Jan Gościński

Egzamin na tłumacza przysięgłego

Angielskie orzeczenia w sprawach karnych

Język angielski

Wydawnictwo C.H.Beck
Warszawa 2019

Egzamin na tłumacza przysięgłego
Angielskie orzeczenia w sprawach karnych

Recenzja: dr hab. Artur Dariusz Kubacji, prof. UP

Wydawca: Joanna Szypulska

Korekta: Dagmara Wachna

© Wydawnictwo C.H.Beck 2019

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

www.ksiegarnia.beck.pl

Skład i łamanie: DTP Service
Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN: 978-83-8198-234-4

Wprowadzenie

Cel książki

Wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku i tym samym objęciem obywateli naszego kraju zasadą swobodnego przepływu osób w ramach Unii zwiększyła się liczba Polaków wyjeżdżających do Anglii i Walii na krótsze lub dłuższe okresy, a czasem nawet na stałe, często w związku z większymi możliwościami znalezienia tam pracy niż w Polsce. Liczniejsza obecność Polaków w Anglii i Walii musiała przełożyć się na większą liczbę przestępstw tam przez nich popełnianych i w związku z tym częstszą styczność Polaków z angielskim sądownictwem karnym. Oto kilka przykładów: w 2005 roku w Rugby Polak zabił innego Polaka, w 2009 roku w Bedfordzie dwóch Polaków zamordowało Noela Smitha, w 2012 roku w Coventry czteroletnie polskie dziecko zostało zakatowane przez matkę i jej polskiego konkubenta, w tym samym roku troje Polaków dokonało zabójstwa Angielki w Chardzie, w 2016 roku Polak zgwałcił kobietę w parku w Leicesterze. We wszystkich tych przypadkach angielskie sądy skazały Polaków na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Polacy stanęli też przed angielskimi sądami karnym za mniej poważne przestępstwa, między innymi rzucanie plasterkami boczku w meczecie, grzybobranie w niedozwolonym miejscu, zakłócanie porządku publicznego oraz oszukiwanie tachografu. W artykule w The Times, który ukazał się 29 lipca 2016 roku, jego autor, Ford, powołując się na oficjalne statystyki, napisał, że liczba Polaków odbywających karę pozbawienia wolności w więzieniach w Anglii i Walii po raz pierwszy przekroczyła 1000 i że Polacy stanowili w tym czasie największą grupę przestępców-obcokrajowców w więzieniach w Anglii i Walii, wyprzedzając Irlandczyków, Rumunów, Jamajczyków i Albańczyków1.

Zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/64/UE z dnia 20 października 2010 r. w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym2 „państwa członkowskie zapewniają, aby podejrzanym lub oskarżonym, którzy nie mówią w języku danego postępowania karnego lub go nie rozumieją, zapewniono niezwłocznie tłumaczenie ustne podczas postępowania karnego przed organami śledczymi i sądowymi, w tym również podczas przesłuchania przez policję, wszystkich rozpraw sądowych oraz wszelkich niezbędnych posiedzeń” (art. 2 ust. 1 dyrektywy). Ponadto „państwa członkowskie zapewniają, aby podejrzanym lub oskarżonym, którzy nie rozumieją języka danego postępowania karnego, zapewniono w rozsądnym terminie tłumaczenie pisemne wszystkich dokumentów istotnych dla zapewnienia ich zdolności do wykonywania swojego prawa do obrony oraz do zagwarantowania rzetelności postępowania. Istotne dokumenty obejmują wszelkie orzeczenia o pozbawieniu danej osoby wolności, każdy zarzut lub akt oskarżenia oraz każdy wyrok” (art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy).

Z powyższej dyrektywy wynika zatem, że gdy angielski wyrok w sprawie karnej lub angielskie orzeczenie kary nie są zrozumiałe dla stającego przed sądem Polaka ze względu na jego całkowitą lub niewystarczającą znajomość języka angielskiego, należy je przełożyć na język polski. Stąd w niniejszej książce podjęto kwestię problemów, jakie mogą zrodzić się przy ich przekładzie w związku z coraz częstszymi przypadkami stawania obywateli polskich przed angielskimi sądami karnymi (a chyba można założyć, że częstokroć poziom angielszczyzny Polaków – o ile w ogóle znają ten język – nie jest wystarczający, aby swobodnie ją rozumieć w kontekście sądowym).

Ponadto analiza problemów związanych z tłumaczeniem angielskich wyroków w sprawach karnych i angielskich orzeczeń kary na język polski pozwala na lepsze zrozumienie obowiązującego w Anglii i Walii systemu prawa karnego, co w dobie coraz intensywniejszych kontaktów pomiędzy angielskimi i polskimi sądami, angielską i polską prokuraturą oraz angielską i polską policją może być dla polskiej strony bardzo przydatne.

Wspomnianych powyżej problemów jest niemało, a biorą się one – zdaniem Terretta – ze specyfiki i szczególnych cech prawa angielskiego oraz kreatywnych i nierzadko sprzecznych z intuicją interpretacji ustaw przez brytyjskie sądy3. Tłumacz omawianych tekstów staje więc przed licznymi wyzwaniami, zaś niniejsza książka stanowi próbę ułatwienia mu radzenia sobie z nimi. Dodatkowym – oprócz aplikatywnego – celem jest generalizacja wskazanych problemów przekładowych prowadząca do stworzenia modelu tłumaczenia prawniczego.

Struktura książki

Na książkę składają się dwie części: teoretyczna i praktyczna. Pierwszy rozdział części teoretycznej przynosi opis systemu prawa karnego w Anglii i Walii, gdyż praca skupia się wyłącznie na angielskim prawie karnym, a więc tym, które obowiązuje w wymienionych częściach Zjednoczonego Królestwa. Rozdział drugi ma charakter komparatystyczny: omówiam w nim system prawa karnego w Polsce na tle systemu angielskiego, a zatem oprócz opisu systemu polskiego jego celem jest zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice pomiędzy obu systemami. W rozdziale trzecim wskazuję właściwości najpierw angielskiego, a potem polskiego języka prawa. W rozdziale czwartym kategoryzuję i ogólnie charakteryzuję angielskie orzeczenia sądowe, a także kategoryzacji i ogólnej charakterystyce poddaję polskie wyroki w sprawach karnych. Resztę części teoretycznej poświęcam zagadnieniom związanym z przekładem: opisowi różnorakich teorii tłumaczenia prawniczego, kluczowej dla każdego typu przekładu kwestii ekwiwalencji oraz problematyce tłumaczenia terminów prawniczych.

Rolą części teoretycznej jest zatem zbudowanie zaplecza wiedzy umożliwiającej poprawny przekład wybranych typów tekstów z zakresu angielskiego prawa karnego na język polski. Ponieważ nie da się tego zrobić bez znajomości angielskiego systemu prawa karnego i polskiego systemu prawa karnego, poznania specyfiki angielskiego i polskiego języka prawa, a także charakterystycznych cech gatunków tekstowych podlegających przekładowi i analogicznych gatunków tekstowych w języku docelowym oraz bez znajomości i opanowania strategii i technik translacyjnych przydatnych w tym obszarze przekładu, w części teoretycznej znajdują się wskazane powyżej zagadnienia.

Część praktyczną rozpoczynam od opisu materiału badawczego (korpus), po czym wskazuję problemy, jakie mogą rodzić się podczas przekładu zawartości korpusu na język polski, oraz sugeruję sposoby ich rozwiązania. Uwagę skupiam przede wszystkim na strukturze angielskich orzeczeń w sprawach karnych, na zawartej w nich terminologii z zakresu prawa karnego oraz występujących tam terminach ogólnoprawnych, dotyczących procedury sądowej i systemu penitencjarnego, jak również pozaprawnych terminach specjalistycznych, nazwach osób, sądów i dokumentów sądowych. Ponadto w kontekście problemów tłumaczeniowych przyglądam się nawiązaniom do ustaw obecnym w angielskich orzeczeniach w sprawach karnych, a także leksyce, frazeologii, składni i stylistyce tych orzeczeń, stosowanych w nich skrótach i skrótowcach oraz kwestii wieloznaczności terminologicznej.

Efektem pracy jest identyfikacja problemów tłumaczeniowych związanych z przekładem angielskich orzeczeń w sprawach karnych na język polski, wskazanie sposobów rozwiązywania tych problemów, wyszczególnienie technik translacyjnych przydatnych w procesie przekładu omawianych tekstów, przedstawienie warunków ich udanego przekładu oraz stworzenie na bazie zebranego materiału modelu tłumaczenia prawniczego. Tym ostatnim kwestiom poświęcam dwa końcowe rozdziały książki.

Fragmenty książki wykorzystano w artykule autora Rendering Judicial Decisions in Criminal Matters Handed Down by English Magistrates’ Courts into Polish: Problems and Solutions, opublikowanym w monografii pod redakcją J. Maliszewskiego Between Literary and Specialised Translation: Commonalities and Differences (Częstochowa 2019, s. 26–44).

Jan Gościński

Warszawa, marzec 2019

1 Zob. R. Ford, 1,000 Polish inmates top list of jailed foreigners, The Times, https://www.thetimes.co.uk/article/1-000-polish-inmates-top-list-of-jailed-foreigners-nlmnl8hc6 (dostęp: 09.04.2017).

2 Dz.Urz. UE L 280/1.

3 S. Terrett, Some Reflections on the Conceptual and Terminological Problems Involved with the Translation of English Criminal Law, [w:] M. Czyżewska, A. Matulewska (red.), Przyszłość zawodu tłumacza przysięgłego i specjalistycznego – współczesne wyzwania, Warszawa 2016, s. 156.

I. Część teoretyczna

1. System prawa karnego w Anglii i Walii

1.1. Źródła angielskiego prawa karnego

Angielskie prawo karne dzieli przestępstwa na przestępstwa prawa precedensowego (common law offences) oraz przestępstwa ustawowe (statutory offences). Przestępstwa prawa precedensowego mają swoje źródło w orzeczeniach sędziów, którzy w ten sposób zadecydowali, że dane postępowanie ma charakter przestępczy (judge-made law). Przestępstwa te nie są ujęte w żadnej ustawie. Jednym z nich jest na przykład przestępstwo zabójstwa. Klasyczna definicja zabójstwa została stworzona w XVII wieku przez prawnika, lorda Coke’a, i była następnie ciągle dopracowywana przez sędziów, którzy wprowadzali istotne uściślenia nawet w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku. Podobnie okoliczności wyłączające albo ograniczające odpowiedzialność karną mogą pochodzić wyłącznie z orzeczeń, a nie z ustawodawstwa (np. działanie pod przymusem).

Z kolei przestępstwa ustawowe to takie, które definiuje ustawa lub prawodawstwo oparte na delegacji ustawowej1. Obecnie większość przestępstw w angielskim prawie karnym ma charakter ustawowy i posiada ustawową karę maksymalną2.

W rezultacie zniesienia wielu przestępstw prawa precedensowego przez ustawodawstwo, czemu często towarzyszyło zastąpienie ich przestępstwami ustawowymi, dziś istnieje mniej niż 20 przestępstw prawa precedensowego. Ich definicji nie można znaleźć w żadnej ustawie, ale należy jej poszukać w decyzjach sędziowskich. W decyzjach tych ustalono również karę za tego typu przestępstwo (uwięzienie, grzywna bądź obie sankcje). Niemniej jednak istnieją pewne przestępstwa prawa precedensowego, za które kary określa ustawodawstwo. Na przykład zabójstwo nie jest zdefiniowane w żadnej ustawie, ale karę za nie określa ustawa – jest to obowiązkowa kara dożywotniego pozbawienia wolności. Zabójstwo uprzywilejowane albo nieumyślne spowodowanie śmierci (manslaughter) to również przestępstwa prawa precedensowego, ale i w tym przypadku kary za nie określa ustawodawstwo – najwyższą z nich jest dożywotnie pozbawienie wolności.

Ustawa może stworzyć całkowicie nowe przestępstwo, to jest uznać za przestępcze działanie, które do tej pory nie było tak traktowane3. Bardzo rzadko współcześnie kryminalizacja danego postępowania dokonuje się nie drogą ustawy, ale poprzez decyzję sądową. Wynika to z przeświadczenia, że prawo powinien stanowić parlament, pochodzący z wyborów. Sądy mają je jedynie stosować, gdy zaś przejmują kompetencje ustawodawcy, następuje zaburzenie procesu demokratycznego. Niemniej jednak zdarza się i dziś, że sąd tworzy prawo. Tak było na przykład z gwałtem małżeńskim, uznanym za przestępstwo w orzeczeniu z 1991 roku, mimo że nigdy nie było żadnego przepisu ustawowego stanowiącego, że mąż popełnia przestępstwo, gdy współżyje seksualnie z żoną bez jej zgody4.

1.2. Kodyfikacja angielskiego prawa karnego

Anglia i Walia, w przeciwieństwie do większości krajów, nie posiadają kodeksu karnego. Obowiązujące prawo karne zawarte jest w różnych ustawach. I tak na przykład ustawa o kradzieży z 1968 r. (Theft Act 1968) oraz ustawa o bezprawnym zniszczeniu albo uszkodzeniu cudzej własności z 1971 r. (Criminal Damage Act 1971) obejmują większość przestępstw przeciwko mieniu. Z kolei ustawa o przestępstwach seksualnych z 2003 r. (Sexual Offences Act 2003) grupuje prawie wszystkie takie przestępstwa5. Jednak niektóre z najistotniejszych pojęć prawa karnego, choćby „zamiar”, nigdy nie zostały zdefiniowane w ustawodawstwie i wciąż trzeba się odwoływać do definicji zawartych w orzeczeniach. Niekiedy ustawy dotyczące przestępstw są bardzo stare, jak to jest w przypadku ustawy o przestępstwach przeciwko życiu i zdrowiu (Offences Against the Person Act), pochodzącej z 1861 roku. Wszystkie te czynniki powodują, że prawo nie zawsze jest jasne. Powołana przez rząd w 1965 roku Komisja Prawa (Law Commission), mająca dokonywać jego oceny i reformy, opublikowała w roku 1989 Kodeks karny dla Anglii i Walii (A Criminal Code for England and Wales), scalający prawo karne. Nie został on jednak uchwalony przez parlament, gdyż – jak zauważają Martin i Storey – parlamentowi zabrakło albo czasu, albo woli. W 2008 roku Komisja Prawa usunęła kwestię kodyfikacji prawa karnego ze swojego programu reformy prawa. Stwierdziła, że nie rezygnuje z idei kodyfikacji, ale musi zredefiniować dotychczasowe podejście i zamierza teraz upraszczać różne dziedziny prawa karnego, podążając w ten sposób w stronę kodyfikacji6.

