SKRYPTY BECKA

Zobowiązania

W sprzedaży:

Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska

ZOBOWIĄZANIA – CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA, wyd. 15

Podręczniki Prawnicze

A. Olejniczak, Z. Radwański

ZOBOWIĄZANIA – CZĘŚĆ OGÓLNA, wyd. 16

Podręczniki Prawnicze

Zobowiązania. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy online, wyd. 6

Repetytoria Becka

Polecamy też bezpłatne czasopismo „Edukacja Prawnicza”.
Szukaj go na swojej uczelni oraz w księgarniach prawniczych C.H.Beck.

Redaktor
Prof. dr hab. Teresa Mróz

Zobowiązania

4. wydanie

Autorzy

dr hab. Urszula Drozdowska

dr hab. Piotr Konik

dr Maciej Pannert

WYDAWNICTWO C.H.BECK
WARSZAWA 2025

Propozycja cytowania: T. Mróz (red.), Zobowiązania, 4 wyd., Warszawa 2025

Poszczególne rozdziały opracowali:

Część I:

Dr hab. Urszula Drozdowska: rozdz. I, II § 2 pkt II, rozdz. IV, V, VI, VII § 10, IX, X

Dr hab. Piotr Konik: rozdz. III § 5 pkt III ppkt 9

Dr Maciej Pannert: rozdz. II § 1 i 2 pkt I, III, IV, V, VI, § 3, rozdz. III, VII § 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, rozdz. VIII

Dr Maciej Pannert, dr hab. Piotr Konik: rozdz. VIII

Część II:

Dr hab. Piotr Konik: rozdz. I–XXXII

Redaktor naukowy: prof. dr hab. Teresa Mróz

Recenzja: prof. dr hab. Cezary Kosikowski

Wydawca: Lucyna Wyciszkiewicz-Pardej

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

© Wydawnictwo C.H.Beck 2025

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa
email: dok@beck.pl, tel. +48 22 311 22 22

Skład i łamanie: DTP Service
Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

Ze względu na specyfikę formatu elektronicznego układ niektórych elementów (tabel, schematów) został zmodyfikowany.
Zmiany te nie wpływają na merytoryczną zawartość publikacji.

ksiegarnia.beck.pl

ISBN epub 978-83-8411-412-4

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i sprost.)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.)

KW

ustawa z 20.5.1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 734 ze zm.)

KWU

ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 341 ze zm.)

NBPU

ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2025 ze zm.)

NieuczPrRU

ustawa z 23.8.2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 845)

OchrLokU

ustawa z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 725)

OKiKU

ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1616)

PrKons

ustawa z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1796 ze zm.)

PrBank

ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.)

PWKC

ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.)

2. Publikatory i czasopisma

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

Biul. SA

Biuletyn Sądu Apelacyjnego

CBOSA

Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dz.U. 

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

GSP

Gdańskie Studia Prawnicze

MoP

Monitor Prawniczy

OSA

Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna

OSNP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

Pal.

Palestra

PiP

Państwo i Prawo

Pr. Gosp.

Prawo Gospodarcze

Rzeczp.

Rzeczpospolita

3. Inne skróty

art.

artykuł

EWG

Europejska Wspólnota Gospodarcza

nast.

następny (-a)

Nr

numer

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

post.

postanowienie

por.

porównaj

poz.

pozycja

r.

rok

red.

redakcja

s.

strona

SA

sąd apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

SO

sąd okręgowy

tekst. jedn.

tekst jednolity

tj.

to jest

TK

Trybunał Konstytucyjny

UE

Unia Europejska

uchw.

uchwała

w zw.

w związku

WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny

wyr.

wyrok

zob.

zobacz

Skróty powoływanej literatury

Podręczniki

W. Czachórski, Zobowiązania

W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2002

A. Doliwa, Zobowiązania

A. Doliwa, Zobowiązania, Warszawa 2012

Z. Radwański, Zobowiązania

Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania część ogólna, Warszawa 2010

Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania

A. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, wyd. 11, Warszawa 2014

Z. Radwański, Zobowiązania, wyd. 13

A. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, wyd. 13, Warszawa 2018

Z. Radwański, Zobowiązania, wyd. 14

A. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, wyd. 14, Warszawa 2020

Systemy

System prawa cywilnego, t. 3, cz. 1

S. Grzybowski, T. Dybowski, E. Łętowska, Z. Radwański, A. Ochanowicz, W. Czachórski, J. Dąbrowa, K. Gandor, System prawa cywilnego, t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981

System Prawa Prywatnego, t. 5

M. Bednarek, A. Brzozowski, P. Drapała, T. Dybowski, M. Krajewski, E. Łętowska, P. Machnikowski, A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, M. Pyziak-Szafnicka, System Prawa Prywatnego, t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. E. Łętowska, Warszawa 2006

System Prawa Prywatnego, t. 6

Z. Banaszczyk, A. Brzozowski, M. Jagielska, M. Kaliński, P. Machnikowski, P. Mostowik, M. Pyziak-Szafnicka, A. Śmieja, K. Zawada, F. Zoll, System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2009

System Prawa Prywatnego, t. 6, Suplement

P. Drapała, F. Zoll, System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna. Suplement, red. A. Olejniczak, Warszawa 2010

System Prawa Prywatnego, t. 7

A. Brzozowski, J. Frąckowiak, W.J. Katner, J. Napierała, M. Nesterowicz, L. Ogiegło, A. Olejniczak, J. Pisuliński, E. Rott-Pietrzyk, M. Stec, L. Stecki, A. Stelmachowski, J. Strzępka, System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2004

System Prawa Prywatnego, t. 7, 2018

A. Brzozowski, J. Frąckowiak, W.J. Katner, J. Napierała, M. Nesterowicz, L. Ogiegło, A. Olejniczak, J. Pisuliński, E. Rott-Pietrzyk, M. Stec, L. Stecki, A. Stelmachowski, J. Strzępka, System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2018

System Prawa Prywatnego, t. 8

R. Budzinowski, A. Janiak, A. Koch, A. Lichorowicz, M. Olechowski, M. Orlicki, J. Panowicz-Lipska, J. Poczobut, M. Pyziak-Szafnicka, W. Pyzioł, Z. Radwański, K. Zawada, System Prawa Prywatnego, t. 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Panowicz-Lipska, Warszawa 2004

System Prawa Prywatnego, t. 8, 2011

R. Budzinowski, A. Janiak, A. Koch, A. Lichorowicz, M. Olechowski, M. Orlicki, J. Panowicz-Lipska, J. Poczobut, M. Pyziak-Szafnicka, W. Pyzioł, Z. Radwański, K. Zawada, J. Pisuliński, A. Suchoń, System Prawa Prywatnego, t. 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Panowicz-Lipska, Warszawa 2011

System Prawa Prywatnego, t. 16

M. Asłanowicz, A. Herbet, M. Litwińska-Werner, J.P. Naworski, W. Popiołek, M. Romanowski, T. Siemiątkowski, S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, System Prawa Prywatnego, t. 16, Prawo spółek osobowych, red. A. Szajkowski, Warszawa 2008

System Prawa Prywatnego, t. 16, 2016

M. Asłanowicz, A. Herbet, M. Litwińska-Werner, J.P. Naworski, W. Popiołek, M. Romanowski, T. Siemiątkowski, S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, System Prawa Prywatnego, t. 16, Prawo spółek osobowych, red. A. Szajkowski, Warszawa 2016

Komentarze

G. Bieniek, Komentarz. Zobowiązania

G. Bieniek, H. Ciepła, S. Dmowski, J. Gudowski, K. Kołakowski, M. Sychowicz, T. Wiśniewski, C. Żuławska, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. 1, red. G. Bieniek, Warszawa 2011

S. Dmowski, Komentarz. Część ogólna

S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2006

E. Gniewek, P. Machnikowski, Kodeks cywilny

B. Burian, A. Cisek, W. Dubis, E. Gniewek, J. Gołaczyński, J. Jezioro, J. Kramis, P. Machnikowski, J. Nadler, J. Strzebińczyk, K. Zagrobelny, Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013

E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Legalis kom. do art. […]

E. Gniewek, P. Machnikowski, Kodeks cywilny, wyd. 7, Warszawa 2016

M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1–449¹¹. Warszawa 2016, Legalis, kom. do art. […]

T. Antoszek, R. Budzinowski, I. Czarnota, K. Górny, J. Grykiel, M. Gutowski, J. Haberko, E. Habryn, A. Janiak, J. Kępiński, M. Kępiński, A. Koch, M. Lemkowski, M. Łączkowska, M. Mataczyński, L. Moskwa, K. Mularski, J. Napierała, A. Olejniczak, M. Orlicki, J. Panowicz-Lipska, J. Pokrzywniak, A. Pyrzyńska, A. Raczyński, P. Ruchała, M. Saczywko, R. Sikorski, M. Sokołowski, T. Sokołowski, T. Sójka, J. Stranz, A. Suchoń, K. Szadkowski, R. Szczepaniak, M. Zelek, K. Żok, Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1–449¹¹, red. M. Gutowski, Warszawa 2016

B. Kaczmarek-Templin, P. Stec, D. Szostak, Ustawa o prawach konsumenta. Kodeks cywilny (wyciąg), Legalis kom. do art. […]

J.R. Antoniuk, G. Bar, A. Grzesiok-Horosz, P. Horosz, A. Jaroszek, B. Kaczmarek-Templin, J. Kozińska, A.Kubiak-Cyrul, D. Mucha, P. Polański, M. Skory, B. Sołtys, P. Stec, D. Szostek, B. Więzowska-Czepiel, M. Załucki, Ustawa o prawach konsumenta. Kodeks cywilny (wyciąg). Komentarz, wyd. 1, red. B. Kaczmarek-Templin, P. Stec, D. Szostek, Warszawa 2014

M. Namysłowska, D. Lubasz, Ustawa o prawach konsumenta

I. Barańczyk, S. Byczko, W. Chomiczewski, J. Janta, P. Katner, D. Lubasz, W.P. Matysiak, I. Mycko-Katner, M. Namysłowska, E. Rutkowska-Tomaszewska, Ustawa o prawach konsumenta. Komentarz, wyd. 1, Warszawa 2015, red. M. Namysłowska, D. Lubasz

A. Kidyba, Kodeks cywilny

A. Kidyba, Z. Gawlik, A. Janiak, G. Kozieł, A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania – część ogólna, red. A. Kidyba, LEX/el. 2010

K. Osajda, Kodeks cywilny. Legalis kom. do art. […]

W. Borysiak, J. Górecki, M. Grochowski, K. Haładyj, J.M. Kondek, P. Księżak, B. Lackoroński, G. Matusik, P. Mikłaszewicz, R. Morek, A. Nowacki, K. Osajda, P. Popardowski, M. Raczkowski, P. Sobolewski, A. Zbiegień-Turzańska, Ł. Żelechowski, Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. XIII, red. K. Osajda, Warszawa 2016,

K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny, t. 1

Z. Banaszczyk, A. Brzozowski, J. Mojak, M. Pazdan, K. Pietrzykowski, W. Popiołek, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, K. Zaradkiewicz, K. Zawada, Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz do art. 1–449¹⁰, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2011

K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny, t. 1, 2015

Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. art. 1–449¹⁰, wyd. 8, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2015

K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny, t. 2

Z. Banaszczyk, A. Brzozowski, J. Mojak, L. Ogiegło, M. Pazdan, J. Pietrzykowski, K. Pietrzykowski, W. Popiołek, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, K. Zaradkiewicz, K. Zawada, Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz do art. 450–1088, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2011

K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Legalis kom. do art. […]

Z. Banaszczyk, A. Brzozowski, M. Kłoda, J. Mojak, L. Ogiegło, M. Pazdan, J. Pietrzykowski, K. Pietrzykowski, W. Popiołek, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, M. Warciński, K. Zaradkiewicz, K. Zawada, Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1–449¹¹, wyd. 8, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2015

K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Legalis kom. do art. […]

