Copyright © by Mieczysław Zyner
Copyright © by Virtualo, 2023

Redakcja: Melanż
Korekta: Melanż
Skład ebooka: Elibri Sp. z o.o.
Projekt okładki: Małgorzata Drabina / Yellow Room

Wydanie I
Warszawa 2023
ISBN 9788327284204

Książka jest objęta ochroną prawa autorskiego. Wszelkie udostępnianie osobom trzecim, upowszechnianie i upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Virtualo Sp. z o.o.
ul. Marszałkowska 104/122
00-017 Warszawa
www.virtualo.pl

Chcesz wydać książkę lub audiobook? Wejdź na virtualo.eu lub napisz do nas na adres: redakcja@virtualo.pl.

Dziadku, a raczej Mietku – bo tak do Ciebie zawsze mówiłam – cieszę się, że mogliśmy dokończyć Twoje dzieło i spełnić jedno z ostatnich marzeń w postaci wydania nowej książki.

Niestety nie zdążyłeś przeczytać ostatecznej wersji „Mocarza”, ale wiemy, że ufałeś zarówno mi, jak i mojemu narzeczonemu, który opiekował się procesem wydawniczym, a wszystkie naniesione poprawki zostałyby przez Ciebie zaakceptowane.

Dziękuję Ci za wszystko, czego mnie nauczyłeś.

Martha Zyner

Część I

WOKÓŁ ANONIMÓW

Rozdział I

8 sierpnia 2019. Imieniny Jana

8 sierpnia 2019
Imieniny Jana

Czwartek, 8 sierpnia 2019 roku. Nietypowa data fetowania imienin Jana nie dawała Rychterowi spokoju. Znał kilka terminów świętowania tego popularnego imienia, ale żaden nie kojarzył mu się z sierpniem. Znał nawet Święto Ogłoszenia Pokoju, obchodzone uroczyście właśnie 8 sierpnia w Bawarii. Ale imieniny? Wspomnienia z Augsburga, dawnej stolicy Szwabii, pielęgnował szczególnie starannie. Dwutygodniowy pobyt na koszt rajców tego historycznego grodu, założonego przez Rzymian. Wspaniała nagroda za zwycięstwo w konkursie literackim przed dwudziestu laty zaowocowała kilkoma relacjami z tego największego i najlepiej rozwiniętego niemieckiego landu. Maurycy Rychter, gość łódzkiego ekscentrycznego przedsiębiorcy, zastanawiał się nad zbieżnością dat, by stwierdzić: przypadkowa. Już jednak po chwili głośno zauważył:

– Zaraz, przecież imieniny sierpniowego Jana są jutro.

Przyjęcie w wigilię imienin? Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby następny dzień był wolny od pracy. Maurycy Rychter grymasił nad datą biesiadowania, gdyż rzadko kto organizuje huczne przyjęcie w dzień powszedni. Taki sposób świętowania osadzony jest przede wszystkim w żydowskiej rachubie czasu. Czyżby solenizant Jan Rusiecki był wyznania mojżeszowego? A jakie to ma znaczenie – reflektował się natychmiast. Przez minutę, może dłużej, zgłębiał prawosławie, ale czwartek ani 8 sierpnia w tej kulturze z niczym szczególnym mu się nie skojarzyły.

Maurycy, odpuść, korzystaj z okazji. Zabaw się. Nie po to wystroiłeś się w sportową czarną koszulę marki Rowm z deseniem liści dębu z widocznymi żyłkami unerwienia, elegancką brązową marynarkę z kolekcji Daniela Hechtera i beżowe lniane spodnie. Nie po to oglądałeś się wielokrotnie w lustrze i poprawiałeś kolorową poszetkę, żeby teraz zrejterować. Bogacze mogą balować w każdy dzień tygodnia. Wielokulturowość jest w modzie, to bardzo łódzkie – skonstatował, wchodząc do środka okazałej willi.

Właściciel budowli unikał nazwania jej pałacem. W pewnym sensie miał rację. Wzniesiony pod koniec dziewiętnastego wieku obiekt z zewnątrz można było identyfikować jako dużą fabrykancką willę lub pałacyk w neorenesansowym stylu, z dużym angielskim ogrodem, którego ogrodzenie stanowił wysoki i gęsty żywopłot. Za rezydencjalnym charakterem obiektu przemawiały geometrycznie poprowadzone aleje, tworzące pewnego rodzaju labirynt ze ścianami z przyciętych, ale nie za gęsto posadzonych tui, które nadawały ogrodowi tajemniczy urok. Wyjątek od tej kompozycji stanowiły oryginalne trejaże z drewnianych słupków przypominających pałacowe kolumny. Nieuważny spacerowicz potraktowałby je jako pergolę, która wiodła do sekretnej altany, oddzielonej od pozostałej części ogrodu nieco wyżej przyciętymi krzewami bukszpanu. Przeciwieństwem ogrodu były przepyszne wnętrza i ich bogactwo utrzymane w stylu eklektycznym z przewagą neorenesansu i neorokoka. Podkreślała to strojna sztukateria na sufitach, a także witraże – prawdziwe dzieła sztuki. Na uwagę zasługiwały wieloramienne kryształowe żyrandole oraz dopełniające wystrój antyczne marmurowe kominki. To właśnie przepych budowli i wystawność stylowych mebli uprawniały Maurycego do nazywania rezydencji solenizanta pałacykiem, a nawet pałacem. Dębowe drzwi wejściowe z kutą klamką, którą naciskał Rychter, stanowiły demonstrację nie tylko statusu materialnego właściciela, ale także jego znaczącej pozycji społecznej.

Balanga

Balanga

Impreza się rozwijała. Na pierwszy rzut oka było widać, że to raczej balanga niż wykwintne przyjęcie. Pałacyk przeżywał renesans w sposób niekoniecznie pożądany przez jego byłych właścicieli. Imieniny osiągnęły apogeum. W dużym holu jedna z najbardziej znanych kapel w Łodzi prześcigała się w biciu rekordów emitowania decybeli z nie mniej znanym DJ-em. Gra na zmianę powalała nie tylko wrażliwych na hałas, ale także nawet najbardziej wytrwałych tancerzy. Tylko wspomniany DJ zachowywał stoicki spokój, stawiając sobie na elektronicznym cacuszku pasjansa. Parkiet wypełniali panowie w przedziale wiekowym trzydzieści pięć–pięćdziesiąt pięć lat oraz grupa stosunkowo młodych kobiet. Były to głównie ich dzisiejsze partnerki, a także rozbrykane dziewczynki z lepszych łódzkich lokali, niedostępnych dla przeciętnego mieszkańca tego niezbyt zamożnego przecież miasta. Panienki to głównie studentki dorabiające sobie w restauracjach jako kelnerki. Zaproszono je w tak zwanych celach edukacyjnych, przynajmniej tak oficjalnie brzmiało uzasadnienie ich obecności wśród tej łódzkiej elity. Usługę gastronomiczną bowiem świadczył jeden z najlepszych pięciogwiazdkowych hoteli warszawskich. Boć Łódź – jak mówił dzisiejszy solenizant – chociaż do niedawna drugie pod względem liczby mieszkańców miasto w Polsce, nie dorobiła się jeszcze hotelu pięciogwiazdkowego. Salę balową, która zapewne na przekór zamierzeniom architekta obiektu stanowiła tego wieczoru pomieszczenie jadalne z rozstawionymi wzdłuż ścian bufetami, wypełniały damy. Ich niecodzienna afektacja była adekwatna do wieku. Im starsza, tym większa. Mężowie tych zacnych pań tłoczyli się na nieproporcjonalnie małym w stosunku do wielkości pałacu tarasie. Popijali whisky, cytrynówkę tudzież czystą. Trzeba przyznać, że zachowywali się godniej od kucharza – uznawanego za mistrza mistrzów w stołecznym mieście – jako że kłęby cygarowego dymu wypuszczali w wolną od ścian przestrzeń. Bar – miejsce najbardziej oblegane przez imieninowych gości – wyróżniał się niecodziennym wystrojem. Luksusowa klasyka z akcentami przeniesionymi z Moulin Rouge, przeplatana wirtualną technologią obrazu, zaskakiwała także efektami zapachowymi, doskonale zsynchronizowanymi z ekranową akcją. Za długą barową ladą żurnalowe barmanki i barmani uwijali się, by zadowolić życzenia klienteli. Dwudziestojednoletnia Glengoyne whisky, Johnnie Walker Gold Label, osiemnastoletni Bourbon Elijah Craig, uznany ostatnio w San Francisco za najlepszy bourbon na świecie – wszystko to pito z lodem i coca-colą. Nieliczne protesty i prośby o niekalanie smaku i aromatu tak szlachetnych trunków zagłuszały okrzyki podziwu nad sprawnością barmanów. Ci, żonglując butelkami z wirtuozerią godną cyrkowców, dokładali liczne ingrediencje, tworzyli sztukę, niestety szybko przemijającą. No może poza skutkami, doznawanymi przez kosztujących jej jakość następnego dnia. Dorodne barmanki, zazdrosne o kilka młodych ślicznych dziewcząt, zwabionych do baru przez ich kolorowe dzieła, przykuwały uwagę klientów swobodnym wobec nich zachowaniem. Oni, wystrojeni w ekstrawaganckie konfekcyjne gadżety, z lubością akceptowali tę okazjonalną poufałość.

