43

Szybki rozwój prawa międzynarodowego odnoszącego się do ochrony praw własności intelektualnej wynikał w XIX w. z dwóch czynników: po pierwsze, problematyka ta była stosunkowo młodą gałęzią prawa, nie wykształciły się więc pomiędzy rozwiniętymi krajami nadmierne różnice systemów, a nawet jeśli, to nie były one jeszcze bardzo zakorzenione w tradycji prawnej. Po drugie, jak już wyżej zauważono, dobra własności intelektualnej „nie znają granic” (zob. Nb. 15). Możliwe jest korzystanie z takich dóbr w wielu miejscach, w różnych państwach jednocześnie przez nieograniczoną liczbę osób w sposób nieograniczony w czasie.

44

Dnia 20.3.1883 r. została w Paryżu sporządzona przywoływana już wyżej Konwencja związkowa paryska o ochronie własności przemysłowej. Polska jest stroną Konwencji paryskiej od 10.11.1919 r. Obecnie stronami Konwencji paryskiej jest 177 państw, jej zasięg jest więc niemal powszechny. Zasady ogólne Konwencji zostaną przedstawione w dalszej części niniejszego paragrafu, natomiast jej szczególne regulacje merytoryczne będą przedmiotem analizy wielokrotnie w podręczniku, przy przedstawieniu instytucji prawnych, których regulacja zawarta jest w Konwencji paryskiej.

45

Dnia 14.7.1967 r. w Sztokholmie została sporządzona przywoływana już wyżej Konwencja o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, która została ratyfikowana przez Polskę 5.12.1974 r. Na podstawie Konwencji ustanowiono Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO) z siedzibą w Genewie, której celem jest popieranie ochrony własności intelektualnej na świecie przez współdziałanie państw. WIPO jest organizacją międzyrządową, wyspecjalizowaną agencją Organizacji Narodów Zjednoczonych. WIPO administruje systemem 26 umów międzynarodowych z zakresu własności intelektualnej. Biuro WIPO wykonuje czynności w międzynarodowych procedurach rejestracyjnych wynalazków, wzorów przemysłowych i znaków towarowych.

46

Powszechny zakres Konwencji paryskiej, oprócz znacznego zbliżenia standardów ochrony w skali światowej, skutkował też stagnacją tej regulacji, która od rewizji sztokholmskiej w 1967 r. na skutek niemożliwości osiągnięcia porozumienia pomiędzy wszystkimi (licznymi) państwami-stronami Konwencji nie doczekała się istotnych zmian. Ten impas doprowadził do przyjęcia 15.4.1994 r. przez państwa zainteresowane dalszym podnoszeniem standardów ochrony w ramach Światowej Organizacji Handlu Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS), stanowiącego załącznik 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO) – zob. Nb. 67. TRIPS dotyczy zbiorczo dóbr własności intelektualnej. Prawodawca międzynarodowy sformułował w TRIPS zarówno zasady ogólne odnoszące się generalnie do dóbr własności intelektualnej, jak i szczegółowe regulacje odnoszące się do ochrony poszczególnych dóbr, w tym dóbr własności przemysłowej, które zostaną przedstawione w dalszej części podręcznika.

47

Pozostałe akty prawa międzynarodowego odnoszą się do ochrony poszczególnych dóbr własności przemysłowej. Ze względu na przedmiot i zakres niniejszego podręcznika dalsze rozważania poświęcone będą umowom, których stroną jest Polska, oraz tym, co do których rozważane jest przystąpienie naszego kraju. Należy pamiętać, że ochronie własności przemysłowej poświęconych jest szereg regulacji prawa międzynarodowego, także poza europejskim kręgiem prawnym, które przyjmowane są w regionalnych organizacjach międzynarodowych zajmujących się ochroną własności intelektualnej, w szczególności takich jak Afrykańska Organizacja Własności Intelektualnej (OAPI) w państwach francuskojęzycznych Afryki, czy Afrykańska Regionalna Organizacja Własności Przemysłowej (ARIPO) w krajach angielskojęzycznych.

48

Do najważniejszych aktów międzynarodowego prawa patentowego zaliczyć należy:

1) Układ o współpracy patentowej (PCT) podpisany w Waszyngtonie z 19.6.1970 r.74;

2) Konwencję monachijską o udzielaniu patentów europejskich (KPE) z 5.10.1973 r.75, z aktem rewidującym KPE z 29.11.2000 r.76;

3) Traktat budapesztański o międzynarodowym uznawaniu depozytów drobnoustrojów dla celów postępowania patentowego oraz Regulamin wykonawczy z 28.4.1977 r.77;

4) Porozumienie strasburskie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji patentowej z 24.3.1971 r.78;

5) Traktat o prawie patentowym (PLT) z 1.6.2000 r. (Polska nie ratyfikowała tej umowy; zob. Nb. 118);

49

W zakresie ochrony wzorów przemysłowych podstawowe regulacje prawa międzynarodowego to:

1) Akt genewski Porozumienia haskiego w sprawie międzynarodowej rejestracji wzorów przemysłowych, przyjęty w Genewie dnia 2.7.1999 r.79;

2) Porozumienie z Locarno ustanawiające międzynarodową klasyfikację wzorów przemysłowych z 8.10.1968 r.80

50

Międzynarodowe prawo znaków towarowych regulują:

1) Porozumienie madryckie o międzynarodowej rejestracji znaków z 14.4.1891 r.81;

2) Protokół dotyczący Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków z 27.6.1989 r.82;

3) Traktat o prawie znaków towarowych z 27.10.1994 r. (Polska nie ratyfikowała tej umowy);

4) Porozumienie nicejskie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z 15.6.1957 r.83;

5) Porozumienie wiedeńskie ustanawiające międzynarodową klasyfikację elementów graficznych znaków z 12.6.1973 r.84;

6) Traktat z Nairobi w sprawie ochrony symbolu olimpijskiego z 26.9.1981 r.85;

7) Traktat singapurski o prawie znaków towarowych i regulamin do traktatu singapurskiego o prawie znaków towarowych z 27.3.2006 r.86

51

Międzynarodowe regulacje dotyczące ochrony oznaczeń geograficznych zawierają:

1) Porozumienie madryckie dotyczące zwalczania fałszywych oznaczeń pochodzenia towarów z 14.4.1891 r.87;

2) Porozumienie lizbońskie w sprawie ochrony nazw pochodzenia i ich międzynarodowej rejestracji z 31.10.1958 r. (Polska nie jest sygnatariuszem tej umowy);

3) Międzynarodowa konwencja streska w sprawie używania nazw pochodzenia i oznaczeń serów z 1.6.1951 r. (Polska nie jest sygnatariuszem tej umowy);

4) oraz liczne umowy bilateralne.

Międzynarodowa ochrona odmian roślin zapewniona jest przepisami Konwencji o ochronie nowych odmian roślin (UPOV) z 2.12.1961 r.

52

Wzmiankowane w tym miejscu umowy międzynarodowe zawierają merytoryczne rozwiązania prawne dotyczące poszczególnych dóbr własności przemysłowej i w związku z powyższym zostaną omówione w kolejnych rozdziałach podręcznika.

53

Miejsce umów międzynarodowych w prawie polskim określa Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r.88 Stosownie do art. 87 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa w RP są: Konstytucja RP, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Umowy międzynarodowe z zakresu własności przemysłowej są ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, bowiem dotyczą wolności i praw obywatelskich określonych w Konstytucji RP oraz spraw uregulowanych w ustawie89. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach w trybie uregulowanym w art. 90 Konstytucji RP. Od 1.5.2004 r., a więc od przystąpienia Polski do UE, bezpośrednie zastosowanie mają również przepisy rozporządzeń unijnych.

54

Ratyfikowana umowa międzynarodowa po jej ogłoszeniu w „Dzienniku Ustaw” stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa taka ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Każdy podmiot stosujący prawo w Polsce, w szczególności: sądy powszechne i administracyjne oraz organy administracji publicznej (w tym oczywiście UPRP), powinny przestrzegać pierwszeństwa stosowania takiej umowy. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami; dotyczy to norm prawa międzynarodowego, które są samowykonalne. Umowa międzynarodowa musi się nadawać do bezpośredniego stosowania, a więc jej konkretna, bezwarunkowa norma musi przyznawać określone uprawnienia lub statuować obowiązki i umożliwiać ich skonkretyzowanie – musi być jasna i nie może być tylko intencjonalną normą polityczną. Bezpośrednie stosowanie umowy międzynarodowej polega na podejmowaniu na jej podstawie decyzji indywidualnych i konkretnych w postępowaniach przed właściwymi organami władzy publicznej.

55

Stosunek regulacji prawa międzynarodowego i PrWłPrzem uregulowany został w art. 4 ust. 1 PrWłPrzem, zgodnie z którym, jeśli umowa międzynarodowa lub przepisy prawa UE obowiązujące bezpośrednio w krajach członkowskich określają szczególny tryb udzielania ochrony na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, oznaczenia geograficzne lub topografie układów scalonych, w sprawach nieuregulowanych w tej umowie lub w tych przepisach albo pozostawionych w kompetencji organów krajowych przepisy PrWłPrzem stosuje się odpowiednio.

56

Stosownie do art. 5 PrWłPrzem osoby zagraniczne korzystają z uprawnień wynikających z ustawy na podstawie umów międzynarodowych. Podstawowymi aktami prawa międzynarodowego w tym zakresie są Konwencja paryska i TRIPS. Dodatkowo osoby zagraniczne mogą, jeżeli nie narusza to postanowień umów międzynarodowych, korzystać z uprawnień wynikających z PrWłPrzem na zasadzie wzajemności. Przesłanki wzajemności dla celów postępowania przed UPRP stwierdza – po zasięgnięciu opinii właściwego ministra – Prezes UPRP.