1.3. Sądy pokoju7

Podstawę systemu sądownictwa karnego w Anglii i Walii stanowią sądy pokoju, w których mają początek wszystkie sprawy karne. Ponad 95 procent z nich również się w tych sądach kończy w formie albo uznania za winnego (conviction) i orzeczenia kary, albo uniewinnienia (acquittal)8. Sprawa musi być rozpatrywana przez przynajmniej dwóch i nie więcej niż trzech niezawodowych sędziów pokoju (nazywanych lay justices albo lay magistrates) lub przez sędziego rejonowego (district judge), będącego zawodowym sędzią pokoju9. Możliwe jest też, choć to rozwiązanie nietypowe, że sądzić będą wspólnie sędzia rejonowy i niezawodowi sędziowie pokoju10. Jednak standardowy skład sędziowski to trzech niezawodowych sędziów pokoju. W Anglii i Walii jest około 30 000 takich sędziów i ponad 200 sędziów rejonowych11.

Niezawodowi sędziowie pokoju są mianowani w imieniu królowej brytyjskiej przez ministra sprawiedliwości (Lord Chancellor). W sprawie ich powoływania doradza mu 101 lokalnych komitetów doradczych. Kandydatów komitetom doradczym proponują takie instytucje, jak partie polityczne, związki zawodowe czy izby handlowe. Komitet doradczy może także prosić zainteresowanych o samodzielne zgłaszanie się. Ostateczna decyzja o mianowaniu niezawodowym sędzią pokoju leży w rękach ministra sprawiedliwości12.

Kandydaci na niezawodowych sędziów pokoju muszą mieć ukończone 18 lat. Zazwyczaj nie wybiera się też osób po 65. roku życia ze względu na to, że nie mogłyby one pełnić tej funkcji wystarczająco długo. Od niezawodowych sędziów pokoju oczekuje się bowiem, że będą nimi przez co najmniej pięć lat, zaś przechodzą na emeryturę, gdy ukończą 70. rok życia. Wcześniejsza karalność nie jest czynnikiem dyskwalifikującym kandydata, choć może nim być13.

Niezawodowi sędziowie pokoju nie pobierają wynagrodzenia za pełnienie swoich obowiązków, mogą jedynie występować o rekompensatę kosztów podróży, kosztów utrzymania i utraty zarobków. Większość z nich nie ma kwalifikacji prawniczych, ale również prawnicy mogą piastować tę funkcję. Aby zostać mianowanym, kandydat musi mieć charakter i umiejętności umożliwiające mu pełnienie roli sędziego pokoju. Musi też być postrzegany przez swoje otoczenie jako osoba odpowiednia na to stanowisko. Przed mianowaniem kandydaci zobowiązują się odbyć w ciągu roku od mianowania kurs dotyczący obowiązków sędziów pokoju. Jego celem jest wpojenie nowym sędziom pokoju zasady rozważnego działania, przekazanie im podstawowej wiedzy z zakresu prawa i postępowania dowodowego, poinformowanie ich o tym, jakie kary mogą orzekać, oraz wyjaśnienie im, jaką rolę pełnią inne osoby pracujące w sądzie. Od niezawodowych sędziów pokoju oczekuje się, że w ciągu roku uczestniczyć będą w co najmniej 26 posiedzeniach sądowych. Przeciętnie biorą oni udział w 40 posiedzeniach14.

Niezawodowym sędziom pokoju doradza sekretarz sędziów pokoju (justices’ clerk, magistrates’ clerk, clerk to the justices), posiadający wykształcenie prawnicze. Udziela on porad dotyczących prawa, procedury i kary15. Jest uprawniony do udzielenia porady, nawet jeżeli nie został o nią wprost poproszony, ale sędziowie pokoju nie są prawnie zobligowani do zastosowania się do niej, gdyż są niezależni i sami podejmują decyzje oraz sami ustalają kary. Sekretarz sędziów pokoju nie powinien instruować ich, jaką mają podjąć decyzję i jaką karę orzec. Nie powinien nawet sprawiać wrażenia, że bierze udział w podejmowaniu przez nich decyzji. Z tego względu zasadniczo nie jest wskazane, aby uczestniczył w naradach sędziów pokoju, choć może być przez nich wezwany w celu udzielenia porady prawnej16.

Sędziowie rejonowi są profesjonalnymi, otrzymującymi pensję sędziami. Mianuje ich królowa brytyjska na podstawie rekomendacji ministra sprawiedliwości spośród prawników (barristers i solicitors) mających co najmniej siedmioletni staż. Połowa spośród nich pracuje w Londynie, zaś połowa poza stolicą. Sędzia rejonowy jest umocowany do samodzielnego rozstrzygania spraw, ale poza tą kwestią nie ma różnic pomiędzy jego uprawnieniami a uprawnieniami niezawodowych sędziów pokoju. Niemniej jednak sędziowie rejonowi zazwyczaj otrzymują sprawy bardziej skomplikowane z prawnego lub dowodowego punktu widzenia, długie i/lub powiązane z innymi, dotyczące bezpieczeństwa publicznego oraz ekstradycji17.

Rolą sądów pokoju jest prowadzenie spraw karnych w trybie uproszczonym, decydowanie o typie postępowania sądowego w przypadku przestępstw hybrydowych oraz prowadzenie niektórych spraw cywilnych18. W ustawie o prawie karnym z 1977 r. przestępstwa podzielono na trzy typy w zależności od rodzaju postępowania sądowego, jakiemu podlegają: przestępstwa rozpatrywane wyłącznie w trybie uproszczonym (summary offences), przestępstwa rozpatrywane wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia (indictable offences) oraz przestępstwa hybrydowe, to jest rozpatrywane albo w trybie uproszczonym, albo na podstawie aktu oskarżenia (either-way offences). Wszystkie przestępstwa rozpatrywane w trybie uproszczonym wynikają z przepisów ustawowych i w większości są to przestępstwa drobne. Zajmują się nimi jedynie sądy pokoju. Do kategorii przestępstw rozpatrywanych wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia należą najcięższe przestępstwa, takie jak zdrada stanu, zabójstwo czy gwałt. Zajmuje się nimi jedynie Sąd Koronny. Z kolei w przypadku przestępstw hybrydowych sprawa może trafić zarówno do sądu pokoju, jak i Sądu Koronnego19.

Sędziowie pokoju mogą orzec karę maksymalnie sześciu miesięcy więzienia za jedno przestępstwo lub łącznie dwunastu miesięcy więzienia za dwa przestępstwa bądź większą ich liczbę. Mają oni również prawo nałożenia grzywny do 5000 funtów za każde przestępstwo hybrydowe, chyba że przepisy pozwalają na nałożenie wyższej grzywny. Nie ma limitu ograniczającego wysokość grzywny w przypadku popełnienia większej liczby przestępstw hybrydowych. Grzywna za przestępstwo rozpatrywane wyłącznie w trybie uproszczonym wynosi od 200 (najniższa) do 5000 (najwyższa) funtów, przy czym znowu nie ma limitu wysokości grzywny, gdy ktoś popełnił kilka przestępstw tego rodzaju20. Innym uprawnieniem sądu pokoju jest możliwość przyznania ofierze przestępstwa odszkodowania wypłacanego przez sprawcę za spowodowane przez przestępstwo szkody. Odszkodowanie to może być jedyną karą nałożoną na sprawcę albo jedną z kar. Gdy zasadne jest orzeczenie zarówno grzywny, jak i odszkodowania, zaś przestępca ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje, nie jest w stanie zapłacić obu, sąd winien orzec odszkodowanie21. W sądzie pokoju maksymalne odszkodowanie wynosi 5000 funtów22. Sędziowie pokoju mogą ponadto orzec karę ograniczenia wolności (community order, nazywaną także community sentence) zamiast kary więzienia. Polega ona na nakazaniu przestępcy spełnienia co najmniej jednego z dwunastu możliwych wymogów, takich jak przestrzeganie godziny policyjnej, poddanie się leczeniu nałogu alkoholowego, wykonywanie nieodpłatnej pracy, zamieszkiwanie w określonym miejscu czy też niepodejmowanie określonych działań23. Jeszcze inną możliwością, jaką dysponuje sąd pokoju, jest odstąpienie od nałożenia kary (discharge) – warunkowe (conditional discharge) albo bezwarunkowe (absolute discharge). Decyzję taką podejmuje się, gdy sąd uważa, iż orzeczenie kary byłoby niewskazane. Warunkowe odstąpienie od nałożenia kary oznacza, że kara nie zostanie nałożona, jeżeli w ciągu wskazanego okresu, który nie może być dłuższy niż trzy lata, sprawca nie popełni kolejnego przestępstwa. Jeżeli je popełni, sąd może wymierzyć karę za poprzednie przestępstwo. Bezwarunkowe odstąpienie od nałożenia kary oznacza, że kara nie zostanie nałożona24. Jest ono właściwe w sytuacji, gdy ktoś jest winny z formalnego, ale nie moralnego punktu widzenia25. Przykładem może być tutaj spowodowanie kolizji przez kierowcę karetki pogotowia w trakcie akcji ratunkowej26.

Jak zauważyłem powyżej, wszystkie przestępstwa, niezależnie od ciężaru, zawsze najpierw trafiają do sądu pokoju. Przestępstwa rozpatrywane wyłącznie w trybie uproszczonym w nim pozostają, gdyż nie mogą zostać przekazane do Sądu Koronnego. Z kolei przestępstwa rozpatrywane wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia muszą zostać niezwłocznie przekazane do tego sądu, gdyż nie mogą ich rozpatrywać sędziowie pokoju27. Uprzednio, kiedy sędziowie pokoju mieli do czynienia z przestępstwem rozpatrywanym wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia, rozpoczynali procedurę przekazania do Sądu Koronnego (committal proceedings). Jej celem było przekonanie się przez sędziów pokoju na podstawie wstępnego badania dowodów, że oskarżony rzeczywiście powinien być sądzony, gdyż są do tego wystarczające dowody i wystarczające podstawy prawne. W pierwotnej wersji w ramach tej procedury świadkowie osobiście występowali przed sądem. Było to rozwiązanie kosztowne, czasochłonne i traumatyczne dla świadków, którzy musieli zeznawać dwukrotnie, jeżeli sprawa ostatecznie trafiała do Sądu Koronnego. Opracowano więc nową procedurę polegającą na tym, że sędziowie pokoju podejmowali decyzję o przekazaniu sprawy do Sądu Koronnego lub o jej uchyleniu na podstawie pisemnych zeznań świadków. Mocą ustawy z 1998 roku procedura przekazania została w 2001 roku zniesiona w stosunku do przestępstw rozpatrywanych wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia. W rezultacie, chociaż przestępstwa takie najpierw trafiają do sądu pokoju, sędziowie pokoju zajmują się w ich przypadku jedynie kwestią pomocy prawnej, tymczasowego zwolnienia lub tymczasowego aresztowania28.

W przypadku przestępstw hybrydowych oskarżony zostaje najpierw zapytany w sądzie pokoju o to, czy przyznaje się do winy czy też nie (plea). Jeżeli przyzna się do winy (guilty plea), sąd pokoju orzeka karę lub przekazuje oskarżonego do Sądu Koronnego, aby ten ją orzekł, gdy uprawnienia sędziów pokoju w zakresie surowości kary są zbyt niskie. Przyznanie się do winy oznacza, że nie ma potrzeby przeprowadzania procesu sądowego, ponieważ proces taki ma na celu zdecydowanie o winie. Jeżeli natomiast oskarżony nie przyzna się do winy (not guilty plea), sędziowie pokoju przeprowadzają rozprawę dotyczącą miejsca procesu (allocation hearing). Jej celem jest ustalenie, który sąd powinien przeprowadzić proces. Jeżeli sędziowie pokoju zdecydują, że sprawa może zostać rozpatrzona w trybie uproszczonym, czyli w sądzie pokoju, oskarżony musi wybrać, czy zgadza się na jej rozpatrzenie w tym trybie, czy też życzy sobie procesu na podstawie aktu oskarżenia, to jest w Sądzie Koronnym. Uprzednio, jeżeli oskarżony wybrał tryb uproszczony, sprawa i tak mogła zostać przekazana po uznaniu oskarżonego za winnego do Sądu Koronnego w celu orzeczenia surowszej kary. Obecnie zasadniczo nie jest to możliwe, co w praktyce oznacza, że oskarżony po wyrażeniu zgody na proces w trybie uproszczonym nie może otrzymać kary surowszej niż będąca do dyspozycji sędziów pokoju29.

Na procesie w trybie uproszczonym najpierw oskarżenie przedstawia swoje stanowisko i wzywa oraz przesłuchuje swoich świadków. Mogą oni być potem przesłuchani przez obrońcę i znów przez oskarżyciela. Następnie obrona prezentuje swoje stanowisko i wzywa oraz przesłuchuje swoich świadków. Podobnie jak w przypadku świadków oskarżenia mogą oni być potem przesłuchani przez oskarżyciela i znów przez obrońcę. Dowody z drugiej ręki (hearsay evidence), to jest oparte na tym, co ktoś powiedział świadkowi, a nie na jego bezpośredniej wiedzy, nie są przyjmowane. Świadek ma mówić tylko o tym, co sam widział bądź słyszał. W sytuacji powoływania się na dowody z drugiej ręki zeznawać powinna osoba, która przekazała świadkowi informacje relacjonowane przez niego na podstawie jej przekazu. Na koniec procesu oskarżenie i obrona podsumowują swoje stanowiska, po czym sędziowie pokoju ogłaszają decyzję o winie bądź niewinności oskarżonego. Zanim to zrobią mogą odroczyć sprawę w celu analizy materiału dowodowego albo przedyskutowania kwestii prawnych z sekretarzem sędziów pokoju. Jeżeli sędziowie uznają oskarżonego za niewinnego, zostaje on zwolniony. Jeżeli natomiast uznają go za winnego, przystępują do orzeczenia kary. Nim to nastąpi mają prawo znowu odroczyć sprawę i zażądać przygotowania raportu na temat oskarżonego. Mogą się w nim znaleźć informacje o stanie fizycznym i psychicznym oskarżonego, jego sytuacji społecznej oraz inne istotne dotyczące go dane30. Przed orzeczeniem kary obrońca zazwyczaj przedstawia okoliczności łagodzące mające obniżyć jej wysokość31.

Oskarżony, który przyznał się do winy, może złożyć apelację do Sądu Koronnego zasadniczo tylko przeciwko karze. Jest on uprawniony do złożenia apelacji przeciwko uznaniu go za winnego jedynie w ograniczonej liczbie sytuacji, na przykład gdy jego przyznanie się do winy było niejednoznaczne albo nastąpiło pod przymusem. Oskarżony, który nie przyznał się do winy i został uznany za winnego po procesie, może złożyć apelację do Sądu Koronnego od uznania go za winnego (conviction), od kary (sentence) lub od obu tych rzeczy. Sąd Koronny jako sąd apelacyjny orzeka w następującym składzie: sędzia plus przynajmniej dwóch niezawodowych sędziów pokoju. Apelacja od uznania za winnego polega na przeprowadzeniu procesu od nowa. Świadkowie, którzy zeznawali na procesie w sądzie pokoju, będą musieli zeznawać jeszcze raz, zaś Sąd Koronny rozpatrzy materiał dowodowy na nowo32.

