Projekt okładki i stron tytułowych: KRZYSZTOF BIELECKI

Redakcja: IRENA KSIĘŻOPOLSKA

Korekta i indeksy: ANNA KANIEWSKA

Skład: Studio Artix, JACEK MALIK, info@artix.pl

W.H. Auden
Lectures On Shakespeare © 2000 The Estate of W.H. Auden
The Fallen City. Some Reflections on Shakespeare’s Henry IV, „Encounter” November 1959
Copyright © for this edition by Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego

Wydanie pierwsze, Warszawa 2015

ISBN 978-83-62609-53-6

Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego
ul. Mianowskiego 15/65, 02-044 Warszawa
e-mail: fundacja@kronos.org.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Piotr Nowak

Wstęp

W.H. Auden nie napisał tej książki. Jej istnienie – także istnienie paru innych ważnych prac, by wymienić Wstęp do wykładów o Heglu Kojève’a czy Kurs językoznawstwa ogólnego de Saussure’a – zawdzięczamy notatkom pilnych studentów.

Ogłoszenie o wykładach Audena ukazało się w sierpniu 1946 roku na łamach „New York Timesa”. Czytamy w nim, że „poeta i krytyk literacki W.H. Auden poprowadzi w New School for Social Research zajęcia poświęcone sztukom Shakespeare’a ułożonym w porządku chronologicznym. Zajęcia odbywać się będą w każdą środę przez oba semestry”[1]. Poematy pominął, nie miał też nic do powiedzenia na temat Tytusa Andronikusa. Zamiast nauczać o Wesołych kumoszkach z Windsoru, wolał odsłuchać na zajęciach operę Verdiego. Natomiast włączył Auden do kursu analizę Sonetów – rzecz wyjątkowo piękną i pouczającą.

Miał wtedy 39 lat i spore doświadczenie jako nauczyciel. Zaraz po przyjeździe do Stanów (1939) prowadził seminaria w New School – jedno „O poezji i kulturze”, drugie na temat „Języka i technik poetyckich”. Ponadto uczył na uniwersytecie w Michigan (1941–1942) oraz w Swarthmore College (1942–1945).

Z wykładów o Shakespearze nie zachowały się żadne notatki Audena, który uważał, że „nauka o literaturze polega na żywej rozmowie”[2]. Notował na bieżąco jego późniejszy sekretarz Alan Ansen. Arthur Kirsch, który dotarł do tych notatek, następnie je zredagował i podał do druku, korzystał także z pracy innego studenta Audena, Howarda Griffina. To jednak źródło mniej wiarygodne. Griffin stawiał własne pytania, grzebał się we własnych niepokojach i dylematach. Poza tym, bywało, lenił się i nie odrabiał pracy domowej w postaci lektury zadanego tekstu. Dlatego często nie rozumiał, o co chodzi. Na przykład był przekonany, że Koriolan to sztuka o walce klas – stanowisko, które Auden przypisywał Plutarchowi, nie Shakespeare’owi.

Pracując nad redakcją zeszytów Ansena, Kirsch w 1998 roku dał w prasie codziennej anons, w którym dopytywał, czy ktoś jeszcze z ponad pięciuset studentów kursu nie sporządzał notatek. Zgłosiły się dwie osoby: Helen Lowenstein i Bea Bodenstein. Obie dołączyły w semestrze letnim, który rozpoczął się wraz z lekturą Wieczoru Trzech Króli w lutym 1947 roku. Ich zapiski pozwoliły zrekonstruować wykłady, na których Ansen był nieobecny – o Hamlecie i Wieczorze Trzech Króli.

Zwykle na zajęciach Auden miał ręce zajęte dwiema książkami: w jednej trzymał sztuki Shakespeare’a w wydaniu George’a Lymana Kittredge’a, w drugiej stosowny komentarz do nich, czy były nim pisma św. Augustyna, Kierkegaarda, czy Words and Poetry Rylandsa – praca krytycznoliteracka, która uchodziła podówczas za rzecz wykonaną ze znawstwem i bardzo rzetelnie.

Shakespeare z Wykładów zostaje wciągnięty w nas tak, by mówił Audenem. Wnika w podziemny nurt świata, w jego żyły, kryjome potoki, którymi dostaje się na powierzchnię prawd starych, uświęconych, autorytatywnych – o poezji, „Szekspirze”, moralności – by je ostatecznie pogrążyć w ich własnych niepowodzeniach i nonsensie. „Destrukcyjna” praca jest powinnością wielkiego umysłu, który zawsze ryzykuje – ryzykuje wszystko – szukając nowego sposobu wypowiadania się, nowej retoryki[3]. Przez większość życia uczy się bowiem, kim jest, by na sam koniec oduczyć się tego, czego zdołał się o sobie dowiedzieć.

