Spis treści

Karta redakcyjna

Przedmowa (Vorrede)

Wejście (Eingang)

*** (Początkiem ciągle środkiem końcem dla nas...)
(Du stets noch anfang uns und end und mitte...)

*** (Któryś nas zwolnił z udręk dwoistości...)
(Der du uns aus der qual der zweiheit löstest...)

*** (Nie wiecie kto ja.. jedno więc usłyszcie...)
(Ihr wisst nicht wer ich bin.. nur dies vernehmt...)

*** (Nurt wzbiera.. zdąża za nim dzikie serce...)
(Der strom geht hoch.. da folgt dies wilde herz...)

*** (Czy przyszła pełnia czasów? Jakiż żar to...)
(War wieder zeiten‍-fülle? Welche glut...)

*** (Już przestrzeń wypełniły dumne cienie...)
(Schon war der raum gefüllt mit stolzen schatten...)

*** (Oddany staję przed mocą zagadki...)
(Ergeben steh ich vor des rätsels macht...)

*** (Na powrót wrastam z tobą w tamte lata...)
(Nun wachs ich mit dir rückwärts in die jahre...)

*** (Kto twoim Bogiem? Z marzeń i pożądań...)
(Wer ist dein Gott? All meines traums begehr...)

Księga pierwsza (Erstes Buch)

*** (Gdy gromowładco burzą chmury rozszarpujesz...)
(Da dein gewitter o donnrer die wolken zerreisst...)

*** (Czy cała młodość w tańcu ci płynęła...)
(All die jugend floss dir wie ein tanz...)

*** (Gdyż Twe nasienie niesione śród grozy...)
(Da schon Dein same den ich trug in fahr...)

*** (Największe jest ze zrządzeń że ty żyjesz...)
(Dies ist der fügung meistes dass du lebst...)

*** (Gdy ujawniłeś młode powołanie...)
(Als sich dir jüngling dein beruf verkündigt...)

*** (Że niepojęte dzianie przed zrodzeniem...)
(Dass unfassbar geschehn in vorgeburten...)

*** (Ten komu światło dałeś aż ku sobie w górę...)
(Wem Du dein licht gabst bis hinauf zu dir...)

*** (Zwijcie to błyskiem co trafił zwijcie to znakiem co powiódł...)
(Nennt es den blitz der traf den wink der lenkte...)

