Spis treści

Karta redakcyjna

Do tego wydania

Dedykacja

MOGANNI NAME – KSIĘGA ŚPIEWAKA (BUCH DES SÄNGERS)

Hegire (Hegire)

Gwaranci błogosławieństw (Segenspfänder)

Wolność we mnie (Freisinn)

Talizmany (Talismane)

Cztery łaski (Vier Gnaden)

Przyznaję (Geständnis)

Żywioły (Elemente)

Stwarzać i ożywiać (Erschaffen und beleben)

Fenomen (Phänomen)

Miły widok (Liebliches)

Dwoistość (Zwiespalt)

W teraźniejszym minione (Im gegenwärtigen Vergangnes)

Pieśń i kształt (Lied und Gebilde)

Bezczelność (Dreistigkeit)

Wprost i szorstko (Derb und tüchtig)

Wszechżycie (All‍-Leben)

Błogosławiona tęsknota (Selige Sehnsucht)

*** (Trzcina w całym świecie znana...) (Tut ein Schilf sich doch hervor...)

HAFIS NAME – KSIĘGA HAFIZA (BUCH HAFIS)

Przydomek (Beiname)

Oskarżenie (Anklage)

Fatwa (Fetwa)

Niemiec dziękuje (Der Deutsche dankt)

Fatwa (Fetwa)

Nieograniczony (Unbegrenzt)

W twoje ślady (Nachbildung)

Objawiona tajemnica (Offenbar Geheimnis)

Znak (Wink)

Do Hafiza (An Hafis)

USZK NAME – KSIĘGA MIŁOŚCI (BUCH DER LIEBE)

Obrazy (Musterbilder)

Jeszcze jedna para (Noch ein Paar)

Księga do czytania (Lesebuch)

*** (Tak, to były te oczy, tak, jej wargi ciemne...) (Ja, die Augen waren’s, ja, der Mund...)

Ostrzeżony (Gewarnt)

Zanurzony (Versunken)

Zastanawiające (Bedenklich)

*** (Ukochana, w twardej księdze...) (Liebchen, ach! im starren Bande...)

Kiepska pociecha (Schlechter Trost)

Usatysfakcjonowany (Genügsam)

Pozdrowienie (Gruß)

Oddanie (Ergebung)

Nieuniknione (Unvermeidlich)

Tajemnicze (Geheimes)

Najbardziej tajemnicze (Geheimstes)

TEFKIR NAME – KSIĘGA REFLEKSJI (BUCH DER BETRACHTUNGEN)

*** (Słuchaj więc rady, która z liry płynie!...) (Höre den Rat, den die Leier tönt...)

Pięć spraw (Fünf Dinge)

Pięć innych (Fünf andere)

*** (Miło, gdy dziewczę oczętami bije...) (Lieblich ist des Mädchens Blick, der winket...)

*** (Co w Pend Name napisano...) (Und was im Pend Nameh steht...)

*** (Kiedy przejeżdżasz do kuźni drogą...) (Reitest du bei einem Schmied vorbei...)

*** (Nieznajomego czcij swym pozdrowieniem!...) (Den Gruß des Unbekannten ehre ja!...)

*** (O twoich błędach...) (Haben sie von deinen Fehlen...)

*** (Targ zachęca cię do kupna...) (Märkte reizen dich zum Kauf...)

*** (Będąc uczciwym...) (Wie ich so ehrlich war...)

*** (Dziś nie pytaj, jaką bramą...) (Frage nicht, durch welche Pforte...)

*** (Skąd tu przyszedłem? Niepewne to pytanie...) (Woher ich kam? Es ist noch eine Frage...)

*** (Idziemy sobie krokiem równym...) (Es geht eins nach dem andern hin...)

*** (Traktujcie z łagodnością panie!...) (Behandelt die Frauen mit Nachsicht!...)

*** (Gdyż życie to jest bardzo kiepski żart...) (Das Leben ist ein schlechter Spaß...)

*** (Życie to gra w gęś: żądająca...) (Das Leben ist ein Gänsespiel...)

*** (Lata ci zabierają, tak sądzę z twej mowy...) (Die Jahre nahmen dir, du sagst, so vieles...)

*** (Z mądrym gadać gdy się zdarzy...) (Vor den Wissenden sich stellen...)

*** (Szczodry będzie oszukany...) (Freigebiger wird betrogen...)

*** (Kto może rozkazywać, ten także pochwali...) (Wer befehlen kann, wird loben...)

Do szacha Sedżana i jemu podobnych (Schach Sedschan und seinesgleichen)