***

Przypisy do Wykładów pochodzą ode mnie i jeśli może się wydawać, że stanowią one wynik chwalebnej dociekliwości tłumacza, to wcale tak nie jest. Na ogół dawałem je w miejscach, których sam nie rozumiałem i gdzie musiałem sprawdzić, o co Audenowi właściwie chodzi. Sporadycznie zaglądałem do przypisów umieszczonych przez wydawcę amerykańskiego. Gdy jednak natknąłem się tam na objaśnienia o sowie Minerwy ulatującej ze „Wstępu” do Zasad filozofii prawa Hegla albo kim był Groucho Marx i że jednak to ktoś inny niż Karol, dałem sobie z tym spokój. Starałem się także wymijać niepotrzebne z mojej perspektywy szczególarstwo, na przykład informacje o tym, z czyjego akurat zeszytu rekonstruowano dany wykład: Ansena, Griffina czy może którejś z pomienionych pań. Mogę zatem z czystym sumieniem powiedzieć, że więcej zawdzięczam wyszukiwarce internetowej, która współcześnie mocno sproblematyzowała pojęcie erudycji, niż napuszonej wiedzy redaktora wydania amerykańskiego.

Teraz o przekładzie dzieł Shakespeare’a. Żadne tłumaczenie nie jest doskonałe, natomiast wszystkie tłumaczenia – a jest ich w Polsce niemało – dają już niejakie pojęcie o oryginale. Nie jestem niewolnikiem żadnego z nich, dlatego raz cytuję jednego tłumacza – Słomczyńskiego, Barańczaka, Kamińskiego – a raz innego (np. Siwicką), kierując się na ogół słuchem, a nie wiernością wobec pierwotworu. I zawsze to zaznaczam.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Źródła

Polskie cytaty z dzieł Williama Shakespeare’a (czasem: Szekspira) pochodzą z następujących wydań:

King Henry VI, Part 1 (circa 1591); King Henry VI, Part 2 (circa 1591); King Henry VI, Part 3 (circa 1591)

Król Henryk Szósty, część 1, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Król Henryk Szósty, część 2, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Król Henryk Szósty część 3, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

The Tragedy of King Richard III (circa 1590–1593)

Żywot i śmierć Ryszarda Trzeciego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Król Ryszard III, „W Drodze”, Poznań 1996 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

The Comedy of Errors (circa 1591)

Komedia omyłek. Stracone zachody miłości, „W Drodze”, Poznań 1994 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

The Two Gentlemen of Verona (1590–1595)

Poskromienie złośnicy. Dwaj panowie z Werony, „W Drodze”, Poznań 1992 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Loves’ Labour’s Lost (1594)

Komedia omyłek. Stracone zachody miłości, „W Drodze”, Poznań 1994 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Romeo and Juliet (1595)

Romeo i Julia, „W Drodze”, Poznań 1990 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

A Midsummer Night’s Dream (1595)

Sen nocy letniej. Kupiec wenecki, „W Drodze”, Poznań 1992 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Sen nocy letniej, Henryk IV. Część 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954 – Konstanty Ildefons Gałczyński

The Taming of The Shrew (1594)

Poskromienie złośnicy. Dwaj panowie z Werony, „W Drodze”, Poznań 1992 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

The Life and Death of King John (circa 1595–1596)

Życie i śmierć króla Jana, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975 – tłumaczenie Bohdan Drozdowski

Żywot i śmierć króla Jana, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

King Richard II (1595)

Ryszard II, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2009 – tłumaczenie Piotr Kamiński

The Merchant of Venice (1596)

Najwyborniejsza opowieść o kupcu weneckim, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1979 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Kupiec wenecki, „W Drodze”, Poznań 1992 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Sonnets (1598–1609)

Sonety, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Sonety, „a5”, Poznań 1993 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Sonety (wybór), „Odra” 2003, nr 12 – tłumaczenie Jerzy S. Sito

Sonety – red. Jerzy S. Sito, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964 – tłumaczenie Wiktor Woroszylski

King Henry IV, Part 1 (1596)

Henryk IV, część 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954 – tłumaczenie Konstanty Ildefons Gałczyński

Henryk IV, część 1, „Znak”, Kraków 1998 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Pierwsza część dziejów króla Henryka IV, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

King Henry IV, Part 2 (1597)

Henryk IV, część 2 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Henryk IV, część 2, „Znak”, Kraków 1998 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Druga część dziejów króla Henryka IV, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

King Henry V (1599)

Dzieje żywota króla Henryka Piątego – Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Much Ado about Nothing (ok. 1598–1599)

Wiele hałasu o nic. Wieczór Trzech Króli albo Co chcecie, „W Drodze”, Poznań 1994 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

The Merry Wives of Windsor (1602)

Verdi zamiast Shakespeare’a

The Tragedy of Julius Caesar (1600)

Juliusz Cezar, „W Drodze”, Poznań 1993 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

As You Like It (1599–1600)

Jak wam się podoba, „W Drodze”, Poznań 1993 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Twelfth Night or What You Will (1600)

