Redaktorka inicjująca: Maria Tengowska

Redaktorka prowadząca: Aleksandra Bellwon

Redakcja: Joanna Kłos

Korekta: Justyna Techmańska-Szewczuk, Beata Wójcik

Projekt okładki i ilustracje na stronach rozdziałowych: Paulina Piorun

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-017 Warszawa, ul. Marszałkowska 116/122

tel. (22) 828 98 08

faks (22) 395 75 78

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-8425-771-5

M3215

Copyright © by Marta Niedźwiecka, 2025

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal

Wydanie I

Warszawa 2025

Skład wersji elektronicznej: Michał Latusek

Fragment

Wstęp

ROZDZIAŁ I. Emocje

Gdzie z tym ego?

Zazdrość i zawiść. Dwie paskudy na Z

Martwica i żywica

Na pomoc paczkomatom

Czy śmiech jest dobry, a płacz zły?

Poczucie winy, wyrzut na sumieniu

Zosia samosia

Fascynujący fetysz

Człowiek jest jak cebula

Wieczni chłopcy i wieczne dziewczęta – Kreonowie i Amazonki

Przechadzka po dżungli – ciekawość

People pleasing – ludziodogadzanie

ROZDZIAŁ II. Związki

Jak się robi rozchodzenie?

Jak się nauczyć rozchodzić? 

Co najbardziej utrudnia przejście poszczególnych faz procesu rozpadu związku?

Reżyserzy bliskości

Gumki, scenariusze i seksy

Radar i hamulec – kontrola w seksie

Jak żądz moc móc wzmóc?

Jak działa „akcja” w seksie?

Jak jest u mnie? 

Co wybiorę na podnietę?

Jak łatać kołderkę? Patchwork

Zgniłe jabłka – odrzucenie

Konflikt wewnętrzny

15 kropli prawdy

Kłótnia – pięć smaków

Związek, umowa na czas określony

Pierwsza zasada – określamy czas pracy

Druga zasada – praca podlega ocenie

Trzecia zasada – konsekwencje

W pojedynkę czy samemu?

Prawie Szekspir, ale prawie – ghosting

Gęstym ściegiem. O kończeniu

Dlaczego jest nam trudno kończyć relacje?

Radioaktywność w relacjach

Władza

Wzajemność

ROZDZIAŁ III. Ciało

Zabawa to jest serio sprawa

Dobrostan, czyli kapibary nie lubią pudełek

Oddychaj

Korekta do teorii poliwagalnej Stephena Porgesa

Kontakt z bazą – o życiu w ciele

ROZDZIAŁ IV. Trauma

Wewnętrzne dziecko czy wewnętrzny bachor

Jasna matka i ciemna matka

Od mojej starej to się odczep

DDA, trauma i ogórki

Jak głupiejemy od stresu

Trauma to kapsuła czasu

Bonsai, czyli co cię nie zabije, to cię pokaleczy

Jak budować rezyliencję?

Parentyfikacja: trzy wielkie straty

ROZDZIAŁ V. Lifehacks

Pornografia, czyli o pannach z Vicovaro

Porno nie jest naprawdę

Jak to działa?

Przebiśniegi – o chceniu i kontrastowaniu

Co wpływa na motywację?

Jak kontrastować?

Jak przestać być grzeczną dziewczynką?

Mądrość poddanej Salomona – czyli o odpuszczaniu 

Spokój z kawałków

Emotional Aid Protocol – EAP

Dobra pani – czyli o pomaganiu

Wagonikologia

Mieć dziecko czy nie mieć?

Najlepsze wakacje życia

Stary nawyk nie rdzewieje

Bibliografia

Przypisy

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Autorka książki korzysta z języka inkluzywnego. Iksatywy to formy neutralne, w których znak x zastępuje żeńskie lub męskie końcówki fleksyjne.

WSTĘP

Oddaję w wasze ręce kolejny tom O zmierzchu, obejmujący treści z trzeciego i czwartego sezonu podkastu. Głównymi motywami w tych sezonach były ciało i trauma, choć wiele odcinków poświęciłam też sztuce myślenia i czucia jednocześnie.

Miles Davies kiedyś powiedział, że dojście do własnego brzmienia zajmuje dużo czasu, i w pełni się z tym zgadzam. Redagując spisane odcinki, zauważyłam, że dopiero gdzieś w okolicy końcówki trzeciego i początku czwartego sezonu zaczęłam brzmieć jak Niedźwiecka. Pojawił się ten rodzaj opowiadania historii i idei, który chciałam osiągnąć. Należało też przez trzy sezony opisywać podstawowe pojęcia i budować strukturę, na której potem można było oprzeć bardziej skomplikowane treści. Odcinki z czwartego sezonu wymagały najmniej doprecyzowywania, wycinania powtórek, wyjaśniania czegoś, żeby przekaz był zrozumiały. Są też naprawdę napakowane wiedzą, czasem tak złożoną, że sama się zastanawiałam, jak mi się to udało poskładać w przyswajalną całość. Jednym z moich faworytów jest odcinek o parentyfikacji, który zaczyna się od dobrej metafory, pozwalającej zrozumieć pewne zjawisko psychologiczne, a potem przekształca się w wielowątkową opowieść o nieprzeżytym dzieciństwie. Jest jak dobry utwór jazzowy, który u podstaw ma klasyków, ale dźwięczy zupełnie innymi nutami.

Z mojej perspektywy trzy pierwsze tomy O zmierzchu trzeba czytać razem. Wtedy składają się na zupełnie podstawową edukację emocjonalną, w której jest miejsce na tematy takie jak seksualność, związki, rodzinne wyzwania, radzenie sobie z różnymi przejawami żyćka (od zawiści po żałobę) oraz poszukiwanie dobra i piękna w świecie. Jestem pewna, że naszym ludzkim wyzwaniem na najbliższe lata będzie znoszenie coraz większego skomplikowania świata wokół nas i utrzymywanie zdolności myślenia, bez popadania w radykalizmy, uproszczenia i mentalne eskapizmy. Zachowywanie tego, co nazywamy wartościami humanistycznymi, stanie się ważnym zadaniem, nie tylko etycznym, lecz także praktycznym. Odróżniającym twory naszych umysłów od tego, co tworzą modele językowe (AI) i wszystko, co przyjdzie po nich.

W tym tomie, jak i w poprzednich zastosowałam tzw. iksatywy, czyli literki x wstawione w słowach, których forma zależy od rodzaju gramatycznego. Tak jak poprzednio, iksatywy mają sprawić, że tekst obejmie znaczeniem osoby różnych płci i osoby poza płcią. To znaczy kobiety mogą czytać tekst jako skierowany do kobiet, mężczyźni – jako do mężczyzn, a osoby niebinarne – jako do osób niebinarnych. Wiem, że iksatywy nadal budzą sporo emocji, ale dla osób niechętnych tym zabiegom mam dobrą informację. Ćwiczenie, jakie wasz umysł wykonuje, żeby przyzwyczaić się do tekstu z iksami, jest znakomitą praktyką usprawniającą percepcję i działającą prewencyjnie na procesy jej osłabiania, związane z wiekiem czy neurodegradacją. Czytając z iksami, wzmacniacie umysł.

Chciałabym, żeby po lekturze lub słuchaniu Zmierzchów przychodziła do was refleksja, że warto być człowiekiem. Z całym mrokiem i komplikacjami, jakie to ze sobą niesie. Choć oczywiście z radością i uniesieniami też. Mam nadzieję, że moja opowieść stanie się częścią waszego doświadczenia na trwałe.

Niedźwiecka