2. Konwencja paryska

57

Postanowienia Konwencji paryskiej zawierają zarówno normy regulujące prawa i obowiązki państw-stron Konwencji, powołujące Związek Ochrony Własności Przemysłowej i jego organy, regulujące zasady funkcjonowania Związku, obligujące państwa-strony do wprowadzenia określonych regulacji, jak i normy merytoryczne prawa własności przemysłowej. Wśród tych ostatnich wyróżnić należy zasady ogólne i normy stosowane bezpośrednio, dotyczące konkretnych instytucji (np. pierwszeństwa – por. Nb. 216).

58

Konwencja paryska wprowadziła do prawa międzynarodowego pojęcie własności przemysłowej i określiła jego zakres (por. Nb. 6). Przedmiotem ochrony własności przemysłowej są patenty na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługowe, nazwy handlowe, oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji.

59

Do zasad ogólnych odnoszących się do ochrony wszystkich dóbr własności przemysłowej należą:

1) zasada asymilacji (narodowego traktowania),

2) zasada minimum konwencyjnego,

3) zasada terytorialności ochrony,

4) zasada niezależności ochrony,

5) zasada pierwszeństwa konwencyjnego.

60

Zasada asymilacji zapisana została w art. 2 ust. 1 KPar, stosownie do którego osobom fizycznym i prawnym któregokolwiek państwa będącego stroną Konwencji paryskiej będą przysługiwały we wszystkich innych państwach--stronach Konwencji w sprawach ochrony własności przemysłowej korzyści, jakie ustawy krajowe zapewniają obecnie lub zapewnią w przyszłości osobom fizycznym i prawnym z tych państw. Zgodnie z tym osoby te będą miały zapewnioną taką samą ochronę oraz te same środki prawne przeciw wszelkiemu naruszeniu ich praw, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków i formalności wymaganych od osób fizycznych i prawnych danego państwa. Z osobami fizycznymi i prawnymi z państw-stron Konwencji paryskiej zrównano osoby fizyczne jak i prawne z państw niebędących stronami Konwencji, które mają miejsce stałego zamieszkania lub rzeczywiste i poważne przedsiębiorstwa przemysłowe lub handlowe na terytorium jednego z państw-stron Konwencji paryskiej. Oznacza to, że podmiot zagraniczny powinien być traktowany na równi z podmiotami krajowymi w państwie-stronie Konwencji paryskiej, o ile w dacie poszukiwania ochrony istnieje któryś z łączników pomiędzy tym podmiotem a innym państwem-stroną Konwencji paryskiej (łącznik obywatelstwa, siedziby, miejsca zamieszkania, miejsca prowadzenia przedsiębiorstwa). Zasada asymilacji nie dotyczy praw uregulowanych bezpośrednio w Konwencji paryskiej (zob. Nb. 62).

Zasada asymilacji jest jakościowo różna od powszechnej w międzynarodowym prawie publicznym zasady wzajemności, gdyż przyznanie ochrony podmiotom z innego państwa nie jest uzależnione od zapewnienia w owym państwie obcym analogicznego poziomu ochrony podmiotom zagranicznym.

61

Z zasady asymilacji wynika zakaz dyskryminacji podmiotów pochodzących z innego państwa członkowskiego Konwencji paryskiej w porównaniu z podmiotami krajowymi. Zasada ta umożliwia podmiotowi przynależnemu państwa członkowskiego Konwencji paryskiej uzyskanie ochrony w innym państwie członkowskim także wówczas, gdy dana ochrona (np. określonego dobra niematerialnego) we własnym państwie takiego podmiotu nie jest dostępna. Zasada asymilacji lepiej więc od zasady wzajemności materialnej umożliwia korzystanie z różnorodnych form ochrony własności przemysłowej w różnych krajach Konwencji paryskiej.

62

Zasada minimum konwencyjnego oznacza natomiast, że państwa-strony Konwencji paryskiej są uprawnione do wprowadzenia w prawie krajowym wyższych standardów ochrony dla obcych podmiotów przynależnych niż przewidziane w Konwencji paryskiej, nie mogą natomiast obniżyć standardów ochrony poniżej przewidzianych w Konwencji. Przepisy przyznające minimum ochrony obejmują jedynie podmioty z innych państw-stron Konwencji paryskiej, nie dotyczą natomiast własnych obywateli danego państwa. Zasada minimum konwencyjnego nakazuje więc państwom-stronom przyznać w ustawodawstwie wewnętrznym ochronę obcym przynależnym na poziomie nie niższym od przewidzianego w Konwencji paryskiej, nawet jeżeli dane państwo przyznaje własnym podmiotom ochronę w określonym zakresie na niższym poziomie niż konwencyjny lub nie przyznaje jej w ogóle.

63

Zasada terytorialności ochrony zakłada, że prawa własności przemysłowej udzielane są przez poszczególne państwa odnośnie do ich terytorium; państwa te samodzielnie formułują (dla swojego terytorium) przesłanki uzyskania i ustania ochrony, a także treść praw własności przemysłowej.

64

Zasada niezależności ochrony, wynikająca z terytorialności praw własności przemysłowej, nakazuje przyznać i utrzymać ochronę dla określonego dobra własności przemysłowej w danym państwie niezależnie od istnienia i losów takiej ochrony w innych państwach. Przykładowo unieważnienie patentu w jednym państwie-stronie Konwencji paryskiej nie ma wpływu na unieważnienie patentu w innym państwie, choćby tymi patentami chroniony był ten sam wynalazek.

65

Zasada pierwszeństwa konwencyjnego została uregulowana w sposób samowykonalny w Konwencji paryskiej, a jej istota polega na umożliwieniu powołania się przy zgłoszeniu dobra własności przemysłowej do ochrony w jednym z państw-stron Konwencji paryskiej na uprzednie zgłoszenie w innym państwie należącym do Konwencji, co pozwala w szczególności zachować przesłankę nowości wynalazku w przypadku zgłoszeń dokonywanych sukcesywnie w wielu państwach (por. Nb. 216).

66

Dalsze regulacje Konwencji paryskiej odnoszące się już do poszczególnych dóbr własności przemysłowej zostaną przedstawione w rozdziałach II i III podręcznika.

3. TRIPS

67

TRIPS dotyczy dóbr własności intelektualnej, nie tylko dóbr własności przemysłowej. Podobnie jak Konwencja paryska TRIPS statuuje zasady ogólne (odnoszące się do wszystkich dóbr własności intelektualnej) i szczególne przepisy regulujące standardy ochrony poszczególnych dóbr własności intelektualnej. TRIPS jest regulacją o znacznie szerszym zakresie przedmiotowym niż Konwencja paryska; obejmuje on, obok dóbr własności przemysłowej, także ochronę praw autorskich i pokrewnych, a ponadto reguły dotyczące dochodzenia ochrony praw własności intelektualnej, wyznaczając minimalne standardy dla cywilnych, administracyjnych i karnych środków ochrony. W TRIPS przewidziane zostały także mechanizmy międzynarodowego rozstrzygania sporów w zakresie ochrony własności intelektualnej w WTO.

68

Do zasad ogólnych TRIPS zaliczyć należy zasadę minimum konwencyjnego, zasadę asymilacji i zasadę najwyższego uprzywilejowania. Dwie pierwsze zasady są uregulowane w sposób analogiczny do regulacji w Konwencji paryskiej. TRIPS inkorporuje materialnoprawne regulacje Konwencji paryskiej (art. 2 ust. 1 TRIPS).

69

Zasada najwyższego uprzywilejowania uregulowana została w art. 4 i 5 TRIPS, zgodnie z którym, w zakresie ochrony własności intelektualnej, jakakolwiek korzyść, udogodnienie, przywilej lub zwolnienie, przyznane przez państwo członkowskie podmiotom jakiegokolwiek innego kraju będzie przyznane niezwłocznie i bezwarunkowo podmiotom ze wszystkich innych państw – członków WTO. Zasada ta stanowi rozszerzenie zasady asymilacji i ma zastosowanie wówczas, gdy w danym państwie przewidziane zostały szczególne korzyści lub udogodnienia dla obcokrajowców, a nie dla własnych obywateli. Rozwiązania takie są wyjątkowe, a przykładem polskim jest umożliwienie cudzoziemcom w 1993 r. uzyskania ochrony na środki spożywcze, środki farmaceutyczne i środki chemiczne przed datą, od której było to możliwe dla podmiotów krajowych.

70

Zasada ta doznaje szeregu ograniczeń; nie dotyczy przyznanych przez państwo członkowskie korzyści, udogodnień, przywilejów lub zwolnień dotyczących ochrony własności przemysłowej:

1) wynikających z międzynarodowych porozumień o pomocy sądowniczej, dochodzenia i egzekwowania praw o charakterze ogólnym, a nieograniczonych szczególnie do ochrony własności intelektualnej;

2) wynikających z międzynarodowych porozumień dotyczących ochrony własności intelektualnej, które weszły w życie przed wejściem w życie Porozumienia o ustanawiającego WTO (do którego TRIPS stanowi załącznik – zob. Nb. 46), pod warunkiem że takie porozumienia zostały notyfikowane specjalnemu ciału – Radzie do spraw TRIPS – i nie powodują arbitralnego lub nieuzasadnionego dyskryminowania podmiotów z innych państw członkowskich;

3) procedur przewidzianych w wielostronnych porozumieniach zawartych pod auspicjami WIPO dotyczących nabywania lub utrzymywania w mocy praw własności przemysłowej.