Najwyższa łaska (Höchste Gunst)

Ferdousi mówi (Ferdusi spricht)

*** (Cóż to znaczy bogactwo? – słońce, które grzeje...) (Was heißt denn Reichtum? – Eine wärmende Sonne...)

Dżelal-eddin Rumi mówi (Dschelâl‍-eddîn Rumi spricht)

Zulejka mówi (Suleika spricht)

RENDŻ NAME – KSIĘGA NIEZADOWOLENIA (BUCH DES UNMUTS)

*** (Skąd ci to przyszło do głowy?...) (Wo hast du das genommen?...)

*** (Wierszoklety nie znajdziecie...) (Keinen Reimer wird man finden...)

*** (Gdy komuś dobrze, milutko się wiedzie...) (Befindet sich einer heiter und gut...)

*** (Gdyż przemocy, wszak czujecie...) (Übermacht, ihr könnt es spüren...)

*** (Jeśli dobro ciebie żywi...) (Wenn du auf dem Guten ruhst...)

*** (Jak gdyby tylko o nazwę chodziło...) (Als wenn das auf Namen ruhte...)

*** (Madżnun jest właśnie – choć nie chcę go tak zwać...) (Medschnun heißt – ich will nicht sagen...)

*** (Czy ja wam mówię, karcąc wasze winy...) (Hab ich euch denn je geraten...)

Spokój duszy wędrowca (Wanderers Gemütsruhe)

*** (Kto domaga się od tego świata...) (Wer wird von der Welt verlangen...)

*** (Kto sam się chwali, ten pobłądził srodze...) (Sich selbst zu loben ist ein Fehler...)

*** (Wierzysz, że z ust do uszu...) (Glaubst du denn: von Mund zu Ohr...)

*** (Kto francuzi lub brytyjczy...) (Und wer franzet oder britet...)

*** (Zazwyczaj gdy święty Koran cytowano...) (Sonst, wenn man den heiligen Koran zitierte...)

Prorok mówi (Der Prophet spricht)

Timur mówi (Timur spricht)

HIKMET NAME – KSIĘGA SENTENCJI (BUCH DER SPRÜCHE)