*** (Czyn jest pierwszy czy słowo czyn poprzedza? Miasto...)
(Kommt wort vor tat kommt tat vor wort? Die stadt...)

*** (Ja jestem Jeden i jestem Dwoisty...)
(Ich bin der Eine und bin Beide...)

*** (Z purpury żaru nieba mówił gniew...)
(Aus purpurgluten sprach des himmels zorn...)

*** (Wszystko mając wszystko wiedząc tak wzdychają...)
(Alles habend alles wissend seufzen sie...)

*** (Co wy je zwiecie czasami ciemnymi...)
(Die ihr die wilden dunklen zeiten nennt...)

*** (Wy budujecie łamiąc miarę i granicę...)
(Ihr baut verbrechende an maass und grenze...)

*** (Nad cichym miastem stała krwawa wstęga...)
(Auf stiller stadt lag fern ein blutiger streif...)

*** (Milczcie mi o tym czym Najwyższe Dobro...)
(Schweigt mir vom Höchsten Gut: eh ihr entsühnt...)

*** (Więc powstał jeden jego stal i błysk...)
(Einer stand auf der scharf wie blitz und stahl...)

*** (Rozważcie stratę cennych dzieł obrazów...)
(Wägt die gefahr für kostbar bild und blatt...)

*** (Zmierzch świata gorzał.. znowu Pan szedł drogą...)
(Weltabend lohte.. wieder ging der Herr...)

*** (Nie bójcie się ran złamań rysów ciosów...)
(Bangt nicht vor rissen brüchen wunden schrammen...)

*** (Pomocni niegdyś! dzień sądu nadchodzi...)
(Helfer von damals! richttag rückt heran...)

*** (O marzyciele twardy mus was gniecie...)
(Schwärmer aus zwang weil euch das feste drückt...)

*** (Już jedna droga tylko: nastał czas...)
(Nun bleibt ein weg nur: es ist hohe zeit...)

*** (Wy Najskrajniejsi ze skał co wiatr smaga...)
(Ihr Äusserste von windumsauster klippe...)

*** (Jedziecie w żarze natłoku bez celu...)
(Ihr fahrt in hitzigem tummel ohne ziel...)

*** (Tylko dla epok heroicznych macie...)
(Ihr habt · fürs recken‍-alter nur bestimmte...)

*** (W spotworniałości niezbyt kształtne siły...)
(Unholdenhaft nicht ganz gestalte kräfte...)

*** (Ty masz wzrok orła co radośnie k słońcu...)
(Du hast des adlers blick der froh zur sonne...)

*** (Domowy upiór który w murach węszy...)
(Du hausgeist der um alte mauern wittert...)

*** (Wątpliwe Wszystko gardzi się już Jednią...)
(Fragbar ward Alles da das Eine floh...)

Księga druga (Zweites Buch)

*** (W ciszy rozepnij ducha...)
(Breit’ in der stille den geist...)

*** (Mnie wyzwól z lekkich słów początku...)
(Entbinde mich vom leichten eingangsworte...)

*** (Na piersi w miejscu twego serca...)
(Auf der brust an deines herzens stelle...)

*** (Mnie mrocznego musisz spętać...)
(Mich den finstren musst du fesseln...)

*** (Świętej nocy On rozkazał...)
(Heilige nacht von Ihm befohlen...)

*** (ON Jasnością.. kiedy świeci...)
(ER ist Helle.. wenn er leuchtet...)

*** (Gdy moje wargi cisną się do twoich...)
(Wenn meine lippen sich an deine drängen...)

*** (Dla nas jest tylko: krąg ten moim twoim...)
(Die uns nur eignet: dein und meine runde...)

*** (Przybyłeś do mnie z pełni swego życia...)
(Du kamst zu mir aus einem vollen leben...)

*** (Łagodź to co wycierpiałeś!...)
(Was gelitten ist beschwichte!...)

*** (Kto bogactw niewart z nich nie chce korzystać...)
(Wer seines reichtums unwert ihn nicht nüzt...)

*** (Nie wiem czego tu szukałem...)
(Selbst nicht wissend was ich suchte...)

*** (Tyś przyjmował i tyś dawał...)
(Du hast empfangen hast gegeben...)

*** (Gdyż z tobą każdym nerwem powiązany...)
(Da ich mit allen fibern an dir hänge...)

*** (Cóż mogę więcej kiedy ci pozwolę?...)
(Was kann ich mehr wenn ich dir dies vergönne?...)

*** (I cóż się stało ledwo się poznaję...)
(Was ist geschehn dass ich mich kaum noch kenne...)

*** (Nazywasz wiele co bierzesz za swoje...)
(Du nennst es viel dass du zu eigen nimmst...)

*** (Odsłonił welon tajnię udręczenia...)
(Was einst verhohlen quälte ward entschleiert...)

*** (Jak wstecz się patrzy na ścieżkę naskalną...)
(Wie man zurücksieht nach dem klippensteg...)

*** (Mnie ziarno siewne z mroku ziemi szepnie...)
(Mir sagt das samenkorn im untren schacht...)

*** (Rozmyślałem o cudzie...)
(Über wunder sann ich nach...)

*** (Wróciwszy z krain upojenia...)
(Rückgekehrt vom land des rausches...)

*** (Czy to jest chłopiec najdłuższej legendy...)
(Ist dies der knabe längster sage...)

*** (Gdy prawda wróci i słodycz pokoju...)
(Wenn holde freiheit kehrt und holder friede...)

*** (To było w wieczór przed naszym gór świętem...)
(Vor‍-abend war es unsrer bergesfeier...)

*** (Kierującemu dzięki co w dzień przyszły...)
(Dem Lenker dank der mich am künftigen tag...)

*** (Jesieni pan tak mówił w upojeniu...)
(Der trunkne Herr des Herbstes sprach mir so...)

*** (Czy godnym będąc was sławiłem nie wiem...)
(Ich weiss nicht ob ich würdig euch gepriesen...)

*** (A jedni uczą: tu ziemskie – tam wieczne...)
(Die einen lehren: irdisch da – dort ewig...)

*** (Gdzie są perły łzy pragnienia...)
(Wo sind die perlen süsse zähren...)

Księga trzecia (Drittes Buch)