71

Stronami TRIPS są wszystkie państwa członkowskie UE oraz sama UE, przez co TRIPS stał się także częścią prawa unijnego, wobec tego jego bezpośrednie stosowanie możliwe jest w prawie krajowym w zakresie nieuregulowanym przez przepisy unijne. Natomiast, jeśli dana dziedzina jest uregulowana przepisami unijnymi, mają one pierwszeństwo przed przepisami TRIPS, dlatego bezpośrednie stosowanie TRIPS nie jest możliwe90.

III. Prawo Unii Europejskiej

72

Regulacje dotyczące ochrony praw własności przemysłowej zawarte są zarówno w prawie pierwotnym, jak i pochodnym UE. Na wykonywanie praw własności intelektualnej bezpośredni wpływ ma regulacja zawarta w art. 34–36 TFUE (zasada swobodnego przepływu towarów, zakaz ograniczeń ilościowych i środków o skutku podobnym na wspólnym rynku) oraz reguły unijnego prawa konkurencji, które znajdują zastosowanie do umów (porozumień) o transferze technologii i do wykonywania praw własności przemysłowej (art. 101–102 TFUE)91. Zasada swobodnego przepływu towarów stoi w sprzeczności z konstrukcją terytorialnie ukształtowanych monopoli praw bezwzględnych własności przemysłowej. Konflikt tych dwóch zasad rozwiązywany jest w art. 36 TFUE, który dopuszcza ograniczenia importu pomiędzy państwami członkowskimi usprawiedliwione ochroną własności przemysłowej i handlowej, jeżeli nie stanowią środka arbitralnej dyskryminacji lub ukrytego ograniczenia w handlu pomiędzy państwami członkowskimi. Wyprowadza się z tego zasadę wyczerpania europejskiego umożliwiającą swobodny przepływ pomiędzy państwami EOG towarów wprowadzonych do obrotu przez uprawnionego lub za zgodą uprawnionego z prawa własności przemysłowej, które odnosi się do dobra urzeczywistnionego w określonym towarze.

73

Zasada pierwszeństwa prawa unijnego wobec prawa państw członkowskich została wypracowana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i ma znaczenie w sytuacji konfliktu (niezgodności) norm prawa unijnego z normami prawa krajowego państw członkowskich. Z pierwszeństwa korzystają wszystkie normy prawa unijnego zawarte w pierwotnym i pochodnym prawie. Pierwszeństwo to mają one przed wszystkimi normami prawa krajowego, także konstytucyjnymi. Pierwszeństwo stosowania norm prawa UE oznacza dla organów administracyjnych i sądów krajowych obowiązek odmowy zastosowania normy prawa krajowego niezgodnej z prawem unijnym oraz obowiązek wykładni przepisów krajowych w zgodzie z prawem UE, zaś dla prawodawcy oznacza zakaz wydawania aktów sprzecznych z prawem unijnym. Zasada bezpośredniego skutku prawa UE dotyczy norm, które są jasne, precyzyjne i bezwarunkowe, i oznacza, że organy państw członkowskich mają obowiązek stosować wprost przepisy prawa unijnego. Na prawa te mogą powoływać się bezpośrednio wszystkie podmioty we wszystkich państwach członkowskich.

74

W zakresie prawa własności przemysłowej wykorzystywane są w UE oba mechanizmy prawa pochodnego: rozporządzenia i dyrektywy. Przepisy rozporządzeń mają zasięg ogólny, wiążą w całości i są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich UE. Za pomocą rozporządzeń zostały ustanowione w UE jednolite systemy ochrony praw własności przemysłowej, odrębne i niezależne od systemów krajowych w odniesieniu do znaków towarowych, wzorów przemysłowych, odmian roślin i geograficznych oznaczeń pochodzenia (w tym ostatnim przypadku wprowadzenie ochrony regulacją unijną, wyłączyło możliwość korzystania z ochrony krajowej). Rozporządzenia nie podlegają implementacji do prawa krajowego. Ich moc wiążącą w krajowym porządku prawnym porównać można do ustaw, są aktami abstrakcyjnymi i generalnymi, bezpośrednio regulującymi sytuację prawną podmiotów, do których są adresowane.

75

Odmiennie, dyrektywy, które też są aktami prawa pochodnego UE, są adresowane do państw członkowskich. Państwa zobowiązane są do ich implementacji, polegającej na wprowadzeniu do krajowego ustawodawstwa aktów prawa krajowego realizujących cele wskazane w dyrektywie. Zasadniczo dyrektywa kierowana jest do państw członkowskich, jednak w przypadku braku jej implementacji w terminie albo nieprawidłowej implementacji obywatel może powołać się bezpośrednio na konkretne przepisy dyrektywy. Z bezpośrednim skutkiem norm prawnych zawartych w dyrektywie mamy do czynienia w sytuacji, gdy, po pierwsze, przepisy danej dyrektywy są precyzyjne i bezwarunkowe i, po drugie, bezskutecznie upłynął termin implementacji dyrektywy albo dyrektywa została implementowana w sposób nieprawidłowy. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości uznaje się możliwość powołania się na bezpośredni skutek norm wynikających z dyrektyw wyłącznie w relacjach wertykalnych jednostki wobec państwa, natomiast nie w relacji państwo – jednostka, ani też w relacji horyzontalnej: jednostka – jednostka. W razie sprzeczności lub niepełnej zgodności przepisów krajowych z dyrektywami unijnymi sąd musi zastosować przepisy dyrektywy, a jeśli zawarta w nich regulacja nie jest kompletna, zinterpretować krajowe przepisy zgodnie z dyrektywą92.

76

Akty prawa pochodnego UE odnoszące się do wszystkich dóbr własności przemysłowej to:

1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 608/2013 z 12.6.2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) Nr 1383/200393;

2) dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29.4.2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej94.

77

Akty prawa UE odnoszące się do ochrony wynalazków to:

1) rozporządzenie Nr 816/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 17.5.2006 r. w sprawie udzielania licencji przymusowych na patenty dotyczące wytwarzania produktów farmaceutycznych przeznaczonych na wywóz do krajów, w których występują problemy związane ze zdrowiem publicznym95;

2) rozporządzenie Komisji (UE) Nr 316/2014 z 21.3.2014 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień o transferze technologii96;

3) rozporządzenie (WE) Nr 1610/96 Parlamentu Europejskiego i Rady z 23.7.1996 r. dotyczące stworzenia dodatkowego świadectwa ochronnego dla środków ochrony roślin97;

4) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 469/2009 z 6.5.2009 r. dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych98;

5) dyrektywa 98/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6.7.1998 r. w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych99;

6) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1257/2012 z 17.12.2012 r. wprowadzające wzmocnioną współpracę w dziedzinie tworzenia jednolitego systemu ochrony patentowej100;

7) rozporządzenie Rady (UE) Nr 1260/2012 z 17.12.2012 r. wprowadzające wzmocnioną współpracę w dziedzinie tworzenia jednolitego systemu ochrony patentowej w odniesieniu do mających zastosowanie ustaleń dotyczących tłumaczeń101.

Dwa ostatnie akty prawa pochodnego tworzą (łącznie z będącym umową międzynarodową Porozumieniem o utworzeniu Jednolitego Sądu Patentowego – zob. Nb. 124), system patentu europejskiego o jednolitym skutku. Stosowanie kompletnego systemu zostało odroczone do czasu wejścia w życie ww. Porozumienia, co jeszcze nie nastąpiło (por. Nb. 125).

78

Akty prawa UE odnoszące się do ochrony wzorów przemysłowych to:

1) rozporządzenie Rady (WE) Nr 6/2002 z 12.12.2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych102;

2) dyrektywa 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13.10.1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów103.

79

Akty prawa UE odnoszące się do ochrony znaków towarowych to:

1) dyrektywa (UE) 2015/2436 z 16.12.2015 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych;

2) rozporządzenie (UE) 2017/1001 z 14.6.2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej104.

80

Akty prawa UE odnoszące się do ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia to:

1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1151/2012 z 21.11.2013 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych105;

2) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1308/2013 z 17.12.2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) Nr 922/72, (EWG) Nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) Nr 1234/2007106;

3) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Radu (UE) Nr 251/2014 z 26.2.2014 r. w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych aromatyzowanych produktów sektora wina, uchylające rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1601/91107;

4) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 110/2008 z 15.1.2008 r. w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1576/89108;

5) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 2009/54/WE z 18.6.2009 r. w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych109.

81

Ochrony topografii układów scalonych dotyczy dyrektywa Rady 87/54/EWG z 16.12.1986 r. w sprawie ochrony prawnej topografii produktów półprzewodnikowych110. Natomiast ochrony prawnej odmian roślin dotyczy rozporządzenie Rady (WE) Nr 2100/94 z 27.7.1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin111. Ochrona wzorów użytkowych i projektów racjonalizatorskich nie stała się do tej pory przedmiotem regulacji w prawie UE.