*** (Od dzisiejszej nocy, od dnia dzisiejszego...) (Vom heut’gen Tag, von heut’ger Nacht...)

*** (Kto urodzony w najgorsze dni...) (Wer geboren in bös’ten Tagen...)

*** (Że coś jest łatwe, wie dobrze mądry gość...) (Wie etwas sei leicht...)

*** (Morze fale rzuca...) (Das Meer flutet immer...)

*** (Dlaczego tak się lękam o każdej godzinie?) (Was wird mir jede Stunde so bang?...)

*** (Los cię dziś doświadcza? On już wie dlaczego...) (Prüft das Geschick dich, weiß es wohl warum...)

*** (Jeszcze jest dzień, zabierz się do roboty!...) (Noch ist es Tag, da rühre sich der Mann...)

*** (Ten świat zrobiony. Co przy nim majstrujesz?...) (Was machst du an der Welt? Sie ist schon gemacht...)

*** (Gdy ktoś ciężko doświadczony...) (Wenn der schwer Gedrückte klagt...)

*** (Jak wam głupio wtedy wyszło...) (Wie ungeschickt habt ihr euch benommen...)

*** (Moja spuścizna większa niż pola albo las...) (Mein Erbteil wie herrlich, weit und breit!...)

*** (Czyń dobro z dobra miłości!...) (Gutes tu rein aus des Guten Liebe!...)

*** (Enweri wszak powiada, ten mistrz pięknej mowy...) (Enweri sagt’s, ein Herrlichster der Männer...)

*** (Czemu skarżysz się na wroga...) (Was klagst du über Feinde?...)

*** (Trudno wszak znieść coś jeszcze głupszego...) (Dümmer ist nichts zu ertragen...)

*** (Gdyby Bóg był sąsiadem złym...) (Wenn Gott so schlechter Nachbar wäre...)

*** (Przyznajcie zatem, że poeci Wschodu...) (Gesteht’s! die Dichter des Orients...)

*** (Każdy chce być górą...) (Überall will jeder obenauf sein...)

*** (Oszczędź nam, Panie, koszmarnego losu...) (Verschon’ uns Gott mit deinem Grimme!...)

*** (Kiedy zawiść chce się zgnoić...) (Will der Neid sich doch zerreißen...)

*** (Chce być czczony wokół?...) (Sich im Respekt zu erhalten...)

*** (Cóż krytykantom po tym...) (Was hilft’s dem Pfaffenorden...)

*** (Herosa chętnie sławi poświęcenia...) (Einen Helden mit Lust preisen und nennen...)

*** (Czyń dobro z dobra miłości!...) (Gutes tu rein aus des Guten Liebe...)

*** (Jeśli nie zechcesz stać się rabunku ofiarą...) (Soll man dich nicht aufs schmählichste berauben...)

*** (Jak to jest, że wciąż od nowa...) (Wie kommt’s, daß man an jedem Orte...)

*** (Strzeż się przed tym sercem całem...) (Laß dich nur in keiner Zeit...)

*** (Dlaczego prawda jest tak daleka...) (Warum ist Wahrheit fern und weit?...)

*** (A kiedy zechcesz sprawdzić...) (Was willst du untersuchen...)

*** (Razu pewnego zabiłem pająka...) (Als ich einmal eine Spinne erschlagen...)

*** (Ciemna jest noc, a w Bogu płonie wieczne światło...) (Dunkel ist die Nacht, bei Gott ist Licht...)

*** (Jakaż to barwna gromada pospołu!...) (Welch eine bunte Gemeinde!...)

*** (Chcecie mnie jako skąpca od was tu wygonić...) (Ihr nennt mich einen kargen Mann...)

*** (Chcesz chyba widzieć okolicę wokół?...) (Soll ich dir die Gegend zeigen...)

*** (Kto milczeć potrafi, ten zachowa szyję...) (Wer schweigt, hat wenig zu sorgen...)

*** (Pan z dwoma lokajami...) (Ein Herre mit zwei Gesind...)

*** (Kochani ludzie, niech każdy z was przyzna...) (Ihr lieben Leute, bleibt dabei...)

*** (Za cóż jeszcze Allacha wysławiam?...) (Wofür ich Allah höchlich danke?...)

*** (Głupio, że każdy, chcąc mieć nas za nic...) (Närrisch, daß jeder in seinem Falle...)

*** (Kto się rodzi, dom buduje...) (Wer auf die Welt kommt, baut ein neues Haus...)

*** (Wchodząc do mego domu, psiocz niemało...) (Wer in mein Haus tritt, der kann schelten...)

*** (Panie, niech ci się spodoba...) (Herr, laß dir gefallen...)

*** (Na zawsze ciebie przed złością ochronią...) (Du bist auf immer geborgen...)

*** (Z czegoż to nasz Lokman słynie...) (Was brachte Lokman nicht hervor...)

*** (Jak Orient wspaniale wtargnął...) (Herrlich ist der Orient...)

*** (Czemu jedną rękę zdobisz...) (Was schmückst du die eine Hand denn nun...)

*** (Choćbyście gnali pędem do Mekki...) (Wenn man auch nach Mekka triebe...)

*** (Glina deptana...) (Getretner Quark...)

*** (Nie martwcie się wszak, ludzie moi mili!...) (Betrübt euch nicht, ihr guten Seelen!...)

*** (Nie podziękowałeś wielu...) (Du hast gar vielen nicht gedankt...)

*** (Dobre imię sobie spraw...) (Guten Ruf mußt du dir machen...)

*** (A przypływ namiętności, szalejąc obficie...) (Die Flut der Leidenschaft, sie stürmt vergebens...)

*** (Spełniłeś przecież niejedno życzenie...) (Du hast so manche Bitte gewährt...)

*** (Złe to jest, ale może się zdarzyć...) (Schlimm ist es, wie doch wohl geschieht...)

*** (Nie jest to do wytrzymania...) (Wisse, daß mir sehr mißfällt...)

TIMUR NAME – KSIĘGA TIMURA (BUCH DES TIMUR)