*** (Jakie to cuda cieszą ranek ziemi...)
(Von welchen wundern lacht die morgen‍-erde...)

*** (To jest królestwo Ducha: odblask...)
(Dies ist reich des Geistes: abglanz...)

*** (Kto kiedykolwiek obszedł płomień...)
(Wer je die flamme umschritt...)

*** (Tę nową szlachtę co jej szukacie...)
(Neuen adel den ihr suchet...)

*** (Gdyż z kobietami obcego ładu...)
(Mit den frauen fremder ordnung...)

*** (Przez ogrody szepczą drżąco...)
(Durch die gärten lispeln zitternd...)

*** (Gdyż dla obchodu wspólnie z przyjacielem...)
(Da zur begehung an des freundes arm...)

*** (Jesteście wyznawcami z wszechotwartym okiem...)
(Ihr seid bekenner mit all‍-offnem blick...)

*** (Przed gwiazd stałych lśniącym blaskiem...)
(Vor dem glanz der stetigen sterne...)

*** (Już nie patrzymy na odrętwiały...)
(Wir schaun nicht mehr auf landes starre...)

*** (Tablice nowe głoszą nowy sens...)
(Auf neue tafeln schreibt der neue stand...)

*** (Co was dotknęło Są to więzy spiżu...)
(Was euch betraf Ist euch das band aus erz...)

*** (Ład tego pragnie: z zewnątrz wróg nie przyjdzie...)
(So will der fug: von aussen kommt kein feind...)

*** (Oszustwem wiedza która wszystkim znana...)
(Ein wissen gleich für alle heisst betrug...)

*** (Czas tego świata stworzony przez ducha...)
(Die weltzeit die wir kennen schuf der geist...)

*** (Kiedy was spotka jakiś pustelnik...)
(Trifft euch einer von den siedlern...)

*** (Zerwij pieczęć wargi naszej...)
(Brich nun unsrer lippe siegel...)

*** (Dla ludzi takich zwiesz się łudzicielem...)
(Nennst du dich täuscher für ein ganz geschlecht...)

*** (Ha! Brama się zamyka: wyrzućcie niegotowych...)
(Hier schliesst das tor: schickt unbereite fort...)

*** (Niech się odtajni wiedza co nie mija...)
(So weit eröffne sich geheime kunde...)

*** (Wy podwaliną gdy was tak wysławiam...)
(Ihr seid die gründung wie ich jezt euch preise...)

*** (Kto zdołał spojrzeć w samą głębię do dna...)
(Wer schauen durfte bis hinab zum grund...)

*** (Kiedy po błogim przebudzenia czasie...)
(Als nach der seligen erweckung frist...)

*** (Koronę szkoły mi włożyły...)
(Ich liess mich von den schulen krönen...)

*** (Kto winien sobie życzyć inaczej ciebie gdy...)
(Wer soll dich anders wünschen wenn du so...)

*** (Zbyt wiele nie myśl o tym co nam obce!...)
(Denk nicht zuviel von dem was keiner weiss!...)

*** (Chyliłeś czoło w słodkim zawstydzeniu...)
(Du trugst in holder scham die stirn gesenkt...)

*** (Słowo rada mistrz przyjaciel...)
(Spruch und ratschlag freund und lehrer...)

*** (Już wyjść możecie z wewnętrznych przestrzeni...)
(Entlassen seid ihr aus dem innern raum...)

*** (Walka stoczona pole odzyskane...)
(Nachdem der kampf gekämpft das feld gewonnen...)

Chór końcowy (Schlusschor)

*** (Boga ścieżka nam święcona...)
(Gottes pfad ist uns geweitet...)

Komentarz

Karsten Dahlmanns, Stefan George i „Gwiazda przymierza”