§ 5. Charakterystyka praw podmiotowych własności przemysłowej

82

Ochrona dóbr niematerialnych realizowana jest zasadniczo przez konstrukcję wyłącznych i bezwzględnych praw podmiotowych, dla których prototypem jest prawo własności (art. 140 KC). Nie inaczej jest w przypadku dóbr niematerialnych z zakresu własności przemysłowej: stanowią one przedmiot bezwzględnych i wyłącznych praw podmiotowych – praw własności przemysłowej. Chodzi w tym wypadku nie o pojęcie prawa własności przemysłowej w znaczeniu przedmiotowym, tylko o prawa własności przemysłowej w znaczeniu podmiotowym. Pojęcie praw własności przemysłowej jest powszechnie używane w języku prawniczym, a także występuje w aktach prawnych (art. 551 pkt 6 KC, art. 33 pkt 9 ustawy z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy112 czy też w art. 7761 § 1 KPC). Prawnorzeczowa konotacja pojęcia własności nie powinna przesłaniać różnic między własnością w rozumieniu Kodeksu cywilnego a prawami na dobrach niematerialnych, wiążących się nie tylko z odmiennością samych przedmiotów ochrony, ale tkwiących także w szczególnych społecznych i gospodarczych uwarunkowaniach funkcjonowania praw na dobrach niematerialnych oraz płynącej stąd konieczności odpowiedniego wyważenia interesów uprawnionych z praw wyłącznych oraz silnie zaznaczających się innych kolidujących interesów, zmierzających w kierunku zapewnienia możliwie najszerszego, swobodnego korzystania z dóbr niematerialnych przez ogół. Okoliczności te sprawiają, że optyka konstrukcji własności „kodeksowej”, prawnorzeczowej może współcześnie nie dawać satysfakcjonujących rezultatów w stosunku do praw na dobrach niematerialnych113.

W nurt poglądów nawiązujących do konstrukcji prawnorzeczowych w odniesieniu do ochrony dóbr niematerialnych wpisywała się zwłaszcza koncepcja praw do rzeczowych podobnych przedstawiona przez F. Zolla (młodszego)114, zgodnie z którą przedmiotami takich praw miały być dobra materialne, niebędące rzeczami w sensie prawnym, oraz dobra niematerialne. W nurt akcentujący związki między ukształtowaniem prawa własności oraz wyłącznych i bezwzględnych praw na dobrach niematerialnych wpisuje się także koncepcja własnościowa praw autorskich w ujęciu E. Traple115.

83

Sformułowanie „prawa własności przemysłowej” nie oznacza, że istnieje jedna „własność” przemysłowa w znaczeniu jednolitego prawa podmiotowego do poszczególnych dóbr własności przemysłowej. Chodzi w tym przypadku o zespół praw podmiotowych wykazujących wiele cech wspólnych, ale także wiele odrębności względem siebie116. O ile uwypuklenie tych odrębności jest w podręczniku przedmiotem uwag poświęconych konkretnym dobrom i prawom do nich, o tyle w ramach niniejszych uwag wprowadzających należy wskazać te cechy, które są wspólne dla kategorii praw własności przemysłowej. Przystępując do tego zadania, nie sposób nie odnieść się do szerszego pojęcia, jakim są prawa na dobrach niematerialnych. Prawa własności przemysłowej stanowią bowiem część praw na dobrach niematerialnych i wykazują cechy charakterystyczne dla tej kategorii. Wskazać można następujące zasadnicze cechy wspólne wszystkich praw na dobrach niematerialnych117:

1) ich przedmiotem są dobra niematerialne; odmienność przedmiotu stanowi najistotniejszą różnicę między prawami na dobrach niematerialnych a prawem własności w świetle Kodeksu cywilnego (art. 140 KC), gdyż przedmiotem własności jest rzecz, która w prawie polskim rozumiana jest jako dobro materialne posiadające cechę wyodrębnienia z przyrody (art. 45 KC). Wobec powyższego wąskiego ujęcia rzeczy w prawie polskim dobra niematerialne nie stanowią przedmiotu własności w rozumieniu Kodeksu cywilnego;

2) prawa na dobrach niematerialnych mają charakter bezwzględny, a więc są prawami skutecznymi wobec wszystkich (erga omnes) oraz są zarazem prawami wyłącznymi, a ściślej – ich treść obejmuje sferę możności wyłącznego korzystania z dobra niematerialnego przez uprawnionego. W tych dwóch cechach przejawia się silne podobieństwo praw na dobrach niematerialnych do prawa własności. Rzec można, że prawo własności stanowi konstrukcyjny prototyp dla praw na dobrach niematerialnych. Właśnie podobieństwo do prawa własności sprawia, że upowszechniły się w języku prawnym i prawniczym terminy „własność intelektualna” oraz „własność przemysłowa”. Z ogólnej zasady, w myśl której katalog praw bezwzględnych jest katalogiem zamkniętym, wynika, że istnieje ustawowy numerus clausus praw własności przemysłowej118;

3) prawa na dobrach niematerialnych mają majątkowy charakter, co także stanowi o ich podobieństwie do prawa własności. Majątkowy charakter mają także same dobra własności przemysłowej. Z tego powodu zasadniczo wyłączyć należy możliwość kumulacji ochrony dóbr własności przemysłowej jako dóbr osobistych na podstawie art. 23 i 24 KC (zob. jednak odmienne ujęcie w Nb. 95). Jeżeli te same działania naruszające podejmowane w odniesieniu do określonego dobra niematerialnego godzą z jednej strony w prawo osobiste (np. prawo do nazwiska), z drugiej zaś strony – w prawo majątkowe (np. prawo ochronne na znak towarowy zawierający nazwisko), to w sensie prawnym mamy do czynienia z wykorzystaniem dwóch dóbr prawnych oraz dwóch praw podmiotowych do nich – prawa osobistego oraz prawa majątkowego. Ochronie podlegają natomiast prawa osobiste twórców wynalazków, wzorów użytkowych i topografii układów scalonych (zob. Nb. 287).

84

Wskazać można także dalsze cechy typowe praw na dobrach niematerialnych. Po pierwsze, ich trwanie jest ograniczone w czasie, inaczej niż prawo własności. Jest to zasada bezwzględnie obowiązująca w odniesieniu do praw dotyczących takich dóbr niematerialnych, których istota tkwi w tym, że są one wynikiem twórczości. Ograniczając się do dziedziny własności przemysłowej, do dóbr takich zaliczyć należy wynalazek, wzór użytkowy, wzór przemysłowy, topografię układu scalonego oraz odmiany roślin. Patent na wynalazek, a także prawa wyłączne, których przedmiotem są pozostałe wskazane wyżej dobra, mają określony maksymalny okres trwania. Odmiennie sytuacja przedstawia się, jeśli chodzi o prawa do oznaczeń odróżniających. Prawo ochronne na znak towarowy trwa 10 lat od daty zgłoszenia znaku towarowego, ale może ono być przedłużane na nieskończoną liczbę kolejnych okresów ochronnych (por. art. 153 ust. 3–6 PrWłPrzem). Prawdziwy wyłom w zasadzie czasowości praw na dobrach niematerialnych dotyczy prawa z rejestracji oznaczenia geograficznego, które jest bezterminowe (zob. Nb. 1042 i 1058). Zaznaczyć należy, że prawa własności przemysłowej mogą ustać przed upływem ustawowych okresów ochrony; przede wszystkim mogą zostać unieważnione lub wygasnąć z przyczyn szczególnych określonych w ustawie, innych niż upływ okresu ochrony.

85

Cechę wspólną praw na dobrach niematerialnych stanowi także ich terytorialność. Terytorialność praw na dobrach niematerialnych rozumiana jest na ogół jako ograniczenie ich zasięgu (zakresu) do obszaru jednego państwa119. Z zasady terytorialności wynika także, że powstanie, treść oraz ochrona praw na dobrach niematerialnych podlegają prawu państwa, w którym są one skuteczne. W przypadku praw własności przemysłowej zasada terytorialności znajduje podstawę w art. 4 bis KPar stanowiącym, że patenty, o których udzielenie wnosiły w różnych państwach należących do Konwencji paryskiej osoby fizyczne lub prawne z takich państw, będą niezależne od patentów uzyskanych na ten sam wynalazek w innych państwach należących lub nienależących do Konwencji paryskiej. Ponadto w prawie polskim zasięg terytorialny praw podmiotowych własności przemysłowej udzielonych przez polski UPRP jest wyraźnie ograniczony do obszaru Rzeczypospolitej Polskiej na mocy przepisów prawa (art. art. 63 ust. 1, art. 95 ust. 2, art. 105 ust. 2, art. 153 ust. 1, art. 211 PrWłPrzem). Zasada terytorialności praw własności przemysłowej jest w pewnym stopniu osłabiona w wypadku praw unijnych własności przemysłowej. W tym wypadku w wyniku decyzji jednego organu unijnego powstaje jednolity tytuł prawny skuteczny na terytorium wszystkich państw członkowskich UE (zob. Nb. 615, 734, 1005 oraz 1024 i n.; bez rejestracji powstaje jednolite prawo do niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego – Nb. 619). Unijne prawa jednolite nadal są jednak prawami terytorialnymi w tym sensie, że ich zasięg rozciąga się jedynie na Unię.

86

Z kolei cechą specyficzną praw własności przemysłowej jako podkategorii praw na dobrach niematerialnych jest formalny tryb ich powstania. Powstają one – co do zasady – w drodze konstytutywnej decyzji o udzieleniu ochrony wydanej przez powołany do tego organ. Wyjątkowo bez rejestracji powstaje prawo wyłączne do znaku towarowego powszechnie znanego (zob. Nb. 987) oraz niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego (zob. Nb. 619).