Zima i Timur (Der Winter und Timur)

Do Zulejki (An Suleika)

SULEIKA NAME – KSIĘGA ZULEJKI (BUCH SULEIKA)

Zaproszenie (Einladung)

*** (Że Zulejka w Jusufie była zakochana?...) (Daß Suleika von Jussuph entzückt war...)

*** (Jako że już się zowiesz Zulejką...) (Da du nun Suleika heißest...)

Hatem (Hatem)

Zulejka (Suleika)

*** (Zawsze odnajdą drogę kochankowie...) (Der Liebende wird nicht irregehn...)

*** (Czy to możliwe, że gdy cię głaszczę...) (Ist’s möglich, daß ich, Liebchen, dich kose...)

*** (Gdy po Eufracie na łodzi pływałam...) (Als ich auf dem Euphrat schiffte...)

*** (Dobrze znam spojrzenia męskie...) (Kenne wohl der Männer Blicke...)

Ginkgo biloba (Gingo Biloba)

*** (Wenę poetycką miałeś...) (Sag, du hast wohl viel gedichtet...)

*** (Już słońce wschodzi! Bije blaskiem w oczy!...) (Die Sonne kommt! Ein Prachterscheinen!...)

*** (Chodź, ukochana! Czapkę mi dzisiaj owiniesz...) (Komm, Liebchen, komm! umwinde mir die Mütze!...)

*** (Niewielu serce moje rzeczy pragnie...) (Nur wenig ist’s, was ich verlange...)

*** (Czyżby dręczyło mnie dziś zmartwienie...) (Hätt’ ich irgend wohl Bedenken...)

*** (Pięknie napisane...) (Die schön geschriebenen...)

*** (Miłość w miłość...) (Lieb um Liebe, Stund um Stunde...)

*** (Naród, sługa, możny władca...) (Volk und Knecht und Überwinder...)

*** (Jak kram złotnika na wielkim bazarze...) (Wie des Goldschmieds Basarlädchen...)

Hatem (Hatem)

Zulejka (Suleika)

*** (Wciąż rubin ust twych ją przeklina...) (Laß deinen süßen Rubinenmund...)

*** (Gdy jesteś rozłączony ze swą ukochaną...) (Bist du von deiner Geliebten getrennt...)

*** (Niechaj wciąż się uzupełnia...) (Mag sie sich immer ergänzen...)

*** (Zmysły są jak piasek suchy!...) (Oh! daß der Sinnen doch so viele sind!...)

*** (Także w oddali bardzo blisko ciebie!...) (Auch in der Ferne dir so nah!...)

*** (Jakże mam być dziś pogodny...) (Wie sollt’ ich heiter bleiben...)

*** (Gdy o tobie się rozmarzę...) (Wenn ich dein gedenke...)

Księga Zulejki (Buch Suleika)

*** (W kiście gałązek splecionych...) (An vollen Büschelzweigen...)

*** (Na źródła lubej krawędzi...) (An des lust’gen Brunnens Rand...)

*** (Zobaczyłam ciebie wreszcie...) (Kaum daß ich dich wieder habe...)

*** (Behramgur, mówią, rym wprowadził pierwszy...) (Behramgur, sagt man, hat den Reim erfunden...)

*** (Zjednoczyć się z twoim spojrzeniem...) (Deinem Blick mich zu bequemen...)

Zulejka (Suleika)

Obraz na wysokości (Hochbild)

Pogłos (Nachklang)

Zulejka (Suleika)

Odnalezienie (Wiederfinden)

Noc pełni księżyca (Vollmondnacht)

Tajemne pismo (Geheimschrift)

Odblask (Abglanz)

Zulejka (Suleika)

*** (Zostaw Aleksandrowi lustro jego świata...) (Laß den Weltenspiegel Alexandern...)

*** (Słodki to widok przepięknego świata...) (Die Welt durchaus ist lieblich anzuschauen...)

*** (W tysięcznych formach możesz się ukrywać...) (In tausend Formen magst du dich verstecken...)

SAKI NAME – KSIĘGA SZAFARZA (DAS SCHENKENBUCH)