Beata Rudy, Stefan George w Polsce

Przypisy

Na podstawie: Stefan George, Der Stern des Bundes,
Gesamt-Ausgabe der Werke, Band 8, Berlin 1928

Redakcja: Magdalena Byrska

Korekta: Anna Koral

Projekt okładki: Tomasz Bardamu

Skład: Studio Artix, Jacek Malik, info@artix.pl

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Copyright © for this edition by Fundacja Evviva L’arte

ISBN 978-83-968598-9-1

Wydanie pierwsze, Warszawa 2024

Fundacja „Evviva L’arte”
ul. Racławicka 23/20, 02-601 Warszawa
e-mail: wydawnictwo@evvivalarte.org
www.evvivalarte.org
logo_EA

Konwersja: eLitera s.c.

Przedmowa

Wokół tego dzieła zapanowało nieporozumienie, tym łatwiejsze do wyjaśnienia, im błędniejsze: że poeta, zamiast zachować maksymalny dystans, oddał się sprawom pierwszoplanowym i wręcz zamierzał stworzyć brewiarz prawd obowiązujących naród... zwłaszcza młodzież na polach walki. Jednak sprawa wygląda tak: Gwiazda przymierza pomyślana była najpierw dla przyjaciół ze ścisłego kręgu i tylko namysł, że skrywanie raz wypowiedzianego dziś nie jest możliwe, spowodował, że zamiar publikacji zaczął górować nad pewnością wynikającą z ochrony. Po czym następujące nagle po sobie zdarzenia o randze światowej uczyniły umysły podatniejszymi na książkę, która jeszcze latami mogłaby pozostać książką tajemną.

WEJŚCIE

.

POCZĄTKIEM CIĄGLE ŚRODKIEM KOŃCEM DLA NAS

Na twój szlak dolny · boś Panem Przemiany ·

I do twej gwiazdy nasze hołdy biegną.

Ciemności wtedy trwały w kraju całym

Świątynia drżała a jej Wnętrza płomień

Nie strzelał w górę innych pragnień żarem

Znużony niż tym ojców: żądzą tronu

Nieosiągalnych Silnych i Pogodnych

Nas krew najlepsza ssała żądzą dali...

Wyszedłeś wtedy ty z naszego szczepu

Nad obraz zdobny nad sen dosięgalny

I w nagim blasku boga nam naprzeciw:

Świętości krople kapały z twych dłoni

Nastało światło umilkła tęsknota.

.

Któryś nas zwolnił z udręk dwoistości

Zjednanie niosłeś nam ucieleśnione

Jedno i Drugie · Blask i Upojenie:

Świat przemodliłeś aż do chmurnych tronów

Coś z duchem walczył aż on go ogarnął

W swój dzień pragnąłeś złożyć się w ofierze..

I przyjacielem byłeś fali wiosny

Co smukły jasny dał się jej pochlebstwom

I słodko spałeś na łąkach i błoniach

Póki Niebianin ku tobie nie zstąpił.

Ozdobiliśmy cię palmami różą

Hołdując twemu dwoistemu pięknu

W niewiedzy klęcząc wokół tego ciała

Że narodziło dziś samego boga.

.

Nie wiecie kto ja.. jedno więc usłyszcie:

Jeszczem nie zaczął słowa czynu ziemi

Co czyni mnie człowiekiem.. rok się zbliża

Określę w nim swą całkiem nową formę.

Przemienię się lecz przetrwa ma istotność

Nie będę jak wy: rozstrzygnięty wybór.

Przynieście wieńce i gałązki zbożne

Ze śmiertelników z kwiatów barwy fiołka

Przed wami czysty płomień: więc żegnajcie!

Już uczyniłem krok na inne szlaki

Czym chcę się stałem. Wam zaś przy rozstaniu

Dar co go dałem ja tylko dać mogę:

Me tchnienie mocą męstwem was ożywi

Mój pocałunek w głębi dusz zapłonie.

.

Nurt wzbiera.. zdąża za nim dzikie serce

A w nim się pożar kłębi tysiącletni

I chce go ono zmienić w światło głębię

I nie ugasić – odzwierciedleniami.

Jak tyle istot wzdycha za falami

Co uciekają i już mu uciekły

Bezradne staje nim krwi kilka kropel

Nie zniknie w pełni nieskończenie głośnej..