Z. Banaszczyk, A. Brzozowski, M. Kłoda, J. Mojak, L. Ogiegło, M. Pazdan, J. Pietrzykowski, K. Pietrzykowski, W. Popiołek, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, M. Warciński, K. Zaradkiewicz, K. Zawada, Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art. 450–1088, wyd. 8, red. K. Pietrzykowski , Warszawa 2015

A. Rzetecka-Gil, Kodeks cywilny

A. Rzetecka-Gil, Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania – część ogólna, LEX/el. 2011

M. Habdas, M. Fras, Kodeks cywilny

M. Habdas, M. Fras, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353–534), Warszawa 2018

Inne

A. Stelmachowski, Zarys

A. Stelmachowski, Zarys teorii prawa cywilnego, Warszawa 1998

Bibliografia

Agopszowicz A., Obowiązek zapobieżenia szkodzie. Podstawa i zakres, Wrocław 1978

Asłanowicz M., Herbet A., Litwińska-Werner M., Naworski J.P., Popiołek W., Romanowski M., Siemiątkowski T., Sołtysiński S., Szajkowski A., Szumański A., System Prawa Prywatnego, t. 16, Prawo spółek osobowych, red. A. Szajkowski, Warszawa 2008, 2016

Banaszczyk Z., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, Warszawa 2012

Banaszczyk Z., Boratyńska M., Borysiak W., Bosek L., Janiszewska B., Safjan M., Sobolewski P., Prawo wobec biomedycyny i biotechnologii. Zbiór orzeczeń z komentarzami, red. M. Safjan, Warszawa 2011

Banaszczyk Z., Brzozowski A., Mojak J., Ogiegło L., M. Pazdan, Pietrzykowski J., Pietrzykowski K., Popiołek W., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Zaradkiewicz K., Zawada K., Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz do art. 450–1088, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2011

Banaszczyk Z., Brzozowski A., Jagielska M., Kaliński M., Machnikowski P., Mostowik P., Pyziak-Szfnicka M., Śmieja A., Zawada K., Zoll F., System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2009

Banaszczyk Z., Brzozowski A., Mojak J., Pazdan M., Pietrzykowski K., Popiołek W., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Zaradkiewicz K., Zawada K., Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz do art. 1–449¹⁰, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2011

Bednarek M., Brzozowski A., Drapała P., Dybowski T., Krajewski M. , Łętowska E., Machnikowski P., Olejniczak A., Pyrzyńska A., Pyziak-Szafnicka M., System Prawa Prywatnego, t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. E. Łętowska, Warszawa 2006

Bieliński A.K., Pannert M., Prawo cywilne część ogólna. Prawo rzeczowe, Warszawa 2008

Bieniek G., Ciepła H., Dmowski S., Gudowski J., Kołakowski K., Sychowicz M., Wiśniewski T., Żuławska C., Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. 1, red. G. Bieniek, Warszawa 2007

Bieniek G., Ciepła H., Dmowski S., Gudowski J., Kołakowski K., Sychowicz M., Wiśniewski T., Żuławska C., Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. 1, red. G. Bieniek, Warszawa 2011

Bieniek G., Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe, Warszawa 2006

Brzozowski A., Frąckowiak J., Katner W.J., Napierała J., Nesterowicz M., Ogiegło L., Olejniczak A., Pisuliński J., Rott-Pietrzyk E., Stec M., Stecki L., Stelmachowski A., Strzępka J., System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2004, 2018

Budzinowski R., Janik A., Koch A., Lichorowicz A., Olechowski M., Orlicki M., Panowicz-Lipska J., Poczobut J., Pyziak-Szafnicka M., Pyzioł W., Radwański Z., Zawada K., System Prawa Prywatnego, t. 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Panowicz-Lipska, Warszawa 2004, 2011

Burian B., Cisek A., Dubis W., Gniewek E., Gołaczyński J., Jezioro J., Kramis J., Machnikowski P., Nadler J., Strzebińczyk J., Zagrobelny K., Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013

Czachórski W., Brzozowski A., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2002

Dmowski S., Rudnicki S., Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2006

Doliwa A., Zobowiązania, Warszawa 2012

Drapała P., Zoll F., System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna. Suplement, red. A. Olejniczak, Warszawa 2010

Gnela B., Odpowiedzialność za produkt, Kraków 1998

Gnela B., Umowa konsumencka w polskim prawie cywilnym i międzynarodowym prywatnym, Warszawa 2013

Gniewk E., Machnikowskiego P., Burian B. (red.), Cisek A., Drela M., Dubis W., Gniewek E., Gołaczyński J., Gołębiowski K., Górska K., Jezioro J., Kremis J.,. Machnikowski P., Nadler J., Strugała R., Strzebinczyk J., Szydło W., Zagrobelny K., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2016

Gutowski M. (red.), Antoszek T., Budzinowski R., Czarnota I., Górny K., Grykiel J., Gutowski M., Haberko J., Habryn E., Janiak A., Kępiński J., Kępiński M., Koch A., Lemkowski M., Łączkowska M., Mataczyński M., Moskwa L., Mularski K., Napierała J., Olejniczak A., Orlicki M., Panowicz-Lipska J., Pokrzywniak J., Pyrzyńska A., Raczyński A., Ruchała P., Saczywko M., Sikorski R., Sokołowski M., Sokołowski T., Sójka T., Stranz J., Suchoń A., Szadkowski K., Szczepaniak R., Zelek M., Żok K., Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1–449¹¹, Warszawa 2016

Grzybowski S., Dybowski T., Łętowska E., Radwański Z., Ochanowicz A., Czachórski W., Dąbrowa J., Gandor K., System prawa cywilnego, t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981

Habdas M., Fras M. (red.), Kodeks Cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353–534), Warszawa 2018.

Jagielska B., Odpowiedzialność za produkt, Kraków 1999

Justyński T., Poczęcie i urodzenie się dziecka jako źródło odpowiedzialności cywilnej, Kraków 2003

Kaczmarek-Templin B., Stec P., Szostak D. (red.), Antoniuk J.R., Bar G., Grzesiok-Horosz A., Horosz P., Jaroszek A., Kaczmarek-Templin B., Kozińska J., Kubiak-Cyrul A., Mucha D., Polański P., Skory M., Sołtys B., Stec P., Szostek D., Więzowska-Czepiel B., Załucki M., Ustawa o prawach konsumenta. Kodeks cywilny (wyciag). Komentarz, wyd. 1, Warszawa 2014

Kaliński M, Szkoda na mieniu i jej naprawienie, Warszawa 2011

Karczewska D., Namysłowska M., Skoczny T. (red.), B. Giesen, M. Jagielska, D. Jędrzejko, B. Kaczmarek-Templin, D. Karczewska, W.J. Katner, M. Krzykowski, P. Księżak, M. Ludwik, A. Luzak, E. Macierzyńska-Franaszczyk, M. Namysłowska, M. Olczyk, B. Pachuca-Smulska, M. Pecyna, A. Piszcz, M. Sieradzka, M. Świerczyński, D. Wolski, R. Zgorzelski, T. Kaczyńska, D. Lubasz, A. Mlostoń-Olszewska, E. Rutkowska-Tomaszewska, N. Zawadzka, M. Łukasiewicz, Ustawa o prawach konsumenta, Warszawa 2015

Kidyba A., Gawlik Z., Janiak A., Kozieł G., Olejniczak A., Pyrzyńska A., Sokołowski T., Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania – część ogólna, red. A. Kidyba, LEX/el. 2010

Lemkowski M., Zapowiedź niespełnienia świadczenia („protestatio”) jako podstawa odstąpienia od umowy wzajemnej (art. 492¹ KC), MoP 2015, Nr 1

Namysłowska M., Lubasz D. (red.) Barańćzyk I., Byczko S., Chomiczewski W., Janta J., Katner P., Lubasz D., Matysiak W.P., Mycko-Katner I., Namysłowska M., Rutkowska-Tomaszewska E., Ustawa o prawach konsumenta. Komentarz, wyd. 1, Warszawa 2015

Konik P., Umowne ukształtowanie odpowiedzialności dłużnika za naruszenie zobowiązania, Warszawa 2019

Konik P., Wierzycielski obowiązek współdziałania przy wykonywaniu zobowiązania i odpowiedzialność za jego naruszenie, Warszawa 2024

Koziński M.H., Łopuski J., Orlicki M., Romanowski M., Pyzioł W., System Prawa Prywatnego, t. 18, Prawo papierów wartościowych, red. A. Szumański, Warszawa 2005

Lewaszkiewicz-Petrykowska B., Odpowiedzialność cywilna prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 KC), Warszawa 1967

Lewaszkiewicz-Petrykowska B., W sprawie wykładni art. 448 KC, Przegląd Sądowy 1998, Nr 1

Łętowska E., Europejskie prawo umów konsumenckich, Warszawa 2004  T. Mróz, M. Stec, Prawo gospodarcze prywatne, Warszawa 20016

Osajda K. (red.), Borysiak W., Górecki J., Grochowski M., Haładyj K., Kondek J.M., Księżak P., Lackoroński B., Matusik G., Mikłaszewicz P., Morek R., Nowacki A., Osajda K., Popardowski P., Raczkowski M., Sobolewski P., Zbiegień-Turzańska A., Żelechowski Ł., Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. XIII, Beck Online Komentarze 2016

Osajda K. (red.), Pacuła K., Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz. Legalis 2019

Pietrzykowski K. (red.), Banaszczyk Z., Brzozowski A., Kłoda M., Mojak J., Ogiegło L., Pazdan M., Pietrzykowski J., Pietrzykowski K., Popiołek W., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Warciński M., Zaradkiewicz K., Zawada K., Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1–449¹¹, wyd. 8, Warszawa 2015

Pietrzykowski K. (red.), Banaszczyk Z., Brzozowski A., Kłoda M., Mojak J., Ogiegło L., Pazdan M., Pietrzykowski J., Pietrzykowski K., Popiołek W., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Warciński M., Zaradkiewicz K., Zawada K., Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 450–1088, wyd. 8, Warszawa 2015

Piszcz A., Namysłowska M. (red.), Bernatt M., Jaroszyński K., Jurkowska-Gomułka A., Król-Bogomilska M., Modzelewska-Wąchal E., Piątek S., Sachajko M., Skoczny T., Ustawa o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 5.8.2015 r. Komentarz, Warszawa 2016

Pyrzyńska A., Rozwiązanie umowy przez strony, Warszawa 2000

Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2010

Radwański A., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, wyd. 11, Warszawa 2014

Radwański A., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, wyd. 13, Warszawa 2018

Radwański Z., Zmiany w KC dotyczące odpowiedzialności organów wykonujących władzę publiczną, MoP 2004, Nr 21

Rezler J., Naprawienie szkody wynikłej z spowodowania uszczerbku na ciele i zdrowiu (według prawa cywilnego), Warszawa 1968

Safjan M., Ochrona majątkowa dóbr osobistych po zmianie przepisów kodeksu cywilnego, Przegląd Prawa Handlowego 1997, Nr 1

Safjan M., Odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej po 1.9.2004 roku, Warszawa 2004

Sorkosz W., Obowiązek pouczenia o prawie do odstąpienia od umowy kredytu zawartej poza lokalem banku w świetle regulacji unijnych i polskich oraz orzecznictwa ETS, Komentarz praktyczny ABC Nr 70464, LEX dla sędziów 2011 r.