87

Prawa własności przemysłowej uznać należy za podkategorię szerszego pojęcia, jakim są prawa na dobrach niematerialnych, co oznacza, że każde prawo własności przemysłowej stanowi prawo na dobru niematerialnym. Godzi się jednak wskazać, że relacja ta nie zawsze ujmowana jest w powyższy sposób. Wynika to z okoliczności, iż przepisy prawa własności przemysłowej w znaczeniu przedmiotowym regulują nie tylko wyłączne i bezwzględne prawa podmiotowe (a więc prawa spełniające cechy praw na dobrach niematerialnych), ale także inne prawa podmiotowe dotyczące wprawdzie dóbr niematerialnych, ale nieposiadające wyłącznego i bezwzględnego charakteru albo niebędące prawami majątkowymi. Pojawia się w związku z tym tendencja do nadawania pojęciu praw własności intelektualnej, a w konsekwencji także pojęciu praw własności przemysłowej, szerszego znaczenia niż tradycyjnie rozumiane bezwzględne i wyłączne prawa na dobrach niematerialnych120. W PrWłPrzem uregulowane są w szczególności następujące prawa niebędące prawami wyłącznymi i bezwzględnymi lub majątkowymi:

1) prawo do uzyskania patentu i inne prawa do uzyskania praw wyłącznych (art. 8 ust. 1 pkt 1 PrWłPrzem), które są prawami bezwzględnymi, ale nie obejmują prawnej wyłączności korzystania z dóbr własności przemysłowej;

2) prawa z dokonanego w UPRP zgłoszenia znaku towarowego (art. 162 ust. 6 PrWłPrzem);

3) pierwszeństwo uprzednie do uzyskania praw wyłącznych (art. 14–17, 124–127 PrWłPrzem);

4) prawa używaczy uprzednich i późniejszych (art. 71, 75, 160 PrWłPrzem);

5) prawa osobiste twórców (Nb. 287 i n.);

6) prawa wynikające z umów licencyjnych.

88

Z dotychczasowych rozważań wynika, że przyjęcie określonego rozumienia pojęcia praw podmiotowych własności przemysłowej zależy od przyjętego criterium divisionis. Jeśli uznać, że decydującym kryterium jest fakt uregulowania określonego prawa podmiotowego w normie zawartej w prawie własności przemysłowej w znaczeniu przedmiotowym, to możliwe byłoby uznanie za prawo podmiotowe własności przemysłowej także prawa niebędącego prawem na dobru niematerialnym. W niniejszym podręczniku przyjęte jest jednak odmienne ujęcie, zgodnie z którym przez prawa podmiotowe własności przemysłowej rozumiane są jedynie prawa posiadające cechy praw na dobrach niematerialnych. Wydaje się, iż jedynie w odniesieniu do takich praw uzasadnione jest posługiwanie się własnościową denominacją, gdyż tylko takie prawa posiadają podstawowe cechy upodabniające je do prawa własności, tj. są bezwzględne, wyłączne i mają majątkowy charakter. Pozostałe wyżej wymienione prawa, które nie posiadają kumulatywnie cech wyłącznego i bezwzględnego charakteru oraz nie są prawami majątkowymi, określić można mianem praw z dziedziny własności przemysłowej, względnie praw dotyczących poszczególnych dóbr własności przemysłowej. Są one naturalnie także przedmiotem uwag w podręczniku, gdyż bez ich omówienia nie sposób przedstawić całokształtu problematyki własności przemysłowej.

§ 6. Ochrona dóbr własności przemysłowej w prawie cywilnym i innych działach prawa

89

Artykuł 1 ust. 2 PrWłPrzem przewiduje niezależność (autonomiczność) ochrony przedmiotów własności przemysłowej na gruncie ustawy – Prawo własności przemysłowej od ochrony przyznanej innymi przepisami. Dopuszczalna jest więc kumulacja ochrony dóbr własności przemysłowej prawami przewidzianymi w PrWłPrzem oraz na podstawie innych ustaw. W szczególności wskazać należy na możliwość ochrony tych samych dóbr na gruncie prawa cywilnego na podstawie przepisów o dobrach osobistych (art. 23–24 KC; zob. jednak odmienne ujęcie w Nb. 83) oraz prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji. Przedmioty praw własności przemysłowej mogą również, przy spełnieniu właściwych wymogów, korzystać ewentualnie z ochrony prawem autorskim na gruncie ustawy z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych121.

90

Ustawodawca w ustawie – Prawo własności przemysłowej nie rozstrzygnął natomiast wprost zasad kumulowania ochrony dla jednego dobra niematerialnego kilkoma prawami przewidzianymi w samej PrWłPrzem. Zazwyczaj przesłanki zdolności ochronnej dla danego dobra własności przemysłowej wyłączają możliwość kumulatywnej ochrony. W niektórych sytuacjach mamy jednak do czynienia z dobrami niematerialnymi, które spełniają przesłanki do uzyskania ochrony różnymi prawami własności przemysłowej jednocześnie. Wniosek za ogólną dopuszczalnością kumulowania ochrony wyprowadzić można z całokształtu regulacji, w której ustawodawca wyłączył tylko niektóre z możliwych kumulacji (w szczególności jedno rozwiązanie nie może być chronione jako wynalazek i jako wzór użytkowy). W sytuacjach, w których ustawodawca nie wyłącza kumulacji, uznać należy ją za dopuszczalną. Ze względu na odmienne ukształtowanie przesłanek ochrony wykluczone będzie jednak kumulowanie ochrony jednego dobra jako:

1) wynalazku i znaku towarowego,

2) wzoru użytkowego i znaku towarowego,

3) topografii układu scalonego i znaku towarowego122,

4) wynalazku i oznaczenia geograficznego,

5) wzoru użytkowego i oznaczenia geograficznego,

6) wzoru przemysłowego i oznaczenia geograficznego,

7) topografii układu scalonego i oznaczenia geograficznego.

91

Możliwość korzystania z ochrony kumulatywnej, tzn. zarówno przewidzianej w PrWłPrzem, jak i w przepisach innych ustaw oznacza, że w konkretnej sytuacji to uprawnionemu pozostawiony będzie wybór podstawy prawnej roszczeń, których dochodzi. Środki ochrony prawnej mogą być stosowane alternatywnie lub kumulatywnie123. Nie ma także potrzeby rozważania, który z aktów prawnych ma charakter szczególny, ponieważ wszystkie postacie ochrony są od siebie niezależne124.

92

Typ kumulacji polegający na jednoczesnym współistnieniu ze sobą różnych form ochrony tego samego przedmiotu określany jest mianem kumulacji symultanicznej (jednoczesnej, konkurencyjnej) w odróżnieniu do typu kumulacji sekwencyjnej (następczej, konsekutywnej, sukcesyjnej, określanej też mianem kumulacji a posteriori), polegającej na następującej po sobie ochronie różnymi reżimami125, np. wzór przemysłowy po wygaśnięciu prawa z rejestracji wzoru zostaje zarejestrowany jako znak towarowy (jeżeli posiada zdolność odróżniającą). Drugi ze wskazanych typów kumulacji nie dotyczy czystej postaci kumulacji, gdyż nie istnieją w nim jednocześnie dwa równoległe reżimy ochrony danego przedmiotu, jednak ten typ zasługuje na uwagę, gdyż stanowi on źródło wielu problemów prawnych126.

93

Ustawodawca nie wyklucza kumulowania ochrony danego dobra prawem autorskim i prawami własności przemysłowej. Ochrona przewidziana każdą z tych dziedzin ma wobec siebie charakter autonomiczny, co oznacza, że dla uzyskania ochrony kumulatywnej określone dobro niematerialne musi spełniać jednocześnie przesłanki ochrony przewidziane w każdej z ustaw, a więc stanowić określone rozwiązanie lub oznaczenie chronione na podstawie PrWłPrzem i jednocześnie spełniać przesłanki utworu określone w art. 1 ust. 1 PrAut. Powoduje to, że rozwiązania tego rodzaju co wynalazki, wzory użytkowe i topografie układów scalonych nie będą mogły zostać uznane za utwór. Także oznaczenia geograficzne nie stanowią utworów. Możliwa jest natomiast ochrona prawnoautorska wzorów przemysłowych. Przesłanki ochrony prawnoautorskiej mogą niekiedy spełniać także oznaczenia nadające się do rejestracji jako znaki towarowe.

94

Ponadto na mocy ZmPrWłPrzem2015 uchylony został art. 116 PrWłPrzem, który przewidywał, że ochrona praw majątkowych do utworu, przewidziana w przepisach prawa autorskiego, nie ma zastosowania do wytworów wytworzonych według wzoru przemysłowego i wprowadzonych do obrotu po wygaśnięciu prawa z rejestracji udzielonego na taki wzór. Zmiana ta potwierdza możliwość kumulacji w pełni niezależnej ochrony wzorów przemysłowych na podstawie PrWłPrzem i PrAut (por. Nb. 709–711).

95

Możliwość ochrony kumulatywnej wynika również z konstrukcji normy art. 24 § 3 KC, zgodnie z którą przepisy o ochronie dóbr osobistych nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym (przez prawo wynalazcze należy rozumieć część prawa własności przemysłowej odnoszącą się do ochrony wynalazków, obecnie określaną, zgodnie z tradycją zachodnią, jako prawo patentowe). Podobnie możliwe jest kumulowanie ochrony przewidzianej prawami bezwzględnymi własności przemysłowej i na podstawie ZNKU, co znajduje aprobatę w orzecznictwie SN127. W związku z innym zakresem ochrony, przepisy PrWłPrzem nie wykluczają a limine zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego lub przepisów ZNKU (w odniesieniu do ZNKU zob. szerzej Nb. 96 i n.). Między tymi przepisami, zważywszy na cele ochrony, nie zachodzi także prosta zależność szczególności (lex specialis derogat legi generali), która eliminowałaby możliwość zastosowania przepisów ogólnych (Kodeksu cywilnego lub ZNKU) dla ochrony praw przewidzianych w PrWłPrzem. Zwalczanie nieuczciwej konkurencji na gruncie Konwencji paryskiej zaliczone zostało do szeroko rozumianej własności przemysłowej, natomiast polskie regulacje konsekwentnie od 1926 r. przewidują odrębną regulację prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, co jest uzasadnione zarówno systematycznie, jak i ze względu na metodę regulacji (odmiennie niż w PrWłPrzem na gruncie prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ustawodawca nie kreuje praw bezwzględnych, a tylko przewiduje system roszczeń ochronnych w przypadku zaistnienia niepożądanych działań rynkowych – czynów nieuczciwej konkurencji).