*** (Siedzę sobie sam...) (Sitz’ ich allein...)

*** (Czy Koran jest wieczny?...) (Ob der Koran von Ewigkeit sei?...)

*** (Niech nas upojenie trzyma!...) (Trunken müssen wir alle sein!...)

*** (Gdy ktoś jest trzeźwym...) (Solang man nüchtern ist...)

*** (Czemu tak często jesteś własnym cieniem?...) (Warum du nur oft so unhold bist?...)

*** (Skoro ciało jest więzieniem...) (Wenn der Körper ein Kerker ist...)

*** (Jak dzban stawiasz, grubianinie...) (Setze mir nicht, du Grobian...)

Szafarz mówi (Schenke spricht)

*** (To nasze upojenie...) (Sie haben wegen der Trunkenheit...)

*** (O ty mały szelmo!...) (Du kleiner Schelm du!...)

*** (Jakiż to rankiem wprost niegodnie...) (Was in der Schenke waren heute...)

*** (W jakim stanie, jakim cudem...) (Welch ein Zustand! Herr, so späte...)

*** (Stara jędza...) (Jene garstige Vettel...)

Szafarz (Schenke)

Szafarz (Schenke)

*** (Hej, szafarzu!...) (Schenke, komm! Noch einen Becher!...)

*** (Pomyśl, mój panie, że kiedy ty pijesz...) (Denk, o Herr! wenn du getrunken...)

Noc letnia (Sommernacht)

*** (Wreszcie od ciebie dziś się doczekałem...) (So hab ich endlich von dir erharrt...)

MATHAL NAME – KSIĘGA PRZYPOWIEŚCI (BUCH DER PARABELN)

*** (Z nieba upadła w dzikich mórz odmęty...) (Vom Himmel sank in wilder Meere Schauer...)

*** (Bulbul śpiewał pieśń nocną, która przez wichurę...) (Bulbuls Nachtlied durch die Schauer...)

Wiara w cuda (Wunderglaube)

*** (Perła, co z muszli uciekła...) (Die Perle, die der Muschel entrann...)

*** (Znalazłem ze zdumieniem i zadowolony...) (Ich sah mit Staunen und Vergnügen...)

*** (Raz wielki cesarz miał dwu kasjerów...) (Ein Kaiser hatte zwei Kassiere...)

*** (Do kotła mówił garnek lśniący...) (Zum Kessel sprach der neue Topf...)

*** (Ludzie wielcy, ludzie mali...) (Alle Menschen groß und klein...)

*** (Z nieba zstępując, Jezus przyniósł z sobą...) (Vom Himmel steigend, Jesus bracht’...)

To jest dobre (Es ist gut)

PARSI NAME – KSIĘGA PARSA (BUCH DES PARSEN)

Spuścizna staroperskiej wiary (Vermächtnis altpersischen Glaubens)

*** (Gdy człowiek ziemię szanuje...) (Wenn der Mensch die Erde schätzet...)

CHULD NAME – KSIĘGA RAJU (BUCH DES PARADIESES)

Przedsmak (Vorschmack)

Uprawnieni mężowie (Berechtigte Männer)

Wybrane kobiety (Auserwählte Frauen)

Wejście (Einlaß)

Pogłos (Anklang)

*** (Twoja miłość, pocałunek...) (Deine Liebe, dein Kuß mich entzückt!...)

*** (Odliczaj na palcach!...) (Wieder einen Finger schlägst du mir ein!...)

Uprzywilejowane zwierzęta (Begünstigte Tiere)

Wyższe i najwyższe (Höheres und Höchstes)

Siedmiu śpiących (Siebenschläfer)

Dobranoc! (Gute Nacht!)