Wyróżniało się dwóch mężczyzn, ubranych w luksusowe T-shirty – cena każdego z nich mogła sięgać nawet kilkuset dolarów. Byli oni klasycznymi przykładami rodzimej odmiany playboya – bez szacunku dla upływającego czasu. Zachowanie ich, dalekie nawet od luźnych norm towarzyskich, zachęciło dwie młode dziewczyny do bliższej z nimi zażyłości, z wyraźną nadzieją na przyszłość. Jeden z nich – w koszulce z artystycznym wizerunkiem głowy Jezusa – utrzymywał, że jest mesjaszem miłości i prowadzi lekcje chodzenia po wodzie, którą to sztukę opanował dzięki studiowaniu nauk pierwszego sztukmistrza. Nie było to śmieszne, ale dziewczyny chichotały, skłaniając tym samym starzejącego się amanta do dalszych popisów. Drugi, w sweterku z logo firmy Henri Lloyd, szczycił się zarysowanym niebieską nicią na pół rozwiniętym żaglem. Na nim każdy mógł odczytać wyraźny napis: „Zadzwoń do mnie, pomóż rozwinąć żagiel”, a poniżej numer telefonu.

Trwała rotacja gości. Jedni wchodzili, witali się jowialnie i znikali wśród tych, którym nie było spieszno do domu i którzy z radością i w nadmiarze korzystali z hojności gospodarza. Inni opuszczali gościnny pałac, przytłoczeni jutrzejszymi obowiązkami lub zdegustowani panującą tu pogardą dla reguł. Przyzwyczajeni do tradycyjnych norm, nie akceptowali pewnych siebie, zblazowanych facetów o wielocyfrowych kontach bankowych, jak też podstarzałych kobiet wdzięczących się niczym nastolatki. Wchodzili i wychodzili także politycy, wysokiej rangi urzędnicy, lekko spłoszeni swoją śmiałością. Przekrój społeczny nie pozostawiał żadnych złudzeń. Wśród ludzi uważanych za śmietankę towarzyską kręcili się osobnicy nieokreślonej profesji, a wśród członków elitarnych salonów typy niedawno jeszcze zaliczane do marginesu społecznego. Nie brakowało co prawda ludzi wielkiego biznesu, oczywiście mierzonego skalą miasta, sław medycyny, nauki i sztuki, wszelkiej maści lokalnych celebrytów, ale ciążyła im świadomość, z kim przebywają. Jedno przypadkowe zdjęcie mogło zagrozić karierze lub ją zniszczyć. Świadomi tego wybrańcy narodu i wybrańcy wybrańców ograniczali swój pobyt w pałacu do kilkudziesięciu minut. Ciekawość i pragnienie zyskania sponsorów były jednak silniejsze od rozsądku. Łaknęli poklasku. Żadnych widocznych ochroniarzy, ale i żadnego pstrykania aparatów, komórki wygaszone. Żadnej inwigilacji. Żadnych zbędnych pytań. Wszyscy są równi. Wszyscy mówią sobie po imieniu. Kto nie akceptuje tych zasad, może wyjść, nikt tego nie zauważy. Nieobecni nie mają racji. Balanga trwa.

Kucharze wnoszą faszerowane prosię i młodego dzika. Przed chwilą podawano sarnę i Bogu ducha winną owieczkę. Na bufetach wykwintny świat ryb słodkowodnych, obok ostrygi i langusty w towarzystwie specjalnie preparowanego tuńczyka.

Nowo przybyli korzystają z okazji, zachwalają smakowitość potraw, wynoszą pod niebiosa gościnność gospodarza. Dziękują Bogu, że tacy jeszcze są, dzięki nim nie zanika życie towarzyskie. Świat lepszych. W holu głównym, gdzie tańce, pięćdziesięcioletni ortopeda wykonuje salto. Nie udało się. Staje więc dęba, głową do dołu, obsuwa się i niszczy butami dwa płaty cennej tapety. „Gdyby się połamał, sam się wyleczy” – komentuje z nieskrywaną ironią młody człowiek zbulwersowany zachowaniem lekarza. Nikt się nie przejmuje. Dla gospodarza żaden kłopot, tapetę wymienią na całej powierzchni ścian. Ostatnio wymieniano ją półtora roku temu. Szmat czasu. Gospodarz zachwycony, bawi gości w niepowtarzalnym stylu. Szaleje na parkiecie…

– Przydałby się konfesjonał.

Rychter przerwał pisanie.

– Co tobie? – zdziwiło się jego drugie ja.

– To jest zbyt dosłowne – odpowiedział. – Byłem jego gościem.

– I tak tego nie opublikujesz – sprzeciwiło się jego drugie ja.

– Uszanuj gospodarza, zaprosił cię – nie ustępowało pierwsze. – Liczyłeś na jego sponsoring, nie odmówił.

– Widziałeś jego przyjęcie? Ile ci obiecywał? A ile szmalu wydał na tę balangę? – kontratakowało drugie.

Pierwsze milczało, by po chwili mruknąć:

– Słyszałeś o piętnie bogatego?

– Ale, ale… Co to za wyskok z tym konfesjonałem? – zaatakowało ponownie drugie ja.

Właśnie… konfesjonał…

– Nie bądź taki Głowacki. Przeczytanie Good night, Dżerzi jeszcze o niczym nie świadczy – włączyło się trzecie.

Czemu ma służyć ten poprany dialog? Niczemu – ironizował Rychter. Opowiadania pisał od czasu do czasu, ot tak, dla siebie, dla higieny psychicznej. Zapełniały mu szuflady lub tępiły ostrza niszczarki. Imieniny Jana Rusieckiego, legendarnego „Jaśka”, na które został zaproszony po raz pierwszy, nie wywarły na nim szczególnego wrażenia. Lukrowane, typowe dla nowobogackich, których przerosło szybkie dorobienie się. Reymont opisałby je być może jako jedną ze scen folklorystycznych Łodzi, wzbogacając tym samym jeden z rozdziałów Ziemi obiecanej. Nie traktował tego wydarzenia jakoś szczególnie. Za mocno przesadzone uważał reakcje znajomych na wieść o zaproszeniu go przez Rusieckiego. Słowa ich zachęty do uczestniczenia w przyjęciu wydawały mu się powiązane z enigmatycznym zjawiskiem namaszczenia.