§ 7. Prawo własności przemysłowej a prawo zwalczania nieuczciwej konkurencji

96

Zwalczanie nieuczciwej konkurencji zaliczone jest do zakresu pojęcia własności przemysłowej w świetle Konwencji paryskiej (por. art. 1 ust. 2 oraz art. 10 bis KPar) oraz własności intelektualnej sensu largo w świetle Konwencji o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (zob. Nb. 45, por. art. 2(viii) tej Konwencji). Uzasadnienia dla włączenia zwalczania nieuczciwej Konkurencji do zakresu własności intelektualnej (w tym przemysłowej) w znaczeniu przedmiotowym upatrywać można w okoliczności, że normy prawne dotyczące zwalczania nieuczciwej konkurencji mogą służyć ochronie dóbr niematerialnych. W prawie polskim problematyka zwalczania nieuczciwej konkurencji nie została uregulowana w PrWłPrzem, tylko w odrębnej ustawie – ZNKU. Do szeroko rozumianego prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji zaliczyć należy także ustawę z 23.8.2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym128, regulującą nieuczciwe praktyki w relacjach między przedsiębiorcami i konsumentami. W praktyce problem relacji reżimów ochrony zaznacza się jednak na styku PrWłPrzem i ZNKU, zwłaszcza że to ZNKU przyznaje roszczenia przedsiębiorcom korzystającym z dóbr niematerialnych (art. 18 ust. 1 ZNKU), względnie organizacjom reprezentującym przedsiębiorców (art. 19 ust. 1 pkt 2 ZNKU), podczas gdy ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym przyznaje środki ochrony jedynie konsumentom, względnie organom i organizacjom działającym na rzecz konsumentów (art. 12 tej ustawy). Zaleta ochrony dóbr niematerialnych w ramach reżimu zwalczania nieuczciwej konkurencji przejawia się w tym, że ochrona ta jest odformalizowana (tzn. nie jest konieczne uzyskanie rejestracji w jakimkolwiek urzędzie) oraz nie wiąże się ona z koniecznością ponoszenia opłat za ochronę.

Umiejscowienie nieuczciwej konkurencji w definicjach własności intelektualnej (w tym przemysłowej) niewątpliwie przesądza, że regulacje z zakresu zwalczania nieuczciwej konkurencji należą do norm szeroko rozumianego prawa własności intelektualnej i przemysłowej w znaczeniu przedmiotowym. Nie oznacza to jednak, że przepisy chroniące przed nieuczciwą konkurencją kreują wyłączne i bezwzględne prawa podmiotowe z zakresu własności przemysłowej na podobieństwo praw „własnościowych” uregulowanych w PrWłPrzem. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji obejmuje wprawdzie zwalczanie nieuczciwej konkurencji w zakresie dóbr, takich jak m.in. oznaczenia przedsiębiorstw, niezarejestrowane oznaczenia towarów i usług lub tajemnice przedsiębiorstwa. Zgodnie z tradycyjnym, dominującym stanowiskiem przedmiotem ochrony płynącej z prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji nie są jednak prawa podmiotowe uczestników obrotu gospodarczego, ale ich interesy gospodarcze chronione na podstawie ZNKU w ramach odpowiedzialności za czyny niedozwolone (art. 415 i n. KC)129. Bezwzględne i wyłączne prawa podmiotowe do dóbr niematerialnych są natomiast chronione przepisami innych ustaw, przede wszystkim ustaw z zakresu prawa własności intelektualnej (PrAut, PrWłPrzem i innych) oraz przepisami Kodeksu cywilnego (w zakresie prawa do firmy).

97

Przedstawiony pogląd jest poglądem dominującym. Są jednak niekiedy podejmowane w orzecznictwie i literaturze prawniczej próby odnajdywania w przepisach ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji podstaw do kreowania wyłącznych „własnościowych” praw podmiotowych przedsiębiorców do konkretnych dóbr (na podobieństwo praw własności intelektualnej). Sprzyjają temu sformułowania niektórych przepisów z rozdziału 2 ZNKU, regulującego tzw. stypizowane czyny nieuczciwej konkurencji. Przepisy te w wielu wypadkach stosunkowo precyzyjnie określają dobro podlegające ochronie oraz sferę działań zakazanych osobom trzecim, zbliżając się tym samym do sposobu ujęcia ochrony dóbr niematerialnych prawami wyłącznymi w przepisach ustaw z zakresu własności intelektualnej. Prezentowane są stanowiska upatrujące w szczególności istnienia praw podmiotowych do tajemnicy przedsiębiorstwa (art. 11 ZNKU)130, oznaczeń przedsiębiorstw (art. 5–7 ZNKU)131 oraz niezarejestrowanych znaków towarowych132 (art. 10 ZNKU; w tej kwestii zob. Nb. 836). Ponadto określenia natury reżimu ochronnego wynikającego z przepisów ZNKU (tj. reżim praw podmiotowych czy reżim o naturze deliktowej) nie ułatwia okoliczność, że wskazany w art. 18 ust. 1 ZNKU katalog roszczeń przysługujących wobec przedsiębiorcy, który dopuścił się czynu nieuczciwej konkurencji, jest w zasadzie taki sam jak katalog roszczeń służących ochronie praw na dobrach niematerialnych, łącznie z roszczeniem o zaniechanie naruszeń, które jest przecież typowym środkiem ochrony praw wyłącznych i bezwzględnych133 (zob. Nb. 1126). Powyższe zagadnienia mogą w tym miejscu być jedynie zasygnalizowane134.

98

Istotną kwestią jest relacja przepisów ZNKU do przepisów PrWłPrzem. Relację tę można rozpatrywać w kilku płaszczyznach135. Rozważać można:

1) kwestię uzupełniającej lub kumulatywnej ochrony na podstawie ZNKU tych dóbr niematerialnych, które są chronione prawami wyłącznymi na podstawie PrWłPrzem (co odpowiada pojęciu kumulacji symultanicznej – zob. Nb. 92);

2) kwestię udzielenia ochrony na podstawie ZNKU tym dobrom niematerialnym, które nie są już chronione prawami wyłącznymi z powodu upływu okresu ochrony (co odpowiada pojęciu kumulacji sekwencyjnej – zob. Nb. 92) lub które nigdy nie były chronione prawami wyłącznymi; w tym wypadku przepisy ZNKU są jedyną podstawą ochrony;

3) kwestię kolizji ochrony płynącej z przepisów PrWłPrzem z ochroną płynącą z ZNKU w sytuacji, gdy na każdy z tych reżimów powołują się dwa różne podmioty pozostające w sporze prawnym.

Rozbieżnie oceniana jest kwestia, czy kolizja w opisanej sytuacji stanowi efekt uboczny kumulacji reżimów ochronnych względem tego samego przedmiotu136, czy też należy ją kwalifikować jako zjawisko odrębne od kumulacji137.

99

Ad 1) Rozważany problem sprowadza się do pytania, czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie podmiot, któremu przysługuje prawo własności przemysłowej (a nawet szerzej – intelektualnej) dotyczące określonego dobra niematerialnego, może równolegle powoływać się na ochronę tego dobra na podstawie ZNKU. Odpowiedź na pytanie, czy sama potencjalna możliwość powołania się na przepisy ZNKU w opisywanej sytuacji istnieje, jest pozytywna. Potwierdza to art. 1 ust. 2 PrWłPrzem, który przewiduje, że przepisy PrWłPrzem nie uchybiają ochronie objętych nią przedmiotów własności przemysłowej na podstawie innych ustaw, a więc również na podstawie ZNKU. Artykuł 1 ust. 2 PrWłPrzem nie rozstrzyga jednak kwestii, jaki jest zakres możliwej ochrony na podstawie ZNKU, a kwestia ta nie przedstawia się jednoznacznie. Generalnie wyróżnić można dwa podejścia do tego problemu. Zgodnie z pierwszym z nich możliwa jest jedynie ochrona uzupełniająca na podstawie ZNKU, tj. ochrona przysługująca wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy dobro niematerialne nie może uzyskać ochrony na podstawie PrWłPrzem. Przyznanie ochrony uzupełniającej miało w szczególności istotne znaczenie w okresie obowiązywania ZnTowU, kiedy zakres prawa z rejestracji znaku towarowego nie obejmował tzw. rozszerzonej ochrony znaków renomowanych (zob. Nb. 912 i n.), przyznanie zaś rozszerzonej ochrony możliwe było natomiast na podstawie art. 3 ust. 1 ZNKU.

Zgodnie z drugim podejściem dopuszczalna jest ochrona kumulatywna na podstawie PrWłPrzem i ZNKU. Orzecznictwo przychyla się obecnie do tego stanowiska, jeśli chodzi o ochronę znaków towarowych stanowiących przedmiot prawa ochronnego. Dopuszczane jest w takim przypadku równoległe, a nie jedynie uzupełniające żądanie ochrony na podstawie obydwu ustaw138. Uprawniony z prawa ochronnego może więc – w świetle tego stanowiska – żądać ochrony także na podstawie ZNKU, nawet jeżeli w okolicznościach określonej sprawy mógłby uzyskać ochronę już na podstawie przepisów PrWłPrzem. Kwestia zapewniania na podstawie prawa zwalczania nieuczciwej kumulatywnej ochrony rozwiązaniom technicznym lub wzorom przemysłowym budzić może większe wątpliwości139.

