Imprint Media

www.barbelo.com.pl/imprint

imprint@barbelo.com.pl

Redakcja Paulina Domachowska-Gałkowska

Korekta Błażej Gałkowski

Projekt graficzny i skład Błażej Gałkowski

© by Daria Węsierska

© for this edition by Imprint Media

Wszystkie prawa zastrzeżone

Ilustracje opracowano na podstawie wzorów haftu kaszubskiego

szkoły wejherowskiej. Wydanie z roku 1975, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział w Gdańsku ze zbiorów Biblioteki Publicznej

im. L. Roppla w Luzinie. Wydawca serdecznie dziękuje Zrzeszeniu

oraz Bibliotece za zgodę na wykorzystanie wzorów.

Wydanie pierwsze

Warszawa 2016

ISBN 978-83-64299-75-9

Skład wersji elektronicznej:

Kamil Raczyński

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Przedmowa

Sonet kaszubski

Sonety haftowane

Sonet biały

Sonet chabrowy

Sonet niebieski

Sonet granatowy

Sonet żółty

Sonet zielony

Sonet czerwony

Sonet czarny

Sonet złoty

Sonet srebrny

Sonety mitologiczne

Sonet o Stworzeniu Kaszub

Sonet o Gryfitach i Subisławicach

Sonet o kaszubskich diabłach

Sonet o kaszubskich czarownicach

Sonet o ścinaniu kani

Sonet o duchach leśnych

Sonet o duchach wodnych

Sonet o patronie zakochanych

Sonet o patronie samotników

Sonet o pustej nocy

Sonety turystyczne

Sonet o skansenie we Wdzydzach

Sonet o skansenie w Klukach

Sonet o wydmach słowińskich

Sonet o grotach mechowskich

Sonet o kamiennych kręgach

Sonet o Szymbarku

Sonet o Muzeum Ceramiki Kaszubskiej w Chmielnie

Sonet o Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie

Sonet o fortyfikacjach helskich

Sonet o latarniach morskich

Sonety religijne

Sonet o Królowej Kaszub

Sonet o Królowej Polskiego Morza

Sonet o Kalwarii Wejherowskiej

Sonet o Kalwarii Wielewskiej

Sonet o Bożych Mękach

Sonet o kaszubskich cmentarzach

Sonet o Bazylice Mariackiej

Sonet o Kolegiacie Kartuskiej

Sonet o Sanktuarium Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Rumi

Sonet o Sanktuarium w Matemblewie

Sonety okolicznościowe

Sonet o Marszu Śmierci

Sonet o Marszu Kaszubskim

Sonet o Marszu przez Zatokę Pucką

Sonet o zaślubinach Polski z morzem

Sonet o Dniu Jedności Kaszubów

Sonet o Święcie Truskawki Kaszubskiej

Sonet o ołtarzach papieskich

Sonet bożonarodzeniowy

Sonet sylwestrowy

Sonet wielkanocny

Sonety biograficzne

Sonet o Królu Kaszubów

Sonet o Budzicielu Kaszub

Sonet o Aleksandrze Majkowskim

Sonet o Hieronimie Derdowskim

Sonet o Gerardzie Labudzie

Sonet o Hilarym Jastaku

Sonet o błogosławionej Alicji Kotowskiej

Sonet o Reginie Osowickiej

Sonet o Marianie Mokwie

Sonet o Józefie Chełmowskim

Sonet o Stoczni Gdańskiej

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Mamie

Bëlné słowò òtmikô serce…

Przedmowa

Choć o Kaszubach napisano już wiele, myślę, że w dalszym ciągu stanowczo za mało. Z każdym nowym pokoleniem ziemia ta, niezwykle żyzna i strojna we wszystko, czego tylko można zapragnąć, zyskuje nową niesamowitą żywotność i dynamikę. Jeszcze kilkanaście lat temu tak wielkie nazwiska jak Hilary Jastak czy Regina Osowicka były znane tylko nielicznym, a dzisiaj coraz częściej pojawiają się na łamach regionalnej prasy. Dlatego też Kaszuby potrzebują kolejnych opracowań, które na nowo i na różne sposoby będą przypominały coraz to młodszym czytelnikom zapomniane historie, zanikające na wsiach obrzędy oraz tradycje. A przede wszystkim staną się zaproszeniem do rozwiązywania zagadek, jakie układa tutaj dla nas codzienny bieg zdarzeń.