Przeczytał ponownie wydrukowane kartki – miał zwyczaj drukowania napisanego tekstu. Twierdził, że czytanie na ekranie komputera zniekształca intencje piszącego, i z niechęcią potrząsnął głową. Spojrzał na modliszkę, pożeracza dziesiątek nikomu niepotrzebnych papierów, często pierwszego odbiorcę ludzkich emocji, ludzkich przemyśleń lub ich niedostatku. Modliszką nazywał niszczarkę, urządzenie niezbędne we współczesnym świecie pełnym inwigilacji, świecie wypełnionym erzacem swobód obywatelskich, urojeniem indywidualnej wolności…

– Nawet oka nie zmrużyłam – odezwała się Maria, wychylając się z jedynki.

Jedynką Rychter nazywał niewielki pokój z kanapą i biurkiem, który kiedyś zajmowała córka. Jako spuścizna została po niej narożna kanapa i regały wypełnione nielicznymi książkami i bibelotami, które zostawiła łaskawie, żeby przypominały mu jej zapach, tak przynajmniej utrzymywał kąśliwie jedyny już lokator mieszkania, jej ojciec.

– O, o… – zareagował Maurycy, wzdrygając się, nie tyle zaskoczony jej słowami, ile jej obecnością.

Zatopiony w pisaniu, zapomniał o Marii. Sam jej zaproponował nocleg, wręcz zmusił ją, by z niego skorzystała. Przyjaźnili się od lat, ale kontaktowali rzadko. Mąż Marii wyremontował niewielki dwór w okolicach Rawy Mazowieckiej i tam się przeprowadzili. Uzdolniona skrzypaczka koncertowała na przyjęciu u Rusieckiego. Jak się wyraziła, dla chleba, a to z powodu przejściowych kłopotów finansowych. Jej recital tak podobał się imieninowej publice, że Rusiecki zaproponował Marii drugi występ za podwójną cenę. Dla Marii była to nielicha gratka, ale nie chciała przyjąć propozycji gospodarza – drugi występ miał się odbyć już po godzinach odjazdu ostatniego autobusu, którym mogła się dostać do domu. Z pomocą pospieszył właśnie Maurycy.

– Marysiu, dopiero pierwsza trzydzieści. Kładź się. Na stoliku nocnym leży apap na noc. Weź tabletkę. Uspokoi cię i zaśniesz. Po śniadaniu odwiozę cię na dworzec autobusowy – zareagował stanowczo.

– A ty? – zapytała Maria.

– Idę w twoje ślady – powiedział i udał ziewnięcie. Nie miał jeszcze zamiaru się kłaść, chciał zanotować wszystko, co ważne. Wiedział, że jutro połowa, a może nawet więcej z tego, czego nie zapisze, ucieknie z pamięci bezpowrotnie.

Wziął do ręki filiżankę z zimną już herbatą, lecz nie pił. Myśli zaprzątały mu epizody z przyjęcia, a szczególnie relacja między trzema mężczyznami – wszyscy powyżej pięćdziesiątki. Ci niczym obcy sobie ludzie przystawali na chwilę obok siebie, ze wzrokiem skierowanym na ogród, wypowiadali nic nieznaczące słowa i się rozchodzili. Raz tylko stanęli obok siebie całą trójką. Postronny świadek tego zdarzenia zeznałby w sądzie, że to było przypadkowe spotkanie, a wymiana zdań – zdawkowa. Maurycy uważał inaczej. Był przekonany, że tych facetów coś łączy i że ukrywają swoją znajomość. To go zaintrygowało. Węszysz, ciągle wychodzi z ciebie dawny fach – strofował się w myślach. Dziennikarzem już nie jesteś od kilku lat, przestań podejrzewać Bogu ducha winnych ludzi.

Podniósł się i poszedł do łazienki. Niespełna pięćdziesięcioletni Maurycy Rychter – do niedawna znany i ceniony dziennikarz, zajmujący się głównie recenzowaniem wydarzeń kulturalnych – był właścicielem niewielkiej firmy wydawniczej. Choć dawniej bawił się od czasu do czasu w dziennikarstwo śledcze – za cichym przyzwoleniem naczelnego prowadził swoje dochodzenia. Publikacje denerwowały wszystkich zainteresowanych, z policją łącznie. Ujawniał bowiem sprawy jeszcze toczące się w tajemnicy przed społeczeństwem. Były to najczęściej afery korupcyjne lub naruszenia prawa przez tak zwanych ludzi z miasta. Po jednej z większych machlojek podatkowych, którą ujawnił Rychter, wysoki urzędnik państwowy oraz wpływowy biznesmen łódzki trafili za kratki. Był to początek końca jego kariery dziennikarskiej. Krótko po wyrokach naczelny wręczył mu wypowiedzenie umowy o pracę ze słowami: „Maurycy, przepraszam, to nie mój pomysł”. Po kilku miesiącach podobny los spotkał naczelnego. Żadna łódzka redakcja nie chciała zatrudnić cenionego do tej pory dziennikarza. Z pomocą przyjaciół otworzył więc niewielką firmę wydawniczą, a swoją pasję dziennikarską realizował w internecie. Jego komentarze i doniesienia spędzały sen z oczu prominentnym osobom z miasta, bo skupiał uwagę głównie właśnie na nich.

Rano Maria przygotowała śniadanie, była to co prawda jajecznica na resztkach jakiejś wędliny z niezbyt świeżym pieczywem, ale w zasobach kuchennych trudno było coś więcej znaleźć. Odwiózł ją na dworzec i obiecał, że wpadnie do niej w któryś z wolnych weekendów.

9 sierpnia 2019. Anna

9 sierpnia 2019
Anna

Chwilę zwlekał z odjazdem. Zastanawiał się nad kolejnością realizacji dzisiejszego harmonogramu. Chociaż zawsze miał kilka kalendarzy, nigdy nic w nich nie zapisywał. Tę przywarę tłumaczył wrodzoną niechęcią do porządku. Jego biurko zalegały sterty papierów, które walały się także na podłodze. Zapisane na luźnych kartkach różnego rodzaju notatki rzadko wyrzucał. Uważał, że kiedyś mogą się przydać. Nawet te już nieaktualne leżały gdzieś obok fotela, pojemnik do ich gromadzenia uważał za zbędny luksus. Niewielki pokój z regałami na książki, biurkiem i niezbędnym do pracy sprzętem elektronicznym wypełniały przede wszystkim ustawione wzdłuż ścian albumy, na albumach zalegały skoroszyty redakcyjnych rękopisów i teczki z jego prozą. Bliscy znajomi przyznawali jednak, że w tym bezładzie potrzebne mu dokumenty wyszukiwał z niezwykłą łatwością. Mimo wszystko od czasu do czasu zgadzał się na posprzątanie pokoju, a potem przez jakiś czas zrzędził, że wszystko ma poprzestawiane, a liczne pamiątki przywiezione z podróży zagranicznych nie są tam, gdzie były, i że nie wie, skąd je przywiózł, bo to tak samo, jakby poprzestawiać kontynenty na kuli ziemskiej. Rozkład dnia, a nawet tygodnia nosił w głowie. Nigdy lub prawie nigdy nie zdarzyło mu się zapomnieć o zobowiązaniach.

Rozpoczęty dzień niczym szczególnym się nie wyróżniał. Wizyta w drukarni, z którą kooperował, biuro i to wszystko. Już w drodze do drukarni zmienił plan. Biuro nie ucieknie, odwiedzę Annę – pomyślał i się uśmiechnął. Annę znał od najmłodszych lat, jeszcze jako dzieci pobrali się w kościele, składając w tajemnicy przed wszystkimi przysięgę małżeńską. Uważali tę uroczystość za najważniejszą w ich życiu. Często ją wspominali. Ciepły dzień sierpniowy, on w granatowym garniturze, ona w jasnej sukience. Stali przed ołtarzem w pustym drewnianym kościółku w Mileszkach. Anna wybrała ten kościół, bo – jak twierdziła – dojazd do niego zajmie im minimum trzy kwadranse. Maurycy będzie miał więc czas na przemyślenie decyzji, bo ta będzie ostateczna i potem niech nigdy nie waży się jej unieważnić. Elegancki ubiór jak na powszedni dzień tygodnia wzbudził zainteresowanie pasażerów autobusu, ono jednak nie docierało do nich, tak jak nie docierała konieczność późniejszych wyjaśnień rodzicom, co miały oznaczać te stroje i ich kilkugodzinna nieobecność. Dodatkowym powodem wyboru świątyni w Mileszkach był fakt, że jej historia sięgała czternastego wieku. Po dołączeniu wsi do gminy łódzkiej drewniany wiejski kościół zyskał status najstarszego parafialnego kościoła miasta. Według Anny swą historyczną powagą zastąpić miał świadków ich ślubu. Już w środku, stojąc przed ołtarzem, wypowiadali kolejno słowa przysięgi: „Ja, Maurycy, biorę ciebie, Anno, za żonę i ślubuję ci miłość, wierność i uczciwość małżeńską oraz to, że cię nie opuszczę aż do śmierci. Tak mi dopomóż Panie Boże Wszechmogący w Trójcy Jedyny i Wszyscy Święci”. „Ja, Anna, biorę ciebie, Maurycy, za męża…” – i zanim dokończyła, nie wytrzymała i pocałowała Maurycego z miłością żony i kochanki. Był to ich pierwszy prawdziwy pocałunek.

Uśmiechnął się do wspomnień, przypomniał sobie, jak chodził na śluby nieznanych mu osób tylko po to, by zapisać dokładnie tekst przysięgi małżeńskiej. W trakcie studiów sformalizowali ten związek, informując księdza, że właściwie to oni od dawna są małżeństwem. Ksiądz pomimo to udzielił im sakramentu, wyjaśniając, że sakrament uświęca nie tylko sam akt zawarcia małżeństwa, ale całą małżeńską wspólnotę życia. Małżonkowie otrzymują siłę pozwalającą im przetrwać, dopóki śmierć ich nie rozłączy. Być razem na dobre i na złe. Nigdy nie mówił: „Pójdę na cmentarz”, on odwiedzał żonę, którą pożegnał pięć lat temu. Zmarła po ciężkiej chorobie jajników. Podstępny rak pomimo okresowych badań u ginekologa zaatakował Annę, nie dając jej szansy na powrót do zdrowia. Oboje byli świadomi nadchodzącego końca, nigdy jednak nie ranili się rozpaczą, zachowywali się tak, jakby utrata nadziei była im obca. Nie ma Anny, nie ma świadka ich prawdziwych zaślubin. Kościół spłonął w ostatni dzień sierpnia 2015 roku – odnotował bezwiednie w pamięci Maurycy.

Pobyt w drukarni nie trwał długo.

– Mówmy konkretnie, szkoda czasu na pierdoły – powiedział kierownik zmiany.

Treściwa umowa zawarta z drukarnią wystarczająco gwarantowała rzetelność kontraktu. Materiał do druku był już przygotowany i uzgodniony. Maurycy obejrzał i zaakceptował próbkę papieru, co do której zleceniodawca miał szczególne wymagania. Potwierdził sposób pakowania. Drukarnia przyjęła na siebie dystrybucję według wskazanej specyfikacji. Maurycy był wdzięczny, spieszył się do Anny.

Świeże kwiaty świadczyły o niedawnej obecności Pauliny. Otarł łzę wzruszenia i zapalił duży otwarty znicz. Światło do nieba, jak mówił. Usiadł na ławeczce i wpatrywał się w zdjęcie żony i napis: „Anna Rychter, żyła lat 44”. Zamyślony, machinalnie odpowiadał na powitania cmentarnych znajomych. Chwilami wydawało mu się, że Anna siedzi obok. Rozczarowany jej brakiem gniewnie podnosił wzrok ku górze. Na pewno wie o Paulinie i cieszy się razem z nią. Agnostyk Rychter chciał wierzyć w łączność córki i matki. Chciał wierzyć, że przedwczoraj, kiedy wpadł do córki na proszoną kolację, Anna też tam była. Uśmiechnął się do wspomnienia – zięć zaproponował szklaneczkę whisky i nocleg. Odmówił, ale po usłyszeniu nowiny, że Paulina jest w ciąży i zostanie dziadkiem, przyjął zaproszenie. Przez cały czas pobytu u córki uśmiechał się i z lekkim niedowierzaniem spoglądał na jej brzuch. Jego kształt nie wskazywał na stan odmienny.

Nie pojechał do biura, chciał być sam. Po drodze do domu zatrzymał się przy lokalnych delikatesach, nazywanych przez większość tutejszych mieszkańców Pierogarnią, gdzie kupił tuzin pierogów na późniejszy posiłek. Znajoma ekspedientka zapytała: „Pani Agnieszka jeszcze nie wróciła?”. „Niestety jeszcze nie” – odpowiedział i kwaśno się uśmiechnął. „O, to bez gospodyni jest panu ciężko, co?” – dopytywała się niby to z troską. „Do widzenia” było jedyną jego odpowiedzią.

Rychter niepokoił się o swoją gospodynię. Oczekiwał jej niecierpliwie, lecz Agnieszka nie dzwoniła i nie pojawiła się w miniony wtorek. Niespodziewana rozłąka unaoczniła mu siłę więzi – to już nie był formalny związek pracodawcy z pracownicą. Agnieszka była dla niego kimś niezwykle bliskim. Połączeniem siostry, opiekunki i przyjaciółki, wcielającej się niekiedy w rolę partnerki. Maurycy zauważył, że chociaż nic ich nie łączyło, to sprawiało jej przyjemność troszczenie się o niego jak o męża, który ciągle wymaga szczególnej opieki żony. Przywykł do tej postawy. Kilkunastodniowa rozłąka z Agą, jak chciała, by do niej się zwracał, potwierdzała jej szczególną pozycję w jego domu.

Rozpakował zakupy, spojrzał na zegarek. Już po czwartej, pora obiadowa minęła, połapał się z niedowierzaniem. Otworzył puszkę z fasolką po bretońsku i przełożył do szklanej miseczki, by podgrzać w kuchence mikrofalowej. Nie czuł głodu, jadł, nie zwracając uwagi na smak potrawy, zagryzał suchą bułką. Zatopiony w myślach, odruchowo odsunął opróżnioną miseczkę, podniósł się, podszedł do półki z książkami, zgromadzonymi jeszcze przez żonę. Były to dzieła mało znanych, najczęściej łódzkich amatorów, realizujących się w pasji tworzenia. Otworzył na chybił trafił jedną z nich:

Niekiedy chcę zapomnieć życie wtedy tęsknię sobą wtedy tęsknię whisky tęsknię myślą i słowem tęsknię miłością jeszcze nieznaną Wtedy jestem obcym wiatrem zapomnianym bardem liściem rudym i bezdomnym cieniem wyciem leśnej czeredy echem głuszy zakamarkiem bycia Wtedy jestem karmą i okruchem woli dnia i woli nocy.

Czytał wiersz nieznanego mu autora, jego treść o tyle była mu bliska, że w miarę ubywania whisky – po butelkę sięgnął w drodze po książkę – ulegał nostalgii. Myślał o Annie. Przypominał sobie wieczory, kiedy czytała mu te wiersze, komentowała ich treść. Niekiedy ujmowały ją tak głęboko, że ułatwiała ich autorom radiowe debiuty. Znajdowała sponsorów na publikacje zeszytów poetyckich lub niewielkich tomików. Może zna odpowiedź ktoś – dostrzegł tytuł jednego z krótkich wierszy. Lekko zaintrygowany przeczytał tekst:

Może zna odpowiedź ktoś skąd melodia, która towarzyszy twoim krokom w moich snach kto maluje twój rysunek w rozbudzonej bieli dnia może ty podpowiesz gdzie ukryto prawdę znaków nocnych zjaw skąd przychodzi twoje imię gdy wędruje po pokoju by zapomnieć o istnieniu pustych ścian.

Spojrzał na zdjęcie w srebrnej ozdobnej oprawie. Anna uśmiechała się do niego jakby zachwycona jego autentycznym wzruszeniem. Maurycy bezwiednie odpowiedział uśmiechem. Znowu Agnieszka. Rychter uzmysłowił sobie zapobiegliwość gospodyni o stałe, w miarę widoczne miejsce na ramkę ze zdjęciem żony. Zdjęcie w metalowym stojaku z uchylną nóżką stanowiło jeden z trwałych elementów wyposażenia regału, stojącego tuż przy biurku z komputerem.

Mimo już dość późnej pory wlał do niewielkiej szklanki odrobinę smorodiny, doskonałej nalewki na owocach czarnej porzeczki, która stała nietknięta od śmierci Anny. Pił i wpatrywał się w jej zdjęcie, jakby towarzyszyła mu tego wieczoru. Nie udało mu się uchronić przed łzami, spływały mu po twarzy. Otarł je i ciężko westchnął.

– Życie to jedno wielkie gówno – powiedział głośno i podszedł do pianina. – Wielkie gówno – powtórzył, uderzając w klawisze.

Wygrywał mocnym akordem finał czegoś, czego nie chciał, co jednak było faktem. Żegnał się współbrzmieniem dźwięków pełnych złości, ale i piękna. Przekraczał granicę możliwości instrumentu, wcielał się w wirtuoza, króla instrumentów, mistrza organów.

Oficyna wydawnicza

Oficyna wydawnicza

Peryferyjnie ulokowana oficyna wydawnicza w początkowym okresie funkcjonowała przede wszystkim dzięki przyjaciołom i znajomym Maurycego Rychtera. Bez ich pomocy nie miałaby szans na przetrwanie. Z czasem, między innymi dzięki nazwisku właściciela, zyskała na znaczeniu. Zatrudniał jedynie córkę Paulinę i dwoje dochodzących studentów. Edycje o nieskomplikowanym cyklu drukarskim i stosunkowo niewielkich nakładach drukował sam w popularnej technice druku cyfrowego. Maszynę drukarską nabył okazyjnie od upadającej firmy poligraficznej. Prosta technologia, oparta na bezpośrednim przesłaniu danych z komputera czy też z pośrednich nośników cyfrowych, zapewniała wyższą jakość i krótszy czas druku niż przy technice stricte laserowej, niemniej tą metodą przygotowywali głównie ulotki, wizytówki, broszury, katalogi, niekiedy zeszyty literackie. Ograniczone możliwości produkcyjne przy wydaniach bardziej skomplikowanych, o większych nakładach, zmuszały Rychtera do kooperacji z dużymi drukarniami. Z nawiązaniem współpracy nie miał większych problemów, znane nazwisko ułatwiało mu tego rodzaju kontakty.

Długotrwała choroba żony i jej śmierć zacieśniła więzi między ojcem i córką. Dopóki nie wyszła za mąż, zaczynali i kończyli dzień razem. Wspierają się do dziś i nie mają przed sobą tajemnic. Zaufanie do siebie zawsze stanowiło ich credo na życie we wszystkich jego odmianach. Do rodzinnego klimatu dostosował się zięć, Robert Żukowski, w pewnym sensie duma rodziny, bowiem krótko po zdaniu egzaminu sędziowskiego rozpoczął samodzielną pracę w Sądzie Rejonowym.

Ostatnio sprawy zawodowe i osobiste wymykały się Maurycemu z rąk. Po wyjeździe gospodyni na pogrzeb przyjaciółki czuł się jeszcze bardziej samotny. Aga zaglądała do niego w każdy wtorek, niekiedy dodatkowo w sobotę przed południem, by doprowadzić mieszkanie Rychtera do ładu. Tak przynajmniej wyrażał się o jej cyklicznych odwiedzinach. Przed znajomymi nazywał ją gospodynią, bo faktycznie troszczyła się o niego, często dzwoniła, pytając, czy nie potrzebuje jej pomocy. Ta czterdziestoletnia kobieta zajmowała się sprzątaniem zawodowo. Dość wysoka, smukła szatynka o piwnych oczach przypominała bardziej bizneswoman niż gospodynię. Chociaż Rychter uważał, że kobiety zajmujące się biznesem są chłodne i zbyt konkretne, to Agnieszkę akceptował bez tego typu skojarzeń.

Rychter stronił od spotkań towarzyskich. Zaproszenie na imieniny Jaśka przyjął z ciekawości. Słyszał bowiem co nieco o ekstrawagancjach na tego typu przyjęciach nazywanych w tych sferach imprezami. Ich scenariusz pisała kasa organizatora. Im większa, tym imprezka bardziej wystawna. Jej uczestnicy mówili o niej „zajebista”. W tych środowiskach, w których mężczyźni w jego wieku wysławiali się często w slangu nastolatków, czuł się staroświecki, jakby z innej epoki. Zatapiał się więc w literaturze, czytał i pisał niekiedy do późnych godzin nocnych. Lubił grać na pianinie. Zapominał wtedy o otoczeniu, o porażkach, których, jak twierdził, był szczególnym adresatem. „Jestem w stanie ustawicznej chandry” – oceniał swoje samopoczucie. Nie czynił jednak nic lub prawie nic, by wyrwać się z apatii, z narastającego przygnębienia.

Jedna z prób, podjęta bardziej przez znajomych niż przez samego Maurycego, skończyła się fiaskiem. Skorzystał z zaproszenia na wernisaż znanej łódzkiej plastyczki, organizowany gdzieś na peryferiach miasta, w centrum sportu i rekreacji Stacja „Nowa Gdynia”. Skąd ta nazwa? – zastanawiał się Rychter. Czyżby z aspiracji miasta o nazwie Łódź do bycia portem? Dla łodzian, którzy uważają, że ich miasto wzięło swą nazwę od rzeki Łódki, mimo że to rzeka przyjęła nazwę od miasta, hipoteza taka wydawała się prawdopodobna. Nazwa „Nowa Gdynia” sięgała okresu przedwojennego. Na stawach w zalesionym obszarze peryferyjnej Łodzi, a dokładniej przedmieścia Zgierza, zbudowano wypożyczalnię łódek i kajaków. Przez wiele lat przystań ta cieszyła się u mieszkańców dużym powodzeniem, starsi łodzianie twierdzą, że funkcjonowała jeszcze w połowie lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku. Ponumerowane łodzie i kajaki za odpowiednią opłatą wypożyczano na godzinę lub dwie. Kiedy upływał czas, na jaki łódź lub kajak zostały wypożyczone, przywoływano do brzegu przez tubę odpowiedni numer. Można tylko przypuszczać, że zabawa była przednia. Na wystawie artystki – był pewien, że także samotniczki – dzieła pogłębiły tylko jego stan apatii. Zachwycając się ich pięknem, widział w nich niepokój i alienację. Do tego jeszcze tytuł Apokalipsa wymyślony na poczekaniu, wymuszony przez prowadzącą galerię. Dominowały obrazy abstrakcyjne, witraże i figuratywna grafika. Najbardziej zauważalne były dwa portrety dojrzałego mężczyzny, na których jego twarz przedstawiona była na tle abstrakcyjnego ciemnego pejzażu. Na obu można było dostrzec subtelnie zarysowaną mgłę. Twarz z portretu przypominała mu znajomego artystę. Nigdy niedocenionego. Czyżby odszedł…? Rychter nie szukał odpowiedzi. „Piękne i smutne” – recenzował wystawę pytającej go o wrażenia radiowej dziennikarce. I to spotkanie z Alicją – wystawowym moderatorem. Jaśniała na tle pozostałych kobiet przybyłych na pokaz. Profesjonalnie kierowała rozmową z autorką wystawy, przybliżała widowni jej sylwetkę, a jednocześnie prowadziła gości wystawy przez meandry jej obrazów. Zadanie nie było łatwe. Dzieła cechowała różnorodność tematyczna, a także różnoraka technika wykonania. Niemniej Alicja umiejętnie scalała ten artystyczny chaos w interesującą kompozycję, w jedno prawdziwie artystyczne wydarzenie.

Dwie równoległe ścieżki przekazu – osobowość artystki i jej twórczość – wypełniły starannie wybrany obszar emocjonalnych doznań, adresowany do zwiedzających. Alicja i jej zaproszenie. Obiad w tamtejszej restauracji i wynajęty pokój hotelowy wypełniły dalszy ciąg pobytu w Stacji „Nowa Gdynia”. Ciepła i uległa, całkiem odmienna od tej, którą znał. Pili wino. Czy rozmawiali? Nie, raczej żalili się. Słuchali siebie samych. Tańczyli i się kochali. Wszystko przy pełnej świadomości chwili, chwili bez przyszłości. Oboje korzystali z okazji, nastroju. Paradoksalnie połączyło ich uczucie przygnębienia. Ich zachowanie wykraczało poza zasięg norm, jakie sobie wyznaczali. Stawało się transcendentne. Akceptowali ten stan, trywialnie upajali się własną bezwolnością.

Od czasu wystawy nie kontaktował się z Alicją. Ona także milczała. Poznał ją w Zakopanem już po śmierci żony. Był schyłek lata i wyciągał się na palach leżących wzdłuż Średniej Krokwi. Przyglądał się skokom narciarskim oddawanym przez rozpędzonych zakopiańskich zawodników. Długość skoków nie była zbyt imponująca, prawdopodobnie za przyczyną sztucznej nawierzchni. Słońce dość mocno piekło, przymykał więc oczy, obojętny na otoczenie. Niespodziewanie usłyszał tuż obok: „Może śliwkę?”. To była Alicja. „Śliwki z ręki kobiety oznaczają podporządkowanie” – zauważył Maurycy. „Chętnie jednak dam się zniewolić”. Gadał głupstwa, niepasujące do niego. Tego dnia zjedli wspólny obiad. Mieli o czym mówić, oboje mieszkali w tym samym mieście. Jeszcze kilka dni spędzili na wspólnych wycieczkach i wspólnych posiłkach. Potem kilkakrotnie spotkali się w Łodzi, nigdy jednak nie łączyło ich nic więcej. O ich zbliżeniu w „Nowej Gdyni” chciał zapomnieć. Jak przypuszczał, oboje uznali ostatnie wydarzenia za pomyłkę, która pozostawi ślad w ich kontaktach. Jaki, tego nie wiedział.

10 sierpnia 2019. Listy bez nadawcy

10 sierpnia 2019
Listy bez nadawcy

Tej nocy budził się wielokrotnie, zasypiał z Anną, budził go jej szloch. Złudzenia senne były tak silne, że odruchowo wyciągał rękę, by jej z czułością dotknąć. Rozczarowany rzeczywistością, swoje półsenne retrospekcje przypisywał zdziwaczeniu starzejącego się mężczyzny. Jego odrętwienie emocjonalne nasilało się, z niechęcią uświadamiał sobie konieczność zmierzenia się z nadchodzącym nowym dniem. Plan zajęć miał dość napięty, a w nim zaproszenie od znanego w środowisku wydawniczym autora. Spotkanie miało się odbyć w jednej z restauracji Manufaktury. Wcześniej, o jedenastej trzydzieści, też w Manufakturze umówił się z redaktorem warszawskiego miesięcznika. Naczelny zaproponował mu pisanie do każdego numeru felietonów o ciekawych wydarzeniach w regionie. Dostał także zaproszenie od rektora jednej z prywatnych wyższych szkół łódzkich. Nie znał powodów, ale mógł się bez trudu domyśleć. Kryzys, jaki narastał w szkolnictwie wyższym, w szczególności w uczelniach niepublicznych, wymagał zdecydowanych przeciwdziałań. A wyautowany dziennikarz doskonale nadawał się do prowadzenia zajęć na kierunku dziennikarskim.

Przygotowanie do wyjścia zajęło mu około godziny. Ruchy wykonywał automatycznie, przy jakimś psychicznym oddzieleniu od swojego ciała. Nie był to powrót zapomnianych wspomnień, raczej reakcja na wewnętrzną agresję, na utratę baśni, w której zdarzyło mu się być królewiczem. Do Manufaktury podjechał od ulicy Jana Karskiego, na znajdującym się tam placu bez większego trudu zaparkował auto. Powodem pozostawienia tam samochodu była spora odległość od Rynku Głównego, centralnego miejsca Manu – jak młodzież nazywała ten unikalny w Europie obiekt, potężne centrum handlowe, rozrywkowe i usługowe, wielkie skupisko markowych salonów konfekcyjnych, restauracji, miejsc rozrywki z nowoczesnym kompleksem kinowym, teatrem, a nawet muzeami, w tym jednym z najwspanialszych w świecie – Muzeum Sztuki Współczesnej. Postindustrialne skupisko budynków dawnego imperium bawełnianego Izraela Kalmanowicza Poznańskiego po kilkuletniej zapaści dzięki staraniom likwidatora fabryki i życzliwości prezydenta miasta ożyło. Jeszcze jako dziennikarz Maurycy napisał kilka artykułów przybliżających czytelnikom dramaturgię, jaka towarzyszyła powstaniu tej wielkiej łódzkiej inwestycji. Miał świadomość, że narodziny Manufaktury współczesnej to także wiele tajemnic nigdy nieujawnionych publicznie. Obiecywał sobie, że kiedyś zajmie się tym całkiem na serio. Jego skłonność do ustalenia faktów z tym związanych wzrosła po obejrzeniu prapremiery opery Człowiek z Manufaktury, wystawionej przez Teatr Wielki w Łodzi. „Trudna i wyjątkowa” – skomentował dzieło muzyczne poświęcone wydarzeniom w Łodzi dziewiętnasto- i dwudziestowiecznej.

Dużą odległością, jaką musiał pokonać z parkingu do miejsca spotkania, Rychter rekompensował sobie brak ruchu. Wszędzie podjeżdżał autem, jak sam żartował – od drzwi wyjściowych do drzwi wejściowych. Namiastka ruchu pozwalała mu potem mówić lekarzowi, że stosuje się do jego zaleceń, aby jak najwięcej chodzić. Drugi powód to Jan Karski, z którym miał okazję kilkakrotnie spotkać się i dla którego żywił wielki szacunek. Szacunek dla wielkiego Polaka. Podjeżdżając, spojrzał na tabliczkę z nazwą ulicy – bezwiednie w myślach kłaniał się wielkiemu łodzianinowi. Nie ukrywał tej słabości. Pasażerowie, których niekiedy podwoził, uznawali tę oryginalność za tęsknotę za wygasającym duchem heroizmu patriotycznego.

Zaplanowane spotkania przebiegały zgodnie ze scenariuszem. Zawarł ustną umowę na wydrukowanie powieści w nakładzie pięciu tysięcy egzemplarzy.

– To duży nakład – ostrzegał Kanowieckiego, jej autora. – Musi pan liczyć się z trudnościami w rozprowadzeniu książek. Nawet bardzo znani autorzy drukują swoje dzieła w nakładzie dwóch, trzech tysięcy.

Kanowiecki jednak trwał przy swoim. Miał sponsora, który zobowiązał się pokryć koszty publikacji, a w zamian miał dostać tysiąc egzemplarzy. We wszystkich egzemplarzach miało się znaleźć podziękowanie dla majętnego filantropa. Filantropa, bo tego typu podziękowania nie miały żadnego znaczenia reklamowego. Zaliczka w wysokości pięćdziesięciu procent kwoty umownej miała wpłynąć na rachunek bankowy firmy w ciągu tygodnia. Maurycy Rychter zgodził się przyjąć propozycję prowadzenia wykładów i ćwiczeń w Akademii Zarządzania i Przedsiębiorczości. W sumie umowa dotyczyła osiemdziesięciu godzin, za które miał otrzymać osiem tysięcy złotych. Dla Rychtera taka kwota stanowiła poważne zasilenie budżetu. Za szczególnie ważne Rychter uznał spotkanie z grafikiem, projektantem okładek i ilustracji do wydawanych przez niego książek, broszur i katalogów. Salski od dłuższego czasu ubiegał się o etat w jednej z dużych firm wydawniczych. Tym razem szczęście mu dopisało, zatrudniono go na pełny etat z miesięcznym wynagrodzeniem pięć tysięcy netto. Do tego dochodziły opłaty ZUS i wszystkie inne bonusy związane z umową o pracę. Salski zobowiązał się popracować u Maurycego jeszcze miesiąc i wskazać godnego następcę.

Ciągle jakby nieobecny z niechęcią spoglądał na biurko, na którym Weronika położyła bieżącą pocztę. Zwykle były to nieopłacone rachunki lub ulotki reklamowe, ale w dzisiejszej dostrzegł dwie koperty, jakich najczęściej używa się do przesyłania urzędowego powiadomienia lub niewybrednej korespondencji. Sięgnął po leżącą bliżej. Zaadresowana drukowanymi literami, bez nadawcy, wzbudziła w nim nieufność. Przez chwilę zastanawiał się, czy ją w ogóle otwierać. Intuicja podpowiadała mu: „Nie czytaj tego gówna, mało masz kłopotów?”. Wziął do ręki drugą kopertę. Też bez nadawcy, ale zaadresowana odręcznie nie wzbudzała już takich oporów jak poprzednia. Starannie wypisane nazwisko i adres odbiorcy wręcz zachęcały do jej otwarcia. Rozciął grzbiet koperty i wyjął kartkę. Zaczął czytać:

Szanowny Panie,

pisze do Pana zdesperowany ojciec piętnastoletniego chłopca, który walczy o życie. To skutek zażycia substancji chemicznej zwanej potocznie dopalaczem. Informacje o tak zwanych dopalaczach docierały do mnie, nie sądziłem jednak, że będą dotyczyły mnie bezpośrednio. Dzisiaj trudno wierzyć, że mogłem udawać, iż nie ma tego problemu. Piszę do Pana, bo nie wierzę w skuteczne działania organów państwowych w walce z tą parszywą plagą. Jak mogłem się przekonać, zagrożenia znane policji i prokuraturze bardzo często, w moim przekonaniu zbyt często, pozostają w dalszym ciągu zagrożeniami. Bezkarność skłania do udziału w przestępczej działalności coraz większe grupy młodzieży i nie tylko. Mam na myśli chociażby sprzedaż nowych narkotyków. Dotknięty nieszczęściem, chcę przynajmniej w jakiejś cząstce przyczynić się do skutecznej walki z tym procederem. Jestem człowiekiem zamożnym i postanowiłem część swojego kapitału przeznaczyć na ten cel.

Szanowny Panie, obserwowałem Pana dokonania jako dziennikarza śledczego i zadziwił mnie Pan swoimi osiągnięciami. Wiem, że od czasu do czasu wraca Pan do dawnego zawodu, kiedy więc zobaczyłem Pana na przyjęciu u Jana Rusieckiego, postanowiłem zaproponować Panu współpracę w ujawnieniu tego procederu w skali znacznie większej niż znalezienie sklepu, w którym mój syn nabył truciznę. Chodzi mi o ujawnienie źródeł tego procederu i odpowiednie nagłośnienie. Jestem świadomy, że zmuszono Pana do wycofania się z aktywnej działalności jako dziennikarza śledczego i rozstano się z Panem bez sentymentów. Wiem też, że nie dostał Pan żadnej propozycji pracy w innej gazecie. Zdaję sobie sprawę, jak niebezpieczny jest współudział w planowanym przeze mnie przedsięwzięciu, dlatego nie będę rozczarowany, jeżeli odrzuci Pan moją propozycję, tym bardziej że nie wie Pan, kto Mu ją składa. Dla naszego wspólnego bezpieczeństwa na razie pozostanę anonimowy. Zapewniam pokrycie wszystkich kosztów, a także stosowną gratyfikację dla Pana. Zadzwonię jutro z telefonu z ukrytym numerem i zapytam, jaka jest Pana decyzja. Jeżeli usłyszę „tak”, natychmiast się ujawnię, jeżeli zaś odpowiedź będzie brzmiała „nie”, rozłączę się.

Podpisano: „Ojciec chłopca”.

– Weroniko, bądź uprzejma i zaparz starszemu panu kawę – zwrócił się z prośbą do ładnej dziewczyny pochylonej nad jakąś kolorową paczką.

– Z przyjemnością – odpowiedziała lekko zaskoczona. Rychter słynął z tego, że sam sobie przygotowywał napar zmieszany ze spienionym mleczkiem, uważał bowiem, że nikt inny nie zrobi lepszego cappuccino niż on sam.

Naiwniak lub prowokator – z filiżanką kawy w ręku ocenił autora anonimu. Jeżeli napisał prawdę, można łatwo ustalić jego dane osobowe. Chłopiec walczy o życie. W ilu łódzkich szpitalach znajdują się oddziały toksykologiczne? – zadał sobie pytanie. W dwóch lub trzech, przy czym oddział toksykologii dziecięcej tylko w jednym. Nie zamierzał jednak nic w tym kierunku uczynić. Miał zbyt dużo zajęć, by rozważać wątpliwej jakości, do tego niebezpieczną propozycję. Traktował ją jako nieudany żart.

Sięgnął po drugi list z wydrukowanym adresem firmy i jego nazwiskiem. Otworzył kopertę i odczytał krótką treść:

Znowu węszysz, psie. Zapomnij o imprezce w pałacyku. Pomyśl o rodzinie. Drugiego ostrzeżenia nie będzie.

Krwiste litery miały zapewne podkreślić jego charakter.

List trudno było potraktować jako żart. Kilkakrotnie był zastraszany anonimami, a nawet przez telefon, nigdy jednak nie grożono jego rodzinie.

– Coś przykrego? – zapytała Weronika.

– Dlaczego pytasz? – Rychter uchylił się od odpowiedzi.

– Spochmurniał pan okropnie… – szepnęła.

– Nic takiego, stare sprawy. Czy te broszury dla Gromansa są już na ukończeniu? – Rychter celowo zmienił temat.

– W poniedziałek będą dostarczone, a fakturę wystawię jutro. Powinnam mieć już wszystkie dane po zmianach w nakładzie i tekście. Mamy długi weekend, w czwartek święto, a w piątek dał pan wolne – Weronika rzeczowo odpowiedziała.

Blisko trzydziestotrzyletnia Weronika z tytułem inżyniera technologa papiernika ciągle była studentką Instytutu Papiernictwa i Poligrafii Politechniki Łódzkiej. Praktycznie ukończyła już studia, pozostał jej tylko egzamin magisterski. Mogła go mieć już za sobą, ale z jakichś jej tylko wiadomych przyczyn zwlekała ze sformalizowaniem sytuacji. Zatrudniona na umowie o dzieło, już od ponad trzech lat związana była z wydawnictwem Rychtera. Rychter lubił ją, niejednokrotnie pół żartem, pół serio mówił: „Gdzie ja znajdę taką odpowiedzialną i utalentowaną dziewczynę? No i tak ładną?” – dodawał. Odpowiedź zawsze była taka sama: „Przecież jeszcze nie odchodzę”. Ale intuicyjnie czuł, że w lakonicznej odpowiedzi Weroniki kryje się coś więcej niż gwarancja dalszej pracy w jego firmie.