100

Ad 2) Jeśli chodzi o udzielenie ochrony dobrom niematerialnym, które nie były nigdy przedmiotem praw wyłącznych albo których czas ochrony wygasł, należy odróżnić przypadek rozwiązań technicznych oraz wzorów przemysłowych od przypadku znaków towarowych. Dobra pierwszego rodzaju ucieleśniają pewien wkład twórczy i wydaje się, że udzielenie im ochrony powinno generalnie następować w ramach konstrukcji bezwzględnych i wyłącznych praw podmiotowych, których trwanie jest ograniczone w czasie po to, aby dobra te mogły wejść po ustaniu ochrony do domeny publicznej. Udzielenie ochrony na podstawie ZNKU ograniczające ów skutek powinno być w zasadzie dopuszczalne jedynie w granicach ściśle ujętych przesłanek stypizowanych czynów nieuczciwej konkurencji (art. 11 ZNKU – ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, art. 13 ZNKU – ochrona zewnętrznej postaci produktu), nie zaś w szerszym zakresie na podstawie klauzuli generalnej z art. 3 ust. 1 ZNKU. Podobne argumenty nie występują natomiast w odniesieniu do znaków towarowych, których ochrona może być przedłużana na nieskończoną ilość kolejnych okresów ochronnych i których istota nie tkwi w tym, że ucieleśniają one określony wysiłek twórczy istotny dla ogółu. Przepisy ZNKU mogą więc być podstawą ochrony znaków towarowych zarówno w granicach czynów stypizowanych (art. 10 ZNKU), jak i poza granicami czynów stypizowanych na podstawie art. 3 ust. 1 ZNKU.

101

Ad 3) Do kolizji ochrony na podstawie PrWłPrzem i ZNKU dochodzi wówczas, gdy w sporze między dwoma podmiotami jeden powołuje się na ochronę wynikającą z faktu przysługiwania mu prawa wyłącznego własności przemysłowej, zaś drugi na ochronę wynikającą z ZNKU (najczęściej powstałą wcześniej niż data pierwszeństwa prawa wyłącznego, w szczególności w związku z wcześniejszym używaniem w obrocie oznaczenia przedsiębiorstwa lub niezarejestrowanego znaku towarowego). W orzecznictwie zarysowały się dwa skrajnie odmienne podejścia do sposobu rozstrzygnięcia tej kolizji. Pierwsza linia orzecznicza przyznaje w razie kolizji prymat prawom wyłącznym własności przemysłowej, co oznacza, że wykonywanie udzielonego przez UPRP i pozostającego w mocy prawa wyłącznego nie może być nigdy uznane za działanie bezprawne w świetle ZNKU140. W chwili obecnej przeważa jednak odmienna linia orzecznicza dotycząca jednak, co trzeba podkreślić, niemal wyłącznie kolizji praw ochronnych na znaki towarowe z ochroną przyznaną na podstawie ZNKU oznaczeniom niezarejestrowanym, a wcześniej używanym. Zgodnie z tą linią orzeczniczą prawo ochronne ma charakter jedynie formalny. Oznacza to, że sama rejestracja znaku towarowego nie przesądza, iż materialnoprawna realizacja udzielonego prawa, a więc jego wykonywanie, zasługuje na ochronę141. W konsekwencji w razie stwierdzenia kolizji znaku towarowego np. z wcześniejszym oznaczeniem przedsiębiorstwa sąd władny jest samodzielnie przyznać ochronę wcześniejszemu oznaczeniu przedsiębiorstwa i zakazać używania zarejestrowanego znaku towarowego, mimo istnienia ważnego prawa ochronnego na ten znak. Trafność powyższej linii orzeczniczej może jednak budzić wątpliwość, po pierwsze, z tego powodu, że przepisy ZNKU nie uzasadniają wyodrębniania praw na dobrach niematerialnych do oznaczeń odróżniających, co może przeczyć rozstrzyganiu kolizji reżimów ochrony na podstawie PrWłPrzem i ZNKU według kryterium czystego pierwszeństwa czasowego142. Po drugie, powyższa linia orzecznicza budzić może wątpliwości co do swej zgodności ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości, który krytycznie wypowiedział się w kwestii możliwości zakazania używania zarejestrowanego znaku towarowego na podstawie prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji143.

1 Akt sztokholmski z 14.7.1967 r. zmieniający Konwencję paryską o ochronie własności przemysłowej z 20.3.1883 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51, zał.).

2 Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 49.

3 Dz.U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143.

4 J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, s. 21.

5 Ustawa z 27.7.2001 r. o ochronie baz danych (Dz.U. Nr 128, poz. 1402 ze zm.).

6 Tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 286 ze zm.

7 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1010 ze zm.; tak SN w wyr. z 7.10.1999 r., I CKN 126/98, OSN 2000, Nr 4, poz. 70.

8 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.

9 Zob. wyr. SN z 19.3.2004 r., IV CK 157/03, Legalis; odmienny pogląd SN wyrażony z wyr. z 14.12.1990 r., I CR 529/90, OSN 1992, Nr 7–8, poz. 136, spotkał się z trafną krytyką – zob. M. Kępiński, [w:] Adamczak, Szewc, Konwencja paryska, s. 266.

10 Konwencyjne pojęcie nazwy handlowej oznacza w świetle prawa polskiego zarówno oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorców (firmę), jak i oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo (oznaczenia przedsiębiorstwa) – zob. M. Kępiński, Nazwa, s. 98.

11 Akt przyjęty w Genewie 19.3.1991 r., UPOV Publication 1991, Nr 221.

12 Tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 432 ze zm.

13 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1231 ze zm.

14 Dz.U. Nr 128, poz. 1402 ze zm.

15 Dz.Urz. WE L Nr 152, s. 1.

16 Dz.Urz. WE L Nr 343, s. 1.

17 Dz.U. z 2004 r. Nr 79, poz. 737 ze zm., z aktem z 29.11.2000 r. rewidującym Konwencję o udzielaniu patentów europejskich (Dz.U. z 2007 r. Nr 236, poz. 1736).

18 Tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2.

19 Dz.Urz. UE L Nr 154, s. 1.

20 Dz.Urz. WE L Nr 3 z 2002 r., s. 1.

21 Dz.Urz. UE L Nr 93, s. 12.

22 Dz.Urz. UE L Nr 227, s. 1.

23 Z wyjątkiem oznaczeń geograficznych oraz przy założeniu możliwości przedłużania ochrony dla znaków towarowych.

24 W tym miejscu zasygnalizować należy, że prawami uregulowanymi w PrWłPrzem, powstającymi ex lege, nieobejmującymi jeszcze swą treścią jednak wyłączności korzystania, są prawo do uzyskania patentu, prawo do uzyskania prawa ochronnego lub prawa z rejestracji odpowiednio na wzór użytkowy, przemysłowy i topografię układu scalonego (zob. Nb. 259) i pierwszeństwo uprzednie (zob. Nb. 208), a także – już w zakresie praw wyłącznych – prawo do znaku towarowego powszechnie znanego (zob. Nb. 987) oraz niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego (zob. Nb. 619). Zagadnienia te zostaną szczegółowo przedstawione w kolejnych rozdziałach.

25 Por. R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 36.

26 Stan na 31.3.2020 r.

27 W zakresie ochrony wynalazków na ziemiach polskich do 1918 r. zob. R. Skubisz, Formy, s. 73 i n.

28 Dz.U. Nr 13, poz. 137 ze zm.

29 Dz.U. Nr 13, poz. 138 ze zm.

30 Dz.U. Nr 13, poz. 139 ze zm.

31 Dz.U. Nr 31, poz. 306 ze zm.

32 Dz.U. Nr 39, poz. 384 ze zm.

33 Dz.U. z 1949 r. Nr 63, poz. 496 ze zm.

34 Dz.U. Nr 36, poz. 331.

35 Dz.U. z 1950 r. Nr 47, poz. 428 ze zm.

36 Dz.U. Nr 33, poz. 156.

37 Tekst pierwotny Dz.U. Nr 43, poz. 272 ze zm.

38 Dz.U. Nr 8, poz. 45

39 Dz.U. Nr 14, poz. 73.

40 Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.

41 Dz.U. Nr 100, poz. 498 ze zm.

42 Dz.U. Nr 108, poz. 945.

43 Dz.Urz. WE L Nr 213, s. 13.

44 Dz.U. Nr 33, poz. 286.

45 Ustawa z 9.5.2007 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 99, poz. 662).

46 Dz.Urz. UE L Nr 157, s. 45.

47 Dz.U. Nr 136, poz. 958.

48 Ustawa z 24.7.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1266).

49 Ustawa z 11.9.2015 o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1615), data wejścia w życie – 15.4.2016 r.

50 Ustawa z 20.2.2019 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 501).

51 Dz.Urz. UE L 336, s. 1.

52 Ustawa z 16.10.2019 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej oraz ustawy o kosztach sądowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2309), data wejścia w życie: 27.2.2020 r.

53 Ustawa z 13.2.2020 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 288).

54 Por. R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 134.

55 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1861.

56 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.

57 Tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.

58 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1950 ze zm.

59 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 821 ze zm.