Jak Bóg się jawisz przede mną na lądzie

Bym zachwycony tylko ciebie widział ·

Twe ziemskie ciało ciasna ta świątynia

Ogromna jednak ręką nieobjęta

I myśli chwyta co z gwiazdy uciekły

I z dniem mnie wiąże dla którego jestem.

.

Czy przyszła pełnia czasów? Jakiż żar to

›Jak gdyby świat chciał nowo się narodzić?‹

W południa biegły jasno‍-światłe cienie..

I noce z tańcem wokół ostrych ognisk..

Uchwytów czerwień pochodni biel kobiet

Niosących wieńce.. wizg głosu piszczałek

Zjednanie wszystkich w pieszczotach wzajemnych.

Gdy się zmierzchało duch nas wszystkich ujął

Nim ogarnięte mowy popłynęły

W zachwycie zachęt do śmierci ofiarnej

Aż ten ostatni dreszcz w nas zaczął prosić:

O przyjdź ostojo dźwięku w wirze tańca

Ty uświęceniem święta i koroną

Ty w naszych ciemnych snach promieniem jesteś!

.

Już przestrzeń wypełniły dumne cienie

Tryskały iskry w krętych pasmach dymu

I drżące lśniły byłe przeciwblaski

U tych szlachetnych co pranocnie dnieją.

Ich drżenia biegły w metalicznych lśnieniach

Żądliwie chciały zgęścić same siebie

I nas dręczonych blednąc okrążały..

Trwaliśmy z nimi w tym bezsilnym kręgu...

Gdzież z paleniska żar płomienia ziemi

Gdzież krew przeczysta by nią nas napoić?

O kłęby mgielne w formy się kształtujcie!

Płyń srebrna falo w nurcie purpurowym!

Tak przez lubieżne nasze zaklinania

Wił się krzyk bólu o rdzeń żywotności.

.

Oddany staję przed mocą zagadki

Jak on mym dzieckiem a ja dzieckiem dziecka..

Jak jego prawem że z materii ziemskiej

Wzniosły się staje zanim czyn go zrani

Z uśmiechem w bólu powraca do domu.

Jak jego prawem jest by ten się spełnił

Co ofiarniczo siebie wszystkim składa

I śmiercią swoją potem czyn narodzi.

Najgłębszy korzeń sięga wiecznej nocy..

O wy w mym kręgu z pytającym wzrokiem

Nie wyjaśniajcie! mnie macie przez niego!

Dlań ja przepadłem rozkwitając znowu..

Zasłony spuśćcie: ze mną skłońcie głowy:

›Ocalający‹ w ciemnej grozie wichru.

.

Na powrót wrastam z tobą w tamte lata

Znany ci lepiej w tajemniejszym związku.

Promienisz mi się z blasku dzieła przodków

Buntem w zachwycie upojną podróżą

Istotność budzisz z wstydem osłonięty

W najpobożniejszym swoim mędrca słowie.

Co jeszcze dumnym sąsiadem swym włada –

Niewyczerpana w krwi żywa spuścizna:

I rzucasz w kosmos w rytm czasu owoce

Swój drżący płomień oraz nurt złocisty.

Jakiż dzień będzie · spełnienie nadzieja ·

Kiedy się zjawisz jako bezwelonny

Jak serce kręgu narodziny obraz

Duch świętej młodzi naszego narodu!

.

Kto twoim Bogiem? Z marzeń i pożądań ·

Piękny i wzniosły · prawzór swój oglądam.

Co wlał potęgę w łona nasze mroczne

Co nam wartości dał wielkości moce –

Tajemne źródło w głębi wnętrza ogień:

Tam On gdzie wzrok mój najczystszego dobiegł.

Co najpierw stał się Dawcą Pomocnikiem

A potem żyły falami przeniknie

Nasyci sokiem bogi młode wielkie

I obumarłe słowo świata wszelkie.

Bóg tajemnica najwyższej świętości

Promieniem wskaże szereg co w nim gości:

Przedstawia go syn z gwiazdami spłodzony

Z nowego środka duchem narodzony.