BURSZTYNOWYM SZLAKIEM
DREWNIANYCH KOŚCIOŁÓW

Damian Langer

Imprint

Imprint

Imprint – Wydawnictwo Barbelo

ul. Bacha 34/812

02–743 Warszawa

imprint@barbelo.com.pl

www.barbelo.com.pl/imprint

© Copyright by Damian Langner

© Copyright for this edition by Imprint – Wydawnictwo Barbelo

Wszystkie prawa zastrzeżone

Redakcja i korekta

Paulina Domachowska-Gałkowska

Projekt okładki, projekt graficzny i skład komputerowy

Imprint – Wydawnictwo Barbelo

Warszawa 2014

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-64299-09-4

Skład wersji elektronicznej
Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl

Wstęp

Temat pod roboczym tytułem Bursztynowym szlakiem drewnianych kościołów podjąłem z racji braku jego dotychczasowego opisania i skompletowania. Projekt, dzięki któremu kościoły otrzymały dofinansowanie z unijnych środków ma zaledwie kilka lat i kiedy wchodził w życie, w 2009 roku, nikt nie podjął się jego bliższego zbadania i udostępnienia dla szerszego odbiorcy. Jako mieszkaniec ziemi wieluńskiej uznałem, iż podjęcie się tej tematyki wniesie wiele nie tylko w mój indywidualny rozwój naukowy, ale także przyczyni się do szerzenia wiedzy na temat lokalnych zabytków wśród mieszkańców Wielunia i okolic. Celem mojej pracy jest przede wszystkim zebranie w jednym dziele opisu kościołów drewnianych na ziemi wieluńskiej, których nie łączy jedynie fakt, że są miejscem spotkań chrześcijan, ale także chciałem ukazać styl architektoniczny, w jakim owe świątynie zostały wybudowane. Wyszczególnione w tej pracy kościoły łączy również wyżej wspomniany projekt o nazwie „Wzmocnienie roli szlaku bursztynowego i innych szlaków tematycznych w zintegrowanym produkcie turystycznym województwa łódzkiego”, dzięki któremu omawiane budynki dostały dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Przedmiotem badań w mojej pracy jest jedenaście kościołów drewnianych znajdujących się na ziemi wieluńskiej. Dzięki unijnym środkom udało się przeprowadzić w nich prace remontowe, które sprawiły, iż żywotność tych wyjątkowych zabytków będzie zdecydowanie dłuższa. Dofinansowania na łączną kwotę 1 473 800 zł. brutto uzyskały kościoły: w Wieluniu (pw. św. Barbary), w Popowicach (pw. Wszystkich Świętych), w Gaszynie (pw. Najświętszego Imienia Maryi), w Grębieniu (pw. Trójcy Przenajświętszej), w Białej (pw. św. Piotra w okowach), w Łagiewnikach (pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela),w Łaszewie Rządowym (pw. św. Jana Chrzciciela), w Raczynie (pw. św. Tekli), w Łyskorni (pw. św. Marii Magdaleny), w Skomlinie (pw. św. Filipa i Jakuba) i w Wiktorowie (pw. św. Zygmunta).

Kościół, jako budynek sakralny, pełni w życiu chrześcijan wyjątkową funkcję. Jest to miejsce, w którym przyjmowane są sakramenty chrztu, bierzmowania, eucharystii, pokuty i małżeństwa lub kapłaństwa. To szczególny budynek, w którym rzesza ludzi realizuje swoje wyższe potrzeby duchowe, a także integruje się ze sobą, gdyż taką grupę ludzi łączy wiara w jednego Boga. Dlatego też pragnę podkreślić, jak ważnym elementem w funkcjonowaniu całego życia i administracji chrześcijan jest kościół jako budynek sakralny.

Omawiane kościoły otrzymały dofinansowanie ze środków unijnych ze względu na ich położenie w pobliżu szlaku bursztynowego. W swojej pracy opisałem ów szlak, jego historię, funkcjonowanie i genezę. Aby móc w rzetelny sposób umieścić te informacje, w dużej mierze opierałem się na dziele Jerzego Wielowiejskiego zatytułowanym Główny szlak bursztynowy w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Dzięki wnikliwym badaniom źródłowym na gruncie literatury obcojęzycznej, zrekonstruował on przebieg głównego szlaku bursztynowego w okresie panowania w Europie Cesarstwa Rzymskiego. W podjęciu tematyki owego starożytnego szlaku pomocne okazały się również takie pozycje jak Bursztyn w dawnym świecie autorstwa Jerzego Głosika¹ oraz Polski bursztyn autorstwa Janiny Grabowskiej². Wiele informacji odnośnie przebiegu szlaku bursztynowego, a także uroczystości związanych ze świętem bursztynu obchodzonym w Wieluniu i Konopnicy ukazało się w przewodniku turystycznym autorstwa Marcina Kronenberga³.

Omawiane w mojej pracy kościoły łączy nie tylko położenie w pobliżu szlaku bursztynowego, ale również styl architektoniczny, w jakim zostały wybudowane. Aby móc opisać ten wyjątkowy styl, korzystałem z ogólnie dostępnej literatury omawiającej style architektoniczne, z prac takich jak Sztuka romańska i przedromańska. Architektura. Historia Sztuki polskiej autorstwa Józefa Lepiarczyka oraz Architektura drewniana autorstwa Jana Władysława Rączki. Aby opisać styl architektoniczny nazywany przez znawców tematu stylem wieluńskim, oparłem się na dziełach Drewniane kościoły województwa sieradzkiego autorstwa Jana Pietrzaka⁴ oraz na pracy Zabytki Województwa Łódzkiego. Budownictwo Drewniane autorstwa Zbigniewa Ceklińskiego. Pomocnymi pozycjami rozwijającymi omawiane zagadnienie były te autorstwa Tadeusza Dobrowolskiego⁵.