Obserwował pracownicę jeszcze przez chwilę, a kiedy oddaliła się, wziął telefon do ręki i wybrał numer podinspektora Olgierda Lorenca.

– Co tam, Maurycy? Córka urodziła ci wnuka? – zagadnął Lorenc pogodnie.

– Nie, na to przyjdzie jeszcze czas – odpowiedział bez pośpiechu Rychter. – Mam dwa interesujące listy bez podpisu, chciałbym pogadać…

– No to wpadaj, zawiadomię dyżurnego. Ktoś cię wprowadzi albo sam zejdę, tylko daj sygnał, że jesteś.

– Mniej więcej za godzinę będę, to zależy od trafficu – rzucił Rychter.

– Przyjeżdżaj, nie bądź taki Anglik. – Lorenc zakończył rozmowę.

Dochodziła dwudziesta, puste mieszkanie irytowało Maurycego. Kilka razy brał telefon do ręki tylko po to, by po chwili rzucić go na stojącą obok skórzaną sofę. Co się dzieje z Agą? Dzwonił do niej kilkakrotnie, zawsze jednak słyszał ten sam komunikat: „Abonent chwilowo niedostępny”. Agnieszka pojechała pożegnać się – jak twierdziła – z ostatnią i jedyną przyjaciółką, która zmarła nagle na ulicy, tuż przed swoim domem. „Wracała z torbami pełnymi zakupów” – przejęta żalem opowiadała Maurycemu. Według jej słów przyjaciółka następnego dnia miała obchodzić czterdzieste czwarte urodziny. Agnieszka ze łzami w oczach wyznała pracodawcy, że Ludomira przypominała jej o swym święcie wielokrotnie z nadzieją, że tym razem Agnieszka weźmie kilka dni wolnego i ją odwiedzi.

Właściwie co ja wiem o Agnieszce? – zastanawiał się Rychter. Nigdy jej o nic nie pytał, a i ona nie była skłonna do wtajemniczania go w swoje życie. Poleciła ją koleżanka z dawnej redakcji. W krótkiej charakterystyce stwierdziła: „Aga to firma rzetelna i odpowiedzialna. Będziesz z niej zadowolony. Tylko się nie zakochaj, bo to atrakcyjna kobieta i do tego samotna”. Jak później ustalił, mąż Agnieszki, lekarz, wyjechał do Stanów Zjednoczonych i już nie wrócił. Próbował ściągnąć ją do siebie, ale ta zdecydowanie odmawiała. W ubiegłym roku ich syn Jacek po zdaniu matury dołączył do ojca i tam podjął studia medyczne. To wszystko, co wiedział o Agnieszce. Miał jeszcze tylko jej numer telefonu komórkowego. Adresu mu nie podała.

Popołudniowa rozmowa z Lorencem była konkretna. Pierwsze pytanie, jakie zadał podinspektor, dotyczyło imprezy u Rusieckiego:

– A tak w ogóle, to kto cię tam zaprosił?

– Zaproszenie znalazłem na biurku, koperta była zaadresowana do mnie, a zaproszenie było podpisane przez Jana Rusieckiego – odpowiedział zgodnie z prawdą Rychter.

– Znasz osobiście Rusieckiego? Przyjaźnicie się? Pytam, bo przecież na takie przyjęcia nie zaprasza się pierwszego lepszego – kontynuował podinspektor.

– Olgierd, chyba przesadziłeś – bąknął Rychter zdeprymowany.

– Przepraszam za „pierwszego lepszego”, ale jakoś nie widzę cię na liście gości Rusieckiego.

– Czyli to prowokacja. Ktoś chciał, żebym tam się zjawił, i to się mu udało – skonstatował z zawstydzeniem Maurycy.

– Więcej niż mniej – burknął wyraźnie zatroskany podinspektor.

Uwagi Lorenca powracały do Rychtera kilkakrotnie – smakowały gorzko. Podinspektor uświadomił mu, jak łatwo uległ manipulacji i jak łatwo można wystawić bliskich na niebezpieczeństwo. Maurycy zachodził w głowę, kto i w jakim celu chce go wykorzystać. W myślach odnotował kilka pobudek, dla których wciągnięto go do gry. Gry, której zasad nie znał, tak jak nie znał jej uczestników i terenu, na jakim się toczy. Pierwsze, co przyszło mu do głowy, to odwet, za któreś z ujawnionych przestępstw. Drugie to wykorzystanie go w wewnętrznych porachunkach grup przestępczych w celu pozbycia się konkurencji. Trzecia pobudka, którą rozważał, to złośliwy żart kolegów dziennikarzy albo policjantów, którym od czasu do czasu zachodził za skórę. Mogła to być też autentyczna prośba o pomoc w odkryciu źródeł przestępstwa lub ujawnieniu przywódców gangów odpowiedzialnych za te przestępstwa. Jeszcze kilka innych powodów przychodziło mu do głowy, ale odrzucił je jako nic niewnoszące.

Chory chłopiec leżał w I Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii. Jego stan zdrowia poprawił się, a rokowania były więcej niż optymistyczne. Igor wybudził się ze śpiączki, ale proces leczenia mógł być jeszcze długi. Ojciec chłopca, Sławomir Bartczak, zapewnił mu całodobową opiekę pielęgniarki, nie zapomniał też o dwuosobowej prywatnej ochronie. Wskazywałoby to na obawę przed zagrożeniem z zewnątrz. Rychter znał Bartczaka przede wszystkim ze słyszenia i nagłówków gazet. Był to człowiek niezwykle majętny, ale wartość jego majątku była trudna do oszacowania. Bartczak okrył biznes tajemnicą, lokując wolne środki w inwestycjach zagranicznych. Jeszcze w poprzedniej formacji ustrojowej, czyli – jak dzisiaj mówią politycy – za komuny, prowadził rozliczne interesy. Zaczynał – podobnie jak wielu szanowanych dzisiaj biznesmenów – jako cinkciarz. W hotelach od gości zagranicznych skupował obcą walutę i sprzedawał Polakom spragnionym zakupów w Peweksie. Były to głównie dolary lub marki Niemiec zachodnich – dwie najbardziej cenione waluty na polskim nielegalnym rynku pieniężnym. Środki te nabywali także udający się za żelazną kurtynę, państwo bowiem nie było zainteresowane podróżami rodaków. Zakup dolarów, marek czy franków z oficjalnej kasy państwowej graniczył z cudem. Komunistyczne władze bały się, że podróżnicy zbyt dużo zobaczą, a to mogło grozić destrukcją partyjnego porządku. Rychter przypomniał sobie, jak podczas wyjazdu grupy dziennikarzy do Danii pilot wycieczki, którym był znany dyrektor oddziału Biura Podróży „Orbis”, gorliwie zabierał paszporty, aby podstemplować je na przejściu granicznym, chociaż żaden pogranicznik ich nie żądał. Potem przechowywał je długo w swojej torbie, zapewniając, że bezpieczniej będzie, jak on się nimi zaopiekuje.

Maurycy uśmiechnął się do wspomnień. W Kopenhadze znalazł się w zastępstwie ojca – już wówczas nestora dziennikarstwa polskiego. Miał ledwie ukończone osiemnaście lat. Uczestnicy wyjazdu zachodzili w głowę, jak taki smarkacz, nawet nie adept dziennikarstwa, znalazł się w grupie znanych żurnalistów. Pisywał co prawda do młodzieżowych wydawnictw, ale te w mniemaniu większości dziennikarzy nie liczyły się jako publikatory. Nawet nie próbował zaprzeczać – wyjazd rzeczywiście zawdzięczał ojcu.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki