SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wstępne uwagi

Część 1: Mity wyjaśniające pochodzenie pewnych zjawisk

I – Szczur i sowa

II – Zakochani bogowie piorunów

III – Dlaczego psy nie potrafią mówić

IV – Dlaczego koguty nie potrafią latać

V – Skąd wzięły się na świecie zające

VI – O położeniu miejsc intymnych

VII – Dlaczego ludzie nie mają okresu godowego

VIII – Sowa i żółw

IX – Jak pewien człowiek przechytrzył dwa lisy

X – O człowieku, który poślubił boginię-niedźwiedzicę

XI – O dwóch lisach, krecie i wronach

XII – Skradziony talizman

XIII – Lis, wydra i małpa

XIV – Lis i tygrys

XV – Ciekawość ukarana

XVI – Jak ustalono, kto powinien rządzić światem

XVII – O człowieku, którego żona zaginęła

XVIII – Skąd na ziemiach Ajnów wziął się koń

XIX – O okolicznościach towarzyszących wschodowi słońca

XX – O płci ciał świecących na niebie

Część 2: Opowieści z morałem

XXI – O człowieku hojnym i człowieku skąpym

XXII – O człowieku zamienionym w lisa

XXIII – Dziecko-szczur

XXIV – Nie wyrzucaj użytecznych przedmiotów

XXV – Jak niegodziwy czarownik został ukarany

XXVI – Urażona wrona

XXVII – Okikurumi, Samayunguru i rekin

Część 3: Opowieści z serii o Panaumbe i Penaumbe

XXVIII – Panaumbe, Penaumbe i płaczące lisy

XXIX – Panaumbe, Penaumbe i robactwo

XXX – Panaumbe, Penaumbe i lew morski

XXXI – Panaumbe, Penaumbe i pan Matomai

XXXII – O wypijaniu morza do sucha

Część 4: Opowieści różne

XXXIII – Wyspa kobiet

XXXIV – O kulcie łososia, świętej ryby

XXXV – Myśliwy w krainie umarłych

XXXVI – Ciekawość to pierwszy stopień do piekła

XXXVII – Dziecko bogów

XXXVIII – O człowieku, który chciał kupować sny

XXXIX – Dziecko w skrzynce

XL – Opętana narzeczona

XLI – Podła macocha

XLII – Przebiegły oszust

XLIII – Yoshitsune

Część 5: Okruchy tradycji ludowej

XLIV – W dawnych czasach

XLV – Morski staruch

XLVI – Kukułka

XLVII – Sowa

XLVIII – Niebiański paw

XLIX – Drzewa zamienione w niedźwiedzie

L – Spółkowanie

LI – Narodziny i nadawanie imion

LII – O wyższości dębu, sosny i bylicy nad innymi roślinami

LIII – Złotorogi jeleń (fragment z historii Ajnów)

LIV – Sennik ajnuski

I Szczur i sowa

Pewnego razu sowa [1], nie zjadłszy do końca jakiegoś smakołyku, odłożyła sobie jego resztki na dzień następny. Nie zdążyła się jednak nimi nacieszyć, bo wkrótce ukradł je szczur. Gdy to odkryła, rozzłoszczona udała się do jego domu, by go zabić. Szczur jednak przeprosił i rzekł:

– Dam ci ten oto świderek i powiem, jak z jego pomocą zaznać przyjemności większej niż ta, jaką sprawiłoby ci zjedzenie łakoci, które w swojej nieuprzejmości ci ukradłem. Patrz! Trzeba zatknąć go w ziemi ostrym końcem w górę, tuż u korzeni drzewa, a następnie wspiąć się po pniu na sam czubek i ześlizgnąć się w dół.

To rzekłszy szczur poszedł sobie, a sowa zrobiła tak, jak ją poinstruował gryzoń. Jednak gdy to uczyniła, nadziała się na ostry czubek świderka, co sprawiło jej ogromny ból. Rozzłoszczona i rozżalona raz jeszcze postanowiła zabić szczura. Ten jednak ponownie przeprosił i w ramach tych przeprosin podarował jej czapeczkę.

Wydarzenia te tłumaczą pochodzenie grubej warstwy sterczących piór na głowie sów, tworzących ową czapeczkę, którą noszą po dziś dzień, a także wrogości pomiędzy szczurami i sowami.

(Spisane z pamięci, opowiedziane przez Ishanashte 25 listopada 1886 roku).

[1] Ajnuska nazwa ptaka wymieniona tutaj (ahunrashambe) wskazuje na gatunek sowy rogatej (w polskiej terminologii: uszatej, przy czym nie chodzi tu o nazwę gatunkową, tylko cechę wyglądu – przyp. tłum.).