60 Dz.U. Nr 90, poz. 1000 ze zm.

61 Dz.U. Nr 102, poz. 1119 ze zm.

62 Dz.U. Nr 128, poz. 1413.

63 Dz.U. Nr 8, poz. 59 ze zm.

64 Dz.U. Nr 40, poz. 358 ze zm.

65 Dz.U. Nr 63, poz. 570.

66 Dz.U. Nr 91, poz. 810.

67 Dz.U. Nr 123, poz. 1056.

68 Dz.U. Nr 140, poz. 1484 ze zm.

69 Dz.U. Nr 240, poz. 2411 ze zm.

70 Dz.U. z 2016 r. poz. 2053.

71 Dz.U. z 2016 r. poz. 1482.

72 Dz.U. z 2016 r. poz. 1659.

73 Dz.U. z 2017 r. poz. 115.

74 Dz.U. z 1991 r. Nr 70, poz. 303, zał.

75 Dz.U. z 2004 r. Nr 79, poz. 737.

76 Dz.U. z 2007 r. Nr 236, poz. 1736.

77 Dz.U. z 1994 r. Nr 110, poz. 528.

78 Dz.U. z 2003 r. Nr 63, poz. 579.

79 Dz.U. z 2009 r. Nr 198, poz. 1522.

80 Dz.U. z 2014 r. poz. 461.

81 Dz.U. z 1993 r. Nr 116, poz. 514 ze zm. i poz. 515; zob. akt wycofania przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżenia złożonego do art. 14 ust. 2 (d) i (f) Porozumienia madryckiego (Dz.U. z 2001 r. Nr 23, poz. 272 i 273).

82 Dz.U. z 2003 r. Nr 13, poz. 129.

83 Dz.U. z 2003 r. Nr 63, poz. 583.

84 Dz.U. z 2003 r. Nr 172, poz. 1669.

85 Dz.U. z 1997 r. Nr 34, poz. 201.

86 Dz.U. z 2009 r. Nr 100, poz. 838.

87 Dz.U. z 1932 r. Nr 47, poz. 446 (Polska związana jest aktem haskim z 1925 r.).

88 Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.

89 Odnośnie do umów międzynarodowych ratyfikowanych przed wejściem w życie Konstytucji RP odpowiednią regulację zawiera art. 241 Konstytucji RP. Regulacja ta jest o tyle istotna, że znaczna część umów międzynarodowych z zakresu ochrony własności przemysłowej ratyfikowana była jeszcze przed 1997 r. Umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Rzeczpospolitą Polską przed wejściem w życie obecnie obowiązującej Konstytucji RP na podstawie obowiązujących w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dz.U. uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji RP, jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji RP.

90 Wyr. TS z 14.12.2000 r. w sprawach połączonych C-300/98 i C-392/98, Parfums Christian Dior przeciwko TUK Consultancy BV i in., EU:C:2000:688, pkt 33. Zob. też R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 56. Możliwość bezpośredniego stosowania TRIPS w państwie członkowskim UE (poza zakresem objętym prawem unijnym) zależy naturalnie od tego, w jakim stopniu w państwie tym przepisy ustrojowe danego państwa dopuszczają bezpośrednie stosowanie samowykonalnych norm umów międzynarodowych.

91 Por. H. Żakowska-Henzler, Rynek wewnętrzny, s. 79 i n.

92 Por. wyr. WSA w Warszawie z 14.2.2007 r., IV SA/Wa 1447/06, Legalis.

93 Dz.Urz. UE L Nr 181, s. 15.

94 Dz.Urz. UE L Nr 157, s. 45.

95 Dz.Urz. UE L Nr 157, s. 1.

96 Dz.Urz. UE L Nr 93, s. 17.

97 Dz.Urz. WE L Nr 198, s. 30.

98 Dz.Urz. UE L Nr 152, s. 1.

99 Dz.Urz. WE L Nr 213, s. 13.

100 Dz.Urz. UE L Nr 361, s. 1.

101 Dz.Urz. UE L Nr 361, s. 89.

102 Dz.Urz. WE L Nr 3 z 2002 r., s. 1.

103 Dz.Urz. WE L Nr 289, s. 28.

104 Dz.Urz. UE L Nr 154, s. 1.

105 Dz.Urz. UE L Nr 343, s. 1.

106 Dz.Urz. UE L Nr 347, s. 671

107 Dz.Urz. UE L Nr 84, s. 14.

108 Dz.Urz. UE L Nr 38, s. 28.

109 Dz.Urz. UE L Nr 164, s. 45.

110 Dz.Urz. WE L Nr 24 z 1987 r., s. 36.

111 Dz.Urz. WE L Nr 227, s. 1.

112 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.

113 Zob. S. Sołtysiński, O niektórych aspektach, s. 167; R. Markiewicz, Prawa na dobrach niematerialnych, s. 795; Ł. Żelechowski, Ochrona, s. 332–333.

114 F. Zoll, Prawa rzeczowe, s. 25–26; tenże, Prawo cywilne, s. 114 i n.

115 E. Traple, Ustawowe, s. 134 i n.; taż, [w:] System PrPryw, t. 13, 2017, s. 145 i n.

116 M. Czajkowska-Dąbrowska, Własność, s. 45 i n; R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 99.

117 A. Kopff, Prawo cywilne, s. 17 i 25; M. Poźniak-Niedzielska, Kodeks cywilny, s. 226; R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 82; A. Niewęgłowski, [w:] System PrHandl, t. 3, 2015, s. 32–33.

118 W kwestii pojmowania i obowiązywania zasady numerus clausus praw na dobrach niematerialnych zob. Ł. Żelechowski, Zasada, s. 709 i n.

119 A. Szajkowski, [w:] System PrWłInt, t. 3, s. 224; A. Nowicka, [w:] Nowicka i in., Prawo własności przemysłowej 2005, s. 84; szeroko na temat pojęcia terytorialności i wieloznaczności tego pojęcia w odniesieniu do praw autorskich M. Czajkowska-Dąbrowska, Sytuacja, s. 75 i n. [przedruk z 2019 r., s. 62 i n.].

120 M. Poźniak-Niedzielska, Własność intelektualna, s. 111; A. Jakubecki, Postępowanie zabezpieczające, s. 37; P. Grzegorczyk, Jurysdykcja krajowa, s. 37–38.

121 Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1231 ze zm.

122 W zakresie przypadków wskazanych w pkt 1–3 zob. R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 104.

123 T. Żyznowski, Niektóre aspekty, passim.

124 M. du Vall, [w:] du Vall, Traple i in., Prawo patentowe 2017, s. 219–220.

125 A. Tischner, Kumulatywna, s. 35.

126 Tamże, s. 47.

127 Por. np. wyr. SN z 12.10.2005r., III CK 160/05, OSN 2006, Nr 7–8, poz. 132, oraz z 23.10.2008 r., V CSK 109/08, Legalis.

128 Tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2070.

129 Tak m.in. J. Szwaja, [w:] Komentarz ZNKU 2019, art. 1, Nb. 26; E. Traple, Stosunek, s. 25–26; U. Promińska, [w:] Nowicka i in., Prawo własności przemysłowej 2005, s. 22–24; A. Szewc, M. Kępiński, [w:] Adamczak, Szewc, Konwencja paryska, s. 62.

130 S. Sołtysiński, [w:] Szwaja, Komentarz ZNKU 2019, art. 11, Nb. 17; E. Wojcieszko--Głuszko, Ochrona, s. 146 i n., w szczególności s. 154–164; A. Michalak, Ochrona, s. 152–170.

131 M. Kępiński, J. Kępiński, [w:] Szwaja, Komentarz ZNKU 2019, art. 5, Nb. 23; zob. post. SN z 30.9.1994 r., III CZP 109/94, OSN 1995, Nr 1, poz. 18; wyr. SN z 7.10.1999 r., I CKN 126/98, OSN 2000, Nr 4, poz. 70; wyr. SN z 26.3.2002 r., III CKN 777/00, OSN 2003, Nr 3, poz. 40.

132 M. Trzebiatowski, Prawo do niezarejestrowanego, s. 100 i n.

133 M. Czajkowska-Dąbrowska, Cywilnoprawna, s. 52.

134 Zob. Ł. Żelechowski, Ochrona, s. 423 i n., uzasadniający stanowisko, zgodnie z którym zarówno ogólna formuła czynu nieuczciwej konkurencji w art. 3 ust. 1 ZNKU, jak i przepisy dotyczące stypizowanych czynów nieuczciwej konkurencji związanych z używaniem oznaczeń odróżniających nie stanowią podstawy do wyodrębnienia jakichkolwiek praw na dobrach niematerialnych.

135 E. Traple, Stosunek, s. 9.

136 A. Tischner, Kumulatywna, s. 51 i n.

137 Ł. Żelechowski, Ochrona, s. 557–558.

138 Zob. m.in. wyr. SN z 28.10.2008 r., V CSK 109/08, Legalis.

139 Zob. A. Tischner, Kumulatywna, s. 406–419.

140 Wyr. SN z 26.11.1998 r., I CKN 904/97, OSP 1999, Nr 5, poz. 97, z glosą M. Kępińskiego; wyr. SN z 9.5.2003 r., V CKN 219/01, MoP 2004, Nr 3, s. 135, z glosą M. Kępińskiego, OSP 2004, Nr 4 poz. 54.

141 Tak w nawiązaniu do orzecznictwa przedwojennego SN w post. z 30.9.1994 r., III CZP 109/94, OSN 1995, Nr 1, poz. 18; wyr. SN z 17.6.2004 r., V CK 280/04, Gl. 2007, Nr 2, s. 99; wyr. SN z 12.10.2005 r., III CK 160/05, OSN 2006, Nr 7–8 poz. 132.

142 Zob. Ł. Żelechowski, Ochrona, s. 584.

143 Wyr. TS z 19.9.2013 r. w sprawie C-661/11, Martin Y Paz Diffusion SA przeciwko Davidowi Depuydtowi, Fabriek van Maroquinerie Gauquie NV, EU:C:2013:577; zob. szerzej Ł. Żelechowski, Ochrona, s. 587–591.