Stelmachowski A., Zarys teorii prawa cywilnego, Warszawa 1998

Szpunar A., Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, Bydgoszcz 1999

Warkałło W., Odpowiedzialność odszkodowawcza. Funkcje, rodzaje, granice, Warszawa 1972

Wstęp

Nowe wydanie „Zobowiązań” zostało przygotowane na prośbę Wydawcy, co świadczy o atrakcyjności dydaktycznej opracowania. Wypada też podkreślić, że kolejna edycja książki związana jest z koniecznością uwzględnienia dynamicznie zmieniającego się stanu normatywnego, a także jego otoczenia. Sukcesywnie pojawiają się w przestrzeni prawa instytucje normatywne wynikające z przynależności Polski do UE i dynamicznego postępu technologicznego. Niewątpliwie naturalnym stanem rzeczy jest to, że wraz z ewolucją przepisów prawnych, kolejnymi regulacjami wiąże się coraz bogatszy dorobek doktryny, judykatury, co skrupulatnie zostało dostrzeżone przez Autorów. Ponadto należy nadmienić, że nie pominięto faktu, iż w niektórych obszarach zobowiązań kształtują się oryginalne kierunki interpretacji przepisów prawa i kolejne umowy empiryczne.

Nawiązując do treści art. 355 § 2 KC można powiedzieć, że przygotowując opracowanie przekazywane Czytelnikom, Autorzy dołożyli profesjonalnej staranności, aby maksymalnie ułatwić zrozumienie materii prawnej standardowo wykładanej w ramach przedmiotów takich jak zobowiązania, prawo umów, a także w dużym stopniu prawo kontraktów handlowych.

Doświadczenia dydaktyczne na uczelniach prowadzących studia na kierunkach prawo i administracja wskazują na to, że można dokonać podziału materiału będącego przedmiotem nauczania na materiał podstawowy i materiał rozszerzający wiedzę teoretyczną studenta. Materiał podstawowy obejmuje problematykę, która wymaga jej pełnego opanowania przez studenta. Materiał rozszerzający ma na celu nie tylko ułatwienie przyswojenia wiadomości objętych materiałem podstawowym, ale także skrupulatne dotarcie do istoty poszczególnych instytucji zobowiązań oraz ustalenie ich funkcji w obrocie prawnym. Stosowanie takiego podziału widoczne jest w ofercie tytułów na rynku księgarskim. Poza klasycznymi podręcznikami o niekwestionowanej renomie, coraz częściej pojawiają się opracowania, mające na celu ułatwienie przyswajania wiedzy zawartej w podręcznikach akademickich. Niektóre z nich charakteryzują się oryginalną formułą i metodologią prezentowanej w nich materii prawnej.

Opracowanie autorstwa Urszuli Drozdowskiej, Piotra Konika, Macieja Pannerta i pod redakcją Teresy Mróz pod tytułem „Zobowiązania” ma wiele cech atrakcyjnych dla studenta. Przede wszystkim klarownie systematyzuje wiedzę z zakresu księgi trzeciej Kodeksu cywilnego w ujęciu panoramicznym, łącząc w ten sposób teorię z praktyką stosowania prawa. Jest rzetelnym i pogłębionym wyłożeniem normatywnych konstrukcji instytucji prawnych uregulowanych w tej księdze Kodeksu, wzbogaconym przykładami i wskazaniami na stanowisko judykatury oraz odesłaniami do wybranej, z reguły najnowszej literatury przedmiotu. Autorzy korygując i uaktualniając opracowywaną materię prawną starali się zachować układ podręcznika najbardziej dostosowany do systematyki przyjętej w księdze trzeciej Kodeksu cywilnego, a ponadto pokazali powiązania i relacje tych przepisów z regulacjami pozakodeksowymi. Układ został tak opracowany, aby korzystający z książki mogli łatwo znaleźć właściwą instytucję w wersji normatywnej i zrozumieć jej sens w przestrzeni prawnej. Warto zauważyć, że zawarte w publikacji tabele, schematy, podziały pomagają w przyswojeniu wiedzy, pozwalają szybko uchwycić elementy składające się na określone instytucje prawne i ich istotne cechy. Jest to ogromne ułatwienie dla studenta będącego na etapie zdobywania wiedzy z zakresu prawa zobowiązań. Książka zachęca zatem do pracy z KC, najważniejszym źródłem wiedzy z prawa zobowiązań, które określane jest „prawem dnia codziennego” zarówno w obrocie prawnym powszechnym, jak i profesjonalnym.

Należy podkreślić, że Autorzy przedkładanej studentom lektury mają za sobą wysoko oceniane doświadczenie dydaktyczne oraz długą praktykę w zawodach prawniczych, co pozwoliło klarownie przedstawić nie tylko konstrukcje teoretyczne, ale także „prawo w działaniu”. Niewątpliwie ten fakt podnosi walory książki. Można więc powiedzieć, że poza wyrazistą prezentacją materiału niezbędnego do zrozumienia zagadnień kluczowych dla prawa zobowiązań, Autorzy umiejętnie prowokują Czytelnika do poznawania instytucji prawnych na etapie ich stosowania, co ma zachęcać do budowania pełnego obrazu przedstawianych regulacji prawnych. Są więc podstawy, aby w konkluzji stwierdzić, że podjęty przez autorów trud ucieleśniony w tym opracowaniu jest wysokiej klasy materiałem dydaktycznym, będącym istotnym uzupełnieniem klasycznego podręcznika akademickiego.

Opracowanie jest adresowane, jak zaznaczono wyżej, przede wszystkim do studentów prawa, może być wykorzystywane także na innych kierunkach, zwłaszcza tych najbardziej zbliżonych, takich jak: administracja, zarządzanie, ekonomia i finanse, marketing. Przejrzyste i syntetyczne ukazanie mechanizmów działania instytucji prawnych sprawia, że publikacja przyda się także aplikantom przygotowującym się do wykonywania zawodów prawniczych oraz przedstawicielom innych zawodów, w których wymagana jest znajomość prawa zobowiązań.

W opracowaniu uwzględniono stan normatywny na dzień 1.7.2025 r.

Białystok, lipiec 2025 r.

Teresa Mróz

Część I. Zagadnienia ogólne

Rozdział I. Zagadnienia ogólne

§ 1. Definicja oraz funkcje prawa zobowiązań w obrocie powszechnym i gospodarczym

Prawo cywilne stanowi gałąź prawa wyodrębnioną dzięki określonej metodzie regulacji stosunków prawnych.

Metoda cywilistyczna charakteryzuje się tym, że występuje w niej autonomiczność (równorzędność) podmiotów oraz zauważalny jest brak bezpośredniego przymusu ze strony organów państwa.

Warto przypomnieć, iż oprócz metody cywilnoprawnej wyróżnia się metodę administracyjną, opartą na zasadzie władztwa i podporządkowania jednego podmiotu (obywatela) wobec drugiego (państwa) oraz metodę karną (która operuje karą za sprzeczne z prawem zachowania adresata normy prawnej). Te zróżnicowane metody oddziaływania prawa powodują, że ustawodawca sam decyduje o tym, która z metod w danej dziedzinie stosunków prawnych powinna znaleźć zastosowanie.

Autonomiczność oznacza, że żadna ze stron nie jest podporządkowana drugiej stronie (tzw. równorzędność formalna), z kolei brak bezpośredniego przymusu ze strony organów państwa oznacza, że stosunek cywilnoprawny może powstać bez udziału organów państwa, świadczenie może być dobrowolnie spełnione, tak że cała machina przymusu państwowego nakazująca określone zachowanie w ogóle nie zostanie uruchomiona. Prawo cywilne jest tak skonstruowane, aby stworzyć pole do działania dla autonomicznych i równorzędnych jednostek, przez to jest doskonałym regulatorem stosunków prawnych występujących w gospodarce wolnorynkowej. Prawo zobowiązań jest tą częścią prawa cywilnego, która charakteryzuje się występowaniem praw podmiotowych o charakterze względnym.

Na prawo zobowiązań składają się stosunki cywilnoprawne w normatywnej postaci zobowiązania. Stąd określenie zakresu pojęcia prawa zobowiązań jest uzależnione od ustalenia tego, na czym polega zobowiązanie (szerzej na temat pojęcia zobowiązania piszemy w rozdziale następnym). W tym miejscu należy wskazać, że zobowiązanie polega na tym, że jeden z podmiotów zwany dłużnikiem jest zobowiązany do spełnienia świadczenia, a drugi jest z tego tytułu uprawniony. Powstaje zatem węzeł prawny (vinculum iuris) pomiędzy konkretnymi podmiotami prawa.

Ten sposób ukształtowania stosunku prawnego, w którym jedna osoba ma w stosunku do danej osoby prawo domagania się określonego zachowania, sprawił, iż stosunki zobowiązaniowe są definiowane jako stosunki typu względnego. Aby móc na drodze sądowej domagać się realizacji swego prawa podmiotowego, wierzyciel (powód) musi wykazać, iż pomiędzy nim a dłużnikiem (pozwanym) istnieje węzeł prawny – stosunek zobowiązaniowy, który uprawnia go do dochodzenia prawa podmiotowego.

Najczęściej przedmiotem stosunków prawnych z zakresu prawa zobowiązań jest wymiana dóbr i usług o wartości majątkowej. Prawo zobowiązań odnosi się do źródeł, z których wynikają stosunki wymiany dóbr i usług, a także do treści stosunków, których istotę stanowi wymiana lub które taką wymianę przygotowują, a także prowadzą do zmiany i ustania stosunków wymiany. Innymi słowy, prawo zobowiązań wyznacza prawne powinności (i odpowiadające im uprawnienia) na tle wymiany dóbr i usług¹.

Podstawową funkcją prawa zobowiązań jest regulacja za pomocą norm prawnych obrotu majątkowego pomiędzy podmiotami prawa cywilnego (osobami fizycznymi, osobami prawnymi czy tzw. ułomnymi osobami prawnymi), a także ochrona prawna sposobów korzystania z dóbr i usług. Należy także pamiętać, że prawo zobowiązań chroni dobra majątkowe i osobiste uprawnionych podmiotów, o ile dobra te zostały naruszone bez dostatecznego usprawiedliwienia prawnego. W związku z tym prawo zobowiązań przewiduje także postać tzw. zobowiązania odszkodowawczego oraz zobowiązania z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (szerzej o tym w źródłach powstania zobowiązania – zob. rozdział następny)².

Na prawo cywilne składają się określone działy: część ogólna, prawo rzeczowe, prawo zobowiązań, prawo spadkowe, prawo rodzinne, prawo własności intelektualnej. Podział ten zasadza się na kryterium typu stosunku cywilnoprawnego, ewentualnie odnosi się do specyfiki przedmiotu regulowanego określonym działem, wreszcie wyodrębnienie może być spowodowane celem, jakiemu służą określone normy prawne zgrupowane w danym dziale prawa cywilnego. Tym zagadnieniom poświęcony jest następny paragraf.

§ 2. Prawo zobowiązań na tle innych części prawa cywilnego

I. Prawo zobowiązań a prawo cywilne – część ogólna

Część ogólna prawa cywilnego – jak sama nazwa wskazuje – zawiera normy prawne, które znajdują zastosowanie we wszystkich rodzajach stosunków cywilnoprawnych. Dział ten nie reguluje samodzielnie stosunków społecznych, a zatem nie można wyróżnić w jego obrębie specyficznie pojmowanego przedmiotu regulacji prawnej.

Niemniej należy podkreślić szczególne związki pomiędzy tą częścią prawa cywilnego a prawem zobowiązań. Część ogólna prawa cywilnego reguluje bowiem czynności prawne, w tym zawarcie umowy, formy czynności prawnych, wady oświadczenia woli. Są to zagadnienia niezwykle istotne z punktu widzenia prawa zobowiązań. Instrument prawny, jakim jest umowa zobowiązaniowa, ma bowiem zasadnicze znaczenie w szeroko pojmowanym obrocie gospodarczym.

II. Prawo zobowiązań a prawo rzeczowe

Prawo zobowiązań od prawa rzeczowego różni zarówno przedmiot, jak i typ stosunku prawnego łączącego dane podmioty. Prawo rzeczowe ma za przedmiot rzecz, zaś forma korzystania z rzeczy ujmowana jest pod postacią prawa podmiotowego bezwzględnego. Prawo wobec danej rzeczy jest wykonywane wprost, bez pośrednictwa innych osób, jest skuteczne erga omnes – wobec wszystkich podmiotów prawa, co oznacza, że każdy podmiot ma obowiązek respektować uprawnienia innego podmiotu prawa w stosunku do danej rzeczy.

Prawo zobowiązań, regulując społeczne formy korzystania z dóbr i usług, ma za przedmiot nie tylko rzeczy (w rozumieniu prawa rzeczowego), ale i inne dobra oraz wskazane wyżej usługi, a także pieniądze. Forma korzystania jest ujmowana pod postacią praw podmiotowych względnych (skutecznych inter partes – jedynie wobec określonych stron stosunku zobowiązaniowego).

Należy jednak pamiętać, że stosunki cywilnoprawne z zakresu prawa rzeczowego i prawa zobowiązań są ze sobą powiązane, często uzupełniają się, a także wzajemnie warunkują.

Przykłady

Przykład 1: Umowa sprzedaży jest stosunkiem prawnym, w którym kupujący jest dłużnikiem sprzedawcy w odniesieniu do ceny rzeczy, a wierzycielem w zakresie uprawnienia do przeniesienia na niego własności rzeczy. Te obowiązki i prawa są skorelowane z odpowiednimi prawami i obowiązkami sprzedawcy. Sprzedawca jest dłużnikiem kupującego w zakresie obowiązku przeniesienia własności rzeczy i jednocześnie wierzycielem, jeśli idzie o zapłatę za wydaną rzecz. Opisany w ten sposób stosunek zobowiązaniowy przygotowuje stosunek rzeczowy. Wykonanie bowiem zobowiązania ze stosunku sprzedaży doprowadzi do przeniesienia własności rzeczy, a zatem ziszczenia się skutku prawnorzeczowego.

Przykład 2: W przepisach dotyczących najmu lokali, w art. 690 KC czytamy, że do ochrony praw najemcy do używania lokalu stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. Najemca zatem, posiadając prawo obligacyjne do lokalu, może skorzystać także z silniejszej ochrony natury prawnorzeczowej: przysługuje mu (oprócz ochrony posesoryjnej jako posiadaczowi zależnemu) zarówno roszczenie windykacyjne, jak i negatoryjne w odniesieniu do osób trzecich naruszających jego prawo.

III. Prawo zobowiązań a prawo spadkowe

Prawo zobowiązań od prawa spadkowego różni z kolei cel unormowania. Prawo spadkowe, normując przejście praw i obowiązków o charakterze majątkowym (zarówno bezwzględnych, jak i względnych), ma na celu regulację stosunków prawnych mortis causa (na wypadek śmierci), podczas gdy prawo zobowiązań, normując m.in. przejście praw i obowiązków, ma na celu regulację stosunków prawnych inter vivos (pomiędzy żyjącymi). Podobnie jak w prawie rzeczowym, także w prawie spadkowym spotykamy normy o charakterze typowo zobowiązaniowym, np. odpowiedzialność za długi spadkowe, regulacja dotycząca zapisu.

Warto także w tym miejscu wskazać, że ze względu na cel regulacji prawa spadkowego (przejście praw i obowiązków na wypadek śmierci) oraz cel prawa rzeczowego (zapewnienie bezpieczeństwa obrotu rzeczami) działy te charakteryzuje w zdecydowanej większości występowanie norm o charakterze iuris cogentis (bezwzględnie obowiązującym), podczas gdy na prawo zobowiązań składają się normy prawne przede wszystkim o charakterze względnie obowiązującym: iuris dispositivi.

Wszystkie przedstawione wyżej działy prawa cywilnego znalazły się w ramach czterech ksiąg Kodeksu cywilnego: księga pierwsza – „Część ogólna”, księga druga – „Własność i inne prawa rzeczowe”, księga trzecia – „Zobowiązania”, księga czwarta – „Spadki”.

IV. Prawo zobowiązań a prawo na dobrach niematerialnych

Prawo zobowiązań od prawa na dobrach niematerialnych różni się przede wszystkim przedmiotem unormowania. Jak sama nazwa wskazuje, prawo na dobrach niematerialnych dotyczy specyficznie określonych dóbr, będących rezultatem twórczości ludzkiej. Zwykle mają one charakter niematerialny (przez to różnią się od rzeczy), lecz jednocześnie przedstawiają określoną wartość majątkową. Społeczne formy korzystania z tych dóbr mogą mieć zarówno postać praw bezwzględnych (np. prawo własności do znaku towarowego), jak i względnych (np. prawo do używania patentu). Prawa te uregulowane są w odrębnych od Kodeksu cywilnego ustawach (zob. ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 24 ze zm.; ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1170 ze zm.).

V. Prawo zobowiązań a prawo rodzinne

Prawo zobowiązań reguluje stosunki prawne przede wszystkim o charakterze majątkowym, podczas gdy prawo rodzinne dotyczy stosunków prawnych, w których przeważa element niemajątkowy. Jeśli nawet przedmiotem prawa rodzinnego stają się stosunki majątkowe, to są one specyficznie determinowane – powiązaniami natury rodzinnej, opiekuńczej (przewaga elementów osobowych nad majątkowymi). W prawie zobowiązań nie jest istotna więź rodzinna pomiędzy stronami stosunku zobowiązaniowego. Wyodrębnienie prawa rodzinnego jako części prawa cywilnego nastąpiło zatem zarówno ze względu na specyficzny przedmiot stosunku prawnego, jak i ze względu na cel tej części prawa cywilnego.

Przykład

Z charakteru stosunków rodzinnych wynika np. konieczność podporządkowania jednego podmiotu – dziecka, władzy drugiego podmiotu prawa – rodzica, czego nie ma na gruncie prawa zobowiązań hołdującego formalnej równości podmiotów wobec prawa.

Wyrazem tego stało się uchwalenie odrębnej ustawy – z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.). Spośród zasad prawa rodzinnego warto wyeksponować zasadę autonomiczności rodziny (ingerencja państwa w stosunki rodzinne jest wyjątkiem ograniczonym do sytuacji szczególnych, najczęściej patologicznych), zasadę dobra dziecka czy zasadę trwałości związku małżeńskiego.

§ 3. Zasady prawa cywilnego zajmujące szczególne miejsce w prawie zobowiązań

I. Zasada autonomii woli stron (ze szczególnym uwzględnieniem zasady swobody umów)

Polega na braku władczego podporządkowania podmiotów wchodzących ze sobą w określony stosunek prawny, co oznacza, że żaden z podmiotów prawa cywilnego nie może władczo kreować sytuacji prawnej drugiego podmiotu. Konsekwencją tak rozumianej autonomiczności jest równorzędna pozycja stron stosunków cywilnoprawnych. Przy tym równorzędność ta ma charakter formalny, co oznacza, że ustawodawca nie może poprzez przepis prawa prowadzić do takiego ukształtowania stosunku prawnego, gdzie jedna strona zostałaby władczo podporządkowana drugiej (gdyby tak się stało, mielibyśmy do czynienia z prawem administracyjnym).

Równorzędność formalna nie prowadzi do równości faktycznej. W praktyce zatem jedna ze stron stosunku prawnego może narzucić drugiej warunki umowy, które druga – z różnych pozaprawnych względów – zmuszona jest przyjąć. Środki przeciwdziałające brakowi równości faktycznej stron w stosunku zobowiązaniowym omawiamy w innej części podręcznika (zob. część poświęconą wybranym zagadnieniom prawa konsumenckiego), w tym miejscu należy jedynie zaznaczyć, że autonomiczność podmiotów stosunku cywilnoprawnego nie ma na celu zapewnienia sprawiedliwości społecznej, hołduje bowiem innym wartościom.

Autonomiczność podmiotów prawa cywilnego czerpie swą legitymizację z dwóch podstawowych wartości: godności osoby ludzkiej oraz równości wszystkich podmiotów wobec prawa³.

W literaturze przyjmuje się, że w płaszczyźnie funkcjonalnej głównym przejawem zasady autonomiczności jest zasada swobody umów⁴.

Zasada ta jest wyrazem samoograniczenia roli państwa w zakresie stanowienia prawa (słynny art. 1134 Kodeksu Napoleona głosił: „Umowy legalnie zawarte stają się prawem dla tych, którzy je zawarli”). Stąd też w prawie zobowiązań poważna część norm prawnych została ujęta pod postacią norm iuris dispositivi, które mają zastosowanie tylko wówczas i tylko o tyle, o ile strony same nie uważały za właściwe danej materii uregulować. Drugą konsekwencją zasady swobody umów jest zasadnicze nastawienie prawa cywilnego na to, że strony same winny dochodzić swoich praw (Vigilantibus iura scripta sunt – prawa są napisane dla czujnych). Wskazuje się, że skoro strony mogą same powołać do życia stosunek prawny, a następnie go przekształcić i znieść, to do nich należy wykorzystanie możności dochodzenia swoich praw wynikających z tego stosunku prawnego. Państwo z urzędu nie czuwa zatem nad realizacją prawa, skoro strony same je ustanowiły. Przymus państwowy jest zarezerwowany tylko dla sytuacji konfliktowych pomiędzy stronami. Wreszcie trzecią konsekwencją jest odformalizowanie prawa cywilnego poprzez wskazanie, że wszystko, co nie jest zakazane, jest dozwolone. W ten sposób eksponuje się wolność jednostek w kreowaniu norm je obowiązujących⁵.

II. Zasada bezpieczeństwa obrotu i ochrony praw nabytych

Zasada bezpieczeństwa obrotu jest przejawem zasady bezpieczeństwa prawnego w ogólności. Jakkolwiek podkreśla się, że zasada ta ma głównie zastosowanie w prawie rzeczowym i spadkowym, które zawierają najwięcej norm o charakterze bezwzględnie obowiązującym, również na gruncie prawa zobowiązań zasada ta odgrywa niebagatelną rolę.

Przejawem zasady bezpieczeństwa obrotu jest m.in. reguła lex retro non agit (prawo nie działa wstecz), wyrażona w art. 3 KC. Zgodnie z tym przepisem ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Przepis ten wskazuje zatem na możliwe wyjątki. Jednakże z orzecznictwa konstytucyjnego wynika, że dopuszczalność wprowadzenia retroakcji jest mocno ograniczona; tylko w wyjątkowych przypadkach i tylko w wyraźny sposób⁶.

W tym kontekście warto wyeksponować nadrzędną konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa prawa. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie podkreślił, iż przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę także zasady, takie jak: bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowane, ochronę praw nabytych.

Z regułą lex retro non agit łączy się inna ważna reguła: tempus regit actum (ważność czynności prawnej ocenia się według prawa, jakie obowiązywało w chwili jej dokonania).

Przepis art. XLIX § 1 PWKC wskazuje jednak, że do zobowiązań, które powstały przed dniem wejścia w życie KC (tj. przed 1.1.1965 r.), stosuje się przepisy tego kodeksu, jeżeli chodzi o skutki prawne zdarzeń, które nastąpiły po dniu wejścia kodeksu w życie, a które nie są związane z istotą stosunku prawnego. Za tego rodzaju skutki prawne ustawodawca uznał w szczególności: przejście praw i obowiązków, odnowienie, potrącenie, niemożliwość świadczenia, wygaśnięcie lub zmianę zobowiązania, zwłokę, niewykonanie zobowiązania (zob. § 2 i 3 art. XLIX PWKC). O ile skutki te nastąpiły po dacie wejścia w życie kodeksu, stosuje się doń przepisy KC. Jeszcze dalej poszedł ustawodawca w art. L PWKC, wskazując, że do istniejących już zobowiązań z umów: kontraktacji, najmu, dzierżawy, rachunku bankowego, ubezpieczenia, renty, dożywocia, stosuje się przepisy KC. Oznacza to, że – bez względu na to, czy dany skutek jest związany z istotą stosunku prawnego, czy też nie – do oceny tych zobowiązań o charakterze trwałym (ciągłym) stosuje się przepisy nowego prawa. Moc wsteczna działania prawa wynika tu z treści ustawy jak i celu (z istoty i charakteru stosunków prawnych o charakterze ciągłym).

Reguły te nie mają znaczenia tylko historycznego, jak się wskazuje na gruncie prawa zobowiązań – odnoszą się do relacji prawa dawnego do prawa nowego⁷.

Przykład

Przepis art. 365¹ został dodany do KC przez art. 26 pkt 2 ustawy z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733). Regulacja ta wprowadza zasadę, że wszelkie zobowiązania bezterminowe o charakterze ciągłym mogą wygasnąć na podstawie wypowiedzenia przez dłużnika lub wierzyciela nawet w przypadku braku określenia terminu wypowiedzenia (umownego, ustawowego czy zwyczajowego). Przepis art. 365¹ KC wszedł w życie z dniem 10.7.2001 r., niemniej ustawodawca w art. 27 cytowanej ustawy uznał, że znajduje on również zastosowanie do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia jego w życie. Uzasadnieniem tego podejścia jest charakter stosunków prawnych ciągłych, które znamionuje rozciągłość w czasie.

Przejawem zasady bezpieczeństwa obrotu jest także reguła ochrony praw osób trzecich. Na gruncie prawa zobowiązań ochrona praw osób trzecich przejawia się przede wszystkim w zasadzie, że umowy nie mają skutku wobec osób trzecich. Wyjątkowo w orbitę stosunku zobowiązaniowego może zostać włączona osoba trzecia, ale i wtedy prawo chroni interesy takiej osoby (por. rozważania dotyczące umów odnoszących się do osób trzecich). Powództwo może być skierowane przeciwko osobie trzeciej wyjątkowo. Tak się dzieje w przypadku zaistnienia przesłanek skargi pauliańskiej, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową (art. 527 i nast. KC) – zob. rozdz. X.

III. Zasada słuszności

Na zasady słuszności składają się zarówno zasady moralne, jak i obyczajowe społeczeństwa polskiego wyrosłe na gruncie polskich obyczajów i tradycji historycznych⁸.

Zasada słuszności jest traktowana jako środek korektury prawa, wtedy gdy prawo ze względu na swą ogólność nie jest w stanie dać właściwego rozstrzygnięcia dla konkretnego przypadku. Liczni komentatorzy ujmują zasadę słuszności jako swoistą klapę bezpieczeństwa systemu prawnego.

Przykład

W art. 5 KC czytamy: „Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”. Poprzez art. 5 KC dokonuje się niezbędna korektura prawa. Ustawodawca, dając oręż jednostce do ochrony swych praw, licząc się z ułomnościami natury ludzkiej, stwarza mechanizm przeciwdziałający wykorzystywaniu instrumentów prawnych w niesłusznych celach.

O zasadach słuszności i ich odzwierciedleniu w prawie stanowionym pisano od dawna. Odwoływanie się do pierwiastka moralnego jest widoczne w najstarszych łacińskich paremiach rzymskich jurystów, takich jak: Summum ius summa iniuria, czy Ius summum summa est malitia (ścisłe, kurczowe trzymanie się litery prawa prowadzi do niesprawiedliwości).

Zasady słuszności mają swoje odzwierciedlenie w tzw. klauzulach generalnych. Klauzule generalne nie są zaliczane do norm ściśle prawnych, określane są mianem norm społecznych, które wprowadza się po to do przepisów prawnych, aby oderwać się od sztywności prawa pozytywnego. Wyrażają one idee słuszności w prawie oraz odwołują się do powszechnie uznawanych w naszej kulturze wartości.

Przykład

W art. 56 KC ustawodawca wskazuje, że czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają m.in. z zasad współżycia społecznego. Wytyczna ta w tłumaczeniu oświadczeń woli stron znalazła odzwierciedlenie w sporach pomiędzy Narodowym Funduszem Zdrowia a świadczeniodawcami o tzw. świadczenia ponadlimitowe, powstałe na gruncie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sąd Najwyższy wskazał, że w zakresie dotyczącym wynagrodzenia za świadczenia spełniane w tzw. ramach przymusu ustawowego (w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta) nie można jedynie odnosić się do treści umowy, lecz należy mieć na uwadze głębszą, bogatszą treść stosunku zobowiązaniowego, który wyznaczają oprócz umowy: przepisy ustawowe, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje (wyr. SN z 29.3.2006 r., IV CSK 158/05, Legalis).

W ramach stosunku zobowiązaniowego dłużnik ma wykonać swoje zobowiązanie zgodnie z jego treścią, w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. W ten sam sposób powinien współdziałać wierzyciel (art. 354 KC). Ponadto na gruncie prawa zobowiązań najliczniejszą grupę przepisów odwołujących się do zasad słuszności stanowią te, w których powstanie, zmiana lub ustanie konkretnych praw lub obowiązków stron jest przesłanką oceny danego stosunku prawnego.

W grupie tej można wskazać przepisy: art. 411 pkt 2, art. 440, art. 446 § 2, art. 826 § 2 KC. Doskonałą ilustracją jest przepis art. 411 pkt 2 KC, który wskazuje, że nie można żądać zwrotu świadczenia nienależnego (w rozumieniu art. 410 KC), jeśli spełnienie tego świadczenia czyniło zadość zasadom współżycia społecznego.

W tym miejscu warto także uwypuklić charakterystyczną zmianę nazewnictwa w odniesieniu do zasady słuszności. W starszych przepisach ustawodawca posługuje się pojęciem zasady współżycia społecznego (nazewnictwo wprowadzone przez ustawodawcę w okresie socjalistycznym), z kolei w innych przepisach, mających postać klauzul generalnych wprowadzonych do KC w okresie późniejszym, pojawiają się określenia: słuszności kontraktowej, dobrej wiary, dobrych obyczajów (to ostatnie np. w art. 385¹ § 1 KC)⁹.

Tabela 1. Zasady prawa cywilnego i ich odzwierciedlenie w prawie zobowiązań

Podstawowe zasady prawa cywilnego

Autonomiczności

Bezpieczeństwa obrotu

Słuszności

Polega na tym, że żaden z podmiotów prawa cywilnego nie może władczo kreować sytuacji prawnej drugiego podmiotu. Konsekwencją tej zasady jest równorzędna pozycja stron stosunków cywilnoprawnych.

W płaszczyźnie funkcjonalnej przejawem zasady autonomiczności jest zasada swobody umów, mająca pierwszoplanowe znaczenie na gruncie prawa zobowiązań (art. 353¹ KC).

Ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa prawnego adresatom norm prawnych. Przejawem tej zasady na gruncie prawa cywilnego jest przede wszystkim reguła nieretroakcji. W warstwie pozytywnej reguła ta oznacza, że prawo działa jedynie na przyszłość, nie obejmując swoim zakresem okresu poprzedzającego wejście w życie ustawy. Nałożenie obowiązku przestrzegania określonych norm prawnych (zawierających określone reguły postępowania) wymaga uprzedniego wydania ustawy i jej ogłoszenia.

Innym przejawem tej zasady jest ochrona praw osób trzecich, która na gruncie prawa zobowiązań przede wszystkim oznacza, że umowy nie mają skutku wobec osób trzecich (wyjątek art. 393 KC).

Wyraża ona ideę słuszności w prawie oraz odwołuje się do powszechnie uznawanych w kulturze naszego społeczeństwa wartości.

Są to podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania.

Na gruncie prawa zobowiązań klauzule generalne odnajdujemy w przepisach: art. 353¹, 354, 357¹, 358¹ § 3, art. 385¹ § 1, art. 385², 411 pkt 2 KC. Odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach słuszności przewidują przepisy: art. 417², 428, 431 § 2 KC. Do zasad współżycia społecznego ustawodawca odwołuje się także w art. 440, 446 § 2 KC. W części szczegółowej prawa zobowiązań można wskazać art. 826 § 2, art. 827, 902 KC.

§ 4. Źródła i struktura prawa zobowiązań

Zgodnie z art. 87 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia i akty prawa miejscowego.

Z punktu widzenia zasady hierarchiczności norm prawnych normy zawarte w Konstytucji RP mają podstawowe znaczenie dla prawa cywilnego w tym sensie, że wyznaczają ramy regulacji niższego rzędu (tj. samego Kodeksu cywilnego jak i tzw. ustaw okołokodeksowych, a także rozporządzeń). Normy konstytucyjne powodują także określoną wykładnię przepisów prawa cywilnego. Jak się wskazuje, Konstytucja stanowi wyzwanie dla sądów do podjęcia wysiłku interpretacyjnego przepisów kodeksu w duchu uregulowań konstytucyjnych.

Przykład

Przepis art. 77 ust. 1 Konstytucji RP statuujący prawo każdego do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, stał się wyznacznikiem wykładni przepisu art. 417 KC w brzmieniu przed nowelizacją dokonaną ustawą z 17.6.2004 r. (Dz.U. Nr 162, poz. 1692 ze zm.). Wykładnia przesłanek odpowiedzialności władzy publicznej z punktu widzenia przepisów Konstytucji RP dokonana przez Trybunał Konstytucyjny w wyr. z 4.12.2001 r. (SK 18/00, OTK 2001, Nr 8, poz. 256) najpierw doprowadziła do eliminacji przesłanki winy w przypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa za funkcjonariuszy publicznych w sferze imperium na tle przepisu art. 417 KC, a następnie przyczyniła się do wprowadzenia obecnie obowiązujących reguł odpowiedzialności władzy publicznej¹⁰.

Wśród ustaw – jako aktów prawnych hierarchicznie stojących zaraz po Konstytucji – najważniejsze znaczenie należy przypisać Kodeksowi cywilnemu.

Ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny weszła w życie 1.1.1965 r. Od tego czasu była wielokrotnie nowelizowana, zarówno ze względu na konieczność dopasowania regulacji do nowego ustroju politycznego po 1989 r., jak i z powodu wejścia Rzeczypospolitej Polski do struktur Unii Europejskiej.

Szczegółowo poszczególne nowelizacje do Kodeksu cywilnego omawia E. Łętowska, [w:] System Prawa Prywatnego, t, 5, s. 80–86.

Warto też zapoznać się z projektem zmian Kodeksu cywilnego – Zielona Księga. Optymalna wizja Kodeksu cywilnego w Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. Z. Radwańskiego, Warszawa 2006. W maju 2024 r. została reaktywowana Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego pod przewodnictwem prof. Marka Safjana (poprzednia Komisja została rozwiązana w grudniu 2015 r.). Komisja będzie przygotowywała założenia i ogólne kierunki zmian w prawie cywilnym i prawie gospodarczym prywatnym, m. in. nowy Kodeks cywilny.

Wśród innych ustaw mających znaczenie z punktu widzenia stosunków prawnych w dziale prawa zobowiązań należy wymienić ustawę z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 725 ze zm.) – jako ustawę znajdującą zastosowanie w stosunkach prawnych dotyczących najmu lokali. Następnie liczne ustawy pozakodeksowe odnoszące się do prawa konsumenckiego np. ustawę z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1796 ze zm.), ustawę z 12.5.2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1497 ze zm.) czy ustawę z 14.4.2023 r. o konsumenckiej pożyczce lombardowej (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1111 ze zm.).

Prawo zwyczajowe nie jest źródłem prawa w rozumieniu Konstytucji RP. Jednakże, jeśli prawo zwyczajowe nie pozostaje w sprzeczności z prawem stanowionym (w ten sposób podkreśla się wyższość prawa stanowionego), nie należy a priori negować możliwości zastosowania prawa zwyczajowego dla oceny konkretnych stosunków cywilnoprawnych.

Przepis art. 354 KC wskazuje, że dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią, w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w sposób odpowiadający tym zwyczajom.