Tytuł tomiku Sonety Kaszubskie jest nawiązaniem do utworów kaszubsko-polskich autorstwa Stefana Bieszka, które zgromadził Józef Borzyszkowski w książce o tym samym tytule wydanej przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w 1975 roku. Moim pragnieniem, podobnie jak intencją kaszubskiego pisarza, było odzwierciedlenie różnorodności oraz piękna najważniejszych aspektów naszego regionu, co starałam się ująć w 62 sonetach.

Z serca dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tego niewielkiego zbiorku na kolejnych etapach jego opracowywania.

Daria Węsierska

Rumia, listopad 2016

Sonety kaszubskie

Sonet kaszubski

Dryfują kołysane leciutko przez fale,

gdy na drugim brzegu rozkwita pąk światła,

tulipany modre, na nich sieć wyblakła

artystycznie spleciona wije się ospale.

Ręce wytrwale brodzą po fałdach tkaniny,

łapy wilków morskich spragnione klejnotów,

blask wzorów się wynurza spod powodzi splotów

świateł, piany prześwitów, ściągają bursztyny.

Rybak łzy rozrzucone w cieniu kutrów goni,

bryłki błysków w ciszy muskające wodę,

wabiony złotym pyłem rozpływa się w toni,

wciąż ciągnięty linami na piaszczystą stronę

z nadzieją, że przystań przed sztormem uchroni,

zanim słup latarni zachodem zapłonie.

Sonety haftowane

Gromicznik ciepłi, wòjcechòwi zëmny.…

Sonet biały

Płuca Szwajcarii Kaszubskiej wiatr mrozem przeszywa,

wdech chłonie lodowych płatków zwiewne piruety,

wydech puszystym oparem chłodzi grube strzechy,

gdy ze srebrzystym uśmiechem przybliża się zima.

Kółko Raduńskie przystaje, szron perły zawiesza

na gałęziach zaspanych pod lekką pościelą,

pokrywając ziąb szyby ażurową bielą,

różowe przebłyski słońca z mlecznym śniegiem miesza.

Rozpędzone sanie strzelają iskrami,

konnych szlup zaprzęgi lśnią na polnych drogach,

gdzie watowane trakty płoną pochodniami,

a śliskie płozy zwinnie wzlatują na torach.

Wieżyca owija się szczelnie szybkimi nartami,

które niczym łańcuchy spływają po jej stokach.

Sonet chabrowy

Pomarszczone jęzory pod cieniutkim lodem

zlizują od spodu wiosenne promienie,

kruszą się na taflach pni brzozowych cienie,

wodny turkus pęcznieje nad słonecznym miodem.

Trzciny wciąż zawadiacko uderzają w łodzie,

żaglówki stroszą pióra na gładkim błękicie

Kaszubskiego Morza, otchłań rodzi życie,

układając codziennie mozaiki na wodzie,

minutowe refleksy pośród wiązek światła,

obrazy żywego tchnienia zatrzymane w głębi,

głazy stolemowe wpatrzone w zwierciadła,

zaplecione na brzegach grube lasów wstęgi.

Pulsują odbicia odbić w chabrowych mokradłach,

pozostawiając po sobie rozedrgane kręgi.

Sonet niebieski

Codziennie niebieskie płótno nad Krainą Kaszub

Anielski Artysta rozwija na boskich sztalugach,

zachód zanurza ogniście w gorejących smugach,

o wschodzie kreśli cieniutko złote warstwy pasów,

słoneczną przędzą wyszywa gałązki promieni,

dłutem kształtuje kontury przelotnych obłoków,

pokrywa różową parą, kluczami ptasich lotów,

szarość deszczowych granatów, puszyste kłębki bieli

plami pomarańczami, lawendowym cieniem.

Czasami przerzuci przez ramię dwa tęczowe łuki,

kolorowe struny poruszone drżeniem,

niebiańskie pięciolinie, na nich dzieła sztuki,

zaczarowane obrazki wypełnione brzmieniem…

To sznury mgieł śpiewające w snach kaszubskie nuty.

Sonet granatowy

Atramentowa pieczęć chroni dna bezkresy,

szafirowe szarfy błądzą po mieliznach,

Bałtyk wodne znaki sieje na płyciznach,

połyskują meduzy w świetle rannych fleszy.

Przez warstwy fal przechodzą granatowe stopnie,

poręcze poskręcane lepkimi algami

prowadzą do podziemi usłanych skrzyniami,

przechowującymi cienie dawnych wspomnień.