Wiele hałasu o nic. Wieczór Trzech Króli albo Co chcecie, „W Drodze”, Poznań 1994 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Hamlet, Prince of Denmark (1600)

Hamlet, książę Danii, „W Drodze”, Poznań 1990 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Hamlet, królewicz duński, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973 – tłumaczenie Józef Paszkowski

Romeo i Julia. Hamlet, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954 – tłumaczenie Jarosław Iwaszkiewicz

Troilus and Cressida (1601)

Trojlus i Kressyda, Tower Press, Gdańsk 2000 – tłumaczenie Jerzy Limon, Władysław Zawistowski

Trojlus i Kressyda, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

All’s Well That Ends Well (1602–1603)

Wszystko dobre, co się dobrze kończy, „Znak”, Kraków 2001 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Measure for Measure (1604)

Miarka za miarkę, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1982 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Othello (1605)

Otello – Maur wenecki, „W Drodze”, Poznań 1993 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

The Tragedy of Macbeth (1606)

Makbet, „W Drodze”, Poznań 1992 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Makbet, Noir Sur Blanc, Warszawa 2002 – tłumaczenie Antoni Libera

King Lear (1605)

Król Lear, „W Drodze”, Poznań 1991 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Otello. Król Lir. Makbet, Książka i Wiedza, Warszawa b.d.[1] – tłumaczenie Zofia Siwicka

The Tragedy of Antony and Cleopatra (1606–1607)

Antoniusz i Kleopatra, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1986 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Antoniusz i Kleopatra, Tower Press, Gdańsk 2000 – tłumaczenie Jerzy Limon i Władysław Zawistowski

Antoniusz i Kleopatra: tragedia w pięciu aktach, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1958 – tłumaczenie Roman Brandstaetter

Antoniusz i Kleopatra, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983 – tłumaczenie Bohdan Drozdowski

Coriolanus (1607)

Koriolan, „Znak”, Kraków 2003 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Tragedia Coriolanusa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Timon of Athens (1608)

Żywot Timona z Aten, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1986 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Pericles, Prince of Tyre (1608)

Perykles, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983 – tłumaczenie Krystyna Berwińska

Cymbeline (1609)

Cymbeline król Brytanii, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

The Winter’s Tale (1610–1611)

Zimowa opowieść, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1981 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Ballada zimowa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978 – tłumaczenie Bohdan Drozdowski

The Tempest (1611)

Burza, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2012 – tłumaczenie Piotr Kamiński

Burza, „Znak”, Kraków 1999 – tłumaczenie Stanisław Barańczak

Sztuki nieomawiane przez Audena, lecz występujące w książce

Titus Andronicus (1593)

Najżałośniejsza rzymska tragedia Titusa Andronicusa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1986 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

King Henry VIII or All Is True (1596–1598)

Sławna historia żywota króla Henryka VIII, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Two Noble Kinsmen (1614)

Dwóch szlachetnych krewnych – tłumaczenie Andrzej Serafin (w przygotowaniu)

The Poems

Poematy, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1981 – tłumaczenie Maciej Słomczyński

Akronimy

Bar. – Stanisław Barańczak

Ber. – Krystyna Berwińska

Brand. – Roman Brandstaetter

Drozd. – Bohdan Drozdowski

Gał. – Konstanty Ildefons Gałczyński

Iwasz. – Jarosław Iwaszkiewicz

Kam. – Piotr Kamiński

Libera – Antoni Libera

L.Z. – Jerzy Limon i Władysław Zawistowski

Pasz. – Józef Paszkowski

Siw. – Zofia Siwicka

Słom. – Maciej Słomczyński

O Autorze

W.H. AUDEN (1907–1973) – autor potężnych wierszy, do trzydziestki uważany za największego poetę języka angielskiego XX wieku. Po licencjacie w Oksfordzie spędził ze swoim partnerem Christopherem Isherwoodem a gap-year w Berlinie. Jako kierowca ambulansu wziął udział w wojnie domowej w Hiszpanii, która na zawsze wyleczyła go z „choroby lewicowości”. Homoseksualista żonaty z Eriką Mann, córką Thomasa, także homoseksualistką. Długoletni partner swojego studenta Chestera Kallmana, przyjaciel Hannah Arendt. Po emigracji do Stanów w 1939 roku jakoby „urwał mu się wątek i wypaliły emocje” (Philip Larkin), w co jednak trudno uwierzyć. Tak zwany późny Auden to poeta konserwatywny, bliski chrześcijaństwu. Pisał libretta do oper i piękne eseje. Lubił wypić. Umarł w pobliżu Wiener Staatsoper.

Przypisy

Wstęp

[1] A. Kirsch, Introduction, w: W.H. Auden, Lectures on Shakespeare, Princeton 2000, s. ix.

[2] Tamże, s. xii.

[3] Zob. w niniejszym tomie s. 86.

Źródła

[1] „Niniejszy przekład, ukończony latem 1939 roku, zyskał sobie uznanie Stefana Jaracza”, s. 7.