Copyright © Maciej Bieszczad, 2023

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2023

zdjęcie autora: Valeria Marik

kolaż na okładce: Cezary Dubiel, Skok, 2022

redakcja: Anna Nowakowska

korekta: Anna Nowakowska, Gabriel Wyględacz

projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

konwersja e-booka: Paweł Majowski (pb.majowski@gmail.com)

ISBN 978-83-67460-34-7 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-67460-35-4 (wydanie drugie, e-book ePub i mobi)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

FUNDACJA LITERATURY imienia HENRYKA BEREZY

adres do korespondencji: 71-141 Szczecin, ul. Łukasińskiego 38c, skrytka pocztowa nr 39

siedziba: 71-467 Szczecin, ul. Rapackiego 2

www.fundacja-berezy.org, biuro@fundacja-berezy.org

zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Zaświeciło słońce Jaskrawe krzykliwe szalone

Uciekało przed nawałą nadciągających chmur

Próbowało coś przekazać tym krzykiem

Ktoś w napięciu nadstawił ucha

ktoś inny przechodził nic nie zauważając

Cała tragedia dokonała się gdzieś wysoko

gdzie nie sięga słuch śmiertelnych

Nieuważni, Julia Hartwig

Epizod

Wypchnięto mnie na zewnątrz kościstym palcem. Na gwarnym podwórku spodziewałem się dziecięcych zabaw. Gdzież tam – narzucano mi role zabójców strzelających z wystruganej broni. „Widzisz tę bramę skrytą za bluszczem – kiedyś usłyszałem – możesz przez nią wyjść”. Po drugiej stronie nie znalazłem nikogo. Zasnąłem oparty o niebieskie drzewo. W pniu mieszkał lament, co płakał ze szczęścia.

Droga do szkoły

Wujek Lucjan powtarzał mi, że wartość nadrzędną posiada to, co widzimy i spotykamy podczas wędrówki. Dom rodzinny i biblioteka, dwa miejsca, dwa schronienia, stale, przez osiem lat, przyciągały mnie do siebie, wołały, kiedy znajdowałem się za daleko, poza obszarem, który ktoś dawno temu celowo zakreślił, abym pamiętał, że najważniejsze znajduje się blisko.

Szkołę wybudowano na wzgórzu, przed pierwszą wojną światową. Patrząc na nią z oddali, można było pomyśleć, że jest fortecą z panującym w niej dyktatorem, sprawującym nieograniczoną władzę nad podległą mu okolicą.

Woźny Antoni opowiadał niektórym uczniom, że szkoła kiedyś była garnizonem karnym dla żołnierzy nieposłusznych carowi. Twierdził ponadto, że dyrektorowi placówki wycięli oba płuca, co, rzecz jasna, nie mogło być prawdą. Wymyślił to, ponieważ dyrektor bywał opryskliwy, a w trakcie ataków gniewu notorycznie się zapowietrzał. Woźny Antoni był tajemniczym człowiekiem. Ponoć jednemu z uczniów, który raz przyniósł mu oryginalne amerykańskie papierosy, pokazał w piwnicach ściany podziurawione prawdziwymi kulami z broni palnej.

Do szkoły można było dojechać lub dojść kilkoma drogami. Pola ciągnęły się do znudzenia we wszystkich kierunkach. Nic tylko gołe i wygięte grzbiety pól. W domu spodziewałem się tego samego. Lekcje odrabiałem przy słabym świetle, w pokojach i w kuchni zawsze panował półmrok. Kiedy nauczyłem się czytać, postanowiłem zdobyć latarkę. Tuż po świętach Bożego Narodzenia moje pierwsze światełko rozświetlało pod kołdrą kolejne rozdziały książki. Pierwsza emitowała skąpy strumień. Marzyłem o takiej metalowej, z ruchomą rączką. Zwiadowcy posługiwali się takimi. Moje nocne czytanie było przecież jak nocne manewry.

nota biograficzna autora

Maciej Bieszczad (ur. w 1978 r. w Wieluniu) – poeta i prozaik. Laureat VII Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego Złoty Środek Poezji na najlepszy poetycki debiut książkowy roku 2010 za tom Elipsa (2011) oraz XI Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Rainera Marii Rilkego (2017); nominowany do Nagrody Poetyckiej KOS im. Kazimierza Hoffmana i wyróżniony Nagrodą Literacką im. ks. Jana Twardowskiego za tom Niteczka (2021). Stypendysta Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie literatury (2017, 2022). Wiersze publikował w czasopismach literackich: „Akcent”, „Almanach Prowincjonalny”, „Arterie”, „Czas Literatury”, „Fraza”, „Kresy”, „Migotania”, „Nowa Okolica Poetów”, „Nowy Napis”, „Okolica Poetów”, „Pogranicza”, „Śląsk”, „Topos”, „Twórczość”, „Tygiel Kultury”. Wydał zbiory wierszy: Elipsa (2010), Okolice Gerazy (2012), Arnion (2014), Pogrzeby wróbli (2017), Kołatanie (2019), Niteczka (2020), Kroki (2021; wybór), Miejsce spotkania (FORMA / FLiHB 2022) oraz tomy opowiadań: Ulewa (2020) i Ultradźwięki (FORMA / FLiHB 2023).

w serii kwadrat ukazały się:

„2008”, „2011”, „2014”, „2017”, „2020” – antologie współczesnych polskich opowiadań

Andrzej Ballo „Made in Roland”

Marcin Bałczewski „Eva Morales de Nacho Lima”, „Malone”

Wenanty Bamburowicz „Masy powietrza”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Jacek Bielawa „Kościelec”

Maciej Bieszczad „Ultradźwięki”

Jarosław Błahy „Rzeźnik z Niebuszewa”, „Zaklęty w szerszenim gnieździe”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn” , „Ukryte myśli” , „Schyłek”, „Życie zastępcze”

Tomasz Dalasiński „Dzień na Ziemi”, „Nieopowiadania”, „Przystanek kosmos”

Jerzy Franczak „Święto odległości”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Jarosław Jakubowski „Ciemna Dolina”, „Wojna”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Wojciech Klęczar „Wielopole”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Ryszard Lenc „Chimera”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”, „Spowiadania i wypowieści”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu”

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Jarosław Maślanek „Ferma ciał”

Piotr Michałowski „Światy równoległe”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Cezary Nowakowski, Jakub Nowakowski „Błogosławieni”

Paweł Orzeł „Arkusz [^pi^gmalion]”, „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Ricochette”, „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”, „Szczery facet”

Grzegorz Strumyk „Kra”, „Nierozpoznani”, „Wyjście”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”, „Mikroelementy”, „Zależności”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Izabela Szolc „Śmierć w hotelu Haffner”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Michał Trusewicz „Przednówki”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Brzemię”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Emilia Walczak „Hey, Jude!”

Miłosz Waligórski „Kto to widział”

Henryk Waniek „Miasto niebieskich tramwajów”

Maciej Wasilewski „Jednodniowy spacer po dwudziestu kilku głowach”, „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”