W przypadku apelacji Sąd Koronny może potwierdzić, uchylić lub zmienić całość bądź część decyzji sędziów pokoju albo też odesłać sprawę do sądu pokoju z opinią Sądu Koronnego. W odniesieniu do apelacji od uznania za winnego Sąd Koronny zazwyczaj albo uwzględnia apelację i unieważnia uznanie za winnego, albo oddala apelację i potwierdza uznanie za winnego. W przypadku apelacji od kary Sąd Koronny musi zdecydować, jaka jest właściwa kara za przestępstwo. Decydując o niej, ma pełną dowolność w określaniu wysokości kary w ramach kar dostępnych sądowi pokoju przy orzekaniu kary w stosunku do przestępstwa, od kary za które się odwołano. Kara ta może być zatem mniej lub bardziej surowa w stosunku do tej nałożonej przez sąd pokoju. Oskarżenie nie ma prawa apelacji do Sądu Koronnego ani w stosunku do decyzji w sprawie winy, ani w stosunku do kary. Dzięki temu osoba uniewinniona nie stoi przed koniecznością uczestnictwa w drugiej rozprawie przed innym sądem33. Decyzja Sądu Koronnego w związku z apelacją z sądu pokoju może zostać zakwestionowana tylko w formie apelacji do Wydziału Królewskiej Ławy Sędziowskiej Wysokiego Sądu Anglii i Walii jednakże pod warunkiem, iż Sąd Koronny popełnił błąd co do prawa bądź co do swoich kompetencji. Nie ma możliwości złożenia apelacji do Sądu Apelacyjnego34.

Zarówno obrona, jak i oskarżenie mogą złożyć apelację od decyzji sądu pokoju bezpośrednio do Wysokiego Sądu Anglii i Walii (High Court). Procedura ta nosi nazwę apelacji w oparciu o przedstawienie sprawy (appeal by way of case stated). Można ją zastosować tylko wtedy, gdy zarzuca się sędziom pokoju, iż podejmując decyzję, popełnili błąd o charakterze prawnym albo naruszyli swoje kompetencje. Złożenie takiej apelacji powoduje utratę prawa do apelacji do Sądu Koronnego. Wysoki Sąd Anglii i Walii ma prawo podtrzymać decyzję, wobec której wnosi się apelację, uchylić ją bądź zmienić. Może także odesłać sprawę do sądu pokoju ze swoją opinią albo wydać inne postanowienie uznane za właściwe. Procedurę apelacyjną tego typu rozpoczyna się od złożenia przez oskarżonego lub prokuratora pisemnego podania do sądu pokoju o przedstawienie sprawy w celu umożliwienia Wysokiemu Sądowi Anglii i Walii wydania opinii i podjęcia dalszych stosownych działań. Podanie musi zawierać zagadnienie prawne lub kompetencyjne, w związku z którym pragnie się zasięgnąć opinii Wysokiego Sądu Anglii i Walii. Następnie w sądzie pokoju przygotowywany jest dokument przedstawiający sprawę (case stated), który zawiera zarzuty wysunięte przeciwko oskarżonemu, ustalone przez sędziów pokoju fakty, argumentację stron, dane o sprawach, na które się powoływano (jeżeli takie były), decyzję sędziów pokoju oraz zagadnienie do rozstrzygnięcia przez Wysoki Sąd Anglii i Walii35. Apelacja jest rozpatrywana w Wydziale Królewskiej Ławy Sędziowskiej Wysokiego Sądu Anglii i Walii36, jednak nie ma formy ponownego procesu37. Wysoki Sąd Anglii i Walii proceduje wyłącznie na podstawie faktów ustalonych w przesłanej mu dokumentacji i żadne nowe dowody nie zostają przedstawione38. Apelacja tego typu może zostać wykorzystana jedynie w odniesieniu do uznania za winnego (przez obronę) lub w odniesieniu od uznania za niewinnego (przez oskarżenie). Nie ma możliwości skorzystania z niej w stosunku do kary39.

Trzecią formą apelacji od decyzji sądu pokoju jest kontrola sądowa (judicial review). Może o nią wystąpić zarówno obrona, jak i oskarżenie40. Kontrolę sądową decyzji podjętych przez sąd pokoju przeprowadza Sąd Administracyjny Wydziału Królewskiej Ławy Sędziowskiej Wysokiego Sądu Anglii i Walii41. Wysoki Sąd Anglii i Walii musi wyrazić zgodę na złożenie wniosku o przeprowadzenie kontroli sądowej42. Apelacja mająca formę kontroli sądowej jest właściwa, gdy sędziowie pokoju naruszyli procedurę, postąpili niesprawiedliwie lub byli stronniczy43. Główne środki, jakimi dysponuje Wysoki Sąd Anglii i Walii w zakresie kontroli sądowej, są następujące: unieważnienie decyzji, od której się odwołano, nakazanie niższemu sądowi przeprowadzenia jakiegoś działania i zakazanie niższemu sądowi podejmowania jakiegoś działania. Możliwe jest też wykorzystanie więcej niż jednego z powyższych środków, na przykład unieważnienie decyzji i nakazanie niższemu sądowi ponownego rozpatrzenia sprawy44.

Apelację od niezadowalającej apelacji do Wydziału Królewskiej Ławy Sędziowskiej Wysokiego Sądu Anglii i Walii składa się bezpośrednio do Sądu Najwyższego z pominięciem Sądu Apelacyjnego. Aby można ją było złożyć, sędziowie Wydziału rozpatrujący apelację, od której ma być wniesiona apelacja do Sądu Najwyższego, muszą zaświadczyć, że wiąże się z nią kwestia prawna mająca znaczenie dla ogółu społeczeństwa i ponadto sędziowie ci bądź Sąd Najwyższy muszą udzielić zgody na wniesienie apelacji ze względu na to, że jest to kwestia, którą powinien rozpatrzyć Sąd Najwyższy45.

Art. 118 ustawy o koronerach i wymiarze sprawiedliwości z 2009 r. powołał do życia Radę dla Anglii i Walii ds. Kar (Sentencing Council for England and Wales, w skrócie Rada ds. Kar – Sentencing Council)46. W jej skład wchodzi ośmiu członków będących sędziami i sześciu członków niebędących sędziami. Przewodniczący i wiceprzewodniczący Rady muszą być wybierani spośród jej sędziowskich członków. Rada wydaje wytyczne dotyczące kar (sentencing guidelines). Tworząc je, musi między innymi uwzględniać kary nakładane za przestępstwa przez sądy w Anglii i Walii, działać na rzecz jednolitości karania, budować zaufanie społeczne do wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, brać pod uwagę wpływ kary na ofiary przestępstw, koszt różnych kar i ich skuteczność w zapobieganiu recydywie47. Wytyczne mogą dotyczyć konkretnych przestępstw (na przykład kradzież z włamaniem48, oszustwo, usiłowanie zabójstwa) lub ogólnych zasada karania (na przykład karanie młodych ludzi, karanie w przypadku przemocy domowej, ustalanie powagi przestępstwa)49. Wytyczne dotyczące konkretnych przestępstw zawierają zakres kar, które zdaniem Rady sąd może nałożyć na sprawcę przestępstwa (offence range). Jeżeli przestępstwo jest podzielone na kategorie (offence categories), wówczas dla każdej kategorii określa się zakres kar (category range)50. Przypisanie przestępstwa do danej kategorii wiąże się z ustaleniem stopnia krzywdy ofiary i winy sprawcy. Są trzy kategorie: kategoria pierwsza – zwiększona krzywda i zwiększona wina, kategoria druga – zwiększona krzywda i zmniejszona wina lub zmniejszona krzywda i zwiększona wina, kategoria trzecia – zmniejszona krzywda i zmniejszona wina51. W wytycznych wymienia się okoliczności pojawienia się zwiększonej lub zmniejszonej krzywdy oraz zwiększonej lub zmniejszonej winy52. Wytyczne podają również punkt wyjścia (starting point) dla określenia kary w ramach ustalonych kar, a jeżeli przestępstwo jest podzielone na kategorie – w ramach kar dla każdej kategorii. Punkt wyjścia to kara, jaką Rada uważa za właściwą dla wszystkich przestępców we wszystkich sprawach. Po ustaleniu punktu wyjścia sąd musi wziąć pod uwagę okoliczności obciążające (aggravating factors) oraz okoliczności łagodzące (mitigating factors), co prowadzi do podwyższenia lub obniżenia kary53.

Przy orzekaniu kary za przestępstwo popełnione 6 kwietnia 2010 roku lub później sąd musi stosować się (follow) do wszystkich właściwych wytycznych dotyczących kar, chyba że działanie takie nie leżałoby w interesie wymiaru sprawiedliwości. Oznacza to, że ma on obowiązek orzekać w zdecydowanej większości spraw kary w zakresie minimalnych i maksymalnych kar określonych w wytycznych. Jeżeli jednakże sąd stanie w obliczu wyjątkowo poważnej sprawy, w stosunku do której zastosowanie się do wytycznych mogłoby prowadzić do orzeczenia zbyt łagodnej kary, ma on prawo do zignorowania wytycznych i orzeczenia kary w zakresie dozwolonego przez prawo maksimum.

Przy orzekaniu kary za przestępstwo popełnione przed 6 kwietnia 2010 roku sąd musi uwzględnić (have regard) wszystkie właściwe wytyczne dotyczące kar54. W sprawie Healeya i innych sędzia Sądu Apelacyjnego Hughes stwierdził w orzeczeniu Izby Karnej Sądu Apelacyjnego wydanym 28 maja 2012 roku, że wytyczne są konstruowane w taki sposób, aby zapewnić sędziom sporą elastyczność w orzekaniu kar. Sędzia – dodał – może odejść od wytycznych ze względu na specyfikę sprawy, ale nie ze względu na to, że w jego opinii kary powinny być inne55. Rada ds. Kar opublikowała od swojego powstania w 2010 roku osiem nowych wytycznych56. Obowiązują także wytyczne opracowane przez poprzednika Rady ds. Kar, to jest Radę ds. Wytycznych Dotyczących Kar57. Wśród nich istotną rolę dla sądów pokoju odgrywają Wytyczne dla sądów pokoju dotyczące kar, sporządzone w 2008 roku. Dotyczą one przestępstw, z którymi sędziowie pokoju często mają do czynienia58. Jeżeli nie ma wytycznych, sędziowie korzystają z orzeczeń Sądu Apelacyjnego w celu zbadania, w jaki sposób ustalano kary w podobnych sprawach w przeszłości59. Ważną rolę pełnią orzeczenia Sądu Apelacyjnego z wytycznymi (guideline judgments). Są to orzeczenia w konkretnych sprawach, które jednak zawierają ogólne wskazówki dotyczące postępowania z różnymi typami danego przestępstwa, analizę okoliczności łagodzących i obciążających w odniesieniu do niego, sugestię właściwego punktu wyjścia dla kary lub sugestię zakresu kar. Ten rodzaj orzeczeń został zapoczątkowany w latach siedemdziesiątych XX wieku, a ich celem było nakreślenie niższym sądom właściwej strategii postępowania60.

1.4. Sąd Koronny

Zasady działania Sądu Koronnego określają ustawa o sądach wyższych (Senior Courts Act) z 1981 r. oraz Kodeks postępowania karnego (Criminal Procedure Rules) z 2013 r. Rozpoznaje on przestępstwa hybrydowe przekazane mu przez sądy pokoju, przestępstwa rozpatrywane wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia, orzeka kary w stosunku do przestępców przekazanych mu do orzeczenia kary przez sądy pokoju oraz rozpatruje apelacje od uznania za winnego i/lub kary w stosunku do decyzji zapadłych w sądach pokoju. Art. 66 ustawy o sądach (Courts Act) z 2003 r. umożliwia sędziemu Sądu Koronnego korzystanie z uprawnień sędziego rejonowego61.

W Sądzie Koronnym zasiadają sędziowie Wysokiego Sądu Anglii i Walii, sędziowie okręgowi (circuit judges) oraz recorders62. Ci pierwsi zajmują się poważniejszymi sprawami karnymi. W 2011 roku rozpatrzyli 2 procent wszystkich spraw toczących się w Sądzie Koronnym. Sędziowie okręgowi, posiadający uprawnienia do prowadzenia spraw karnych w Sądzie Koronnym od 1971 roku, w 2011 roku rozpatrzyli 89 procent, zaś recorders, zajmujący się mniej skomplikowanymi lub mniej poważnymi sprawami, 9 procent wszystkich spraw toczących się w tym Sądzie63.

Sąd Koronny jest częścią Sądu Najwyższego (Supreme Court) i pod względem organizacyjnym stanowi jeden sąd64, który proceduje w wielu różnych miejscach w całej Anglii i Walii65. Z tego powodu, aby zachować precyzję, należy mówić na przykład „Sąd Koronny obradujący w Plymouth”, nie zaś „Sąd Koronny w Plymouth”. Jedna z korzyści bycia pojedynczą instytucją wiąże się z faktem, że Sąd Koronny obradujący w dowolnym miejscu w Anglii lub Walii może rozpatrywać przestępstwa ścigane na podstawie aktu oskarżenia i podlegające jurysdykcji sądów angielskich niezależnie od miejsca ich popełnienia. Na przykład Sąd Koronny obradujący we wspomnianym już Plymouth może sądzić przestępstwo popełnione w Newcastle i odwrotnie. Ustępstwem na rzecz tradycji jest zachowanie nazwy Główny Sąd Karny (Central Criminal Court) dla Sądu Koronnego obradującego w Londynie przy ulicy Old Bailey66.

W Sądzie Koronnym przewidziano również zadania dla niezawodowych sędziów pokoju. Gdy Sąd ten zajmuje się odwołaniem od decyzji sądu pokoju, ława sędziowska musi składać się z zawodowego sędziego, czyli sędziego Wysokiego Sądu Anglii i Walii, sędziego okręgowego lub recordera, oraz nie mniej niż dwóch i nie więcej niż czterech niezawodowych sędziów pokoju. Mogą oni także rozpatrywać wraz z sędzią okręgowym lub recorderem wszystkie inne sprawy z wyjątkiem postępowań prowadzonych po nieprzyznaniu się oskarżonego do winy. Powyższe uprawnienie niezawodowych sędziów pokoju wynika z założenia, że praca z zawodowym sędzią poszerzy ich doświadczenie i pomoże im w pracy w sądzie pokoju. Ilekroć niezawodowi sędziowie pokoju zasiadają w Sądzie Koronnym, czy to obowiązkowo, czy też opcjonalnie, powinni uczestniczyć w pełnym zakresie we wszystkich decyzjach Sądu. W przypadku różnicy zdań decyzje są podejmowane większością głosów, tak więc, przynajmniej w teorii, niezawodowi sędziowie pokoju mogą przegłosować zawodowego sędziego. Gdy jednak ława sędziowska jest równo podzielona, głos rozstrzygający należy do sędziego zawodowego. Niezawodowi sędziowie pokoju muszą również zaakceptować decyzje zawodowego sędziego w stosunku do wszystkich zagadnień prawnych, na przykład dotyczących dopuszczalności przyznania się do winy, ale w kwestii stwierdzania faktów, na przykład czy policjant stosował groźby, aby uzyskać przyznanie się do winy, decyzja należy do całego Sądu, a nie wyłącznie do zawodowego sędziego. Ponadto sędzia pokoju, który brał udział w podejmowaniu decyzji, od jakiej się odwołano, nie może uczestniczyć w dotyczącym jej postępowaniu odwoławczym w Sądzie Koronnym67.

1.4.1. Ława przysięgłych

Obecnie w angielskim systemie prawnym instytucja ławy przysięgłych jest stosowana w Sądzie Koronnym w stosunku do procesów karnych prowadzonych na podstawie aktu oskarżenia (trial on indictment), w Wydziale Królewskiej Ławy Sędziowskiej Wysokiego Sądu Anglii i Walii, ale jedyne w przypadku określonych typów spraw, w Sądzie I Instancji ds. Cywilnych w odniesieniu do podobnych spraw jak w Wydziale Królewskiej Ławy Sędziowskiej oraz w sądach koronera (coroner’s courts). Ława przysięgłych jest wykorzystywana głównie w Sądzie Koronnym, ale nawet w nim powołuje się ją w zaledwie około jednej trzeciej spraw. Dzieje się tak dlatego, że dwie trzecie oskarżonych przyznaje się do winy, co czyni powoływanie ławy przysięgłych dla ich spraw zbędnym. Natomiast w sądach cywilnych ławy konstytuuje się bardzo rzadko68.

Sędziów przysięgłych wybiera losowo komputer ze spisu wyborców. Każdy, kto się w nim znajduje i jest w wieku pomiędzy 18. a 70. rokiem życia, może zostać wylosowany, nawet jeżeli nie jest uprawniony do zasiadania w ławie przysięgłych. Niektórzy nigdy nie zostają powołani, zaś inni są powoływani więcej niż raz. Zasiadanie w ławie przysięgłych (jury service) jest obowiązkiem, który musi zostać wypełniony, chyba że ktoś nie spełnia warunków, ma prawo do bycia zwolnionym lub ma ważny powód do uznaniowego zwolnienia. Nie spełniają warunków osoby, które:

► nie będą mieć 18 lat bądź będą mieć 70 lat albo więcej w dniu, w którym mają rozpocząć zasiadanie w ławie przysięgłych,

► przebywają na zwolnieniu z aresztu w związku z postępowaniem karnym,

► kiedykolwiek otrzymały karę pięciu lub więcej lat więzienia,

► otrzymały karę więzienia lub karę ograniczenia wolności w ciągu ostatnich dziesięciu lat,

► cierpią lub cierpiały w przeszłości na chorobę umysłową, zaburzenia psychotyczne lub upośledzenie umysłowe,

► nie mieszkały w Zjednoczonym Królestwie, na Wyspach Normandzkich lub na wyspie Man przez ciągły okres wynoszący co najmniej pięć lat od ukończenia 13. roku życia,

► nie są uprawnione do głosowania w wyborach parlamentarnych lub samorządowych69.

Za proces wyboru sędziów przysięgłych odpowiada obecnie Centralne Biuro Powoływania do Składu Ławy Przysięgłych (Jury Central Summoning Bureau). Wystawiając wezwania do zasiadania w ławie przysięgłych (jury summons), kieruje się liczbą sędziów przysięgłych potrzebnych na danym obszarze. Oprócz wystawiania wezwań zajmuje się także zwolnieniami od obowiązku zasiadania w ławie i odroczeniami tego obowiązku70.

Zgodnie z postanowieniami ustawy o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych (Criminal Justice Act) z 2003 r. sędziowie i inne osoby związane z wymiarem sprawiedliwości, a także duchowni, nie są już, jak uprzednio, wyłączeni z obowiązku zasiadania w ławie przysięgłych. Ponadto przed wejściem w życie powyższej ustawy między innymi osoby powyżej 65. roku życia, parlamentarzyści, lekarze, wyznawcy niektórych religii i w pewnych okolicznościach członkowie sił zbrojnych mogli odmówić zasiadania w ławie przysięgłych. Obecnie takiego uprawnienia nie mają. Wszystkie wymienione osoby muszą dziś, jeśli zostaną powołane, pełnić funkcję sędziego przysięgłego71. Niemniej jednak każdy powołany może wystąpić o uznaniowe odroczenie zasiadania w ławie przysięgłych bądź uznaniowe zwolnienie z tego obowiązku. Odroczenie może nastąpić tylko raz i na okres maksymalnie 12 miesięcy od daty powstania obowiązku. Z kolei wniosek o zwolnienie można uzasadniać między innymi następującymi względami: niewystarczającą znajomością języka angielskiego, przynależnością do organizacji religijnych, których zasady stoją w sprzeczności z zasiadaniem w ławie przysięgłych, ważnym powodem zawodowym, konfliktem z innym istotnym obowiązkiem publicznym, chorobą oraz niepełnosprawnością fizyczną72. Jedynymi osobami automatycznie uprawnionymi do bycia zwolnionymi z zasiadania w ławie są te osoby, które zasiadały lub stawiły się do zasiadania w niej w ciągu ostatnich dwóch lat73. Jeżeli osoba powołana do zasiadania w ławie przysięgłych nie stawi się w sądzie w wyznaczonym dniu, nie będąc zwolnioną z tego obowiązku (lub bez jego przełożenia), może zostać ukarana grzywną do 1000 funtów74. Sędziowie przysięgli zazwyczaj pełnią swoje obowiązki przez około dwa tygodnie i w tym okresie mogą być przydzieleni do kilku spraw75.

W 2011 roku wystawiono 343 949 wezwań do zasiadania w ławie przysięgłych. Z wezwanych osób 79 339 zostało zwolnionych: 3331 z tego powodu, że zasiadali w ławie w ciągu ostatnich dwóch lat, zaś 76 008 z innych powodów, między innymi opieki nad dzieckiem, zobowiązań związanych z pracą, względów medycznych, problemów ze znajomością języka, bycia studentem, zmiany miejsca zamieszkania, trudności związanych z dojazdem i niełatwej sytuacji finansowej. Natomiast 56 246 wezwań pozostało bez odpowiedzi lub nie udało się ich dostarczyć76.

Zasiadanie w ławie przysięgłych nie jest płatne. Sędziowie przysięgli mają prawo do zwolnienia z pracy na czas zasiadania oraz jeżeli pracodawca nie płaci im za ten okres, do wystąpienia o rekompensatę z tytułu utraty zarobków do ustalonej kwoty77. Mogą również wystąpić o inne świadczenia, takie jak zwrot kosztów podróży czy opieki dla dzieci78.

Sędziowie przysięgli do danego procesu są wybierani losowo spośród osób wezwanych do zasiadania w ławie i oczekujących w budynku sądu. Po wyborze są oni proszeni o złożenie przysięgi. Brzmi ona następująco: „Przysięgam na Boga Wszechmogącego, że sumiennie osądzę oskarżonego i wydam sprawiedliwy werdykt na podstawie dowodów”. Jeżeli któryś z sędziów przysięgłych nie chce składać przysięgi, może złożyć uroczyste zapewnienie o następującej treści: „Uroczyście, szczerze i zgodnie z prawdą oświadczam i zapewniam, że sumiennie osądzę oskarżonego i wydam sprawiedliwy werdykt na podstawie dowodów”79. Przed zaprzysiężeniem lub złożeniem zapewnienia każdy sędzia przysięgły może zostać wezwany przez oskarżyciela do ustąpienia na pozycję rezerwową (stand by for the Crown), co oznacza, że może on wrócić do składu danej ławy przysięgłych, tylko jeżeli nie da się znaleźć żadnego innego sędziego przysięgłego na jego miejsce, albo oskarżyciel lub obrońca mogą wystąpić o wyłączenie sędziego przysięgłego bądź całej ławy z powodu konkretnej przyczyny (challenge for cause). Oskarżyciel nie musi podawać powodu, dla którego wzywa któregoś z sędziów przysięgłych do ustąpienia na pozycję rezerwową, ale najczęściej jest to wynik skontrolowania ławy przysięgłych (jury vetting) przez policję. Praktyka wzywania sędziego przysięgłego do ustąpienia na pozycję rezerwową została bardzo mocno ograniczona w wytycznych głównego prawnika rządowego (Attorney General) z 2012 roku80. Prawa tego można użyć tylko wtedy, gdyby kontrola ławy przysięgłych wykazała, że któryś z sędziów przysięgłych w konkretnej sprawie mógłby stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego albo ze względu na posiadane poglądy nie byłby w stanie zachować obiektywizmu. Ponadto prawo to może zostać użyte, gdy osoba wybrana do składu ławy przysięgłych okaże się w oczywisty sposób niezdolna do pełnienia tej funkcji (będąc na przykład analfabetą, gdy sprawę do rozpatrzenia cechuje wysoki stopień komplikacji), zaś obrońca zgodzi się na jego zastosowanie81. Prokurator, chcąc skorzystać z wymienionego prawa, wypowiada po prostu słowa stand by. W takiej sytuacji sędzia przysięgły, wobec którego je wypowiedziano, nie może być członkiem konstytuującej się ławy przysięgłych, ale wraca do grupy wezwanych do Sądu Koronnego sędziów przysięgłych i oczekuje na powołanie do innej ławy82. Wniosek o wyłączenie z powodu konkretnej przyczyny dotyczy całej ławy (challenge to the array) albo konkretnego sędziego przysięgłego (challenge to the polls). Powodem dla złożenia wniosku pierwszego typu może być stronniczość bądź niewłaściwe postępowanie osoby odpowiedzialnej za wzywanie sędziów przysięgłych. Obecnie z uprawnienia tego praktycznie się nie korzysta. Powodem złożenia wniosku drugiego typu może być wyrażenie przez sędziego przysięgłego wrogości w stosunku do jednej lub drugiej strony postępowania karnego, wyrażenie przezeń życzenia co do wyniku sprawy karnej bądź istnienie związku między sędzią przysięgłym a oskarżonym (na przykład sędzia przysięgły był zatrudniony przez sieć handlową, w której oskarżony dokonał kradzieży). Wniosek o wyłączenie tradycyjnie składa się poprzez wypowiedzenie słowa challenge (wnoszę o wyłączenie), a rozpatruje go sędzia, przed którym staje oskarżony83. Strona wnosząca o wyłączenie po wypowiedzeniu słowa challenge wyjaśnia sędziemu przyczyny wniosku i jeżeli sędzia się z nimi zgadza, akceptuje wniosek. Jeżeli wyjaśnienia są dla sędziego niewystarczające, następuje rozpatrzenie dowodów, które musi przedłożyć strona wnosząca o wyłączenie, po czym sędzia podejmuje decyzję o pozostawieniu lub wyłączeniu sędziego przysięgłego84. Prawo do usunięcia sędziego przysięgłego posiada również sędzia, gdy sędzia przysięgły okaże się osobą niezdolną do pełnienia tej funkcji85. Uprawnienie powyższe jest wykorzystywane bardzo rzadko, zaś sędziemu nie wolno go użyć, aby stworzyć rasowo zrównoważoną ławę przysięgłych ani aby wpłynąć na jej ogólny skład86.

Ława przysięgłych powinna składać się z 12 osób. Jednakże do trzech sędziów przysięgłych może zostać zwolnionych przez sędziego prowadzącego proces w jego trakcie z powodu choroby lub z innej przyczyny, na przykład śmierci bliskiej osoby. O tym, co stanowi tę przyczynę, decyduje sędzia. Gdyby jednak ława zmniejszyła się do ośmiu lub mniej niż ośmiu osób, proces musi zostać zakończony i zazwyczaj odbędzie się nowy proces w późniejszym terminie. Ponadto rozwiązana może zostać cała ława przysięgłych, na przykład gdy zapozna się z niedopuszczalnym a krzywdzącym dla oskarżonego dowodem, zaś sędzia uzna, że jego polecenie zignorowania tego dowodu nie będzie skuteczne, oraz gdy ława nie potrafi ustalić, czy oskarżony jest czy nie jest winny87. Jeżeli członkowie ławy złamią obowiązujące ich reguły w trakcie procesu, na przykład rozmawiają ze świadkami oskarżenia w trakcie przerwy, ławę należy rozwiązać, o ile złamanie reguł może rzeczywiście zaszkodzić oskarżonemu. Sędzia ma bowiem obowiązek rozwiązać ławę zawsze wtedy, gdy bez jej rozwiązania zasady sprawiedliwości byłyby zagrożone88.

Zadaniem ławy przysięgłych jest podejmowanie decyzji na temat faktów, czyli na temat tego, co się zdarzyło, i w rezultacie orzekanie, czy oskarżony jest winny czy też niewinny. Z kolei zadaniem sędziego jest podejmowanie decyzji dotyczących prawa. W przypadku orzeczenia winy sędzia określa wymiar kary89. W przypadku orzeczenia braku winy oskarżony zostaje uniewinniony90. Sędzia ma prawo zalecić ławie przysięgłych uniewinnienie oskarżonego, jeżeli dowody są niewystarczające do uznania go za winnego. Uprawnienie to jest podstawowym zabezpieczeniem przed uznawaniem przez ławę przysięgłych oskarżonego za winnego w sytuacji braku wystarczających dowodów. Jednakże sędzia nie ma analogicznego uprawnienia do zalecenia uznania oskarżonego za winnego i zdarzało się, że ława przysięgłych nie uznawała oskarżonego za winnego, mimo że wydawało się, iż wina jest oczywista91. W istocie ława przysięgłych zawsze może podjąć decyzję o braku winy oskarżonego, niezależnie od regulacji prawnych i ciężaru dowodów. Zasada ta nosi nazwę „sprawiedliwości ławy przysięgłych” (jury equity)92. Ława przysięgłych, nie będąc profesjonalnym organem prawnym, nie jest zobowiązana stosować się do precedensów ani nawet ustaw parlamentarnych. Nie podaje ona również powodów swojej decyzji. W efekcie może rozstrzygać sprawy w oparciu o poczucie sprawiedliwości jej członków. Jeżeli zatem ława uważa prawo za niesprawiedliwe, może odmówić uznania oskarżonego za winnego93. Przykładem takiego działania ławy przysięgłych jest sprawa Clive’a Pontinga, oskarżonego o ujawnienie informacji z naruszeniem ustawy o tajemnicy państwowej (Official Secrets Act). Ponieważ jednak uczynił to z powodów, które wiele osób uznałoby za leżące w interesie publicznym, chociaż z prawnego punktu widzenie był w sposób oczywisty winny, ława przysięgłych uznała go za niewinnego94.

Ława przysięgłych musi starać się, aby decyzja o winie lub niewinności oskarżonego była jednomyślna. Od 1967 roku dozwolone są także decyzje podejmowane większością głosów (majority verdict). Jeżeli ława składa się z 12 osób, decyzja może zostać podjęta większością 10 głosów do 2 lub 11 do 1. Jeżeli ława jest mniejsza niż 12 osób, tylko jeden sędzia przysięgły może być odmiennego zdania. Jeżeli natomiast w ławie pozostanie tylko 9 osób (ława nie może składać się z mniej niż 9 osób), decyzja musi być jednomyślna. Sędzia ma obowiązek zaakceptować decyzję ławy przysięgłych, nawet jeżeli się z nią nie zgadza. Decyzje podejmowane większością głosów wprowadzono, aby utrudnić ewentualne przekupywanie sędziów przysięgłych. Gdy konieczna była jednomyślność, wystarczyło przekupić jednego sędziego przysięgłego, aby spowodować pat. Uważano również, że ławy przysięgłych zbyt często uznawały oskarżonego za niewinnego i założono, że decyzje podejmowane większością głosów przyczynią się do zwiększenia liczby decyzji o winie95. Jeżeli ława przysięgłych nie jest w stanie ustalić akceptowalnej decyzji, sędzia zwalnia ją od jej podjęcia. Oskarżony nie zostaje uniewinniony, ale może mieć kolejny proces przed inną ławą. O konieczności jego przeprowadzenia decyduje prokuratura. Jeżeli nie ma przeciwwskazań, przyjętą praktyką jest wytoczenie takiego procesu96.

Obrady ławy przysięgłych są tajne. Ujawnianie czegokolwiek, co zdarzyło się w pokoju obrad ławy, stanowi przestępstwo obrazy sądu. Takim samym przestępstwem jest uzyskanie tego rodzaju informacji lub podejmowanie prób ich uzyskania97.

Przed wejściem w życie ustawy o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych z 2003 r. wszystkie procesy na podstawie aktu oskarżenia odbywały się przy udziale ławy przysięgłych. Powyższa ustawa wprowadziła natomiast możliwość przeprowadzenia takiego procesu wyłącznie przez sędziego w przypadku skomplikowanych spraw dotyczących oszustwa lub spraw, w stosunku do których istnieje ryzyko nieuprawnionego wpływania na sędziów przysięgłych98.

Ława przysięgłych nie jest powoływana w Sądzie Koronnym, gdy oskarżony przyzna się do winy, w przypadku apelacji oraz gdy sprawa została przekazana do Sądu Koronnego w celu orzeczenia kary99.

1.4.2. Proces w Sądzie Koronnym

Wszystkie procesy prowadzone na podstawie aktu oskarżenia toczą się w Sądzie Koronnym100. Akt oskarżenia (indictment) sporządza się w przypadku przestępstw rozpatrywanych wyłącznie na podstawie takiego aktu oraz w przypadku przestępstw hybrydowych przekazanych do Sądu Koronnego w celu przeprowadzenia procesu. Zawiera on listę zarzucanych oskarżonemu czynów (lub jeden zarzucany mu czyn), do których musi się on ustosunkować, stwierdzając, czy przyznaje się do ich popełnienia czy też nie. Przestępstwa, których oskarżony miał się dopuścić, są przedstawiane oddzielnie w kolejnych zarzutach aktu oskarżenia (counts). Jeden zarzut aktu oskarżenia może odnosić się tylko do jednego przestępstwa101. Każdy zarzut aktu jest podzielony na dwie części: kwalifikację prawną przestępstwa (statement of offence) oraz opis przestępstwa (particulars of offence). Część zawierająca kwalifikację prawną przestępstwa to wskazanie jego typu. Jeżeli przestępstwo wynika z ustawy, należy przywołać dotyczący go artykuł. Z kolei część zawierająca opis przestępstwa stanowi streszczenie zebranych o przestępstwie danych. W części tej należy wskazać, kto jest oskarżony i kiedy zarzucany czyn miał zostać popełniony. Ponadto trzeba w niej krótko zarzucany czyn scharakteryzować, zawrzeć zarzut zamiaru przestępczego oraz określić tożsamość ofiary. Akt oskarżenia wygląda w następujący sposób:

AKT OSKARŻENIA

SĄD KORONNY OBRADUJĄCY W CROYDONIE

OSKARŻYCIEL PUBLICZNY PRZECIWKO VICTOROWI JAMESOWI WARDOWI

VICTORA JAMESA WARDA oskarża się o:

ZARZUT AKTU OSKARŻENIA NR 1

Kwalifikacja prawna przestępstwa

Wejście do budynku bez uzyskania na to zgody i dokonanie kradzieży, co stanowi naruszenie art. 9 ust. 1 lit. b ustawy o kradzieży z 1968 r.

Opis przestępstwa

2 września 2014 roku VICTOR JAMES WARD, wszedłszy bez uzyskania na to zgody do budynku przy alei Maidwell 17 w Croydonie, ukradł stamtąd telewizor i nagrywarkę DVD będące własnością Johna Greena.

ZARZUT AKTU OSKARŻENIA NR 2

Kwalifikacja prawna przestępstwa

Bezprawne zranienie, co stanowi naruszenie art. 20 ustawy o przestępstwach przeciwko życiu i zdrowiu z 1861 r.

Opis przestępstwa

2 września 2014 roku VICTOR JAMES WARD, działając bezprawnie i w złym zamiarze, zranił Johna Greena102.

102

Akt oskarżenia zazwyczaj przygotowuje Prokuratura (Crown Prosecution Service)103. Zanim zostanie on złożony w Sądzie Koronnym, nosi nazwę projektu aktu oskarżenia (draft indictment, uprzednio bill of indictment)104. Z kolei doręczenie projektu do Sądu Koronnego uprzednio określano terminem preferring a bill of indictment, zaś teraz używa się określenia serving the draft indictment. Nie ma obecnie wymogu podpisania projektu przez właściwego urzędnika Sądu Koronnego w celu przekształcenia go w akt oskarżenia. Wprawdzie zgodnie z regułą 14.1 Kodeksu postępowania karnego urzędnik Sądu wciąż ma obowiązek podpisać akt oskarżenia i podać na nim datę jego odbioru (o ile Sąd Koronny nie postanowi inaczej), ale ma to jedynie znaczenie administracyjne, nie wpływając na ważność aktu oskarżenia. Projekt aktu oskarżenia może zostać przekazany drogą elektroniczną jako załącznik do listu elektronicznego i obecnie jest to standardowa metoda doręczania projektów aktów oskarżenia. Przy wyborze takiej drogi doręczenia nie ma obowiązku dostarczania egzemplarza w formie papierowej. W momencie doręczenia projektu aktu oskarżenia do Sądu Koronnego automatycznie staje się on aktem oskarżenia dla wszystkich celów105.

Ustawa o dochodzeniach i śledztwach oraz postępowaniu karnym (Criminal Procedure and Investigations Act) z 1996 r., zmieniona ustawą o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych z 2003 r., nakłada na oskarżenie i oskarżonego obowiązek ujawnienia sobie (disclosure) określonego materiału przed rozprawą. Jak stwierdził sędzia Sądu Apelacyjnego Auld w swoim raporcie „Analiza sądów karnych w Anglii i Walii” (Review of the Criminal Courts of England and Wales) z 2001 roku, ujawnienie oskarżonemu posiadanego przez oskarżenie materiału przed rozprawą służy dwóm głównym celom: po pierwsze, czyni rozprawę bardziej sprawiedliwą, po drugie, czyni procedurę przedprocesową i procesową bardziej efektywną i wynika z szacunku dla wszystkich zaangażowanych w sprawę stron. Oskarżenie posiada dwa rodzaje materiału: pierwszym są dowody, czyli taki materiał, który oskarżenie wykorzysta, aby dowieść swoich zarzutów. Drugi typ materiału to niewykorzystany materiał, który obejmuje wszystko to, co oskarżenie zgromadziło bądź z czym się zapoznało106.

W zakresie dowodów w przypadku przestępstw rozpatrywanych przed sędzią i ławą przysięgłych w Sądzie Koronnym oskarżenie musi ujawnić swoje dowody. Ujawnienie to ma formę przekazania na piśmie wszystkich zeznań świadków bądź innych dowodów, jakie oskarżenie zamierza wykorzystać w Sądzie. W przypadku przestępstw, gdy na miejsce procesu wybrano sąd pokoju, oskarżenie musi ujawnić swoje dowody, ale może przekazać albo całość materiału dowodowego, albo jego streszczenie. W przypadku przestępstw, które są rozpatrywane tylko w sądzie pokoju, oskarżenie nie ma obowiązku ujawniania dowodów przed procesem107.

W zakresie niewykorzystanego materiału oskarżenie ma obowiązek ujawnić oskarżonemu cały materiał mogący, racjonalnie rzecz ujmując, podważyć oskarżenie lub wesprzeć oskarżonego w obronie (prosecution disclosure of unused material)108. Procedura ta ma na celu zapobieżenie pomyłkom sądowym wynikającym z faktu ukrycia przez oskarżenie czegoś, co mogłoby pomóc w udowodnieniu niewinności oskarżonego109.

Następnie w przypadku spraw rozpatrywanych na podstawie aktu oskarżenia oskarżony ma obowiązek110 przedłożyć sądowi i oskarżeniu oświadczenie o linii obrony (defence statement)111. Oświadczenie to ma formę pisemną i przedstawia – jak wynika z samej nazwy – linię obrony oskarżonego, w tym konkretne okoliczności wyłączające albo ograniczające odpowiedzialność karną (defences), jakie zamierza wskazać, okoliczności faktyczne, co do których nie zgadza się z oskarżeniem, z uzasadnieniem odmiennego punktu widzenia, oraz kwestie prawne, jakie zamierza podnieść, wraz z precedensami, na które będzie się powoływał112. Jeśli przedstawia alibi, musi podać szczegóły dotyczące tego dowodu, między innymi nazwiska osób dających alibi. Obowiązkiem oskarżonego jest również przekazanie sądowi i oskarżeniu listy świadków obrony, których zamierza wezwać na rozprawę, oraz wskazanie, na jaką okoliczność są oni powoływani. Podobny wymóg dotyczy wzywania biegłych113. Ujawnianie powyższych informacji przez oskarżonego ma na celu zapobiegnięcie wykorzystywaniu okoliczności wyłączających albo ograniczających odpowiedzialność karną o charakterze zasadzki (ambush defences), co polega na tym, że nieznana oskarżeniu okoliczność wyłączająca albo ograniczająca odpowiedzialność karną jest przedstawiana na procesie późno, przez co oskarżenie nie ma czasu, aby ją przeanalizować i ewentualnie podważyć114.

Po otrzymaniu przez oskarżenie oświadczenia o linii obrony wymaga się od niego dokonania ponownej oceny niewykorzystanego materiału, jakim dysponuje, pod kątem posiadania takiego, który – racjonalnie rzecz ujmując – mógłby posłużyć podważeniu oskarżenia bądź mógłby wesprzeć oskarżonego w obronie, i jeśli taki materiał nie został jeszcze ujawniony, jego ujawnienia oskarżonemu. Oskarżenie ma bowiem stały obowiązek ujawniania tego rodzaju niewykorzystanego materiału, zwłaszcza w opisanej wyżej sytuacji115.

Większość spraw przekazywanych do Sądu Koronnego najpierw rozpatruje się na rozprawie przedprocesowej, na której oskarżony musi określić, czy przyznaje się do winy czy też nie, oraz na której ustala się tok dalszego postępowania w związku ze sprawą (plea and case management hearing – PCMH)116. Innym typem rozpraw przedprocesowych są rozprawy wstępne (preliminary hearings). Dotyczą one przestępstw rozpatrywanych wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia, przekazanych w celu przeprowadzenia procesu do Sądu Koronnego w oparciu o ustawę o przestępstwach i zakłócaniu porządku (Crime and Disorder Act) z 1998 r. Jeżeli jej przeprowadzenie nakaże sąd pokoju bądź Sąd Koronny, oskarżony po raz pierwszy pojawi się w Sądzie Koronnym na takiej rozprawie, a dopiero potem na rozprawie PCMH. Nie ma wymogu przeprowadzania rozpraw wstępnych w każdym przypadku. Zasadniczo należy je zarządzać tylko w pewnych okolicznościach, na przykład gdy sprawa prawdopodobnie będzie trwać dłużej niż cztery tygodnie albo pojawią się takie kwestie dotyczące zarządzania nią, jakie uzasadniają przeprowadzenie rozprawy. Na rozprawie wstępnej oskarżony może przyznać się do winy w stosunku do zarzutów zawartych w akcie oskarżenia, ale w praktyce sprawy w tym względzie są odraczane na rozprawę PCMH117.

Jeszcze innym typem rozprawy przedprocesowej jest rozprawa przeprowadzana w celu wczesnego przyznania się do winy (early guilty plea hearing). Może o nią wystąpić oskarżony, który chce przyznać się do winy w Sądzie Koronnym jak najwcześniej, aby dzięki temu uzyskać maksymalne obniżenie kary118. Rozprawę taką zarządza sąd pokoju lub Sąd Koronny, jeśli przewiduje przyznanie się do winy119. Zgodnie z dyrektywą dotyczącą postępowania karnego 3A.7 kara zasadniczo powinna zostać orzeczona na takiej rozprawie120. Na każdym etapie przed rozprawą PCMH w sprawie przekazanej do Sądu Koronnego można do niego wystąpić z wnioskiem o jej przeprowadzenie121.

Jeżeli sąd pokoju nie zarządzi rozprawy przeprowadzanej w celu wczesnego przyznania się do winy ani rozprawy wstępnej, musi zarządzić rozprawę PCMH122. Jej pierwszym celem jest uzyskanie od oskarżonego deklaracji, czy przyznaje się do winy czy też nie123. Akt oskarżenia zostaje odczytany przez sekretarza sądu i po każdym zarzucie oskarżony stwierdza: „Przyznaję się do winy” (guilty) lub „Nie przyznaję się do winy” (not guilty). Każdy zarzut musi zostać przedstawiony oskarżonemu oddzielnie i w stosunku do każdego z nich należy uzyskać oddzielną deklarację. Musi ona zostać złożona osobiście przez oskarżonego, a nie przez jego zastępcę procesowego, przynajmniej wtedy, gdy oskarżony przyznaje się do winy124. Proces odczytywania w Sądzie Koronnym aktu oskarżenia nosi nazwę arraignment125.

Jeżeli oskarżony przyzna się do zarzutu/zarzutów zawartego/zawartych w akcie oskarżenia, nie ma potrzeby organizowania procesu. W takiej sytuacji sędzia może orzec karę od razu. Jednakże zazwyczaj orzeczenie kary zostaje odłożone w celu przygotowania raportów na temat oskarżonego, które mają pomóc sędziemu w orzeczeniu właściwej kary126.

Jeżeli oskarżony nie przyzna się do winy, sędzia poprosi oskarżenie i obronę o określenie kluczowych kwestii, zarówno prawnych, jak i faktycznych, dotyczących sprawy. Następnie zapadną ustalenia związane z organizacją procesu. Na przykład oskarżenie i obrona mogą się zgodzić, aby pewni świadkowie nie byli wzywani do sądu, gdyż ich zeznania nie budzą wątpliwości127. Wyznaczona zostanie również data procesu oraz poczynione zostaną ustalenia, czy potrzebny jest jakiś sprzęt techniczny, taki jak na przykład odtwarzacz wideo128. Drugim celem rozprawy PCMH jest zatem omówienie przed procesem niezbędnych kwestii z nim związanych, aby przebiegał on sprawnie i bez zakłóceń.

Oskarżony w Sądzie Koronnym jest zazwyczaj reprezentowany przez prawnika. Jest nim generalnie barrister, choć może to być także solicitor advocate uprawniony do występowania w Sądzie Koronnym. Oskarżeni mogą reprezentować sami siebie, choć nie wolno im osobiście zadawać pytań świadkom strony przeciwnej, jeżeli są oskarżeni o przestępstwa seksualne oraz gdy świadkiem jest dziecko.

Proces w Sądzie Koronnym ma zazwyczaj następujący przebieg:

1. Zostaje zaprzysiężona ława przysięgłych.

2. Oskarżyciel wygłasza mowę wstępną do ławy przysięgłych, wyjaśniając istotę sprawy i czego zamierza dowieść.129.

3. Świadkowie oskarżenia są przesłuchiwani przez oskarżyciela i mogą zostać przesłuchani przez obrońcę, a następnie, jeśli to konieczne, ponownie przez oskarżyciela130. Oskarżyciel przedstawia również wszelkie inne dowody, takie jak dokumenty czy nagrania wideo131.

4. Po przedstawieniu przez oskarżyciela wszystkich dowodów procedura oskarżania zostaje zakończona. Teraz obrońca może wystąpić do sędziego z wnioskiem o stwierdzenie, że oskarżenie nie przedstawiło dowodów na popełnienie przez oskarżonego zarzucanego mu przestępstwa albo że nie przedstawiło wystarczających dowodów pozwalających ławie przysięgłych na uznanie oskarżonego za winnego jego popełnienia (no case to answer). Jeżeli sędzia zgodzi się z wnioskiem, sprawa zostaje przerwana, zaś sędzia poleca ławie przysięgłych uznać oskarżonego za niewinnego. Jeżeli sędzia się nie zgadza, proces toczy się dalej132. Sędzia winien zaakceptować taki wniosek, jedynie gdy oskarżenie rzeczywiście nie przedstawiło żadnych dowodów na popełnienie przestępstwa przez oskarżonego lub w przypadkach oczywistego braku wystarczających dowodów pozwalających ławie przysięgłych na uznanie oskarżonego za winnego jego popełnienia. Gdy natomiast kwestia istnienia takich dowodów jest sprawą opinii, wniosek należy odrzucić, by pozwolić ławie przysięgłych podjąć decyzję, czy dowody pozwalają na uznanie oskarżonego za winnego czy też nie133. Wniosek powyższy musi zostać złożony, gdy ławy przysięgłych nie będzie na sali rozpraw (prosi się ją o jej opuszczenie134). Nie wolno także informować ławy, że jego złożenie miało miejsce135. Celem tej procedury jest niedopuszczenie do powstania wśród członków ławy uprzedzeń w stosunku do oskarżonego, gdyby wniosek miał zostać odrzucony136. Warto zaznaczyć, że można go złożyć w odniesieniu do wszystkich zarzutów zawartych w akcie oskarżenia lub tylko niektórych z nich137 oraz że akceptacja wniosku przez sędziego może dotyczyć wszystkich zarzutów, w stosunku do których wniosek został złożony, bądź tylko części z nich138.

5. Jeżeli postępowanie nie zostanie zakończone na powyższym etapie w wyniku złożenia wniosku, o którym mowa w punkcie czwartym, obrońca może wygłosić mowę wstępną. Nie jest jednak zobligowany do zrobienia tego i w praktyce mowy takie są rzadko wygłaszane. Ponadto prawo do jej wygłoszenia przysługuje pod warunkiem, że oskarżony ma zostać wezwany na świadka oraz przynajmniej jeszcze jeden świadek obrony ma złożyć zeznania dotyczące okoliczności zdarzenia. Jeżeli zatem oskarżony ma być jedynym świadkiem obrony, obrońca jest pozbawiony prawa do wygłoszenia mowy wstępnej139.

6. Świadkowie obrony są przesłuchiwani przez obrońcę i mogą zostać przesłuchani przez oskarżyciela, a następnie, jeśli to konieczne, ponownie przez obrońcę140. Oskarżony nie ma obowiązku składania zeznań, jeśli jednak zdecyduje się na ich złożenie, musi je składać jako pierwszy świadek obrony, chyba że sędzia postanowi inaczej. Art. 35 ustawy o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych i porządku publicznym (Criminal Justice and Public Order Act) z 1994 r. pozwala wszakże ławie przysięgłych na wyciągnięcie takich wniosków, jakie wydają się właściwe, z faktu nieskładania przez oskarżonego zeznań bądź z faktu odmówienia przez niego bez uzasadnionej przyczyny odpowiedzi na którekolwiek z pytań141. Innymi słowy, ława przysięgłych może uznać to za okoliczność obciążającą przy decydowaniu o winie oskarżonego142.

7. Oskarżyciel wygłasza mowę końcową do ławy przysięgłych, wskazując na mocne strony oskarżenia.

8. Obrońca wygłasza mowę końcową do ławy przysięgłych, wskazując na słabe strony oskarżenia.

9. Sędzia podsumowuje sprawę dla ławy przysięgłych i udziela jej pouczenia na temat odnoszących się do sprawy przepisów prawa143. Jak wspomniano powyżej, rozstrzygnięcia dotyczące kwestii prawnych należą do sędziego, natomiast rozstrzygnięcia w zakresie faktów do ławy przysięgłych. Oznacza to, że ława musi zaakceptować to, co sędzia mówi na temat przepisów prawa, niezależnie od tego, czy się z tym zgadza czy też nie. Sędzia powinien dbać o to, aby nie wyrażać opinii na temat faktów. Powinien on również uświadomić ławie, że jeżeli jednak to zrobi, ława może dojść do innego wniosku144. Każde podsumowanie dla ławy przysięgłych powinno zawierać pouczenie o tych dwóch oddzielnych rolach ławy i sędziego. Sugerowane pouczenie w tej kwestii, przygotowane przez Komisję Karną Rady Studiów Sądowych (Criminal Committee of the Judicial Studies Board), zrewidowane w czerwcu 1991 roku, zawiera następujący fragment, lakonicznie i celnie ujmujący istotę omawianej dychotomii: „Co do prawa, musicie zaakceptować to, co wam powiem. Co do faktów, tylko wy jesteście sędziami”145.

10. Po podsumowaniu ława przysięgłych jest przekazywana w ręce opiekuna ławy przysięgłych (jury bailiff), który składa przysięgę, że zaprowadzi jej członków do miejsca, gdzie nikt nie będzie im przeszkadzał, aby mogli rozważyć kwestię winy oskarżonego, oraz że zadba o to, aby nikt się z nimi nie komunikował. Następnie ława udaje się na naradę. Sędziom przysięgłym nie wolno omawiać sprawy z nikim, kto nie jest członkiem ławy. Mogą ją również omawiać tylko wtedy, gdy wszyscy są razem w pokoju narad ławy, aby nie doszło do sytuacji, że sprawa jest omawiana, gdy nie wszyscy sędziowie przysięgli są obecni146.

11. Ława przysięgłych ogłasza swoją decyzję na jawnym posiedzeniu sądu147. Przedstawiana jest ona w odniesieniu do każdego zarzutu zawartego w akcie oskarżenia oddzielnie148. Możliwe decyzje ławy w stosunku do każdego zarzutu są następujące: a) winny (decyzja jednomyślna), b) winny (decyzja podjęta większością głosów), c) niewinny (decyzja jednomyślna), d) niewinny (decyzja podjęta większością głosów), e) niemożność ustalenia akceptowalnej decyzji149.

12. Jeżeli ława przysięgłych uznała oskarżonego za niewinnego, zostaje uniewinniony i może opuścić sąd150. Jeżeli natomiast uznała go za winnego w stosunku do niektórych lub wszystkich zarzutów zawartych w akcie oskarżenia, oskarżyciel przedstawia sędziemu informacje o życiu oskarżonego i poprzednich uznaniach go za winnego (defendant’s antecedents). W większości przypadków sprawa zostaje odroczona w celu przygotowania raportu na temat oskarżonego151, chociaż sędzia może z niego zrezygnować, jeżeli uzna, że nie jest on konieczny. Gdy raport jest gotowy, obrońca przedstawia okoliczności łagodzące, mające wpłynąć na obniżenie wymiaru kary (plea in mitigation)152. Następnie sędzia orzeka karę. Może ona zatem zostać orzeczona w dniu ogłoszenia decyzji przez ławę przysięgłych albo w późniejszym terminie, zwykle nie później niż po 3–4 tygodniach.

Zgodnie z art. 174 ustawy o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych z 2003 r. generalną zasadą jest, że każdy sąd orzekający karę musi określić na posiedzeniu jawnym przy użyciu zwykłego języka oraz w ogólnych zarysach powody, dla których orzeka taką właśnie karę. Ponadto musi wyjaśnić oskarżonemu zwykłym językiem między innymi to, jakie skutki pociąga za sobą orzeczona kara153. W szczególności sąd ma obowiązek wskazać wytyczne dotyczące kar Rady ds. Kar odnoszące się do sprawy oskarżonego i objaśnić, w jaki sposób wywiązał się z obowiązku stosowania się do nich. Jeżeli sąd doszedł do wniosku, że zastosowanie się do wytycznych byłoby sprzeczne z interesem wymiaru sprawiedliwości, musi podać przesłanki takiego rozumowania154.

Zasadniczo jeżeli oskarżony zostanie uznany za niewinnego, nie może być jeszcze raz sądzony za to przestępstwo. Jednakże przywołana powyżej ustawa usuwa tę zasadę (double jeopardy) w przypadku poważnych spraw, o ile pojawią się nowe i przekonujące dowody. Po znalezieniu takich dowodów oskarżenie musi wystąpić do Sądu Apelacyjnego o unieważnienie uniewinnienia155 i zarządzenie nowego procesu, co jednak nie następuje automatycznie, ale pod określonymi warunkami, między innymi takim, że możliwe będzie zagwarantowanie, iż nowy proces będzie uczciwy156.

1.4.3. Apelacje

Apelacje w odniesieniu do procesu prowadzonego na podstawie aktu oskarżenia mogą dotyczyć uznania za winnego i/lub kary. Składa się je do Izby Karnej Sądu Apelacyjnego. W Izbie tej zasiadają sędziowie Sądu Apelacyjnego (Lord Justice lub Lord Justice of Appeal, w liczbie mnogiej – Lords Justices of Appeal) oraz sędziowie Wysokiego Sądu Anglii i Walii, do których naczelny sędzia (Lord Chief Justice157) zwrócił się o uczestnictwo w pracach Sądu Apelacyjnego.

Zgodnie z art. 55 ustawy o sądach wyższych z 1981 r. ława sędziowska w Sądzie Apelacyjnym zasadniczo składa się z trzech sędziów przy rozpatrywaniu apelacji od uznania za winnego. Jedynie w wyjątkowych przypadkach może liczyć więcej niż trzech sędziów, a ich liczba musi być nieparzysta. W przypadku rozpatrywania apelacji od kary ława sędziowska może składać się z dwóch sędziów, ale normalnie będzie ich trzech. W każdej z powyższych sytuacji sędziami zazwyczaj będą sędziowie Sądu Apelacyjnego bądź sędziowie jeszcze wyżsi rangą (na przykład naczelny sędzia). Sędziowie Wysokiego Sądu Anglii i Walii i sędziowie okręgowi mogą również zasiadać w Sądzie Apelacyjnym, ale ława nie może składać się z więcej niż jednego sędziego okręgowego158.

Oskarżony chcący się odwołać musi uzyskać pozwolenie na apelację od Sądu Apelacyjnego bądź zaświadczenie od sędziego, który prowadził proces, że sprawa spełnia przesłanki do wniesienia apelacji159. Celem procedury uzyskiwania pozwolenia na apelację jest zadbanie o to, aby Sąd Apelacyjny nie tracił czasu na zajmowanie się apelacjami, które nie mają uzasadnienia. Wniosek o pozwolenie na złożenie apelacji rozpatruje jeden sędzia Sądu Apelacyjnego przy drzwiach zamkniętych, jeżeli jednak odmówi on zgody, można o nią wystąpić do pełnego składu ławy sędziowskiej Sądu Apelacyjnego. Uzyskanie zgody na apelację nie jest sprawą łatwą. W 2011 roku Sąd Apelacyjny rozpatrzył w składzie jednoosobowym 4606 wniosków, ale zgody na apelację udzielił tylko w 1284 przypadkach. Nawet jeżeli oskarżony uzyska zgodę na złożenie apelacji, nie ma żadnej gwarancji, że zakończy się ona po jego myśli. W przypadku apelacji od uznania za winnego tylko jedna trzecia z nich jest skuteczna160.

Zgodnie z art. 2 ustawy o apelacjach w sprawach karnych (Criminal Appeal Act) z 1968 r. Sąd Apelacyjny musi uwzględnić apelację od uznania oskarżonego za winnego, jeżeli dojdzie do wniosku, że uznanie go za winnego nastąpiło z naruszeniem rzetelności tego procesu (was unsafe). Naruszenie takie mogło na przykład wyniknąć z faktu, że sędzia prowadzący rozprawę w Sądzie Koronnym udzielił ławie przysięgłych błędnego pouczenia, nie udzielił jej istotnego pouczenia, takiego jak pouczenie dotyczące znaczenia poprzednich uznań oskarżonego za winnego, dopuścił niedopuszczalny dowód albo nie dopuścił dopuszczalnego dowodu. Sąd Apelacyjny ma prawo dopuszczać nowe dowody, to jest takie, których nie przedstawiono podczas procesu, jakiego dotyczy apelacja, pod warunkiem że leży to w interesie wymiaru sprawiedliwości. Jeżeli nowe dowody wskazują na to, że uznanie oskarżonego za winnego było nieuzasadnione, apelacja musi zostać uwzględniona161. Uwzględniwszy apelację, Sąd Apelacyjny może między innymi zarządzić przeprowadzenie ponownego procesu przed nową ławą przysięgłych lub uchylić uznanie oskarżonego za winnego162. Wybór pierwszego rozwiązania następuje wtedy, gdy Sąd uważa, że przeprowadzenie ponownego procesu leży w interesie wymiaru sprawiedliwości. Z kolei wybór drugiego rozwiązania oznacza, że oskarżony wnoszący apelację (appellant) znajduje się w takiej sytuacji, jak gdyby został uniewinniony w Sądzie Koronnym163.

Jak napisałem powyżej, oskarżony ma również prawo złożenia apelacji do Sądu Apelacyjnego od kary, o ile uzyska na to pozwolenie od tegoż Sądu albo sędzia, który orzekł karę, wyda zaświadczenie, że sprawa spełnia przesłanki do wniesienia apelacji. Apelację można wnieść zarówno od kary orzeczonej przez Sąd Koronny po procesie na podstawie aktu oskarżenia, jak i od kary orzeczonej przez ten Sąd po przekazaniu doń przestępcy z sądu pokoju w celu orzeczenia kary. Sąd Apelacyjny może uchylić karę nałożoną przez Sąd Koronny i orzec dowolną inną karę, którą mógłby nałożyć Sąd Koronny, z zastrzeżeniem, że nie może orzeczonej przez Sąd Koronny kary zwiększyć164.

W przeszłości oskarżenie nie miało prawa do składania apelacji ani w stosunku do decyzji ławy przysięgłych, ani w stosunku do kary orzeczonej w Sądzie Koronnym. Jednakże stopniowo parlament zaczął mu przyznawać pewne ograniczone uprawnienia związane z apelacją. Z dwoma wyjątkami oskarżenie nie może odwoływać się od uznania oskarżonego za niewinnego przez ławę przysięgłych. Pierwszym z nich są sprawy, w których uniewinnienie wyniknęło z przekupienia lub zastraszenia ławy bądź świadków. W takiej sytuacji, o ile rzeczywiście doszło do orzeczenia winy w związku z przekupywaniem lub zastraszaniem, oskarżyciel na podstawie ustawy o dochodzeniach i śledztwach oraz postępowaniu karnym z 1996 r. może złożyć wniosek do Wysokiego Sądu Anglii i Walii o wydanie postanowienia uchylającego uniewinnienie. Po jego uchyleniu oskarżenie może rozpocząć nowe postępowanie w związku z tym samym przestępstwem. Do 2013 roku procedura powyższa nie została wykorzystana ani raz. Drugim wyjątkiem jest sytuacja, w której oskarżenie w przypadku poważnych spraw może wystąpić do Sądu Apelacyjnego o unieważnienie uniewinnienia i zarządzenie ponownego procesu z powodu pojawienia się nowych i przekonujących dowodów przeciwko oskarżonemu. Ponadto w przypadku uniewinnienia oskarżonego główny prawnik rządowy (Attorney General) może skierować kwestię prawną związaną ze sprawą do Sądu Apelacyjnego w celu uzyskania wykładni prawa. Decyzja Sądu Apelacyjnego nie wpływa na uniewinnienie, ale ma zastosowanie do przyszłych spraw obejmujących tę kwestię prawną165.

Główny prawnik rządowy może wystąpić o zgodę Sądu Apelacyjnego na przekazanie temu ostatniemu nadmiernie łagodnej kary w celu wymierzenia nowej kary166. Obecnie uprawnienie to dotyczy zarówno przestępstw rozpatrywanych wyłącznie na podstawie aktu oskarżenia, jak i wielu przestępstw hybrydowych, o ile proces w związku z nimi miał miejsce w Sądzie Koronnym. Główny prawnik rządowy jest informowany rocznie o około 300 takich sprawach. W większości przypadków przesyła mu je prokuratura, ale zdarzają się zgłoszenia od zwykłych ludzi, zazwyczaj krewnych ofiar przestępstwa niezadowolonych z nadmiernie łagodnej kary, oraz od posłów występujących w imieniu wyborców. Główny prawnik rządowy po otrzymaniu sprawy zapoznaje się z dotyczącą jej dokumentacją procesową i podejmuje decyzję, czy wystąpić do Sądu Apelacyjnego. W 2011 roku Sąd Apelacyjny rozpatrzył 118 spraw dotyczących nadmiernie łagodnej kary i zwiększył ją w stosunku do 98 z nich167.

Od decyzji Izby Karnej Sądu Apelacyjnego przysługuje zarówno oskarżeniu, jak i obronie apelacja do Sądu Najwyższego (Supreme Court). Sąd Apelacyjny musi zaświadczyć, że z apelacją wiąże się kwestia prawna mająca znaczenie dla ogółu społeczeństwa. Ponadto konieczne jest uzyskanie pozwolenia na apelację albo od Sądu Apelacyjnego, albo od Sądu Najwyższego. Może być ono udzielone tylko wtedy, gdy wydaje się, że kwestia ta powinna być rozpatrzona przez Sąd Najwyższy168. Zajmuje się on bardzo niewieloma apelacjami w sprawach karnych. W 2011 roku rozpatrzono 12 wniosków o pozwolenie na apelację, zaś zgodę na nią uzyskano tylko w odniesieniu do 7 z nich169.

Jeszcze jedną możliwość odwoławczą stwarza Komisja Rewizyjna do Spraw Karnych (Criminal Cases Review Commission). Utworzono ją w 1997 roku na mocy wcześniejszej o dwa lata ustawy o apelacjach w sprawach karnych. Komisja zazwyczaj zajmuje się tylko tymi sprawami, które przeszły przez standardowy sądowy proces apelacyjny170 i niekorzystne dla odwołującego się rozstrzygnięcia zostały utrzymane. W takiej sytuacji może on wystąpić z wnioskiem do Komisji o przeanalizowanie jego sprawy pod kątem zasadności uznania go za winnego, surowości kary bądź obu tych kwestii. Jak pisze Baran, zadaniem Komisji jest „zbadanie, czy w sprawie nie pojawiły się nowe dowody lub okoliczności, które mogą podawać w wątpliwość prawidłowość wydanego przez sąd rozstrzygnięcia”171. Jeśli się pojawiły i w związku z tym Komisja uważa, że istnieje realna szansa, iż decyzja o winie skazanego zostanie zmieniona bądź kara zmniejszona, kieruje sprawę z powrotem do właściwego sądu apelacyjnego, to jest albo Sądu Koronnego, gdy sprawa pierwotnie była rozpatrywana w sądzie pokoju, albo Sądu Apelacyjnego, gdy sprawa pierwotnie była rozpatrywana w Sądzie Koronnym. Przekazanie sprawy przez Komisję ma taki skutek, jak gdyby osoba uznana za winną złożyła apelację172. Pomiędzy rozpoczęciem pracy w 1997 roku a końcem października 2013 roku Komisja skierowała z powrotem do sądów apelacyjnych 538 spraw z 15 707 zamkniętych przez nią w tym okresie. Oznacza to, że spośród rozpatrzonych wniosków uznała za zasługujące na skierowanie do sądu apelacyjnego 3,43 procent, to jest 1 na każdych 29. Uwzględnieniem apelacji zakończyło się około 70 procent spraw przekazanych przez Komisję sądom apelacyjnym173.

1.4.4. Kary

Sędziowie w Sądzie Koronnym mogą orzekać wobec przestępców znacznie surowsze kary niż sędziowie w sądach pokoju. W przypadku niektórych przestępstw dysponują możliwością orzeczenia kary do dożywotniego pozbawienia wolności włącznie. Ponadto nie ograniczono im wysokości grzywny, jaką mogą nałożyć.

Sądy Koronne dysponują następującymi karami: karą grzywny, karą ograniczenia wolności, karą bezwzględnego pozbawienia wolności (immediate custodial sentence) oraz karą pozbawienia wolności w zawieszeniu (suspended sentence). Ta ostatnia może zostać orzeczona, gdy przestępca otrzymuje karę od 14 dni do 2 lat więzienia. W takiej sytuacji, o ile uzasadniają to wyjątkowe okoliczności, sędzia może zawiesić wykonanie kary więzienia na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat. Zawieszenie może wiązać się z nałożeniem na skazanego dodatkowych obowiązków poza wymogiem niepopełniania kolejnych przestępstw, takich jak nieodpłatne świadczenie pracy, przestrzeganie godziny policyjnej czy poddanie się leczeniu nałogu alkoholowego lub narkotykowego. Jeżeli skazany w trakcie okresu zawieszenia popełni kolejne przestępstwo lub nie zastosuje się do nałożonych obowiązków, kara więzienia może zostać wykonana174. Sąd Koronny dysponuje także możliwością warunkowego lub bezwarunkowego odstąpienia od nałożenia kary. W roku 2011 i 2012 rozkład procentowy różnych kar wymierzanych przez Sąd Koronny wyglądał następująco: kara grzywny stanowiła 2 procent wszystkich kar, kara ograniczenia wolności – 16 procent, kara bezwzględnego pozbawienia wolności – 59 procent, zaś kara pozbawienia wolności w zawieszeniu – 21 procent. W dwóch procentach przypadków Sąd odstąpił od nałożenia kary.

Sędziowie Sądu Koronnego nie mają, rzecz jasna, całkowitej swobody w orzekaniu kar. W stosunku do każdego typu przestępstwa parlament określił maksymalną karę, jaka może być wymierzona, na przykład kradzież jest zagrożona karą do siedmiu lat więzienia. Wyjątkiem jest zabójstwo, za które musi zostać wymierzona kara dożywotniego pozbawienia wolności (mandatory life sentence). Z wyłączeniem kilku przypadków (np. trzeciej kradzieży z włamaniem z lokum mieszkalnego czy pewnych przestępstw związanych z bronią palną175) nie ma natomiast ustawowych kar minimalnych176.

Sąd Koronny, podobnie jak sądy pokoju, ma obowiązek177 orzekać kary w zakresie ustalanym dla rozmaitych przestępstw przez Radę dla Anglii i Walii ds. Kar. Może wykroczyć poza wskazany przez Radę zakres, tylko jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości. Badanie kar orzeczonych przez Sąd Koronny w 2011 roku w stosunku do jednego z przestępstw wykazało, że 96 procent kar znalazło się w granicach kar wyznaczonych przez Radę za to przestępstwo, 1 procent kar było poniżej tej granicy, zaś 3 procent powyżej178.

Sąd Koronny, tak samo jak sądy pokoju, może również zarządzić wypłacenie przez skazanego ofierze odszkodowania za spowodowane przez przestępstwo szkody, zwrot ofierze jej własności znajdującej się wciąż w posiadaniu skazanego oraz przepadek rzeczy należącej do skazanego użytej do popełnienia przestępstwa (na przykład samochodu osoby skazanej za jazdę w stanie nietrzeźwym)179.

1 J. Martin, T. Storey, Unlocking Criminal Law, Abingdon 2013, s. 7–8.

2 A. Ashworth, Sentencing and Criminal Justice, Cambridge 2010, s. 1.

3 R. Card, Card, Cross & Jones Criminal Law, Oxford 2012, s. 14, 20.

4 J. Martin, T. Storey, Unlocking Criminal Law, Abingdon 2013, s. 11.

5 R. Card, Card, Cross & Jones Criminal Law, Oxford 2012, s. 20.

6 J. Martin, T. Storey, Unlocking Criminal Law, Abingdon 2013, s. 8–9.

7 Przy tłumaczeniu nazw sądów i nazw stanowisk sędziowskich wykorzystałem własny artykuł The Names of English Judicial Offices, Courts and Tribunals and Their Translation into Polish, Comparative Legilinguistics, tom 28, 2016, s. 43–62.

8 B. Gibson, The Magistrates’ Court. An Introduction, Hook 2009, s. 27.

9 Tytuł sędzia rejonowy (district judge) odnosi się także do sędziów zasiadających w Sądzie I Instancji ds. Cywilnych (County Court). W celu odróżnienia sędziów rejonowych z Sądu I Instancji ds. Cywilnych od sędziów rejonowych z sądów pokoju pełna nazwa tych drugich brzmi: district judge (magistrates’ courts). W niniejszej pracy, o ile nie podano inaczej, termin „sędzia rejonowy” dotyczy sędziego rejonowego z sądu pokoju.

10 T. Ingman, The English Legal Process, Oxford 2011, s. 44.

11 A. Ashworth, Sentencing and Criminal Justice, Cambridge 2010, s. 2.

12 T. Ingman, The English Legal Process, Oxford 2011, s. 42.

13 E. Myrczek-Kadłubicka, Egzamin na tłumacza przysięgłego. Przewodnik po prawie karnym. Język angielski, Warszawa 2013, s. 89.

14 J. Sprack, A Practical Approach to Criminal Procedure, Oxford 2011, s. 94–95.

15 G. Slapper, D. Kelly, English Law, Abingdon 2010, s. 98.

16 T. Ingman, The English Legal Process, Oxford 2011, s. 43–44.

17 J. Sprack, A Practical Approach to Criminal Procedure, Oxford 2011, s. 96–97.

18 Chociaż sądy pokoju zajmują się głównie sprawami karnymi, posiadają również uprawnienia w zakresie sądownictwa cywilnego. Na przykład na podstawie ustawy o dzieciach z 1989 r. sądy te prowadzą postępowania adopcyjne, zaś na podstawie ustawy o sądach pokoju z 1978 r. wydają postanowienia o ochronie osobistej lub nakazy opuszczenia domu w przypadku przemocy w rodzinie (D. Kelly, R. Hayward, R. Hammer, J. Hendy, Business Law, Abingdon 2011, s. 55).

19 T. Ingman, The English Legal Process, Oxford 2011, s. 44.

20 D. Thomas, Sentencing Referencer 2012, London 2012, s. 142. W przypadku przestępstw popełnionych po 11 marca 2015 roku grzywny w sądzie pokoju są nieograniczone w odniesieniu do najpoważniejszych spraw: https://www.sentencingcouncil.org.uk/about-sentencing/types-of-sentence/fines/, dostęp: 08.08.2016; https://www.defence-barrister.co.uk/fines, dostęp: 25.03.2019.

21 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford 2013, s. 308.

22 P. Robertson, A Guide to Criminal Law, Brighton 2010, s. 130.

23 G. Mair, L. Burke, Redemption, Rehabilitation and Risk Management, Abingdon 2012, s. 171.

24 J. Sprack, A Practical Approach to Criminal Procedure, Oxford 2011, s. 447.

25 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2013–2014, Oxford 2013, s. 375.

26 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford 2013, s. 296.

27 A. Robinson, Foundations for Offender Management. Theory, Law and Policy for Contemporary Practice, Bristol 2011, s. 150.

28 R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2013, s. 140.

29 Ibidem, s. 141.

30 Ma on pomóc sądowi w ustaleniu najwłaściwszej metody postępowania z osobą, która popełniła przestępstwo (D. Thomas, Sentencing Referencer 2012, London 2012, s. 177).

31 K. Chin, Essential GCSE Law, Abingdon 2013, s. 145–146.

32 Procedura w przypadku apelacji od kary jest identyczna jak procedura orzekania kary w sądzie pokoju – P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 339 (e-book).

33 S. Wilson, H. Rutheford, T. Storey, N. Wortley, English Legal System, Oxford 2014, s. 533–534.

34 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 344, 359 (e-book).

35 T. Ingman, The English Legal Process, Oxford 2011, s. 273.

36 W Sądzie Administracyjnym (P. Taylor (red.), Taylor on Criminal Appeals, Oxford 2012, rozdział 3.97).

37 S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 277.

38 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford, 2013, s. 153.

39 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5322 (e-book).

40 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 147.

41 T. Ingman, The English Legal Process, Oxford 2011, s. 20.

42 S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 277.

43 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford 2013, s. 154.

44 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 150.

45 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5322 (e-book) i P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 359 (e-book).

46 Zastąpiła ona dwa organy odpowiedzialne poprzednio za tworzenie wytycznych dotyczących kar w Anglii i Walii – Zespół Doradczy ds. Kar (Sentencing Advisory Panel) i Radę ds. Wytycznych Dotyczących Kar (Sentencing Guidelines Council) – A. Ashworth, J.V. Roberts (red.), Sentencing Guidelines. Exploring the English Model, Oxford 2013, s. 87.

47 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 242.

48 Kradzież z włamaniem to popularne tłumaczenie terminu burglary (por. E. Myrczek-Kadłubicka, Egzamin na tłumacza przysięgłego. Przewodnik po prawie karnym. Język angielski, Warszawa 2013, s. 198). Trzeba jednak pamiętać, że termin ten ma znacznie szersze znaczenie, gdyż do zaistnienia przestępstwa burglary nie jest konieczne ani włamanie, ani kradzież. Burglary to na przykład także wejście bez pozwolenia do budynku z zamiarem spowodowania u osoby w nim się znajdującej ciężkiego uszkodzenia ciała.

49 J. Dickens, Social Work, Law and Ethics, Abingdon 2013, s. 127.

50 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2014–2015, Oxford 2014, s. 352.

51 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 243.

52 Na przykład czynnikiem zwiększającym winę może być użycie broni przy popełnianiu przestępstwa, zaś zmniejszającym winę – brak premedytacji. Z kolei czynnikiem zwiększającym krzywdę może być szczególna bezbronność ofiary ze względu na jej sytuację osobistą, zaś zmniejszającym krzywdę spowodowanie lżejszego obrażenia w kontekście popełnionego przestępstwa (P. Murphy, J. Phillips, Blackstone’s Criminal Practice 2012. Supplement 1, Oxford 2011, s. 263).

53 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2014–2015, Oxford 2014, s. 352–353.

54 Zob. http://sentencingcouncil.judiciary.gov.uk/sentencing/who-does-what.htm (dostęp: 30.08.2014).

55 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 244.

56 Zob. http://sentencingcouncil.judiciary.gov.uk/sentencing-guidelines.htm (dostęp: 31.08.2014).

57 J.V. Roberts (red.), Mitigation and Aggravation at Sentencing, Cambridge 2011, s. 85.

58 B. Gibson, The Magistrates’ Court. An Introduction, Hook 2009, s. 104.

59 Zob. http://sentencingcouncil.judiciary.gov.uk/sentencing/faqs-guidelines.htm (dostęp: 04.09.2014).

60 A. Ashworth, Sentencing and Criminal Justice, Cambridge 2010, s. 36.

61 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2014–2015, Oxford 2014, s. 12.

62 Recorders to sędziowie pracujący w niepełnym wymiarze godzin i zajmujący się głównie sprawami karnymi w Sądzie Koronnym, chociaż mogą oni również zasiadać w Sądzie I Instancji ds. Cywilnych (County Court). Są mianowani na okres 5 lat i zasadniczo nominacja jest automatycznie przedłużana na kolejne pięcioletnie okresy aż do ukończenia 65 lat. Aby uzyskać mianowanie, trzeba być prawnikiem (barrister lub solicitor) z co najmniej siedmioletnim doświadczeniem zawodowym (R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2013, s. 282). Recorders mogą łączyć obowiązki sędziowskie z prywatną praktyką prawniczą (J. Sprack, A Practical Approach to Criminal Procedure, Oxford 2011, s. 234).

63 S. Shetreet, S. Turenne, Judges on Trial. The Independence and Accountability of the English Judiciary, Cambridge 2013, s. 52.

64 E. Myrczek-Kadłubicka, Egzamin na tłumacza przysięgłego. Przewodnik po prawie karnym. Język angielski, Warszawa 2013, s. 91.

65 Jak podaje Roach, obecnie jest ich 77 (L. Roach, Card and James’ Business Law, Oxford 2014, s. 23).

66 J. Sprack, A Practical Approach to Criminal Procedure, Oxford 2011, s. 235.

67 Ibidem, s. 236–237.

68 R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2014, s. 220.

69 R. Dillarstone, L. Jinks, Jury Service, [w:] Workplace Law Handbook 2012: Employment Law and Human Resources, London 2011, s. 288.

70 R. Ward, A. Akhtar, Walker and Walker’s English Legal System, Oxford 2011, s. 351.

71 B. Gibson, P. Cavadino, D. Faulkner, The Criminal Justice System. An Introduction, Hook 2008, s. 170.

72 R. Dillarstone. L. Jinks, Jury Service, [w:] Workplace Law Handbook 2012: Employment Law and Human Resources, London 2011, s. 289.

73 R. Ward, A. Akhtar, Walker and Walker’s English Legal System, Oxford 2011, s. 351.

74 R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2013, s. 200.

75 F. Cownie, A. Bradney, M. Burton, English Legal System in Context, Oxford 2013, s. 336.

76 G. Slapper, D. Kelly, The English Legal System, Abingdon 2014, s. 572.

77 M. Charman, B. Vanstone, L. Sherratt, AS Law, Abingdon 2008, s. 195.

78 https://www.gov.uk/jury-service/what-you-can-claim (dostęp: 26.09.2014).

79 Część IV: Dalsze dyrektywy proceduralne dla Sądu Koronnego – Kodeks postępowania karnego (Part IV: Further Practice Directions Applying in the Crown Court – Criminal Procedure Rules) – IV.42.4.

80 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2014–2015, Oxford 2014, s. 242.

81 https://www.gov.uk/jury-vetting-right-of-stand-by-guidelines--2 (dostęp: 27.09.2014).

82 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 418 (e-book).

83 D. Ormerod (red.), Blackstone’s Criminal Practice 2012, Oxford 2011, s. 1658–1660.

84 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 419 (e-book).

85 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2014–2015, Oxford 2014, s. 242.

86 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 418–419 (e-book).

87 Ibidem, s. 420 (e-book).

88 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford, 2011, s. 204.

89 J. Martin, Key Facts. The English Legal System, Abingdon 2010, s. 112.

90 J. Martin, T. Storey, Unlocking Criminal Law, Abingdon 2013, s. 15.

91 G. Slapper, D. Kelly, Sourcebook on the English Legal System, London 2001, s. 485.

92 S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 313.

93 R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2013, s. 221–222.

94 A. Ashworth, M. Redmayne, The Criminal Process, Oxford 2010, s. 325.

95 R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2013, s. 214–215.

96 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2014–2015, Oxford 2014, s. 247.

97 R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2013, s. 215.

98 L. Jones, Introduction to Business Law, Oxford 2011, s. 23.

99 L. Roach, Card and James’ Business Law, Oxford 2014, s. 23.

100 C.J. Emmins, J. Sprack, Emmins on Criminal Procedure, Oxford 2002, s. 204.

101 D. Keenan, Smith and Keenan’s English Law. Text and Cases, Harlow 2007, s. 138.

102 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 377–378 (e-book).

103 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford 2011, s. 181.

104 Serious Fraud Office Operational Handbook: Indictments, 2012, s. 1.

105  http://www.cps.gov.uk/legal/d_to_g/drafting_the_indictment/ (dostęp: 03.10.2014).

106  http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.criminal-courts-review.org.uk/ccr-10.htm#p115 (dostęp: 04.10.2014).

107 R. Leng, The Exchange of Information and Disclosure, [w:] M. McConville, G. Wilson (red.), The Handbook of the Criminal Justice Process, Oxford 2002, s. 208 (za: A. Choo, Evidence, Oxford 2012, s. 60).

108 A. Choo, Evidence, Oxford 2012, s. 60–61.

109 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5372 (e-book).

110 Złożenie takiego oświadczenia jest dobrowolne w przypadku spraw rozpatrywanych w trybie uproszczonym (G. Gooch, M. Williams, Dictionary of Law Enforcement, Oxford 2007, s. 118).

111 A. Choo, Evidence, Oxford 2012, s. 62.

112 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5372 (e-book).

113 A. Błachnio-Parzych, J. Kosonoga, H. Kuczyńska, C. Nowak, P. Wiliński, Rzetelny proces karny, Warszawa 2009, s. 60.

114 Por. G. Slapper, D. Kelly, The English Legal System, Abingdon 2014, s. 372 oraz A. Ashworth, M. Redmayne, The Criminal Process, Oxford 2010, s. 101.

115 M. Partington, Introduction to the English Legal System 2014–2015, Oxford 2014, s. 113.

116 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5372 (e-book).

117  http://lexisweb.co.uk/sub-topics/trial-on-indictment (dostęp: 04.10.2014) oraz Criminal Practice Directions (Dyrektywy dotyczące postępowania karnego) – dyrektywa 3A.9.

118 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 402 (e-book).

119 Criminal Practice Directions (Dyrektywy dotyczące postępowania karnego) – dyrektywa 3A.6.

120 Ibidem – dyrektywa 3A.7.

121 M. Hannibal, L. Mountford, Criminal Litigation Handbook 2014–2015, Oxford 2014, s. 221.

122 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford 2014, s. 175.

123 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5372 (e-book).

124 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 403 (e-book).

125 E. Myrczek-Kadłubicka, Egzamin na tłumacza przysięgłego. Przewodnik po prawie karnym. Język angielski, Warszawa 2013, s. 152. (Ściśle biorąc jest to odczytanie oskarżonemu aktu oskarżenia po imiennym wezwaniu go przed oblicze sądu, zapytanie go, czy przyznaje się do winy czy też nie i wysłuchanie jego odpowiedzi.)

126 S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 212.

127 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5372 (e-book).

128 N. Duncan, A. Wolfgarten (red.), Opinion Writing and Case Preparation, Oxford 2014, s. 181.

129 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5398 (e-book).

130 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 426 (e-book).

131 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5398 (e-book).

132 G. Rivlin, Understanding the Law, Oxford 2012, s. 267 oraz R. Ward, A. Akhtar, Walker and Walker’s English Legal System, Oxford 2011, s. 670.

133 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 431–432 (e-book).

134 R. McPeake (red.), Advocacy, Oxford 2014, s. 349.

135 P. McKeown (red.), Evidence, Oxford 2014, s. 20.

136 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 431 (e-book).

137 R. Ward, A. Akhtar, Walker and Walker’s English Legal System, Oxford 2011, s. 670.

138 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 434 (e-book).

139 G. Rivlin, Understanding the Law, Oxford 2012, s. 267.

140 A. Choo, Evidence, Oxford 2012, s. 68.

141 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 436 (e-book).

142 G. Rivlin, Understanding the Law, Oxford 2012, s. 268.

143 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5398 (e-book).

144 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 439 (e-book).

145 Ch. Allen, Practical Guide to Evidence, London 2001, s. 30.

146 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 446 (e-book).

147 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5398 (e-book).

148 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford 2011, s. 228.

149 R. McPeake (red.), Advocacy, Oxford 2012, s. 103.

150 N. Monaghan, Criminal Law Directions, Oxford 2014, s. 10.

151 Raport na temat oskarżonego sporządza kurator po spotkaniu się z oskarżonym. Zawiera on analizę przyczyn przestępczego zachowania oskarżonego, ocenę ryzyka popełnienia przez niego kolejnego przestępstwa oraz przedstawia zalecenia co do adekwatnych kar dla oskarżonego (S. Wilson, H. Rutheford, T. Storey, N. Wortley, English Legal System, Oxford 2014, s. 469).

152 R. McPeake (red.), Criminal Litigation and Sentencing, Oxford 2014, s. 208.

153  http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2003/44/section/174 (dostęp: 06.10.2014).

154 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 559 (e-book).

155 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5398 (e-book).

156 A. Ashworth, M. Redmayne, The Criminal Process, Oxford 2010, s. 397.

157 Naczelny sędzia (ściśle naczelny sędzia Anglii i Walii – Lord Chief Justice of England and Wales) sprawuje urząd prezesa sądów Anglii i Walii (President of the Courts of England and Wales) i jest głową angielskiego i walijskiego sądownictwa. W tej roli reprezentuje stanowisko władzy sądowniczej wobec rządu, odpowiada za rozdział sędziów, ich szkolenie oraz instruowanie, a także nadzoruje przydział pracy w sądach. Jest prezesem Izby Karnej Sądu Apelacyjnego i posiada uprawnienia do zasiadania w Sądzie Apelacyjnym, Wysokim Sądzie Anglii i Walii, Sądzie Koronnym, Sądzie I Instancji ds. Cywilnych oraz w sądach pokoju (S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 353).

158 S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 278.

159 Określenia „spełnia przesłanki do wniesienia apelacji” użyła E. Myrczek-Kadłubicka w książce Egzamin na tłumacza przysięgłego. Przewodnik po prawie karnym. Język angielski (strona 186).

160 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5431 (e-book).

161 S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 279.

162 J. Martin, Key Facts. The English Legal System, Abingdon 2010, s. 77 oraz J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5449 (e-book).

163 P. Hungerford-Welch, Criminal Procedure and Sentencing, Abingdon 2014, s. 482–483 (e-book).

164 S. Wilson, R. Mitchell, T. Storey, N. Wortley, English Legal System Directions, Oxford 2011, s. 279.

165 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5457 (e-book).

166 Jeżeli kara zostanie przekazana do Sądu Apelacyjnego, może on ją uchylić i w jej miejsce orzec karę (w tym surowszą), jaką uważa za właściwą i jaką Sąd Koronny był władny orzec (D. Ormerod, Smith and Hogan’s Criminal Law, Oxford 2011, s. 44).

167 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5482 (e-book).

168 D. Ormerod, Smith and Hogan’s Criminal Law, Oxford 2011, s. 45.

169 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5482 (e-book).

170 M. Partington, Introduction to the English Legal System 2014–2015, Oxford 2014, s. 133.

171 B. Baran, Uprawnienia pokrzywdzonego na etapie wykonywania rozstrzygnięć w brytyjskim systemie prawa karnego, [w:] Problemy Prawa Karnego, tom 26, Katowice 2008, s. 91.

172 R. Huxley-Binns, J. Martin, Unlocking the English Legal System, Abingdon 2013, s. 164.

173  http://en.wikipedia.org/wiki/Criminal_Cases_Review_Commission (dostęp: 10.10.2014).

174 Por. także http://sentencingcouncil.judiciary.gov.uk/sentencing/suspended-sentences.htm (dostęp: 15.10.2014).

175 Por. http://sentencingcouncil.judiciary.gov.uk/sentencing/custodial-sentences.htm (dostęp: 15.10.2014).

176 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5578 (e-book).

177 Wyjątek od tej zasady podano poniżej oraz we fragmencie poświęconym Radzie dla Anglii i Walii ds. Kar.

178 J. Martin, The English Legal System, Abingdon 2013, s. 5751–5775 (e-book).

179 Ibidem, s. 5971 (e-book).