ZE SPUŚCIZNY (AUS DEM NACHLASS)

*** (Na Zachodzie i na Wschodzie...) (So der Westen wie der Osten...)

*** (Kto zna siebie i innych...) (Wer sich selbst und andere kennt...)

*** (Sławisz chętnie cnych poetów...) (Hör’ ich doch in deinen Liedern...)

*** (Raz przez Erfurt jechać miałem...) (Sollt’ einmal durch Erfurt fahren...)

*** (Równać się, Hafizie, z tobą...) (Hafis, dir sich gleich zu stellen...)

*** (Wiele krain zjeździłem...) (Gar viele Länder hab’ ich bereis’t...)

*** (By blask domu się pomnażał...) (Daß des Hauses Glanz sich mehre...)

*** (Niemcy przyjaźnią...) (Mit der Deutschen Freundschaft...)

*** (Chcą przerobić mnie na opak...) (Mich nach- und umzubilden, mißzubilden...)

*** (Rozkoszuje się prośbami...) (Zu genießen weiß im Prachern...)

*** (Choć to smutne, że w czas wojny...) (So traurig daß in Kriegestagen...)

*** (Czarny cień towarzyszem pyłu mej ukochanej...) (Schwarzer Schatten ist über dem Staub der Geliebten Gefährte...)

*** (Powiedz, pod jakim...) (Sprich! unter welchem Himmelszeichen...)

*** (Drogie dziecko, pereł rzędy...) (Süßes Kind, die Perlenreihen...)

*** (Pozwólcie mi płakać! otoczonemu nocą...) (Laßt mich weinen! umschränkt von Nacht...)

*** (Czemu nie śle...) (Und warum sendet...)

Kochająca (Die Liebende)

*** (Już nie na liściu jedwabiu...) (Nicht mehr auf Seidenblatt...)

*** (Hudhud cicho na gałązce...) (Hudhud auf dem Palmen‍-Steckchen...)

*** (Hudhud powiedział: Jednym spojrzeniem...) (Hudhud sprach: mit Einem Blicke...)

Hudhud jako posłaniec z zaproszeniem (Hudhud als einladender Bote)

Hudhud zagadkowo wyprasza podarunek noworoczny (Hudhud erbittet ein Neujahrsgeschenk rätselweise)

*** (Piękny podarunek, cenny...) (Schön und köstlich ist die Gabe...)

*** (Jakże zdołam się odwdzięczyć...) (Ach, ich kann sie nicht erwidern...)

*** (Gdyż od wina, lekarz radzi...) (Wein er kann dir nicht behagen...)

*** (Wiecie, jak zwie się ma dziewczyna?...) (Wißt ihr denn was Liebchen heiße?...)

*** (Gdzie ludzka dobroć była mi darem...) (Wo man mir Guts erzeigt überall...)

*** (Gdzie ludzi mądrych spotykano...) (Wo kluge Leute zusammen kommen...)

NOTY I ROZPRAWY DLA LEPSZEGO ZROZUMIENIA DYWANU ZACHODU I WSCHODU (NOTEN UND ABHANDLUNGEN ZU BESSEREM VERSTÄNDNIS DES WEST‍-ÖSTLICHEN DIVANS)

Wprowadzenie (Einleitung)

Hebrajczycy (Hebräer)

Arabowie (Araber)

Przejście (Übergang)

Dawniejsi Persowie (Ältere Perser)

Rządy (Regiment)

Historia (Geschichte)

Mahomet (Mahomet)

Kalifowie (Kalifen)

Uwagi przejściowe ku dalszym rozważaniom (Fortleitende Bemerkung)

Mahmud z Ghazni (Mahmud von Gasna)

Królowie poetów (Dichterkönige)

Przekazy (Überlieferungen)

Ferdousi (Ferdusi)

Enweri (Enweri)

Nizami (Nisami)

Dżelal-eddin Rumi (Dschelâl‍-Eddîn Rumi)

Saadi (Saadi)

Hafiz (Hafis)

Dżami (Dschami)

Przegląd (Übersicht)

Ogólne (Allgemeines)

Najogólniejsze (Allgemeinstes)

Nowsze, najnowsze (Neuere, Neueste)

Wątpliwość (Zweifel)

Despocja (Despotie)

Uzupełnienie (Einrede)

Dopisek (Nachtrag)

Przeciwdziałanie (Gegenwirkung)

Wtrącenie (Eingeschaltetes)

Poezji orientalnej praelementy (Orientalischer Poesie Urelemente)