Przez zwyczaj rozumie się stałą, utartą praktykę, która tworzy regułę postępowania bez udziału organów państwa. Różnica pomiędzy prawem zwyczajowym a zwyczajem tkwi w tym, że zwyczaj należy do układu norm pozaprawnych, natomiast prawo zwyczajowe jest dziełem praktyki organów państwowych lub innych uprawnionych gremiów. Prawo zwyczajowe jako prawo spisane może zatem znaleźć zastosowanie w praktyce stosowania prawa. Z kolei zwyczaj uzyskuje tylko wtedy doniosłość prawną, gdy dany przepis prawny do niego odsyła. Oprócz art. 354 KC, gdzie zwyczaj dookreśla sposób wykonania zobowiązania, na gruncie prawa zobowiązań do zwyczaju odnoszą się m.in. art. 384 § 2 KC (moc wiążąca wzorca zależy od tego, czy w stosunkach danego rodzaju posługiwanie się wzorcem jest zwyczajowo przyjęte), art. 394 KC (zwyczaj pomaga ustalić, czy mamy do czynienia z zadatkiem), art. 699 KC (zwyczaj pomaga określić termin płatności czynszu z tytułu umowy dzierżawy, jeśli strony tego nie uzgodniły w umowie)¹¹.

Na końcu części wprowadzającej należy wskazać na powszechnie przyjętą strukturę prawa zobowiązań. Prawo to dzieli się na część ogólną (art. 353–534 KC), która odnosi się do wszystkich typów stosunków zobowiązaniowych (również tych uregulowanych poza KC) oraz na część szczegółową (art. 535–921¹⁶ KC), na którą składają się poszczególne rodzaje umów nazwanych. Do tego też podziału została dostosowana struktura niniejszej publikacji. Jeśli chodzi o wykładnię przepisów prawa zobowiązań, to w pierwszej kolejności przy interpretacji poszczególnych stosunków zobowiązaniowych powinniśmy się opierać na przepisach zawartych w części szczegółowej (dotyczy to także przepisów pozakodeksowych), co jest wyrazem zasady lex specialis derogat legi generali. Dopiero w następnej kolejności przechodzimy do przepisów części ogólnej prawa zobowiązań.

¹ Zob. W. Czachórski, Zobowiązania, s. 19.

² Zob. szerzej A. Stelmachowski, Zarys, s. 36 i nast.

³ A. Stelmachowski, Zarys, s. 36.

⁴ Tamże.

⁵ Zob. szerzej A. Stelmachowski, Zarys, s. 93–95.

⁶ Zob. wyr. TK z 20.1.2010 r. (Kp 6/09, OTK-A 2010, Nr 1, poz. 3); wyr. TK z 13.3.2014 r. (P 38/11, OTK-A 2014, Nr 3, poz. 31).

⁷ Zob. Z. Radwański, Zobowiązania, wyd. 14, s. 7.

⁸ Zob. szerzej A. Stelmachowski, Zarys, s. 120.

⁹ A. Stelmachowski, Zarys, s. 111 i nast.; S. Dmowski, Komentarz. Część ogólna, s. 36 i nast.

¹⁰ Zob. E. Łętowska, [w:] System Prawa Prywatnego, t. 5, Legalis.

¹¹ Zob. szerzej A. Stelmachowski, Zarys, s. 312.

Pełny spis treści

Wykaz skrótów

Skróty powoływanej literatury

Bibliografia

Wstęp

Część I. Zagadnienia ogólne

Rozdział I. Zagadnienia ogólne

§ 1. Definicja oraz funkcje prawa zobowiązań w obrocie powszechnym i gospodarczym

§ 2. Prawo zobowiązań na tle innych części prawa cywilnego

I. Prawo zobowiązań a prawo cywilne – część ogólna

II. Prawo zobowiązań a prawo rzeczowe

III. Prawo zobowiązań a prawo spadkowe

IV. Prawo zobowiązań a prawo na dobrach niematerialnych

V. Prawo zobowiązań a prawo rodzinne

§ 3. Zasady prawa cywilnego zajmujące szczególne miejsce w prawie zobowiązań

I. Zasada autonomii woli stron (ze szczególnym uwzględnieniem zasady swobody umów)

II. Zasada bezpieczeństwa obrotu i ochrony praw nabytych

III. Zasada słuszności

§ 4. Źródła i struktura prawa zobowiązań

Rozdział II. Elementy konstrukcyjne stosunku zobowiązaniowego

§ 1. Zobowiązanie jako stosunek prawny o charakterze względnym

§ 2. Podstawowe elementy więzi prawnej w stosunku zobowiązaniowym

I. Podmioty stosunku zobowiązaniowego

1. Oznaczenie stron zobowiązania

2. Strona i podmiot stosunku zobowiązaniowego

3. Zobowiązania z udziałem osób trzecich

4. Osoby uczestniczące w wykonywaniu zobowiązania

II. Wielość wierzycieli i dłużników

1. Podstawowe modele stosunków zobowiązaniowych w przypadku wielości wierzycieli i dłużników

2. Zobowiązania solidarne

3. Ochrona prawna współdłużników i współwierzycieli w zobowiązaniu solidarnym

4. Roszczenia regresowe i odpowiedzialność in solidum

5. Zobowiązania niepodzielne a wielość wierzycieli i dłużników

III. Przedmiot stosunku zobowiązaniowego

1. Uwagi wstępne

2. Godny ochrony interes wierzyciela

3. Świadczenie jako przedmiot zobowiązania a przedmiot świadczenia

IV. Treść stosunku zobowiązaniowego

1. Uwagi wstępne

2. Wierzytelność

3. Roszczenie

4. Uprawnienia kształtujące

5. Uprawnienia główne i uboczne

6. Dług

7. Cel zobowiązania

V. Odpowiedzialność dłużnika

1. Uwagi wstępne

2. Dług a odpowiedzialność

3. Rodzaje odpowiedzialności

4. Zobowiązania niezupełne

VI. Charakterystyka i podstawowy podział źródeł zobowiązań

§ 3. Świadczenie. Pojęcie, treść i rodzaje

I. Uwagi wstępne o świadczeniu i przedmiocie świadczenia

II. Treść świadczenia

1. Dwie postaci świadczenia

2. Oznaczenie świadczenia

3. Wola spełnienia świadczenia jako element jego kwalifikacji prawnej

4. Możliwość spełnienia świadczenia

III. Rodzaje świadczeń

1. Świadczenia w zobowiązaniach rezultatu i starannego działania

2. Świadczenia jednorazowe, okresowe i ciągłe

3. Świadczenia podzielne i niepodzielne

4. Świadczenia oznaczone co do tożsamości i co do gatunku

5. Świadczenie zwrotu nakładów i wydatków

6. Czynności przygotowawcze, świadczenia uboczne i świadczenia główne

7. Świadczenia w zobowiązaniu przemiennym i w zobowiązaniu z upoważnieniem przemiennym

IV. Świadczenia pieniężne

1. Uwagi wstępne

2. Pieniądz. Pojęcie, wartość i funkcje

2.1. Pojęcie pieniądza

2.2. Postaci pieniądza

2.3. Funkcje pieniądza

2.4. Wartość pieniądza

3. Świadczenie pieniężne. Istota i sposób spełnienia

3.1. Istota świadczenia pieniężnego

3.2. Sposób spełnienia świadczenia pieniężnego

4. Reguła swobody wyboru waluty

4.1. Prawo dłużnika do wyboru waluty

4.2. Kurs przeliczenia waluty obcej

4.3. Kurs przeliczenia waluty obcej przy opóźnieniu dłużnika

5. Nominalizm

5.1. Zasada nominalizmu. Istota i funkcje

5.2. Świadczenia pieniężne objęte zasadą nominalizmu i wyłączone spod jej działania

6. Waloryzacja

6.1. Uwagi wstępne

6.2. Waloryzacja umowna

6.3. Waloryzacja sądowa

7. Odsetki

7.1. Pojęcie odsetek

7.2. Funkcje odsetek

7.3. Rodzaje odsetek

7.4. Charakter prawny odsetek

7.5. Źródła obowiązku świadczenia odsetek

7.5.1. Wysokość odsetek

7.6. Zakaz anatocyzmu

7.6.1. Termin płatności

7.7. Przedawnienie roszczeń o świadczenie odsetek

V. Świadczenie mające na celu naprawienie szkody

1. Podstawowe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej

2. Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej

3. Rodzaje odpowiedzialności odszkodowawczej

4. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej

5. Szkoda jako przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej

5.1. Pojęcie szkody

5.2. Postaci szkody

6. Normalny (adekwatny) związek przyczynowy jako przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej

7. Zasady ustalania wielkości świadczeń odszkodowawczych

7.1. Ustalenie wielkości szkody

7.2. Sposób naprawienia szkody

7.3. Miernik ustalenia wartości rekompensaty pieniężnej

7.4. Ustalenie wysokości odszkodowania

Rozdział III. Umowy jako podstawa obrotu prawnego

§ 1. Miejsce i rola umowy w systemie źródeł prawa

I. Uwagi wstępne

II. Klasyfikacja umów zobowiązaniowych w ujęciu tradycyjnym

1. Umowy jednostronnie i dwustronnie zobowiązujące. Umowy wzajemne

2. Umowy odpłatne i nieodpłatne

3. Umowy kauzalne i abstrakcyjne

4. Umowy konsensualne i realne

5. Umowy losowe

6. Umowy nazwane, nienazwane i mieszane

§ 2. Treść umów zobowiązaniowych

I. Pojęcie treści umowy zobowiązaniowej

II. Swoboda kształtowania treści umowy zobowiązaniowej

1. Uwagi wstępne

2. Zakres swobody umów

3. Granice swobody umów

4. Skutki przekroczenia granic swobody umów

III. Umowa o świadczenie niemożliwe

IV. Wyzysk

1. Przesłanki wyzysku

2. Skutki zawarcia umowy w warunkach wyzysku

§ 3. Przygotowanie i zawarcie umowy zobowiązaniowej

I. Uwagi wstępne

II. Culpa in contrahendo

III. Umowa przedwstępna

1. Pojęcie i cel zawarcia umowy przedwstępnej

2. Świadczenie w umowie przedwstępnej

3. Zakres zastosowania umowy przedwstępnej

4. Minimalna treść umowy przedwstępnej i forma

4.1. Minimum treści jako przesłanka ważności umowy przedwstępnej

4.2. Forma umowy przedwstępnej

5. Termin zawarcia umowy przyrzeczonej

6. Skutki niewykonania zobowiązania z umowy przedwstępnej

7. Przedawnienie roszczeń z umowy przedwstępnej

8. Umowa przedwstępna a umowa definitywna

9. Umowa przedwstępna a umowa ramowa

IV. Obowiązek zawierania umów

§ 4. Wzorce umów

I. Uwagi wstępne

II. Funkcje i postaci wzorców umownych

1. Funkcje wzorców umownych

2. Postaci wzorców umownych

3. Charakter prawny wzorca

4. Treść i forma wzorca

4.1. Treść wzorca

4.2. Transparentność (przejrzystość) wzorca

4.3. Forma wzorca

5. Legitymacja do wydania wzorca

6. Moc wiążąca wzorca

6.1. Uwagi wstępne

6.2. Przesłanki związania treścią wzorca

6.3. Wyjątki od reguły doręczenia jako przesłanki wiążącej wzorcem

6.4. Przesłanki wiązania wzorca w postaci elektronicznej

6.5. Wiązanie wzorca wydanego w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym

7. Sprzeczność wzorca z umową

8. Konflikt wzorców

§ 5. Wybrane zagadnienia umów konsumenckich

I. Uwagi wstępne

II. Niedozwolone postanowienia umowne

1. Pojęcie niedozwolonych postanowień umownych

2. Przesłanki uznania postanowienia umownego za niedozwolone

3. Kryteria oceny postanowień umownych pod kątem ich zgodności z dobrymi obyczajami z art. 385[2] KC

4. Lista postanowień niedozwolonych zawarta w art. 385[3] KC

5. Skutki zastosowania postanowienia niedozwolonego

6. Incydentalna kontrola treści stosunku prawnego

7. Abstrakcyjna kontrola wzorca umownego

III. Zawieranie umów konsumenckich w świetle ustawy o prawach konsumenta

1. Uwagi wstępne

2. Obowiązki przedsiębiorcy w umowach innych niż zawierane poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość

3. Regulacje chroniące konsumenta przed nadmiernymi kosztami związanymi z zawieraniem umowy z przedsiębiorcą

4. Obowiązki przedsiębiorcy w przypadku zawierania umów z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość

5. Obowiązek wydania określonych dokumentów związanych z zawarciem umowy

6. Obowiązki informacyjne dostawcy internetowej platformy handlowej wobec konsumenta

7. Uprawnienie do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość

7.1. Uwagi ogólne

7.2. Termin wykonania prawa odstąpienia

7.3. Sposób wykonania prawa odstąpienia i konstrukcja prawna

7.4. Skutki odstąpienia od umowy zawieranej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa

7.5. Obowiązki i reguły zwrotu świadczeń w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy

7.5. Rozszerzona skuteczność odstąpienia konsumenta

7.6. Wyłączenia prawa odstąpienia od umowy zawieranej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa

8. Umowy dotyczące usług finansowych zawierane na odległość

8.1. Uwagi ogóle

8.2. Obowiązki informacyjne przedsiębiorcy

8.3. Prawo konsumenta do odstąpienia od umowy o usługi finansowe zawieranych na odległość

8.4. Wyłączenia prawa odstąpienia od umów o usługi finansowe zawieranych na odległość

8.5. Prawo do wypowiedzenia umowy o świadczenie usługi finansowej zawartej na odległość na czas nieoznaczony

9. Problematyka umów o dostarczanie treści cyfrowych lub usług cyfrowych

§ 6. Umowy dotyczące osób trzecich

I. Uwagi wstępne

II. Umowa o świadczenie przez osobę trzecią

1. Treść umowy o świadczenie przez osobę trzecią

2. Odpowiedzialność odszkodowawcza przyrzekającego dłużnika

3. Zakres zastosowania umowy o świadczenie przez osobę trzecią

III. Umowa o zwolnienie dłużnika z obowiązku świadczenia

1. Treść umowy o zwolnienie dłużnika z obowiązku świadczenia

2. Odpowiedzialność odszkodowawcza osoby trzeciej (gwaranta)

3. Zakres zastosowania umowy o zwolnienie dłużnika z obowiązku świadczenia

IV. Umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej

1. Treść i istota umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej

1.1. Treść umowy na rzecz osoby trzeciej

1.2. Charakter prawny umowy na rzecz osoby trzeciej

1.3. Cel gospodarczy umowy na rzecz osoby trzeciej

1.4. Forma umowy na rzecz osoby trzeciej

1.5. Pozycja prawna osoby trzeciej

1.6. Oznaczenie osoby trzeciej

1.7. Pozycja prawna wierzyciela

1.8. Pozycja prawna dłużnika

2. Zastosowanie konstrukcji umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej

§ 7. Dodatkowe zastrzeżenia umowne

I. Uwagi wstępne

II. Zadatek

1. Pojęcie i przedmiot zadatku

1.1. Uwagi wstępne

1.2. Miejsce zastrzeżenia i realność zadatku

1.3. Przedmiot zadatku i jego wysokość

2. Skutki zastrzeżenia zadatku

2.1. Uwagi wstępne

2.2. Zadatek jako surogat odszkodowania

2.3. Zwrot zadatku

2.4. Zaliczenie zadatku na poczet świadczenia dłużnika

III. Umowne prawo odstąpienia

1. Uwagi wstępne

2. Treść i zakres zastosowania umownego prawa odstąpienia

2.1. Zakres zastosowania umownego prawa odstąpienia

2.2. Bezwarunkowy charakter uprawnienia do odstąpienia

2.3. Zastrzeżenie terminu jako przesłanka ważności zastrzeżenia

3. Skutki odstąpienia od umowy

IV. Odstępne

V. Kara umowna

1. Pojęcie i treść kary umownej

1.1. Pojęcie i istota kary umownej

1.2. Treść kary umownej

2. Realizacja i miarkowanie kary umownej

2.1. Powstanie roszczenia o zapłatę kary umownej

2.2. Miarkowanie kary umownej

2.3. Kara umowna a kara ustawowa

Rozdział IV. Bezpodstawne (niesłuszne) wzbogacenie

§ 1. Uwagi wstępne – zakres zastosowania

§ 2. Przesłanki odpowiedzialności i dochodzenie roszczeń

§ 3. Świadczenie nienależne jako rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia

§ 4. Przedawnienie i zbieg roszczeń

Rozdział V. Czyny niedozwolone

§ 1. Uwagi wstępne

§ 2. Odpowiedzialność za czyn własny

I. Wina jako podstawowa przesłanka odpowiedzialności za czyn własny

II. Okoliczności wyłączające odpowiedzialność

III. Współsprawstwo, współodpowiedzialność, solidarność na gruncie czynów niedozwolonych

§ 3. Odpowiedzialność władzy publicznej

I. Uwagi wstępne

II. Podmiot zobowiązany i uprawniony

III. Przesłanki odpowiedzialności

1. Wykonywanie władzy publicznej

2. Niezgodność z prawem

3. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności – odesłanie

IV. Odpowiedzialność za bezprawie orzecznicze i legislacyjne

V. Odpowiedzialność za szkody legalne

§ 4. Odpowiedzialność za cudze czyny

I. Uwagi wstępne

II. Odpowiedzialność osób zobowiązanych do nadzoru

1. Przesłanki odpowiedzialności za podopiecznego na tle art. 427 KC

2. Zastosowanie art. 428 KC

III. Odpowiedzialność osób powierzających wykonanie czynności

1. Odpowiedzialność za samodzielnego wykonawcę

2. Odpowiedzialność za podwładnego

§ 5. Odpowiedzialność za zwierzęta i za rzeczy

I. Odpowiedzialność za zwierzęta

II. Odpowiedzialność za rzeczy

§ 6. Odpowiedzialność związana z ruchem elementarnych sił przyrody

I. Uwagi wstępne – motyw i zasady odpowiedzialności

II. Odpowiedzialność osób prowadzących na własny rachunek przedsiębiorstwa wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody

III. Odpowiedzialność związana z ruchem pojazdów mechanicznych

1. Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka

2. Odpowiedzialność na zasadzie winy

§ 7. Pozostałe podstawy odpowiedzialności w ramach tytułu VI KC

I. Naprawienie szkody poniesionej w cudzym lub wspólnym interesie

II. Odpowiedzialność prewencyjna na gruncie art. 439 KC

III. Odpowiedzialność za szkody prenatalne

§ 8. Szczególne sposoby naprawienia deliktowej szkody na osobie

I. Uwagi wstępne

II. Wynagrodzenie szkód na osobie o charakterze majątkowym

III. Wynagrodzenie szkód na osobie o charakterze niemajątkowym

IV. Roszczenia osób pośrednio poszkodowanych

V. Zbywalność i dziedziczenie roszczeń

§ 9. Przedawnienie i zbieg roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych

I. Przedawnienie

II. Zbieg roszczeń z tytułu odpowiedzialności deliktowej z innymi roszczeniami

Rozdział VI. Odpowiedzialność za wprowadzenie do obrotu produktu niebezpiecznego

§ 1. Charakter prawny i zasada odpowiedzialności

§ 2. Podmioty uprawnione i zobowiązane do naprawienia szkody

§ 3. Przesłanki odpowiedzialności

§ 4. Okoliczności wyłączające i ograniczające odpowiedzialność

§ 5. Przedawnienie i zbieg roszczeń

Rozdział VII. Wykonanie zobowiązania i inne zdarzenia prawne powodujące jego wygaśnięcie

§ 1. Uwagi wstępne

I. Sposób wykonania zobowiązania

II. Współdziałanie wierzyciela

III. Wymagana staranność przy wykonaniu zobowiązania

§ 2. Podmioty wykonania zobowiązania

I. Dłużnik i osoby trzecie

II. Wierzyciel i osoby trzecie

§ 3. Przedmiot wykonania zobowiązania

§ 4. Miejsce spełnienia świadczenia

§ 5. Termin spełnienia świadczenia

I. Oznaczenie terminu spełnienia świadczenia

II. Termin spełnienia świadczenia a wymagalności zobowiązania

§ 6. Wykonanie zobowiązań z umów wzajemnych

I. Zasada jednoczesnego spełnienia wzajemnych świadczeń

II. Obowiązek wcześniejszego spełnienia świadczenia

§ 7. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązanie

I. Uwagi wstępne

II. Zakres przedmiotowy zastosowania regulacji art. 357[1] KC

III. Przesłanki zastosowania art. 357[1] KC

IV. Zakres ingerencji sądu w treść zobowiązania na podstawie art. 357[1] KC

V. Dyspozytywność regulacji art. 357[1] KC

VI. Relacja między uregulowaniami art. 357[1] i 358[1] § 3 KC

§ 8. Prawo zatrzymania

§ 9. Dowody wykonania zobowiązania

§ 10. Zdarzenia prawne powodujące wygaśnięcie zobowiązania

I. Uwagi wstępne

II. Wygaśnięcie zobowiązania z zaspokojeniem wierzyciela

1. Świadczenie w miejsce wypełnienia (datio in solutum)

2. Odnowienie (novatio)

3. Potrącenie (compensatio)

4. Złożenie do depozytu sądowego

III. Wygaśnięcie zobowiązania bez zaspokojenia wierzyciela

1. Zwolnienie z długu

2. Rozwiązanie umowy

Rozdział VIII. Skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania

§ 1. Uwagi wstępne

§ 2. Odpowiedzialność dłużnika za naruszenie zobowiązania

I. Przymusowa realizacja zobowiązania

II. Odpowiedzialność odszkodowawcza dłużnika

1. Zdarzenie szkodzące, którym jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania spowodowane okolicznościami, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność3

2. Szkoda

3. Adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem szkodzącym i szkodą (stosownie do art. 361 § 1 KC)

III. Konsekwencje pozaodszkodowawcze naruszenia zobowiązania przez dłużnika

1. Następcza niemożliwość świadczenia

2. Opóźnienie i zwłoka dłużnika

2.1. Skutki opóźnienia

2.2. Skutki zwłoki dłużnika

§ 3. Odpowiedzialność wierzyciela za naruszenie zobowiązania

Rozdział IX. Zmiana wierzyciela lub dłużnika

§ 1. Uwagi wstępne

§ 2. Umowa o przelew wierzytelności (cesja)

I. Charakter prawny, funkcje oraz przesłanki warunkujące byt prawny umowy o przelew wierzytelności

II. Relacja cedent – cesjonariusz

III. Ochrona dłużnika

IV. Wstąpienie osoby trzeciej w prawa zaspokojonego wierzyciela (cessio legis)

§ 3. Umowa o przejęcie długu

Rozdział X. Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika

§ 1. Uwagi wstępne

§ 2. Przesłanki zastosowania skargi pauliańskiej

§ 3. Skutki dokonania czynności z pokrzywdzeniem wierzyciela

Część II. Zagadnienia szczegółowe

Rozdział I. Sprzedaż

§ 1. Sprzedaż – ogólna charakterystyka1

§ 2. Sposób zawarcia umowy sprzedaży i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy sprzedaży

I. Obowiązki i prawa sprzedawcy oraz odpowiadające im uprawnienia kupującego

II. Obowiązki i prawa kupującego oraz odpowiadające im uprawnienia sprzedawcy

§ 4. Przedawnienie

§ 5. Rękojmia za wady

I. Uwagi ogólne

II. Zakres zastosowania rękojmi za wady

III. Charakterystyka odpowiedzialności z tytułu rękojmi

IV. Przesłanki odpowiedzialności z tytułu rękojmi

V. Uprawnienia z tytułu rękojmi

1. Rodzaje uprawnień z tytułu rękojmi

2. Wykonywanie uprawnień z tytułu rękojmi

VI. Terminy mające znaczenie przy rękojmi

VII. Uprawnienia odszkodowawcze kupującego

§ 6. Rękojmia konsumencka

§ 7. Gwarancja przy sprzedaży

§ 8. Szczególne rodzaje sprzedaży

I. Uwagi wstępne

II. Sprzedaż na raty

III. Sprzedaż z zastrzeżeniem własności rzeczy sprzedanej

IV. Sprzedaż na próbę albo z zastrzeżeniem zbadania rzeczy

V. Prawo odkupu

VI. Prawo pierwokupu

Rozdział II. Zamiana

§ 1. Zamiana – ogólna charakterystyka

Rozdział III. Dostawa

§ 1. Dostawa – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy dostawy i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy dostawy

I. Obowiązki i prawa stron – uwagi ogólne

II. Obowiązki i prawa dostawcy w zakresie wytworzenia rzeczy oraz odpowiadające im uprawnienia odbiorcy

Rozdział IV. Kontraktacja

§ 1. Kontraktacja – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy kontraktacji i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy kontraktacji

I. Uwagi wstępne

II. Obowiązki i prawa producenta rolnego oraz odpowiadające im uprawnienia kontraktującego

III. Obowiązki i prawa kontraktującego oraz odpowiadające im uprawnienia producenta rolnego

§ 4. Przedawnienie

Rozdział V. Umowa o dzieło

§ 1. Umowa o dzieło – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy o dzieło i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy o dzieło

I. Obowiązki i prawa przyjmującego zamówienie oraz odpowiadające im uprawnienia zamawiającego.

II. Obowiązki i prawa zamawiającego oraz odpowiadające im uprawnienia przyjmującego zamówienie

§ 4. Przeniesienie własności dzieła

§ 5. Rękojmia za wady

§ 6. Przedawnienie

Rozdział VI. Umowa o roboty budowlane

§ 1. Umowa o roboty budowlane – ogólna charakterystyka1

§ 2. Sposób zawarcia umowy o roboty budowlane i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy o roboty budowlane

I. Obowiązki i prawa wykonawcy oraz odpowiadające im uprawnienia inwestora

II. Obowiązki i prawa inwestora oraz odpowiadające im uprawnienia wykonawcy

§ 4. Solidarna odpowiedzialność wobec podwykonawców

§ 5. Przedawnienie

Rozdział VII. Umowa najmu

§ 1. Umowa najmu – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy najmu i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy najmu

I. Obowiązki i prawa wynajmującego oraz odpowiadające im uprawnienia najemcy

II. Obowiązki i prawa najemcy oraz odpowiadające im uprawnienia wynajmującego

§ 4. Odstąpienie używania rzeczy najętej

§ 5. Czas trwania najmu i jego zakończenie

§ 6. Przedawnienie

§ 7. Najem lokali

§ 8. Ochrona praw lokatorów – wzmianka

Rozdział VIII. Umowa dzierżawy

§ 1. Umowa dzierżawy – ogólna charakterystyka

§ 2. Odmienności w stosunku do najmu

Rozdział IX. Umowa leasingu

§ 1. Umowa leasingu – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy leasingu i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy leasingu

I. Obowiązki i prawa finansującego oraz odpowiadające im uprawnienia korzystającego

II. Obowiązki i prawa korzystającego oraz odpowiadające im uprawnienia finansującego

§ 4. Zbycie przedmiotu leasingu

Rozdział X. Umowa użyczenia

§ 1. Umowa użyczenia – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy użyczenia i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy użyczenia

I. Uwagi wstępne

II. Obowiązki i prawa dającego w użyczenie oraz odpowiadające im uprawnienia biorącego

III. Obowiązki i prawa biorącego w użyczenie oraz odpowiadające im uprawnienia dającego

§ 4. Zakończenie użyczenia

§ 5. Przedawnienie

Rozdział XI. Umowa pożyczki

§ 1. Umowa pożyczki – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy pożyczki i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy pożyczki

I. Obowiązki i prawa pożyczkodawcy oraz odpowiadające im uprawnienia pożyczkobiorcy

II. Obowiązki i prawa pożyczkobiorcy oraz odpowiadające im uprawnienia pożyczkodawcy

§ 4. Umowa pożyczki a umowa kredytu bankowego

Rozdział XII. Umowa rachunku bankowego

§ 1. Umowa rachunku bankowego – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy rachunku bankowego i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy rachunku bankowego

I. Obowiązki i prawa banku oraz odpowiadające im uprawnienia posiadacza rachunku

II. Obowiązki i prawa posiadacza rachunku oraz odpowiadające im uprawnienia banku

§ 4. Czas trwania umowy rachunku bankowego. Przedawnienie

Rozdział XIII. Umowa zlecenia

§ 1. Umowa zlecenia – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy zlecenia i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy zlecenia

I. Obowiązki i prawa zleceniobiorcy oraz odpowiadające im uprawnienia zleceniodawcy

II. Obowiązki i prawa zleceniodawcy oraz odpowiadające im uprawnienia zleceniobiorcy

§ 4. Zakończenie stosunku zlecenia

§ 5. Przedawnienie roszczeń

Rozdział XIV. Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia

§ 1. Ogólna charakterystyka instytucji

§ 2. Obowiązki i prawa stron

I. Uwagi wstępne

II. Obowiązki i prawa prowadzącego cudze sprawy oraz odpowiadające im uprawnienia osoby, której sprawa jest prowadzona

III. Obowiązki i prawa osoby, której sprawa jest prowadzona oraz odpowiadające im uprawnienia prowadzącego

Rozdział XV. Umowa agencyjna

§ 1. Umowa agencyjna – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy agencyjnej i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy agencyjnej

I. Obowiązki i prawa agenta oraz odpowiadające im uprawnienia dającego zlecenie

II. Obowiązki i prawa dającego zlecenie oraz odpowiadające im uprawnienia agenta

§ 4. Czas trwania i jej rozwiązanie

§ 5. Świadczenia wyrównawcze. Ograniczenie działalności konkurencyjnej agenta po wygaśnięciu umowy

Rozdział XVI. Umowa komisu

§ 1. Umowa komisu – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy komisu i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy komisu

I. Obowiązki i prawa komisanta oraz odpowiadające im uprawnienia komitenta

II. Obowiązki i prawa komitenta oraz odpowiadające im uprawnienia komisanta

§ 4. Własność na gruncie komisu

§ 5. Rękojmia przy komisie

Rozdział XVII. Umowa przewozu

§ 1. Umowa przewozu – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy przewozu i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy przewozu

I. Uwagi wstępne

II. Obowiązki i prawa przewoźnika przy przewozie osób oraz odpowiadające im uprawnienia pasażera

III. Obowiązki i prawa pasażera oraz odpowiadające im uprawnienia przewoźnika

IV. Obowiązki i prawa przewoźnika przy przewozie rzeczy oraz odpowiadające im uprawnienia wysyłającego

V. Obowiązki i prawa wysyłającego oraz odpowiadające im uprawnienia przewoźnika przy przewozie rzeczy

§ 4. Wygaśnięcie i przedawnienie roszczeń

Rozdział XVIII. Umowa spedycji

§ 1. Umowa spedycji – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy spedycji i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy spedycji

I. Obowiązki i prawa spedytora oraz odpowiadające im uprawnienia dającego zlecenie

II. Obowiązki i prawa dającego zlecenie oraz odpowiadające im uprawnienia spedytora

§ 4. Przedawnienie roszczeń

Rozdział XIX. Umowa ubezpieczenia

§ 1. Umowa ubezpieczenia – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy ubezpieczenia i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy ubezpieczenia

I. Obowiązki, powinności i prawa ubezpieczającego oraz odpowiadające im uprawnienia ubezpieczyciela

II. Obowiązki i prawa ubezpieczyciela oraz odpowiadające im uprawnienia ubezpieczającego

§ 4. Zakończenie stosunku ubezpieczenia

§ 5. Przedawnienie roszczeń

Rozdział XX. Umowa przechowania

§ 1. Umowa przechowania – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy przechowania i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy przechowania

I.2 Obowiązki i prawa przechowawcy oraz odpowiadające im uprawnienia oddającego na przechowanie

II. Obowiązki i prawa oddającego na przechowanie oraz odpowiadające im uprawnienia przechowawcy

§ 4. Zakończenie stosunku przechowania

Rozdział XXI. Odpowiedzialność, prawo zastawu i przedawnienie roszczeń utrzymujących hotele i podobne zakłady

§ 1. Ogólna charakterystyka instytucji

§ 2. Przedawnienie

Rozdział XXII. Umowa składu

§ 1. Umowa składu – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy składu i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy składu

I. Obowiązki i prawa przedsiębiorcy składowego oraz odpowiadające im uprawnienia składającego

II. Obowiązki i prawa składającego oraz odpowiadające im uprawnienia przedsiębiorcy składowego

§ 4. Zakończenie stosunku składu

§ 5. Wygaśnięcie i przedawnienie roszczeń ze stosunku składu

Rozdział XXIII. Umowa spółki (cywilnej)

§ 1. Umowa spółki – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy spółki i jej forma

§ 3. Prawa i obowiązki stron

I.3 Obowiązki wspólników

II. Uprawnienia wspólników

§ 4. Rozwiązanie stosunku spółki i likwidacja

Rozdział XXIV. Umowa poręczenia

§ 1. Umowa poręczenia – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy poręczenia i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy poręczenia

I. Obowiązki i prawa poręczyciela oraz odpowiadające im uprawnienia wierzyciela

II. Obowiązki i prawa wierzyciela oraz odpowiadające im uprawnienia poręczyciela

§ 4. Zakończenie stosunku poręczenia

Rozdział XXV. Umowa darowizny

§ 1. Umowa darowizny – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy darowizny i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy darowizny

I. Obowiązki i prawa darczyńcy oraz odpowiadające im uprawnienia obdarowanego

II. Obowiązki i prawa obdarowanego oraz odpowiadające im uprawnienia darczyńcy

§ 4. Odwołanie darowizny i jej rozwiązanie

Rozdział XXVI. Umowa przekazania nieruchomości

§ 1. Umowa przekazania nieruchomości – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy przekazania nieruchomości i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy przekazania nieruchomości

I. Obowiązki i prawa przekazującego oraz odpowiadające im uprawnienia nabywcy

Rozdział XXVII. Umowa renty

§ 1. Umowa renty – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy renty i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy renty

I. Uwagi wstępne

II. Obowiązki i prawa zobowiązanego do renty oraz odpowiadające im uprawnienia drugiej strony

Rozdział XXVIII. Umowa dożywocia

§ 1. Umowa dożywocia – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia umowy dożywocia i jej forma

§ 3. Obowiązki i prawa stron umowy dożywocia

I. Obowiązki i prawa zobowiązanego do przeniesienia własności nieruchomości oraz odpowiadające im uprawnienia drugiej strony

II. Obowiązki i prawa nabywcy nieruchomości oraz odpowiadające im uprawnienia drugiej strony

§ 4. Wygaśnięcie dożywocia. Zamiana na rentę

Rozdział XXIX. Ugoda

§ 1. Ugoda – ogólna charakterystyka

§ 2. Sposób zawarcia ugody i jej forma

Rozdział XXX. Przyrzeczenie publiczne

§ 1. Przyrzeczenie publiczne – ogólna charakterystyka

§ 2. Dokonanie przyrzeczenia publicznego i jego forma

§ 3. Obowiązki i prawa przyrzekającego i adresata

I. Obowiązki i prawa przyrzekającego oraz odpowiadające im uprawnienia adresata

II. Obowiązki i prawa adresata ogłoszenia oraz odpowiadające im uprawnienia przyrzekającego

§ 4. Wygaśnięcie przyrzeczenia publicznego

Rozdział XXXI. Przekaz

§ 1. Przekaz – ogólna charakterystyka

Rozdział XXXII. Papiery wartościowe

§ 1. Papiery wartościowe – ogólna charakterystyka

Indeks rzeczowy