Przejście od tropów do podobieństw (Übergang von Tropen zu Gleichnissen)

Ostrzeżenie (Warnung)

Porównanie (Vergleichung)

Przestroga (Verwahrung)

Gatunki literackie (Dichtarten)

Naturalne formy literatury pięknej (Naturformen der Dichtung)

Uzupełnienie (Nachtrag)

Księga wyrocznia (Buchorakel)

Naprzemienność kwiatów i znaków (Blumen- und Zeichenwechsel)

Szyfr (Chiffer)

Przyszły Dywan (Künftiger Divan)

Studia starotestamentowe (Alttestamentliches)

Izrael na pustyni (Israel in der Wüste)

Dostępniejsze środki pomocnicze (Nähere Hülfsmittel)

Pielgrzymki i wyprawy krzyżowe (Wallfahrten und Kreuzzüge)

Marco Polo (Marco Polo)

Jan z Mandeville (Johannes von Montevilla)

Pietro della Valle (Pietro della Valle)

Usprawiedliwienie (Entschuldigung)

Olearius (Olearius)

Tavernier i Chardin (Tavernier und Chardin)

Nowsi i najnowsi podróżnicy (Neuere und neuste Reisende)

Nauczyciele (Lehrer)

Von Diez (Von Diez)

Von Hammer (Von Hammer)

Przekłady (Übersetzungen)

Ostateczne zakończenie (Endlicher Abschluß)

Rewizja (Revision)

Silvestre de Sacy (Silvestre de Sacy)

Wojciech Kunicki, Dywan. Po-słowie

Przypisy

Na podstawie Goethe: West-östlicher Divan. Unter Mitwirkung von Hans Heinrich Schaeder herausgegeben und erläutert von Ernst Beutler, Dieterich’sche Verlagsbuchhandlung zu Leipzig 1943.

Redakcja: Magdalena Byrska

Korekta: Anna Koral

Projekt okładki: Tomasz Bardamu

Skład: Studio Artix, Jacek Malik, info@artix.pl

Copyright © for this edition by Fundacja Evviva L’arte

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Wydanie pierwsze, Warszawa 2023

ISBN 978-83-968598-6-0

Fundacja „Evviva L’arte”
ul. Racławicka 23/20, 02-601 Warszawa
e-mail: wydawnictwo@evvivalarte.org
www.evvivalarte.org
logo_EA

Konwersja: eLitera s.c.

Do tego wydania

Niniejsze wydanie zawiera tekst Dywanu ostatecznie ustalony przez Goethego w roku 1827, a zatem niejako wydanie „ostatniej ręki”. Tłumacze dodali ponadto wiersze ze spuścizny, opublikowane za wydaniem: Goethe, West-östlicher Divan, unter Mitwirkung von Hans Heinrich Schaeder herausgegeben und erläutert von Ernst Beutler, Leipzig 1943, s. 136–148. W kwestii pisowni nazw perskich lub arabskich tłumacze pozostawili niekiedy osobliwości pisowni Goethego, a zatem przykładowo w pierwszym wierszu Moganni Name nie Hidżra, ale Hegire, dając w odpowiednich miejscach nowsze transkrypcje tych nazw lub transkrypcje występujące w źródłach, jakimi posłużył się Goethe, głównie u Williama Jonesa. W przypadku transkrybowania nazw z języka niemieckiego autorzy zdecydowali się połączenie sch transkrybować jako ż, s zazwyczaj jako z, ei przeważnie jako ai. Publikując po raz pierwszy w języku polskim Noty i rozprawy dla lepszego zrozumienia Dywanu Zachodu i Wschodu, tłumacze uznali, że stanowią one znakomity komentarz do wierszy tego cyklu, dlatego zrezygnowali z drobiazgowego komentowania, tym bardziej że czytelnik ma do dyspozycji nieprzebraną literaturę przedmiotu, głównie w języku niemieckim. Podstawą przekładu jest wspomniane wyżej wydanie Ernsta Beutlera, przy czym autorzy posługiwali się także wydaniem pod redakcją Ericha Trunza (tzw. Hamburger Ausgabe) oraz znakomitym wydaniem w „Bibliothek Deutscher Klassiker” pod redakcją Hendrika Birusa. Podkreślenia poety zaznaczono rozstrzeleniem.

Wojciech Kunicki

Przekłady poezji dedykuję mojej żonie Marii

W.K.

MOGANNI NAME

KSIĘGA ŚPIEWAKA

Lat dwadzieścia, mnie się widzi,

Przeżywałem jak dar wielki,

Szereg piękny jak epoka,

Gdy rządzili Barmekidzi.

.

.

HEGIRE

Trzy skłócone świata strony

Drżą w zamęcie, nikną trony,

Uchodź na Wschód, by cię gościł

Patriarchów wiew czystości.

Pij Chizera źródła słodycz,

Pieśń i miłość cię odmłodzi.

Tam w czystości, no i w prawie

Pójdę w głębię jak najdalej.

Pragnę poznać ludzkie plemię,

Gdy Bóg zesłał tu na ziemię

Wiedzę nieba w ludzkiej mowie

I zawartą w Jego słowie.

Tam gdzie ojcom w czci służyli,

Obcą służbą wręcz gardzili,

Chcę się cieszyć młodych pasją:

Szczodrą wiarą, myślą ciasną,

Ile słowo tam ważyło,

Bo mówionym słowem było.

Chcę uchodzić za pasterza,

Co w oazach się odświeża,

Chcę handlować w karawanach,

Szale, kawę mieć w dywanach.

Każdą ścieżkę tam przemierzę,

Od pustyni po miast wieże.

Tam gdzie wśród skał zionie przepaść,

Ty, Hafizie, mnie pocieszasz.

Gdy przewodnik zachwycony

Pieśń twą śpiewa na wsze strony

Z osła grzbietu, gwiazdy budząc,

No i zbójców głosem łudząc.

Czy to w łaźniach, czy w gospodach,

„Święty Hafiz” ciągle wołam.

Kiedy welon ściąga luba,

A jej loki – ambry cuda,

Gdy wieszcz szepcze o miłości,

Chuć w hurysach nawet gości.

Czy to waszym zdaniem skaza,

Chcecie tego wręcz zakazać?

Wiedzcie zatem: wieszcza słowa

Wokół rajskich wrót szybują,

Delikatnie w nie pukają,

Wieczne życie wypraszają.

.

GWARANCI BŁOGOSŁAWIEŃSTW

Karneol jako talizman,

Wiernym szczęście sam to wyznam,

Gdy na onyksie ułożony,

Złóż pocałunek uświęcony!

Wszelkie wypędzi zło,

Ochroni ciebie i miejsce to:

A gdy wryte w niego słowo

Moc Allacha głosi sobą,

Co miłości, czynu pragnie,

Wówczas zwłaszcza wieniec kobiet

Ten talizman czuje w sobie.

Amulety są podobne,

Na papierze znaki godne,

Lecz nie muszą tu się tłoczyć,

Jak to na klejnocie zoczysz,

Zatem dusze tu pobożne

Pomieszczają wiersze zbożne.

Zawieszają męże w wierze

Te papiery – ich szkaplerze.

Lecz inskrypcja nic za sobą nie ma,

To ona sama wszystko mówi niema,

Co ty za nią powiesz radośnie do głębi:

Ja to mówię, ja sam! co mnie gnębi.

Z abraksasem rzadko staję!

Tutaj bowiem mina wstrętna,

Przez obłęd niegdyś poczęta,

Czymś najwyższym wszak się zdaje.

Gdy gadam od sasa do lasa,

Jakbym nosił abraksasa.

Sygnet trudno narysować,

Najwyższy sens w najmniejszej przestrzeni,

Gdy jednak zdołasz prawdę w sobie schować,

Słowo wyryjesz i nic go nie zmieni.

.

WOLNOŚĆ WE MNIE

Dajcie, bym siadł w swoim siodle!

Pozostańcie w swym namiocie!

Rad dziś pognam w dale modre,

Nad mą czapką gwiazdy złote.

*

On je garścią w niebo naszył,

Do mórz, lądów tę drabinę,

Niechaj cieszą oczy wasze,

Gdy spojrzenie w górę płynie.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki