Spis treści

Prolog

Następne dni

Wycieczka

Zabawa i rozterki

Koniec urlopu

Inne Niemcy

Święta i Nowy Rok 1939

Sylwester w Berlinie

Zaskakująca prośba

Spotkanie w Poznaniu

Narastająca niepewność

Ponownie w Berlinie

Groźne, ale rewelacyjne materiały

Nowe zadania od jednej i drugiej strony

Widziane z Polski

Ufaj i sprawdzaj

Początek lata 1939 roku

Niespodziewane wiadomości

Biały w popłochu

Drezno – piękne miasto

Podwójna agentka

Nad pięknym Balatonem

Amatorska rozmowa

Tragiczny poranek

Poznań w pierwszych dniach okupacji

Warszawa, grudzień 1943 roku

Wspomnienie

Wiktor

Kolberg w czasie wojny

Nowe wcielenie Białego

Zaskakujące zachowanie Artura

Daleka podróż

Realizacja zadania

Nieprzewidziana zmiana planu

Trudna misja

Rozmowa z Białym

Hotel Ostland w Poznaniu

Tego się nie spodziewała

Próba wykorzystania

Zwierzenia

Interwencja

Wspomnienia i rozterki

Niepokój Artura

Dziwne pytania

Spotkanie z Arturem

Uznanie

Rozmowa z ojcem

Czy to sprawka Artura?

Działanie warte ryzyka

Co dalej?

Nigdy nic nie wiadomo

Niebezpieczna podróż

Zerwane kontakty

Próba uwolnienia Białego

To niemożliwe

Kto za tym stoi?

Coś więcej niż zdrada

Co dalej?

Zmiana oczekiwań

Rozczarowanie

Nikt nie może być pewny

Ostatnie święta wojny

Niespodziewane spotkanie

Blisko Berlina

W oddali

DESPERATKA

REMIGIUSZ SPÓLNY

DESPERATKA

Copyright © Remigiusz Spólny

Wrocław 2021

ISBN: 978-83-66358-77-5

Skład i korekta: Liberum Verbum

Redakcja: Zbigniew Zebar

Projekt okładki: Elżbieta Przednowek

Wydanie I

Liberum Verbum

50-078 Wrocław

ul. Leszczyńskiego 4

www.liberumverbum.com.pl

wydawnictwo@liberumverbum.com.pl

Prolog

Powróciły wspomnienia, które przez tyle lat skutecznie odganiałam, tłamsząc je w najgłębszych zakamarkach umysłu. Córka wielokrotnie pytała o moje wojenne przeżycia. Z pobieżnych opowieści ojca podejrzewała, że ukrywam przed nią prawdę. Zbywałam ją różnymi opowieściami lub milczałam – z powodu przysięgi, dla własnego bezpieczeństwa, spokoju wewnętrznego oraz psychicznego wygodnictwa. Po latach strachu i niepewności, gdy wojny już nie było, rodziły się we mnie demony. Znaczyły moją pamięć poczuciem winy, żałością za tak przeżyte lata młodości, pewnego rodzaju wyrzutami sumienia i bolącą świadomością grzechu.

Siedziałam pod rozłożystą jabłonią, której owoce miały zapach i smak, jakich dziś się nie spotyka. Miejscowi nazywali je zroślakami, dlatego że bardzo często dwa jabłka były ze sobą połączone i wyglądały jak zakochana para.

Było parno. Nie czułam się najlepiej i trochę przysypiałam. Wnuczek podszedł do wiklinowego fotela i, prawie szeptem, rozglądając się na boki, by nikt nie usłyszał, zapytał:

 – Babciu, nic nie mówiłaś, co robiłaś na wojnie. Dlaczego milczałaś?

Powoli skierowałam głowę w jego stronę.

 – Co ty opowiadasz? Skąd takie pytanie?

 – Babciu, nie kłam. Widzisz, co znalazłem? – Trzymał w ręku szarą kopertę. – Znalazłem ją ukrytą w belce na strychu. O, i tę fotografię. To mój dziadek? Chyba gdzieś na dancingu?

O mało nie straciłam przytomności. Jego słowa mnie przeraziły, do tego stopnia, że nie mogłam wykrztusić słowa.

 – Dlaczego milczysz? – dopytywał. – I płaczesz? Nie chciałem, żebyś płakała. Przepraszam…

Do tej pory mój świat miałam zamknięty w jednym kadrze, lecz w ułamku sekund wnuczek uruchomił projekcję całego filmu. Do prośby odtworzenia życia na nowo dołączyła także córka i wraz z wnuczkiem zmusili mnie do opowieści, tłumaczeń, usprawiedliwień i samooskarżeń. Opowiedziałam im tylko część moich przeżyć. Prawdy by nie zrozumieli. Moich zachowań także. Życie człowieka bywa niezrozumiałe dla niego samego, a okoliczności postępowania to pasmo przypadku, fartu i czego tam jeszcze. Gdy siedziałam w kościelnej ławie, wielokrotnie zastanawiałam się, czy iść do spowiedzi i opowiedzieć, chociaż w skrócie, swoje grzechy. Tylko kto by je zrozumiał po tylu latach?! Jaka byłaby ich ocena?! Co młode pokolenia mogą wiedzieć o tym, co przeżyliśmy… i jaką złożyliśmy ofiarę. Świat jak zegar tyka, odmierzając dziesiątki, setki czy tysiące lat, w których rodzi się historia, umiera pamięć ludzka i z latami pozostaje tylko ich interpretacja. Musiały minąć dwa lata mojego starczego życia, nim zdecydowałam się na wspomnienia w gronie najbliższych. Nie wyznałam im jednak wszystkiego, gdyż nie o wszystkim chciałam opowiedzieć. Trochę też pomyliłam wydarzenia i czas, ale było to moje życie. W czasach, jakich nie powinno być. Gdyby była gdzieś taka kraina, w której można byłoby odzyskać choć część z tego, co utraciliśmy, ujrzeć tych, którzy odeszli… Nadal cieszy mnie życie, choć staram się zapomnieć to, co mnie męczy. Czy gdyby nie wojna, moje życie byłoby lepsze? Mój dziadek mawiał, że w każdym pokoleniu są tacy, którzy powinni się urodzić w innym czasie.

Lato roku tysiąc dziewięćset trzydziestego siódmego chyliło się ku końcowi. Na pustawej plaży, przed reprezentacyjnym pałacem wczasowym w Kolbergu, przy jeszcze słonecznej, acz wietrznej pogodzie, urodziwa, wysoka, zgrabna blondynka z kolorową torbą zawieszoną na ramieniu, w letniej sukience w kolorowe kwiaty i z dużym dekoltem poszukiwała miejsca do opalania. Jej uroda przyciągała wzrok mężczyzn, a i wiele kobiet patrzyło na nią z zachwytem. Zauważyła na Schillstraβe, na plaży i wokół Pałacu Plażowego mnóstwo rozwieszonych flag ze swastyką, a na molo wielki portret Hitlera. Siedząc na niebiesko-czerwonym kocu i rozglądając się po plaży, smarowała ramiona kremem Nivea. Jak zauroczona patrzyła na skłębioną wodę, wciąż wypływającą i powracającą. Szum morza mieszał się z wrzaskami grupki dzieci bawiących się przy białych koszach wiklinowych do plażowania. W tej kakofonii dźwięków słyszała to, czego oczekiwała, jadąc pierwszy raz nad morze. Dłuższą chwilę leżała w granatowym kostiumie plażowym. Kiedy poczuła gorące promienie słońca na skórze, postanowiła zmienić pozycję.

Dostrzegła w pewnym momencie smukłego, umięśnionego niczym grecki dyskobol mężczyznę, który stojąc w rozkroku, obserwował ją przez lornetkę. Udała, że tego nie widzi, jednak postanowiła ukradkiem przyjrzeć się ciekawskiemu. Był przystojny i bardzo męski. Ciekawe, czy będzie miał odwagę – szepnęła, uśmiechając się mimochodem. Miło byłoby poznać tutaj ciekawego mężczyznę, pomyślała i jednocześnie wzmogła obserwację nieznajomego. Zabawne było dostrzec, jak ów nieznajomy przesuwa swój koc, by znaleźć się bliżej niej. Siadła okrakiem, eksponując piękny biust. Patrzył na nią wręcz nachalnie. Kiedy spojrzała w jego stronę, ukłonił się zaskoczony, robiąc przy tym dziwny grymas. Chyba się zarumienił. Ciekawy mężczyzna, i taki męski. Może mu to ułatwić? Tylko po co mi on? Tak dawno nie miałam nikogo. Czy w ogóle mogę mieć kogoś bardzo bliskiego? Teraz, kiedy… Tak będzie się na mnie gapił? „Bardziej są zdecydowani w rozporku niż w głowie” – mawia babcia. Mam go przywołać?

 – W imię ojca i syna, niechże waćpan zaczyna – szepnęła, uśmiechając się.

Już po kilku minutach Artur, bo tak miał na imię, przysiadł się do niej. Opowiedział jej o wielu interesujących miejscach w Kolbergu, eleganckich restauracjach i koncertach orkiestr zdrojowych. Gadał jak najęty. Sądził, iż w ten sposób ukryje swoje skrępowanie i odrobinę infantylny sposób na bliższe poznanie.

 – Czym się pan zajmuje? Mieszka pan w Kolbergu?

 – Pracuję w wojsku. Czy pani jest Niemką? Akcent ma pani wspaniały, a mimo wszystko… Z jakiego regionu? Widzę „Teozoologię” Liebenfelsa… Interesuje to panią?

 – I Niemką, i Polką. Przyjechałam odpocząć nad morzem. A co do okultyzmu, to zajmuje mnie to od dawna.

Dostrzegła, jak uniósł brwi i odchylił głowę, gdy powiedziała, kim jest. Chwilę milczał, przesypując dłońmi morski piasek.

 – To jak to możliwe? – zapytał.

Nim odpowiedziała, popatrzyła mu w oczy. Unikał jej wzroku i dalej przesypywał w dłoniach piasek. Prowokować go bardziej? Być jeszcze bardziej swobodną? A jeśli odejdzie? Pracuje w wojsku. Ciekawe.

 – A tak to… Ojciec, Niemiec, zakochał się w Polce i urodziłam się ja… Mam na imię Helena. Pana to dziwi? – Uniósł ramiona i spojrzał na morze. Po chwili, zmieniając tembr głosu, zapytała cicho: – Czy to podejrzane? Bo taką zrobił pan minę…

 – A ja mam na imię Artur. Dałabyś się zaprosić na lody? Tu, w pałacu, podają wyśmienite lody. – Ledwo usłyszała, co powiedział. Zatrzymał wzrok na okładce innej książki. – „Nauki tajemne”. Interesujesz się taką tematyką?

Pokiwała głową.

 – Tak, od dawna. Również telepatią, chiromancją, okultyzmem… Sama nie wiem. Dopiero co się poznaliśmy. – Popatrzyła w jego niebieskie oczy pełne wyczekiwania i niepewności. – Skoro zachwalasz, że takie pyszne, to może…

 – Pięknie tam gra orkiestra zdrojowa. Niekiedy przychodzę tu specjalnie, siadam na tamtej ławce, pod różami, i słucham. Przechodziłaś może bindażem? O, a tam znajduje się monumentalny pomnik Gneisenaua. Lecz ty nie wiesz, kto to był, podobnie jak ja nie rozumiem zajmowania się takimi tematami, jak w twoich książkach. U innych kobiet są tylko gazety o modzie, plotkach, a ty…

 – A powinnam? Dla kobiet bohaterowie, szczególnie ci wojenni, zawsze są dwuznaczni… Niezależnie, w jakim kraju przebywają. – Pokiwał głową i spojrzał na nią oczami pełnymi pożądania. – Zainteresowania zaś to… Gdybym wiedziała, czym ty się zajmujesz, też bym ich pewnie nie rozumiała. – Uśmiechnął się, odsłaniając ładne, białe zęby, a ona pomyślała: Dba o swój wygląd. Czy to aby nie jakiś maminsynek na wakacyjnym lenistwie?

Hol pałacu plażowego, monumentalny, pełen rzeźb, obrazów i wielkich palm był piękny. W kawiarni z otwartymi oknami na morze były wolne stoliki. Kelner w liberii podał karty menu.

 – Proponowałbym lody melba. Jadłem wielokrotnie. Są wspaniałe.

Potwierdziła wybór uśmiechem. Ponownie nazbyt natarczywie patrzył na jej piersi. Ale napalony. Co on sobie myśli, że w te pędy pójdę z nim do łóżka? Ma w sobie to coś, co mnie podnieca, ale przecież prawie nic o nim nie wiem. Co, jeśli ma żonę lub jest zagorzałym nazistą? A Janek? Ile czasu jestem bez niego? I ile czasu mogę wytrzymać bez seksu? To już historia… Widocznie tak musiało być. Nie mógł wiedzieć o mnie wszystkiego, a koniecznie chciał się żenić. Kto wie, co by było, gdybym została jego żoną i urodziła mu dziecko. Czy w ogóle będę kiedyś matką? Chwilę słuchała mieszających się z szumem morza dźwięków orkiestry zdrojowej. Delikatnie dotknęła swoich piersi, jakby poprawiała sukienkę. Zamrugał powiekami. Odpowiedziała swobodnym spojrzeniem skierowanym w jego stronę.

 – Urodziłeś się w tym mieście? – zapytała.

Pokiwał przecząco głową. Zapalił papierosa. Wydmuchując dym, wymienił jakąś miejscowość, dodając, że to blisko granicy Polski.

 – W Kolbergu byłem w gimnazjum – odpowiedział, odchylając głowę do tyłu. – Na wagarach poznawało się wszystkie zakamarki miasta. Najgorzej było zimą, wiało, było mało ludzi i tak jakoś zawsze wionęło smutkiem od morza… Lato natomiast wynagradzało wszystko.

 – Podrywacz z ciebie, kolego, i patrzysz na mnie trochę zbyt bezczelnie. Nie uważasz?

Zarumienił się i nerwowo zapalił kolejnego papierosa. Był wyraźnie skonfundowany.

 – Przepraszam. Raczej jestem nieśmiały wobec kobiet. Kiedy cię zobaczyłem, to tak jakoś oczy same… Sam nie wiem, jak to się stało.

 – Lody się rozpuszczą – rzekła Helena, wskazując na piękny szklany puchar. Delektując się smakiem lodów, patrzyła na morze. Wzmagał się wiatr i coraz więcej białych grzywaczy pojawiało się na wodzie.

 – Gdzie się zatrzymałaś, jeśli wolno wiedzieć?

 – Blisko dworca, przy Wilhelmstraβe. Mam wynajętą kwaterę u bardzo sympatycznej pani.

 – Widać lubisz morze. A z jakiego regionu Polski pochodzisz?

 – Z Kępna. Blisko granicy i blisko do Breslau.

 – Znam Breslau. Jeżdżę tam służbowo. Często bywasz w Rzeszy?

 – O tak! Pomagam ojcu w sprzedaży jego maszyn w Niemczech. Mam tam wielu znajomych, co oczywiste przy takiej działalności. To pomaga w interesach.

 – Tak tylko zapytałem. To dobrze. U was mówi się „fajnie”. Nie wiem dlaczego, ale podoba mi się to słowo i jego brzmienie. Jego znaczenie w języku niemieckim nie jest tak dosadne.

 – Znasz polski?

 – Dogaduję się – odpowiedział po polsku, czym wzbudził w Helenie niemałe zdziwienie i podejrzliwość. Dobrze wiedziała, jaka jest sytuacja w hitlerowskich Niemczech. Każdy cudzoziemiec był inwigilowany i traktowany jako potencjalny szpieg. Jej sytuacja wyglądała zgoła odmiennie, od lat bywała w Niemczech, prowadziła legalne interesy, a jej ojciec w dodatku był Niemcem. Ale zawsze pozostawała niepewność. – Coś jest nie tak… Dziwi cię to, że rozumiem po polsku? Wioska mojego dziadka sąsiadowała z wioską polską i jako dzieci, nie zważając na granicę, bawiliśmy się wspólnie. Na dodatek moja prababcia była Polką.

 – Ech, nie, teraz takie czasy. Wszystko staje się… Ale nie wszystko muszę rozumieć. Prowadzę interesy ojca, i tylko to się liczy. Przyjechałam zobaczyć morze, Kolberg, tysiące róż, cudownie grającą orkiestrę zdrojową i odpocząć. Nagle pojawiłeś się ty, rozumiejący po polsku i… Zazdroszczę ci mieszkania w tak pięknym mieście. Wczoraj byłam w teatrze. Piękny obiekt.

 – To znaczy, że przeszkadzam? Nie chciałbym być natrętnym. Ludzie poznają się w przeróżny sposób i przedziwnych miejscach. Nikt nie wie, kiedy i gdzie spotka się kogoś, kto nagle… Przecież nic w tym nadzwyczajnego, że cię zobaczyłem. Nie wiem, jak to wszystko tłumaczyć, i czy w ogóle jest sens. Przypomniałem sobie właśnie teraz opowieść mamy, w jaki sposób poznała ojca. – Spojrzał na Helenę, jakby chciał sprawdzić, czy nadal go słucha. – Otóż wysiadała z pociągu Kostelin, a ojciec jej pomógł, znosząc walizkę…

Pokiwała głową, dojadając lody. Oparła plecy o wygodny wiklinowy fotel, uśmiechnęła się i powiedziała:

 – Masz rację. Nie skarżyłam się. Wszystko dzieje się tak szybko i tak niespodziewanie. Skąd dobiega ta muzyka?

Obrócił głowę w stronę dolatujących dźwięków.

 – A to chyba z restauracji! W pałacu jest wiele lokali i dużo kuracjuszy. Lubię tu bywać, chociaż jest drogo, jak na moją kieszeń – wyjaśnił, milknąc na chwilę. – Oczekiwałbym ponownego spotkania. Nie o każdej porze mam czas, bo obowiązki służbowe, ale postaram się, jeśli tylko wyrazisz chęć. Może masz telefon w miejscu przebywania?

Otworzyła białą torebkę. Wyciągnęła notes i bez słowa napisała na wyrwanej kartce numer telefonu. Patrzyła na coraz bardziej wzburzone morze. Wiatr targał flagami, a przechodnie rękoma przytrzymywali nakrycia głowy.

 – A czy teraz mogłabym zostać sama?

Wstał. Złożył niski ukłon i podszedł do kelnera zapłacić rachunek.

Helena wciągnęła powietrze i poczuła jego wilgotność. Rozejrzała się po niemal pełnej kawiarni, doznając dziwnego uczucia swobody, ale też pewnej dozy smutku. Starała się nie myśleć o spotkaniu, o tym, czy zbyt pochopnie nie przekazała Arturowi numeru telefonu i czy on w związku z tym nie pomyśli, że ona… Pragnęła napawać się urokiem morza.

Następne dni

Po zapoznaniu Artura rozmyślała całą noc, z rozbudzonymi oczekiwaniami i rodzącymi się obawami. Próbowała rozważać różne warianty dalszej znajomości. Gdzieś w zakamarkach świadomości budziły się przypuszczenia prawdziwości słów Artura i jego wiarygodności. Ojciec wielokrotnie uprzedzał ją o niebezpieczeństwie zawierania znajomości, które mogą być inspirowane przez wywiad bądź policję polityczną. Mogłaby w ten sposób narazić ich firmę na ogromne kłopoty, ale też ją samą na niebezpieczeństwo. Zbyt dobrze znała Niemcy i sporo już widziała, aby nie zdawać sobie sprawy z tego, co się dzieje i jak są prześladowani Żydzi, Cyganie oraz inne narodowości niespełniające kryteriów nordyckich. Dotychczas nie miała żadnych kłopotów w poruszaniu się i w zawieraniu kontraktów handlowych, ale nie znaczyło to, że nie jest obserwowana, a nawet pilnowana. Tutaj, nad morzem, w Kolbergu, nie odczuwało się powszechnego rasizmu, szowinizmu i narastającej buty wmawianej społeczeństwu – niby narodowi wybranemu. Kuracjusze zażywali kąpieli, bawili się, spacerowali po parkach i podziwiali ogrody różane.

Gospodyni delikatnym pukaniem do drzwi pokoju dała znać, że pora na śniadanie. W dużym pokoju z otwartymi drzwiami na balkon w oczy rzucał się pokaźny portret Hitlera; przy okrągłym stole nakrytym do śniadania siedziała już młoda para. Na jej powitanie, z uśmiechami na twarzy, odpowiedzieli skinieniem głowy, a mężczyzna, krępy brunet z wąsikiem, wstał, odsuwając krzesło, aby mogła wygodnie usiąść. Gospodyni, rumiana na twarzy, z dołeczkami na policzkach, podając gorącą, pachnącą kawę, spytała, czy dobrze spała. Helena odpowiedziała twierdząco. Kiedy skończyli śniadanie, mężczyzna zapytał, czy może zapalić fajkę. Helena uśmiechnęła się i delikatnie skinęła głową, potwierdzając, zaś żona wtrąciła, że tak zaraz po śniadaniu to niezdrowo.

 – Jesteśmy tu od tygodnia i ciągle jest słonecznie. Zdziwiona jestem, bo kiedy poprzednio byłam nad morzem, ciągle trafiałam na niepogodę. A pani na długo? Pozwoli pani? Jestem Kinga, a to mój mąż Helmut.

 – Miło mi. Helena. Chciałabym zostać ze dwa tygodnie. Oby tylko pogoda była sprzyjająca…

 – To miło! Jeszcze przez tydzień będziemy się widywali. Ja osobiście nie przepadam za upałami. Lubię zimę. Mąż już dwukrotnie był z ekspedycją naukową na biegunie północnym – oświadczyła dumna Kinga.

 – O, to nie dla mnie. Lubię ciepło. Boże, jak tam musi być zimno!

Helmut, pykając fajkę, począł opowiadać o wrażeniach z ekspedycji i rozwoju badań polarnych. Nie omieszkał też kilka razy zapewnić o roli Führera, z uwielbieniem spoglądając na jego portret. Helena patrzyła na jego żonę, która z zachwytem słuchała, zapewne nie po raz pierwszy, co mówił Helmut. Wydali się jej niepasujący do siebie. Ona wyższa o głowę, trochę przy tuszy, lecz zgrabna i pełna kobiecości, z ustawicznym uśmiechem na twarzy, on zaś o budowie zapaśnika średniej wagi, o twarzy pospolitej i zimnym spojrzeniu.

 – I nie bał się pan przebywać w łodzi podwodnej? To musi być potworne wrażenie zanurzać się w stalowym pudle i tak zimnej wodzie.

 – Dlatego w tym uczestniczą tylko mężczyźni. Ale bez przesady. Niemiecka technika jest doskonała i góruje nad resztą świata. My, Niemcy, od pokoleń jesteśmy oddani i wierni. Właśnie dlatego nasz naród, po wodzą Führera, musi mieć przestrzeń życiową i możliwość realizacji dobrych planów dla Europy. Przepraszam, o ile nam wiadomo, pani jest Polką. Nie miałem zamiaru…

Helena wyraziła zrozumienie, co uspokoiło Helmuta, ale też zaniechał dalszych opowieści.

Kiedy ponownie spotkali się na kolacji, Helena była po całodniowym zwiedzaniu miasta. Nad morzem porywisty i chłodny wiatr północno-zachodni odstręczał od przebywania na plaży.

W domu handlowym kupiła sobie buty. Odwiedziła muzeum morza, odbyła długi spacer po nadmorskim parku i nie omieszkała posiedzieć na ławeczce w bindażu. Zauważała, że wielu mężczyzn patrzy na nią wręcz pożądliwie. Przez cały ten czas nie myślała o Arturze, nie oczekiwała też na jego telefon.

 – Jak minął pani dzień? – zapytała Kinga, kiedy tylko Helena weszła do pokoju.

 – A dziękuję. Zwiedzałam miasto, spacerowałam, byłam na zakupach. Ogólnie miło.

Kinga zapytała, co kupiła, i przez chwilę rozmawiały o butach, dzisiejszej modzie i o tym, gdzie można kupić coś ciekawego.

 – Tak to z kobietami bywa… Kiedy tylko jest rozmowa o ubiorach, mężczyzna może oddać się drzemce. Może zechciałyby panie napić się ze mną? Koniak? Likier? Wino?

 – Pani Helena chyba nie odmówi, a i ja chętnie białe wino.

 – To ja również – potwierdziła Helena.

Po dwu lampkach wina i sporej porcji koniaku, jaką wypił Helmut, rozmowa stała się mniej oficjalna. Rozmawiano o wszystkim. Wypytywano Helenę, skąd tak dobrze zna niemiecki i skąd przyjechała, a kiedy wyjaśniła i dodała, że jej ojciec jest Niemcem, Helmut przyklasnął, kiwając przy tym głową na boki. Często wybuchali śmiechem, gdy mężczyzna opowiadał coraz sprośniejsze kawały. Gospodyni przyniosła świeże, aromatyczne kruche ciasteczka w kształcie rybek o smaku wanilii, a Helmut poczęstował ją pełnym kieliszkiem likieru miętowego. Śmiała się, kosztując małymi łyczkami likier, a jej dołeczki w policzkach stawały się jeszcze głębsze.

 – To za zdrowie moich dwu synów, co to na wiosnę do wojska poszli… O, bardzo są dumni ze służby dla Niemiec – oznajmiła, rzuciwszy okiem na portret Führera. Po chwili spojrzała na swój zegarek z inkrustowaną kością bransoletką. – Czy wiecie, że za chwilę północ?

 – O! To najlepsza pora do kochania – odparł mocno już podchmielony mąż. – Piękna jest moja żona. Muszę się jeszcze napić.

 – Helmut! Proszę, już dosyć. Zachowaj granicę, proszę.

 – My, Niemcy, rozszerzymy granicę do… „Deutschland, Deutschland über alles...!” – zaczął śpiewać.

Kiedy skończył, Helena uznała za stosowne pożegnać gości, życząc im dobrej nocy.

Zbudził ją hałas dobiegający z pokoju, gdzie mieszkała dopiero co poznana para. Przez otwarte okno, przy którym spała, słyszała, jak zmuszał żonę do odbycia stosunku analnego, na co się nie zgadzała, zwracając mu przy tym uwagę, żeby nie hałasował. Na to Helmut, nader głośno, oznajmił, że jak będzie chciał, to przeleci i tę Polkę.

Długo nie mogła zasnąć. Postanowiła więcej nie uczestniczyć we wspólnym biesiadowaniu.

Wycieczka

Przez trzy dni słońce lekko zbrązowiło jej skórę. Wokół nosa pojawiły się gdzieniegdzie piegi. Kiedy wracała z plaży, na wysokości cmentarza żydowskiego dostrzegła Artura. Wydawało się, jakby na nią czekał. Skąd mógł wiedzieć, kiedy i którędy będę wracać? – pomyślała i nie kryjąc zadowolenia, podała mu dłoń.

 – Jakbym wyczuł… Tak myślałem, że będziesz wybierała to miejsce, gdzie cię poznałem. Przepraszam, ale nie mogłem wcześniej. Miałem służbowy wyjazd, a stamtąd nie można dzwonić.

 – Nie nudziłam się.

 – Widzę, widzę, jaka jesteś opalona i jak ładnie… Z niepokojem czekałem, czy aby nie będzie towarzyszył ci jakiś przystojniak.

 – A to ich tu aż tak wielu? Nie zauważyłam.

Przez chwilę szli obok torów kolejowych, nic nie mówiąc. Artur ukradkiem przyglądał się Helenie.

 – Czy zechciałabyś wybrać się na wycieczkę po okolicy? Mam motocykl.

 – Bo ja wiem? A jak mnie gdzieś zgubisz? Nie znam cię na tyle.

 – To zapiszesz moje dane i zostawisz gospodyni! – mówiąc to, przyjął postawę, jakby składał raport.

Pęd powietrza rozwiewał jej włosy i unosił sukienkę, ukazując jej kształtne uda. Trzymając się jedną ręką uchwytu motocykla, drugą próbowała okiełznać rozwiany materiał. Odwrócił głowę i krzyknął, aby nie zawracała sobie tym głowy, bo ani on, ani nikt tego nie widzi. Zjechali z głównej drogi prowadzącej do Belgradu. Na wybrukowanym trakcie, obsadzonym dorodnymi lipami, prowadzącym do Putzernin, motocykl podskakiwał na nierównościach. Wjechali na duży plac przed eleganckim, neoklasycystycznym dworem, z elementami wyraźnej secesji, z prostokątnym ryzalitem wejściowym, z parą koni zaprzęgniętej do resorowanej, brązowozłotej bryczki. Artur zdjął cyklistówkę z ciemnymi okularami, ustawił motocykl NSU na podnóżkach i zadowolony z zaskoczenia Heleny oznajmił:

 – Putzernin. To majątek Muhlenbruch, ojca mojego przyjaciela. Jest pilotem, walczy w Hiszpanii.

Na schodach stała rumiana, niska gospodyni w średnim wieku. Na ich widok otworzyła szeroko ramiona i z jowialnym uśmiechem czekała na powitanie. Objęli się, po czym Artur przedstawił Helenę, która także została wyściskana.

 – Arnold jest nad rzeką. Łowi ryby. Zaraz przyjdzie, poślę po niego. Ale to się gospodarz ucieszy. Co za gościna! Na pewno głodni po drodze.

Na dużym dębowym stole w okazałej kuchni podano rosół. Pomieszczenie zastawione było przeróżnymi akcesoriami, wypełnione zapachami przypraw, potraw i wiejskiego domostwa.

Kiedy wrócił gospodarz, wysoki, mocno zbudowany, szpakowaty mężczyzna, już od wejścia zaczął opowiadać, co w ostatnim liście pisał jego syn Hans.

 – Ale proszę, proszę, niechże pani je i czuje się jak u siebie. Ja i żona jesteśmy radzi z waszych odwiedzin – zwrócił się do Heleny, wyciągając przy tym rękę jak ksiądz, który nawołuje wiernych. Na jego nieogolonej twarzy pojawił się uśmiech. – Bo my tu, na wsi, mamy koniec żniw na głowie, to nie ma czasu, by się ogolić. – Pociągnął dłonią po policzkach, robiąc przy tym grymas niezadowolenia. – Matka, a zadbaj to o naszego gościa! – krzyknął do krzątającej się gdzieś w pomieszczeniach żony.

 – Szykuję pokój dla naszych gości. – Prawie biegiem wpadła do kuchni.

Helena wymownie popatrzyła na Artura.

 – Nie możemy zostać. Może innym razem. Ja muszę do służby, a Helena jest na wczasach i musi wracać…

Wszyscy popatrzyli na siebie, a gospodarz mrugnął do Artura, mówiąc:

 – A szkoda. Widocznie jeszcze nie czas. Mamy tu przepiękne tereny. Egzotyczne i mało spotykane drzewa: choinę kanadyjską, daglezje… I rzekę!

Helena, mocno skrępowana całą sytuacją i niezwykłą adoracją, mimo wszystko zapamiętała słowa Artura: „do służby”.

Kiedy skończył się obiad – kurczak duszony był wyśmienity – gospodarz skończył swoje opowiadanie o synu, a Artur zaproponował wycieczkę nad rzekę. Idąc w stronę niewidocznej rzeki, zasłoniętej przez wysokie, dorodne klony, lipy i olchy oraz egzotyczne drzewa wymienione przez gospodarza, mijali gromadki bawiących się dzieci, które kłaniały im się, mówiąc gromadnie: „dzień dobry”.

 – Skąd tu tyle dzieci?

 – Z budynków, które należą do dworu, gdzie zamieszkują robotnicy bauera. Ma on wielkie gospodarstwo, to i ludzi potrzeba. To bardzo dobrzy ludzie. Dbają o robotników, chociaż sami nie umieją, a może nie chcą, korzystać z pieniędzy, jakie posiadają. Ojciec chciałby kupić samolot synowi. Czeka, kiedy powróci do Niemiec i samolotem przeleci nad ich dworem.

Schodzili po łagodnym stoku, ścieżką wystrojoną dzikimi, różnobarwnymi kwiatami w zapachu lewkonii i przekwitających lip. Wśród łąk pełnych krów i owiec płynęła łagodnym zakolem Parsęta. Woda była znacznie cieplejsza od morskiej, toteż Helena brodziła po czystym, piaszczystym dnie, rozglądając się dookoła. Te strony świata wyglądały inaczej niż jej rodzinne. W pobliskim Wieruszowie też mieli rzekę, Prosnę, w której często kąpała się jako uczennica gimnazjum. Dojeżdżała do niej dziesięć kilometrów na rowerze, w towarzystwie zazwyczaj dwu koleżanek, Marty i Zosi, oraz sympatii Stefana. Tu zaś była bardziej bujna zieleń, inny rodzaj drzew, konfiguracja terenu, rodzaj zabudowy. Prawie wszędzie budynki były z cegły, w przeciwieństwie do chędogiej polskiej wsi z zabudowaniami z drewna i dachami ze strzechy. Dobrze tu przebywać, ale nie mieszkać, pomyślała. Zauważyła, że Artur patrzy na nią z dużym zainteresowaniem. Tak, jakby chciał, aby wyżej podniosła sukienkę, brodząc po wodzie.

 – A ty zmarzluch? Nie wchodzisz do wody?

Błyskawicznie się rozebrał i w spodenkach wbiegł do wody, obryzgując jej sukienkę. Popłynął tam, gdzie woda jest głębsza. Zanurzył się kilka razy, po czym dał popis umiejętności pływania kraulem pod prąd rzeki.

Krowy pasące się tuż przy brzegu podeszły bliżej Heleny, przyglądając się i pomrukując, jakby chciały sprawdzić, co to za przybysze rozgościli się na ich łąkach. Po kilkuminutowym pływaniu Artur podszedł ociekający wodą do Heleny i kropiąc z dłoni kilkoma kropelkami chłodnej, rzecznej wody, zapytał:

 – Heleno, ty się wstydzisz rozebrać?

 – Nie.

 – To dlaczego nie wejdziesz do tak czystej, perlistej wody? Przecież jest gorąco.

 – A muszę? Gdybym miała ochotę, to weszłabym nawet naga… Patrzyłam na ciebie, jak pływasz. Skąd takie umiejętności pływackie?

 – Trenowałem w czasach szkolnych. Boks także. W ogóle jestem związany ze sportem. Amatorsko. Nie chciałbym być źle zrozumiany, posądzony, ale mi się podobasz. Bardzo podobasz…

 – Artur, ja jestem Polką, a ty… W tych czasach, kiedy wszystko…, sam wiesz. Już bliższy kontakt ze mną przysporzy ci kłopotów. Mnie też. A ja mam na głowie interesy naszej fabryki.

 – Dlaczego? Mówiłaś, że twój ojciec jest Niemcem. Nikt nie musi się obawiać, jeśli nie jest wrogiem Rzeszy.

 – Ma obywatelstwo polskie, tylko z pochodzenia jest Niemcem – przerwała mu, oznajmiając podniesionym głosem.

 – To wszystko jedno. Heleno, przecież my nie zajmujemy się polityką czy… Mnie chodzi o nas. Przecież mówiłaś, że często jesteś w Niemczech.

 – Co tydzień, a jak nie tam, to w Austrii. To daleko stąd.

 – A ja często bywam w Berlinie. Mogę też specjalnie przyjechać.

 – A do Polski możesz przyjechać? Kiedy?

 – Polski… – Zaskoczony spojrzał jej w oczy i zaciskając wargi, odpowiedział po chwili. – No, chyba tak… Przecież nie są zamknięte granice. Ludzie podróżują. Co w tym dziwnego?

 – E, tak sobie zapytałam. Ładnie tu. Taka inna cisza. Delikatny plusk wody, pomrukujące krowy, a z oddali dolatujące odgłosy wsi… Podobnie jak u nas. Dobrze, że mnie tu zabrałeś.

Objął ją i pocałował w szyję. Nie dała po sobie poznać, ale poczuła na całym ciele ów specyficzny dreszcz pobudzenia. Kiedy odwróciła twarz w jego stronę, pocałował jej wargi, delikatnie muskając swoimi. Przygarnął ją mocno do siebie, aż zabolało, i odsuwając swoją twarz, patrzył jej w oczy, jakby szukał zachęty do tego, co robi. Coraz mocniej i natarczywiej ściskał jej piersi. Czuła, że musi natychmiast przerwać jego pieszczoty, gdyż za chwilę rzuciłaby się na niego.

 – Pora wracać.

 – Czy dałabyś się zaprosić na tańce?

 – Chętnie…

 – Fajnie – powiedział po polsku. – Wybierzemy się dziś wieczorem, proszę, do pałacu plażowego. Gra tam dobra orkiestra. O siódmej?

Potwierdziła skinieniem głowy.

Zabawa i rozterki

Czekał przed wejściem do parku zdrojowego. Ubrany był w beżowy, letni garnitur, niebieską koszulę, srebrny krawat i eleganckie buty. Kiedy zobaczył nadchodzącą Helenę, podbiegł do niej jak kolega do koleżanki szkolnej, której dawno nie widział.

 – O! Jesteś… Pięknie wyglądasz w tej niebieskiej sukience. Popatrz, ja też mam tego koloru koszulę. Jakbym wiedział – mówił szybko, ciągle z uśmiechem, dumy na twarzy.

Helena, zaskoczona jego spontanicznością i zauroczonym spojrzeniem, milczała. Dziś, teraz, Artur zrobił na niej tak duże wrażenie, że myślała tylko o tym, jak nie odmówić, kiedy będzie chciał się z nią kochać. Kiedy weszli do restauracji, pełnej gości, elegancki kelner, starszy pan, ukłonił się i bez słowa poprowadził ich do zarezerwowanego stolika, tuż przy oknie wychodzącym na ogród.

 – Widzę, że ciebie tu dobrze znają…

Artur podsunął jej krzesło. Kiedy rozglądała się po lokalu, mimochodem dostrzegła spojrzenia skierowane na nią. Kelner podał karty menu, a orkiestra zaczęła grać walca.

 – Zostawmy wybór jedzenia. Proszę cię do tańca.

Spojrzała na niego zaskoczona, jak gdyby chciała się upewnić, czy ją zaprasza. Objął ją mocnym ramieniem i zaczęli tańczyć jako jedna z pierwszych par na parkiecie.

 – Nawet nie możesz sobie wyobrazić, ile razy marzyłem o tym, by z tobą zatańczyć… tak blisko, przy muzyce, w tym miejscu…

Kiedy powrócili do stolika, kelner zjawił się z butelką francuskiego wina. Nalał odrobinę do kieliszka Artura, a ten, przykładając go do ust, skinął głową. Kelner napełnił kryształowe kieliszki.

 – Wybacz. Pozwoliłem sobie na dobór wina, nie czekając na twoją opinię. Chciałem sprawdzić, czy dopasuję smak i rodzaj do twego gustu. Proszę. Spróbuj…

 – Nie jestem smakoszem alkoholu. Owszem, wino lubię, i to jest wyborne. Dziękuję za wybór.

Ukłonił się i przez moment dumnie spoglądał po pobliskich stolikach.

Kim on jest i czy to wszystko, co czyni, jest autentyczne? – przebiegła po jej głowie po raz pierwszy taka myśl. Jadąc nad morze w celach li tylko turystycznych, wyzbyła się jakichkolwiek podejrzeń, skojarzeń czy dopasowywania swojej drugiej działalności do innych celów niż wypoczynek. Poznanie Artura traktuje jako miłą przygodę o niewiadomym zakończeniu, co jeszcze bardziej dodaje ziarenka smaku do całej tej sytuacji. Intuicja, poparta niemałą wiedzą wróżbiarską, ale i doświadczeniem, kazała patrzeć na tego uroczego, podniecającego mężczyznę w szerszej perspektywie. Kiedy ponownie zaczęli tańczyć, wszelkie obiekcje ustąpiły satysfakcji, radości i przyjemności z bliskiego przebywania przy nim. Nie mogła oprzeć się tuleniu do jego piersi. Jadła łososia z rusztu z dodatkiem warzyw, celebrując każdy kęs. Wytworna porcelana ze znaczkiem Rosenthal. Wytworne sztućce. Cała sceneria lokalu, bogato zdobionego, wraz z wytwornymi gośćmi tworzyła atmosferę dostojeństwa z niemałą dozą snobizmu. Gdy tylko odłożyła sztućce, kelner zabrał zastawę. Artur zapalił papierosa i prostując się na krześle, spojrzał na Helenę rozmarzonymi oczyma.

 – Chyba jesteśmy tu najmłodsi. Nie. Tam w rogu siedzą dwie pary…

 – To wcale nie jest tani lokal, a ty nawet mnie nie pytałeś, czy mnie na to stać. – Chciał jej przerwać, więc dała znać, wyciągając dłoń, aby nie przerywał. – Wszystko wokół mnie dzieje się nader szybko i jakby bez mojej… Wiem, że zapraszając mnie tutaj, chciałeś mi zaimponować.

 – Gdyby mnie nie było stać… Podobasz mi się. I to nie tak, żeby traktować cię jako przygodę zakończoną… Nie o to zabiegam. Od chwili, kiedy cię poznałem, wszystko mi się poprzestawiało. Nie jestem już sobą, bo ciągle myślami wracam do ciebie. Powinienem w pracy wziąć wolne, bo nie sposób mi się skupić, a moja praca tego bezwzględnie wymaga…

 – Ile ty masz lat?

Spojrzał na Helenę, jakby ktoś powiedział do niego w niezrozumiałym języku.

 – Nazywam się Lange, Artur Lange, i mam trzydzieści sześć lat. Kawaler. A teraz zatańczymy. Tak pięknie grają argentyńskie tango!

 – O, aż mi się zrobiło gorąco. Może wyjdziemy na taras?

Morza prawie nie było słychać. Latarnie oświetlały aleje parkowe, a po wysokich konarach dorodnych buków, w ustalonych odstępach, przesuwało się jaskrawe światło latarni morskiej. Na ławkach jeszcze siedzieli kuracjusze. Niespodziewanie objął ją i pocałował w usta. Krótko i namiętnie. Kiedy odchylił głowę, podążyła za jego ustami.

Jakie to wszystko proste, a zarazem skomplikowane. Spotykasz kogoś nie wiadomo dlaczego… Wszystko zaczyna działać, jakby bez twojej woli, z chęcią i niechęcią, z obawami i nadziejami; zapominasz o czasie, zagrożeniu, chciałabyś te chwile przedłużyć w nieskończoność, patrzyć w zauroczone oczy tego kogoś i z coraz większym podnieceniem oczekiwać spełnienia. Czy chciałaś go spotkać, czy musiałaś spotkać?! Z zamyślenia wyrwały ją słowa Artura:

 – Wiesz, Heleno, są mężczyźni, którzy umieją, jak by to powiedzieć, swoją uczuciowość okraszać słowami. Pięknie wyrażają to, co czują, i ja wiem, że kobiety to lubią. I są mężczyźni, dla których kobieta jest… A ja tylko umiem pożądać kobiety. Miłość musi zaistnieć. Bo jak to tak? Ni stąd, ni zowąd: kocham cię! Takie coś to tylko zauroczenie albo inna forma pożądania. Bankier, który szybko wydaje pieniądze, za niedługo nie będzie ich miał. Nie wiem, dlaczego przypominam sobie, co mi wielokrotnie powtarzał ojciec: „Im bardziej obdarza cię los, tym bardziej na ciebie czyha”. – W oddali błysnęło. Słychać było pierwsze, oddalone jeszcze, grzmoty. – Za chwilę zacznie padać. Wracajmy na tańce – poprosił, obejmując ją ramieniem.

W końcu przestało padać. Zapachy ogrodu i szelest mokrych liści, ostatnie krople deszczu spadające z drzew, szum lekko wzburzonego morza czyniły miejsce, w którym siedzieli w ciepłą sierpniową noc po wyjściu z restauracji, wyjątkowo romantycznym.

 – Nie sądzisz, że to wszystko dzieje się za szybko? Nic o tobie nie wiem. W tej sytuacji, ja Polka, a ty… Masz kogoś? – zapytała, kiedy przestali się całować.

 – Nie jestem… – Zamiast odpowiedzi Artur przyciągnął Helenę do siebie i całując, włożył rękę pod sukienkę.

 – No widzisz, jak mnie traktujesz – dodała, dysząc. Nie broniła się. Nawet kiedy była zakochana w Janku, nigdy nie była tak podniecona. W tej chwili marzyła tylko, aby nie przestawał i natychmiast wszedł w nią, nie zważając na miejsce i czas. Nawet gdyby ktoś przechodził obok nich, nie zauważyłaby. Czekała na niego. Czekała na rozkosz, jakiej dawno nie zaznała. Nie czuła niewygody ławki i ucisku poręczy na plecach. Kiedy skończyli, siedziała na nim z wysoko zadartą sukienką, obojętna na wszystko dookoła. Czuła się tak szczęśliwa i zaspokojona, wreszcie pewna swej kobiecości. Dyszeli, tuląc się do siebie. Dopiero jakieś zbliżające się odgłosy rozmowy spowodowały, że z ociąganiem zeszła z jego kolan, poprawiła swój ubiór i siadła obok niego.

 – Jesteś cudowna! Ojej! co ja przeżyłem… Nigdy bym nie pomyślał, że taka piękna dziewczyna będzie ze mną… Nie mam nikogo. Było, minęło. Hm, nawet nie byłem zakochany. Ona tylko dążyła do małżeństwa.

 – Dobrze, że uważałeś.

 – Przecież prosiłaś, a skończyłaś mi tak…

 – Przestań. Trochę wstydzę się swojego zachowania… Dopiero co cię poznałam, a… wiesz, pragnęłam tego. Bywa, że ludzie znają się długo, zanim ze sobą… A bywa też tak jak z nami, że…

Kiedy przestali się całować, Helena, przytulona do Artura, szeptała:

 – Przez myśl mi nie przeszło, jadąc tutaj, że spotkam kogoś takiego jak ty. Czułam, kiedy mnie lustrowałeś na plaży. Nie dałeś mi spokoju. A teraz, jak młodzieniaszki, w takim miejscu przeżyliśmy coś… Tylko co z tego będzie? Ty Niemiec – tutaj. Ja Polka – tam…

 – Wszystko można pokonać, kiedy ludzie chcą być ze sobą. Nie wybiegajmy tak daleko w przyszłość… Ale ja na pewno cię odnajdę, gdybyś się przede mną schowała. Czy były takie czasy w historii, żeby ludzie się nie pożądali, nie kochali?

Pocałowała go w ucho, szepcząc:

 – Będę oczekiwała na każde spotkanie. Wiesz, podobasz mi się… Jesteś taki zaborczy i męski, i od początku mnie podniecałeś, aż byłam na siebie zła.

Artur wstał. Pociągnął ją za ręce i obrócił tyłem. Kiedy chciał się z nią kochać, podniecona i oczekująca szepnęła:

 – Obym nie zaszła w ciążę…

Znieruchomiał.

 – Masz rację. Nie możemy ryzykować. Chciałbym się z tobą kochać na łóżku. Tak, byś była naga… A ja patrzyłbym i patrzył. Kiedy wracałaś z kąpieli w morzu, postrzegałam cię niczym grecką boginię. Wiesz, czuję się taki dumny… Podobasz mi się.

 – Będę tęskniła. Będziemy tak daleko od siebie… A co się stanie, gdy wybuchnie wojna? Co wtedy? Tyle się o tym mówi.

 – Myślę, że Niemcy się dogadają z Polską i nie będzie wojny. Ale gdyby nawet, to nic nas nie może rozłączyć.

 – Ale co wtedy z tobą? Na wojnie tylu ginie. To bez sensu zabijać się w imię… Co dała śmierć tylu ludzi w minionej wojnie?

 – Właśnie. Tylko, co możemy zrobić, kiedy sytuacja tego… Dlaczego musimy o tym rozmawiać? W życiu należy się cieszyć jak najwięcej, bo nie wiadomo, ile nadejdzie smutku. A ja, patrząc na ciebie, będąc obok, jestem w siódmym niebie. Nigdy nie zapomnę Kolbergu i tego dnia na plaży.

 – O, ja też! I chciałabym, żeby to trwało w nieskończoność. – Ujęła w dłonie jego głowę i patrząc w oczy, szepnęła: – Wykorzystałeś porządną dziewczynę. – Gdy chciał coś powiedzieć, pocałowała jego usta i dodała: – Nie wybaczyłabym ci, gdybyś tego nie uczynił.

 – Chciałbym cię kochać. Żebyś należała tylko do mnie, była jak najbliżej. Często czuję się taki zagubiony. Inne kobiety tylko były, w dziwny sposób, i często zastanawiam się po co.

 – Dziwny sposób? Jak to rozumieć? – zapytała zaciekawiona. – Dużo miałeś kobiet?

 – E tam. Źle to określiłem. Nie mówmy o tym.

Pokiwała głową i całowała jego usta.

 – Wiesz, chcę cię jeszcze. Pragnę, żebyś tak jak… Szkoda, bo musimy się rozstać.

Kiedy milczeli przytuleni do siebie, Helena myślała o tym, jak uchronić kontakty z Arturem od zadań, jakie wykonuje dla pułkownika. Chciałaby zachować go tylko dla siebie. Wreszcie mieć kochanego mężczyznę i czuć się przy nim kobietą. Obawiała się, już teraz, że wybuch wojny zniszczyłby ich związek. Pobyt w Kolbergu był jej prawdziwym urlopem. Nie miała żadnych zadań. Miała czas tylko dla siebie i go wykorzystała. W natłoku wydarzeń zapomniała zadzwonić do rodziców. Dobrze, że wysłałam pocztówki.

Koniec urlopu

Był już wieczór. Pociąg ruszył. W wagonie pierwszej klasy dwie starsze Niemki dłuższy czas krzątały się przy swoich bagażach. Toteż kiedy zapanował spokój, stukot kół i bujanie wagonu, niczym po narkozie, uśpiły Helenę. Dopiero wezwanie konduktora do okazania biletu obudziło ją z głębokiego snu. Jeszcze na pół śpiąca, wyciągnęła z torebki z krokodylej skóry bilet i spojrzała na zegarek. Dochodziła dziesiąta. A więc przespałam dwie godziny, stwierdziła. Jedna z kobiet o mocno kręconych blond włosach z uśmiechem poinformowała o bliskości Berlina. Helena skinęła głową i powiedziała, że jedzie do Breslau. To wystarczyło, aby panie rozpoczęły ze sobą konwersację. Szybko powiedziały o celach swoich wizyt w Kolbergu i wrażeniach. Syn tej wylokowanej blondynki był oficerem w artylerii, a druga, drobna, o ujmującym uśmiechu, opowiedziała, jak jej mąż musi ciężko pracować jako celnik. Helena nie przerywała. Panie opowiadały o przeróżnych rzeczach, wydarzeniach, które nie powinny być ujawniane. Wystarczy często jeździć pociągami, żeby poznać przeróżne historie, pomyślała. Były też wynurzenia na temat Wolnego Miasta Gdańska i bezczelnego zachowania Polaków, więc nie mówiła, kim jest. Gdy panie po uprzejmym pożegnaniu wysiadły w Berlinie, Helenie zrobiło się radośniej na duszy. Długi postój wykorzystała na posiłek w wagonie restauracyjnym i przeglądaniu kobiecego czasopisma.

Kiedy pociąg ruszył, usadowiła się wygodnie w pustym przedziale i oddała wspomnieniom minionych dni. Szczególnie ostatnich trzech, kiedy to po wręcz dzikim kochaniu się w parku wyprowadziła się z kwatery, płacąc za cały okres, i przeniosła na prośbę Artura do hotelu. Przez dwa dni, poza posiłkami, nie opuszczali pokoju hotelowego, spleceni razem. Seksualne zbliżenia przeplatali wspólnymi kąpielami w wannie, słuchaniem muzyki w radiu i opowieściami, szczególnie ze strony Artura. Wiele z tego, co usłyszała, nie chciałaby usłyszeć, a teraz zaś zapomnieć. Wspomnienia, ponowne przeżywanie upojnych chwil, przeplatały się z myśleniem, jak oddzielić w jej działalności Artura i czy o swoich spotkaniach informować przełożonych. Dobrze pamiętała o kardynalnej zasadzie agenta, że sprawy sercowe nie mogą zawładnąć własną świadomością. Bardzo nie chciałaby stanąć przed dylematem: albo jej działalność, albo Artur. Miała dwadzieścia siedem lat i po skończeniu studiów w Poznaniu nigdy nie była zakochana ani nie czuła się kochaną. Próbowała na różne sposoby odgonić rozważania, co będzie, a skupić na wspomnieniach, by choć na chwilę przeżywać narastającą tęsknotę za jego ustami, dotykiem i rozkoszą, jaką jej sprawiał. Czy ja nie będę w ciąży? O Boże! Mówił, że uważa… Mnie było wszystko jedno. Byłam zdana na niego i było mi tak cudownie.

Nie czuła mijającego czasu. Nie chciała spać, chociaż była noc. Nagle zapaliło się światło i w tym momencie w drzwiach przedziału pojawił się konduktor wraz z dwoma cywilami w skórzanych płaszczach. Gdy konduktor oddał bilet, jeden z cywilów, uchylając beżowy kapelusz, przywitał ją, przedstawił się jako pracownik Gestapo i uprzejmie poprosił o paszport.

 – O! Pani jest Polką… – Skinęła głową, a kiedy zapytał o cel podróży, nie patrząc w paszport, tylko w oczy, odpowiedziała. Kontrola bagażu odbyła się pobieżnie. – Kto by pomyślał, że Polka tak wspaniale mówi w naszym języku. Widzę, pani bardzo często bywa w Rzeszy i posiada stałe pozwolenie. – Przez moment czuła niepokój. Gestapowiec kiwał głową, czytając dokument. Spojrzał na jej walizki. W końcu oddał paszport, pochylił głowę i życzył szczęśliwego powrotu do domu.

Po załatwieniu sprawy w Breslau, w oczekiwaniu na pociąg do Polski, siedziała w kawiarni, jedząc lody. Zamówiła melbę i wspomnienia powróciły jak po włączeniu projektora filmowego. Czy to wszystko ma sens? On tam, ja tu… I jeszcze ta moja działalność. Powinnam jednak opowiedzieć o nim. A co będzie, kiedy mi zabronią? Zobaczymy. Spojrzała na zegarek. Jeszcze trzy godziny oczekiwania na pociąg. Zapłaciła i wyszła na ulicę. Dźwięk skręcającego tramwaju zatrzymał Helenę na skrzyżowaniu. Złapała przejeżdżającą taksówkę. Na Rynku, w domu towarowym braci Baraschów, kupiła prezenty dla rodziców i babci. Po raz pierwszy wracała do domu w nastroju specyficznego żalu za czasem, miejscem i człowiekiem, z którym przeżyła coś, co napawało ją szczęściem, lecz rodziło też problemy. Patrząc przez okno pociągu, dostrzegła, jak z mijanego lotniska startują samoloty wojskowe. Na granicy znajomi celnicy z jednej i drugiej strony, znając ją z częstych podróży, pytali o wrażenia z pobytu nad morzem. Na stacji ojciec czekał z nowym oplem, którego kupił podczas jej kanikuły – I co? Zadowolona z pobytu? Miałaś dobrą pogodę? Nawet nie wysłałaś depeszy.

 – O tak, tato. Było mi bardzo dobrze… Wiesz, komfortowo i nastrojowo wygląda Kolberg i morze…

Ojciec, siadając za kierownicą, spojrzał na córkę, czekając na jej spojrzenie.

 – Co tato mi się tak przygląda?

 – Wracasz taka, rzekłbym, szczęśliwa… Nawet nie zainteresował cię nowy samochód, który celowo szykowałem na twój przyjazd. Coś się wydarzyło, o czym powinienem wiedzieć?

 – Oj, tatko… No, dobrze. Poznałam kogoś i było fajnie. To co prawda Niemiec… – Zamilkła. Spojrzała na ojca, a on uśmiechnął się, z czułością położył rękę na jej ramieniu i uruchomił samochód.

Relacje z ojcem były bardzo dobre, zgoła inne niż z matką, kobietą zamkniętą w sobie, ze smutną twarzą, jak na taką urodę. Była pedantką wymagającą wzorowego porządku. Mieszkali w dużym domu z werandą i balkonem, usytuowanym na skraju miasteczka – obok fabryki. Helena wiedziała, że ojciec nic a nic nie powie mamie, co usłyszał od córki. Groziłoby to setkami pytań i przeróżnymi ostrzeżeniami, na które żadne nie miało ochoty. Zastanawiała się, siedząc w pociągu, czy jej rodzice są ze sobą szczęśliwi. Po tragicznej śmierci brata, przed dziesięcioma laty, matka bardzo się zmieniła. Widziała w nieżyjącym bracie odbicie swojego męża i sukcesora firmy. Ojciec Heleny wielokrotnie powtarzał, że swoje szczęście i sukcesy w biznesie zawdzięcza Zofii – jej matce.

Poza pierwszą źle przespaną nocą w domu pozostały czas został wypełniony obowiązkami i wyjazdem do Wiednia, gdzie doszło do niespodziewanego spotkania. Siedząc wieczorem w kawiarni Lipmana, po całodniowej bieganinie za sprawami fabryki, i delektując się lodami melba, co oczywiście natychmiast przywołało wspomnienia Artura, postanowiła po powrocie do hotelu zadzwonić do niego pod numer, który jej zostawił. Kiedy odstawiała kryształowy puchar po lodach, patrząc na jego bogato rzeźbione ornamenty, co z kolorystyką lodów i stonowanego światła kawiarni tworzyło piękne refleksy, podszedł do jej stolika mężczyzna elegancko ubrany w szary garnitur z kamizelką i trzymając kapelusz w dłoni,po polsku:

 – Czy pani Dulska?

Zaskoczona, przez chwilę patrzyła na obcego mężczyznę, jakby był kimś groźnym. Nerwowo skinęła głową, patrząc na niego podejrzliwie.

 – Proszę się nie niepokoić. Przysiądę się i proszę nie dawać znać po sobie… żebyśmy nie zwracali na siebie uwagi. Psiakrew! Zły duch – wyszeptał.

Helena przez chwilę znieruchomiała, po czym powiedziała:

 – Tak mówił mój dziadek. Dlaczego tutaj i skąd… Wydarzyło się coś ważnego? – zapytała, nerwowo pocierając dłoń o dłoń.

 – Wszystko jest w najlepszym porządku. Po prostu uznano, że to będzie najlepsza okazja do kontaktu z panią… A my, po tym spotkaniu, nigdy nie będziemy się widzieć, bo wyjeżdżam na lata do Argentyny. Mam pani do przekazania list, ale nie tu, nie tu – wyprzedził jej pytanie. – Kiedy wyjdziemy razem… A teraz zachowujmy się tak, jakbym chciał panią…

Chociaż była zła, opanowała emocje i rzekła z uśmiechem:

 – Rozumiem. Wobec tego musimy rozmawiać. Może mi pan opowie coś o Wiedniu? Na co warto pójść do opery, bo będę tu jeszcze trzy dni.

Wypili kawę, a jej towarzysz opowiadał tak ciekawie i ze znajomością rzeczy, że nikt nie mógłby podać w wątpliwość towarzyskiego charakteru spotkania. Na zakończenie nie omieszkał powiedzieć komplementu o jej urodzie, zapewniając jednocześnie, że on, czterdziestopięciolatek, zakochany jest w swojej żonie i inne kobiety go nie interesują.

 – Proszę za mną. Zabiorę z samochodu to, co dla pani, a panią poproszę o jak najszybsze przeczytanie i trwałe zniszczenie.

Czekała, stojąc przy budce telefonicznej. Kiedy wrócił, otworzyła podaną paczkę papierosów Lord i wyciągnęła skrajnego papierosa. W środku był malutki zwitek papieru. Przeczytała, poprosiła o zapalniczkę i spaliła go.

 – Miło było poznać. Wszystkiego dobrego. Żegnam.

W hotelu wypiła dwie lampki rieslinga i udała się do pokoju. Dopiero długa rozmowa z ucieszonym z telefonu do niej Arturem pozwoliła jej zapomnieć o niedawnym spotkaniu. Leżąc w wannie z zamkniętymi oczyma, wspominała, jak porwał ją z łazienki i jeszcze w pianie zaniósł do łóżka, a później poczuła się jak w innej rzeczywistości. Myśląc o tym, poczuła takie podniecenie, jakby był gdzieś blisko. Właśnie. On tam. Ja tu. Tak bym chciała go mieć teraz przy sobie… Musi przyjechać do Berlina – prawie krzyknęła, a po powrocie do domu, oznajmiła ojcu konieczność wyjazdu do Warszawy. Kiedy zapytał, a po co tam, Helena zrobiła zafrasowaną minę i odrzekł, udając przed matką i puszczając oczko, że zapomniał i rzeczywiście musi pojechać.

Już w pociągu czuła podenerwowanie. Po pobycie w Kolbergu nie wiedziała, jak się zachować: czy opowiedzieć o wszystkim, czy zachować to jako sprawę osobistą. Jeszcze niedawno miałaby zapał do wykonania zadania, bez żadnych wątpliwości, teraz zaś sprawy przybrały inny wymiar i odczuwała silną potrzebę chronienia swojej prywatności.

Helenę wezwano do Ministerstwa Handlu Zagranicznego, aby nie wzbudzić podejrzeń ojca. Tam starszy człowiek wytłumaczył jej celowość przybycia właśnie tu, a nie do wywiadu, na przeszkolenie. Omówili sprawy inwigilacji agentów sowieckiego NKWD z Gestapo i Abwehrą, którymi to zajmowała się Helena. Napisała raport o swoich ustaleniach bardzo bliskiej współpracy wywiadów tych krajów i zagrożeniu dla Polski. Następnie zostanie zawiadomiona pismem MSZ i będzie musiała to jakoś wytłumaczyć w domu. Starszy pan, pułkownik polskiego wywiadu, pochwalił ją i zapewnił, że wiedzą o niej tylko trzy osoby, więc może czuć się bezpiecznie poza granicami Polski. Przez moment zastanawiała się, czy powiedzieć o znajomości z Arturem.

Mogłaby już wracać do domu, ale wzbudziłoby to podejrzenia ojca. Zatrzymała się więc w hotelu Polonia. Po kolacji, siedząc w pokoju, miała wielką ochotę zadzwonić do Artura, lecz wiedziała, jakich kłopotów mogłaby mu tym przysporzyć. Przed rozstaniem, na dworcu w Kolbergu, Artur poprosił, aby nie dzwoniła z Polski.

Inne Niemcy

Zbliżał się koniec 1938 roku. W stosunkach polsko-niemieckich Helena coraz bardziej dostrzegała narastające rozbieżności – tak handlowe, jak i polityczne. Szowinizm, wrogość do Żydów przybrały formy zdziczenia; na ulicach wiele sklepów oznaczonych gwiazdą Dawida było zdemolowanych. Ciągle odbywały się parady i pochody bojówek w brunatnych koszulach. Były to już inne Niemcy. Dostrzegało się strach w oczach mijanych ludzi. Gdyby nie funkcjonowanie w handlu z Niemcami od wielu lat, teraz firmie ojca Heleny byłoby trudno znajdować zbyt na swoje towary. Ostatnia wizyta dotyczyła omówienia ewentualnego zamówienia dla fabryki ojca urządzeń, które miały jednoznaczny charakter wojskowy. Wyjaśnienia ojca tylko potwierdziły podejrzenia Heleny. Uznali konieczność podpisania umowy, jako bardzo lukratywnej. Relacjonując przebieg rozmowy w Berlinie, opowiedziała, jak wśród trzech przedstawicieli handlowych był jeden, który w ogóle nie uczestniczył w rozmowie, tylko przeglądał dokumenty, które przywiozła ze sobą Helena, i wręcz natarczywie przyglądał się jej, szczególnie gdy mówiła o firmie i produktach.

 – Córko, to na pewno ktoś z ich tajnej służby; bo skoro dają nam takie zamówienie, to widocznie dobrze nas sprawdzili… Traktują nas jak swoich – ze smutkiem w głosie orzekł ojciec.

 – Tatko, ale my się nie bawimy w politykę, więc co nas to obchodzi? To, że zajęli Austrię i mówią o Czechosłowacji, to dla nas, Polaków, nie ma większego znaczenia.

 – Obawiam się, że nie masz racji. W Europie wrze i nikt nie wie, jak będzie dalej… To może być nie tylko sprawa Czechosłowacji. – Zrobił jej mały wykład z historii ostatnich lat. Kiedy słuchała ojca, któremu historia Polski i Niemiec była dobrze znana, odczuwała dziwny dualizm odczuć: z jednej strony pouczający ją ojciec, nic niewiedzący o jej działalności i niewiedzący, jak dużo ryzykuje, a z drugiej jej raporty dla polskiego wywiadu. A przecież był jeszcze Artur…

 – No, a nic nie mówisz o swoim Arturze. Coś się zmieniło?

Helena popatrzyła na ojca, jakby nie wiedziała, o co pyta. Myślami była daleko.

 – O nie! Wszystko dobrze. Tylko i u niego sprawy, jak by to powiedzieć… Nie jest nam łatwo spotykać się , zwłaszcza gdy on musi przyjeżdżać do Berlina.

 – Helenko, ja dobrze znam Niemców. Uważam, że Artur na pewno powiedział o tobie komu trzeba, i oni cię sprawdzili. Czy opowiadał ci, czym się zajmuje w wojsku? – Pokiwała głową przecząco. – A widzisz! – Zapalił papierosa i głęboko wciągając dym, spojrzał na bogato zdobiony kredens, w którym trzymał swoje alkohole. Wstał. Wyciągnął butelkę miętowego Bolsa, wyjął kieliszki do likieru i ponownie siadając w skórzanym fotelu, rozlał likier. Podnosząc kieliszek do ust, dodał: – Wypijmy za zdrowie, moja kochana córeczko! Nie tam, żebym miał coś przeciw niemu, teraz to chyba każdy Niemiec pracuje dla wojska, ale dobrze byłoby tobie być ostrożną. Masz swój rozum i z niego korzystaj. Jeśli będziemy trzymać się z dala od polityki, to będziemy mieli spokój. Sama widzisz, co się dzieje, a mam takie przeczucie, iż może być gorzej.

Leżąc w łóżku, nie mogła zasnąć. Mieszanina myśli o Arturze, o tym, co ojciec powiedział i tym, jakie czeka ją zadanie w Hamburgu. Co on może robić w wojsku? Przyjeżdżając do Berlina na spotkanie, ostatnio napomknął, że był w admiralicji i miał wielogodzinną naradę. Zwykły pracownik nie jest zapraszany do takiej instytucji. Ktoś taki jak on: inteligentny, oczytany, doskonale obeznany z polityką, mówiący po polsku i nieźle po angielsku… Nie, to niemożliwe. I co by robił w Kolbergu? Helena wręcz odpędzała podejrzenie o działalności w wywiadzie, bo to by znaczyło, iż ich poznanie i utrzymywanie bliskich stosunków było zaplanowaną akcją i kontrwywiad niemiecki może wiedzieć o jej działalności, a ona nie poinformowała przełożonych.

 – Co dalej począć, jeśli to jest prawdą? Dlaczego wcześniej o takiej ewentualności nie pomyślałam?… Wszystko przepadnie, a ja chyba jestem w nim zakochana… Czy miałabym takiego pecha, a on był taki wyrachowany?… Przecież czuję, że u niego to coś więcej niż cielesność… Ale ja też jestem w nim zakochana, a mimo to… – szeptała, czując na przemian przypływ ciepła i chłodu na całym ciele.

Gdy przekraczała granicę w drodze do Hamburga, po raz pierwszy bała się, widząc patrol Gestapo; podając dokumenty do kontroli, miała wrażenie, iż wiedzą o niej wszystko. Uznała to za słabość i postanowiła nigdy więcej nie poddać się takim destruktywnym emocjom. Podjęła decyzję, aby o tym wyjeździe nie informować Artura. Miał to być jej sprawdzian. Postanowiła także sprawdzać, czy nie jest śledzona. Nomen omen skrytka, z której miała odebrać przesyłkę przekazaną przez specjalnego kuriera, znajdowała się na Kolbergerstraβe; miejsce skrytki jest zlokalizowane w przydrożnej alei drzew, często uczęszczanej przez spacerowiczów. Gdy dyskretnie wyjęła ze skrytki zwykłą szminkę do ust, schowała ją do torebki i bez pośpiechu poszła chodnikiem, do najbliższego przystanku taksówek. Już miała przejść na drugą stronę ulicy, gdy z wizgiem opon zatrzymał się tuż za nią czarny mercedes, z którego wyskoczyło dwóch młodych mężczyzn w kapeluszach, skórzanych płaszczach i krzyknęło:

 – Halt! Hände hoch!

Znieruchomiała. Nie była w stanie podnieść rąk. Stała blada, z drgającymi wargami. Próbowała się opanować i wymyślić sposób pozbycia się szminki z torebki. Problem w tym, że miała dwie – jedną swoją, do użytku. Za plecami usłyszała głośną rozmowę. Stała, nie wiedząc, co począć, gdy od tyłu podszedł do Heleny jeden z mężczyzn w kapeluszu i unosząc go nad głową, zwrócił się do niej, mówiąc:

 – Najmocniej przepraszam. Pojmaliśmy wroga i złodzieja.

Helena odwróciła głowę w jego stronę i dostrzegła w jego minie zadowolenie. Widział jej strach. Biorąc kilka głębokich oddechów, próbowała dojść do siebie. Jak to niewiele trzeba, aby…

Podczas wielogodzinnej podróży, mimo korzystania z przedziału sypialnego, czuła się niepewnie. Toteż w przerwach, kiedy nie czytała, wiele rozmyślała. Pomimo przymusu powracania myślami do Artura i wspominania spędzonych z nim chwil, starała się w sposób usystematyzowany układać plan działania, ewentualnej ucieczki i co by było, gdyby została schwytana. Nie bała się myślenia o najgorszej alternatywie. Uciekanie od takich rozważań, jak sądziła, sprzyja brakowi koncentracji, a tym samym sprzyja popełnianiu błędów.

Na współpracę z wywiadem zdecydowała się jeszcze na studiach. Sądziła, że wybór ten spowodowany był rodowodem ojca oraz jej perfekcyjną znajomością niemieckiego i niezłą angielskiego. A ponadto zainteresowania astrologią i chiromancją, które to zaszczepiła w niej babcia.

Ojciec spowodował w jej głowie spory zamęt, nieświadomie sugerując brak pełnego zaufania do Artura. Przeprowadzka ojca do Polski, oprócz zajęcia się podupadającą fabryką, która należała do matki, spowodowane było specyficzną niechęcią do Niemców za narastający szowinizm i pogardę dla Żydów. Z charakteru był pacyfistą, a Hitler był dlań zwykłym chuliganem politycznym, który może Niemców doprowadzić do katastrofy.

Czy on może być tak wyrachowany? Jego listy, wyznania i pieszczoty… Czuję w nim taką bliskość i… tak bym chciała nasz związek zachować z dala od tego wszystkiego… A co będzie, gdy zamkną granicę, bo piszą o tym w gazetach? A jeśli wybuchnie wojna? Co jest bardzo możliwe… Pułkownik w Warszawie nie wyklucza takiej ewentualności. Czy musiałam spotkać kogoś takiego właśnie tam… w takich realiach? Zamknęła powieki. Stukot kół i lekkie bujanie wagonu wprowadziło Helenę we wspomnienia ostatniej nocy: upojnej, pełnej wyznań i ustalania planów na przyszłość. Kiedy Artur napomknął o ewentualnej przeprowadzce do Niemiec, a Helena nazbyt gwałtownie odmówiła, przez dłuższą chwilę nie odzywał się do niej, paląc papierosy za papierosem.

 – Byłoby to… nie, nie niemożliwe, żeby o mnie wiedział i tak postępował… Są takie stany duszy, że nie można ukryć prawdy, a jeśli już, to chyba kosztem całego swojego życia – szepnęła, siadając na łóżku i spoglądając przez okno na świt następnego dnia.

Wyjęcie z dziupli kasztanowca przesyłki schowanej w małym kawałku drewna obyło się szybko i bez najmniejszych kłopotów. Teraz Helena mogła zająć się sprawami firmy. Zatrzymała taksówkę i poleciła jechać do portu. Po zakończeniu rozmów u kontrahenta poczuła głód. Uspokojona, wyluzowana postanowiła zjeść obiad w dobrej restauracji w centrum Hamburga,. Tak bardzo chciała zadzwonić do Artura i usłyszeć jego głos. Tu, z Hamburga, nie, ale może z Berlina, bo to nie będzie dlań dziwne. Pomyślała o ewentualnym spotkaniu w Breslau. Lubiła to miasto. Znała topografię i miała ulubione miejsca. Gdy usłyszała w słuchawce telefonu głos Artura, uśmiechnęła się i radosnym głosem powiedziała o spotkaniu w Breslau. O dziwo, natychmiast się zgodził, mówiąc że jest blisko i w każdej chwili może być na dworcu.

W pobliskim hotelu, kiedy tylko weszli do pokoju, rzucili się na siebie, rozbierając nawzajem. Nawet nie zważała na jego szczypanie i bolesne ugniatanie piersi. Bardzo chciała zaznać rozkoszy. Leżeli obok siebie w milczeniu, zdyszani i spoceni.

 – Dobrze, że jesteś. Będziesz mi potrzebna…

 – Daj spokój. Nie teraz. Źle ci było?

 – Ależ skąd! Uwielbiam robić to z tobą. Może zapalimy?

 – Po tym nawet papieros mi lepiej smakuje – oznajmiła uśmiechnięta.

 – Głodny jestem. Zejdziemy do restauracji?

Pokiwała głową i pocałowała go namiętnie w usta. Nabrała ponownej ochoty na seks. Artur jednak wstał i wyszedł do łazienki. Poczuła się urażona.

 – Czego się nie ubierasz?

 – Co ci się tak śpieszy? Chciałam jeszcze…

 – Daj spokój. Mamy czas wieczorem.

Jechała taksówką po brukowanej drodze do Schlanzu1 z kopertą otrzymaną od Artura, którą miała dostarczyć do właściciela pałacu. Młoda dziewczyna ubrana w uniform zaprosiła Helenę do dużej sali, pełnej starych mebli, na spotkanie z hrabią. Ów, stojąc przy dużym inkrustowanym stole, popatrzył na nią zdziwiony i zapytał:

 – Taka piękna posłanka mnie odwiedza? Co też mi pani przywozi?

 – Poproszono mnie o osobiste dostarczenie tej koperty.

 – Ach tak! Dziękuję. Może się pani poczęstuje? Kawa? Herbata? Koniak?

 – Chętnie, jeśli pan hrabia pozwoli, mały koniak.

Z zadowoleniem pokiwał głową i osobiście nalał z karafki alkohol. Wskazał na cygara. Helena pokiwała głową przecząco i zapaliła papierosa, a hrabia cygaro. Hrabia, starszy pan z resztkami męskiej urody, zadał Helenie kilka grzecznościowych pytań, po czym sam zaczął opowiadać o swojej posiadłości, oddaniu dla Rzeszy. Artura scharakteryzował jako bardzo zdolnego, młodego oficera, który będzie bardzo pomocny dla Rzeszy. Opowiadał też o powiązaniach rodzinnych i koneksjach z wielu wysokiej rangi dostojnikami.

 – Musi jednak pani jeszcze pojechać do pobliskiej cukrowni, do dyrektora, bo tam zabierze pani przesyłkę dla pana Artura.

Jadąc taksówką, dostrzegła górę Sobótkę2. Poprosiła, aby kierowca zatrzymał się przy przydrożnej gospodzie w wiosce Wilheimsthal3, żeby napić się czegoś. Na drewnianych ławach siedziało czterech chłopów, którzy na jej widok zamilkli i z natarczywą ciekawością patrzyli i nasłuchiwali, czego chce Helena. Zamówiła oranżadę i zapytała, jak dojechać do cukrowni. Barman z kilkudniowym zarostem i niezbyt czystą wymową bardziej pokazał, niż powiedział, jak dojechać. Wyjaśniła następnie kierowcy taksówki i ruszyli do celu podróży. Dyrektor cukrowni, nawet nie patrząc na Helenę, przeczytał kartkę od hrabiego. Bez słowa otworzył duży, zielony sejf i wyciągnął szarą dużą kopertę. Dopiero wręczając ją Helenie, po raz pierwszy popatrzył na jej twarz, mówiąc cicho:

 – Proszę pamiętać, proszę pani, że to jest pokaźna kwota pieniędzy i należy zachować daleko idącą ostrożność. Tu okolice spokojne, lecz nigdy nic nie wiadomo. Tyle ode mnie.

 – Dziękuję. Będę się pilnowała. Przyjechałam taksówką – powiedziała i wyszła.

 – Artur, dlaczego sam tego nie załatwiłeś, tylko wysłałeś mnie? – zapytała po powrocie, wręczając szarą kopertę. – Ten pan powiedział, że w niej jest bardzo dużo pieniędzy. O co w tym chodzi?

 – Nie rozmawiajmy o tym. Mam do ciebie pełne zaufanie, więc dlaczego nie?

Siedziała w hotelowym pokoju, czekając na Artura. W radiu grano Straussa. Myślała o dzisiejszej podróży i rozważała, co to wszystko miało znaczyć. Na co te pieniądze i dlaczego w taki sposób? Albo jakieś nielegalne finansowanie, albo lewe interesy, które Artur robił sam lub w imieniu innych. Muszę wiedzieć, co za tym stoi i przekazać do centrali. Jedno jest pewne, nic o mnie nie wiedzą.

 – Mówiłaś coś, jeszcze nad morzem, o umiejętności przewidywania przyszłości.

 – Tak, mówiłam... – Na chwilę zmilkła i poprawiając włosy, dokończyła – Trochę w tym przesady, ale mam pewną wiedzę. Nazywają to wróżeniem. Ale tak nie jest. Dlaczego pytasz? – zapytała, patrząc na Artura.

 – Bo, Heleno, może spróbujesz u mnie…?

 – Skoro chcesz? Daj swoje dłonie pod lampkę nad szafką, żeby było dobre oświetlenie.

Długo patrzyła, nic nie mówiąc. Gdy skończyła, powiedziała Arturowi o jego skłonności do nałogu, przemocy i skrywaniu jakichś niedobrych potrzeb. Mimowolnie zabrał dłonie, odpowiadając podenerwowany:

 – Eee, to jakieś bajki. Tak można każdemu. Kto nie ma jakichś skłonności do czegoś… dajmy na to do złego, lecz poczucie prawa, przestrzeganie zasad… Można chcieć wiele kobiet, a ma się te, które chcą ciebie.

Jednak Helena miała odczucie trafności swoich przewidywań.

 – To będą twoje pieniądze? – spytała, zmieniając temat. Dostrzegła zaskoczenie w jego głosie.

 – Mówiłem – nie ma tematu. Muszę zejść do restauracji. Jestem umówiony. Nie gniewasz się?

Kiedy wyszedł, Helena chwilę odczekała i zabrała się za sprawdzenie zawartości koperty. Bardzo szczegółowo sprawdziła, czy Artur nie zostawił jakiegoś szczególnego znaku, żeby sprawdzić Helenę. Gdy dokładne badanie niczego nie potwierdziło, wyciągnęła kopertę z czarnej teczki Artura i otworzyła. Były w niej funty szterlingi, a na kartce wypisana suma: dziesięć tysięcy.

 – Potężna suma – szepnęła.

W teczce były jeszcze pisma z dowództwa Abwehry o podjęciu działań wywiadowczych w Czechach, charakterystyka jakiegoś agenta o pseudonimie „Górnik”, pistolet i notes z zapiskami. Starała się zapamiętać jak najwięcej. W zamykanym zamkiem błyskawicznym schowku znalazła dwie fotografie młodych, ładnych dziewczyn. Patrzyła na zdjęcia to przybliżając, to oddalając od oczu. Co znaczą te dziewczyny? Czy to jego agentki, a może kochanki? Poczuła się zazdrosna. Długo siedziała zasmucona. Czego jak czego, ale zdrady Artura się nie spodziewała. Tak krótko się przecież znali.

 – Znienawidziłabym go! – prawie wrzasnęła. – Czy ja aby nie zgłupiałam? – zadała sobie pytanie i lekko klepnęła w czoło. Nie może wiedzieć, jak bardzo mi na nim zależy. Tylko te jego działania… Robimy prawie to samo, lecz po dwu stronach barykady. Rozmyślania po raz pierwszy uświadomiły jej, że z osobowością Artura jest coś nienormalnego. Czytając z jego ręki, nie kłamała. Był nasiąknięty przemocą.

Święta i Nowy Rok 1939

Do Bożego Narodzenia zostały dwa dni. Dom Szyndlerów pachniał pieczonym ciastem, przyprawami, szczególnie wanilią, którą w każdej postaci lubił gospodarz, zapachami pieczonych mięs i wszystkiego, co potrzebne na świątecznym stole. Będą gościli z Niemiec matkę i brata gospodarza wraz z rodziną. Nie zabraknie oczywiście całej rodziny ze strony matki Heleny, więc do wykarmienia będzie sporo osób. Przejęta Szyndlerowa starała się dopilnować wszystkiego. Przy tym biadoliła i ciągle miała wątpliwości, czy mak w makowcach ma odpowiednią konsystencję i smak. Nie pomagały zapewnienia Heleny, że jest bardzo smaczny i na pewno goście będą zadowoleni z całości potraw, bo Marysia, kucharka, wie dobrze, jak wszystko przygotować i wielokrotnie tego dowiodła.

 – No, tak. Ty, dziecko, masz rację, nasza Marysia to istny skarb, ale wiesz, co by tato powiedział, jakby nie daj Boże coś było nie tak…

 – Mamo, ty nie zwalaj na tatkę. On nigdy nie grymasi. A zresztą, Niemcy nawet nie mogą się równać z naszą kuchnią, więc się uspokój. – Mama pokiwała głową, lecz Helena dobrze wiedziała, jak niewiele to zmieni.

Po gości pojechał ojciec. Kiedy weszli do przestronnego holu, powitań nie było końca. Dwaj synowie brata, dziesięcio- i dwunastoletni ruszyli do salonu zobaczyć choinkę, krzycząc przy tym niemiłosiernie, co było czymś nowym w tym domu. Toteż kucharka Marysia zajrzała do holu sprawdzić, co się tam dzieje. Skorzystał z tego gospodarz i przedstawił ją gościom, wywołując w niej zakłopotanie, aż dostała wypieków na twarzy. Ukłoniła się i znikła za drzwiami. Babcia Heleny, mimo podeszłego wieku, trzymała się prosto, wręcz trochę wyniośle, ubrana w futro z karakułów, podobną czapkę, objęła Helenę i mocno pocałowała w policzki, mówiąc przy tym, jak bardzo się cieszy, widząc tak piękną wnuczkę.

 – Wiesz ty, moje dziecko, ja to wszystkim opowiadam o tobie i pokazuję zdjęcia… Niektórych to denerwuje, ale ja jestem dumna i szczęśliwa. Poświęcisz mi trochę czasu, bo mam wiele pytań?

 – Ależ babciu! Ile tylko ze mną wytrzymasz. – Ponownie padły sobie w ramiona.

Kiedy w całym domu czyniono ostatnie przygotowania do wigilii, Helena z babcią, siedząc na wygodnej kanapie, tuż obok siebie, popijając herbatę z kwiatów lipy z dodatkiem spadziowego miodu, której zapach roznosił się po całym pokoju Heleny, sporządzonej osobiście przez matkę Heleny, prowadziły ze sobą rozmowę.

 – A wiesz ty, moje dziecko – babcia pogłaskała włosy wnuczki, patrząc na nią z czułością. – jeszcze do niedawna miałam za złe twojemu ojcu, że wyjechał z Niemiec, zamiast was sprowadzić do nas. Teraz zaś, po tym, co widzę i co podpowiada mi przeczucie, ta decyzja była jak najbardziej słuszna. Co prawda daleko mi do was, a szczególnie do ciebie, ty moje kochanie… Wiesz, Helenko, to, co się teraz wyrabia u nas, woła o pomstę do nieba. I zobacz, jak to w życiu jest… Twój ojciec, sama wiesz, jakim jest przeciwnikiem Hitlera, chociaż tego publicznie nie głosi, i dobrze, bo to zawsze było dziecko rozważne i przewidujące. A mój drugi syn jest zachwycony tym prostakiem z Austrii i choć sam nie bierze udziału w tych bezeceństwach, to je popiera i jeszcze ma odwagę mnie przekonywać… Ach! Moje dziecko, nastają czasy, obym się myliła przed Bogiem, kiedy może zdarzyć się wszystko. – Wzięła delikatnie w szczupłą dłoń porcelanową filiżankę zdobioną złotymi wzorami, wypiła herbatę i wzdychając, kiwając przy tym głową, jakby chciała podkreślić to, co mówiła, dalej wygłaszała swój monolog, bez zbytnich emocji. Kiedy skończyła opowiadać o prześladowaniach Niemców przez Niemców, o tym, co widziała na własne oczy, dziwnych zachowaniach swoich sąsiadów i znajomych, zapytała Helenę: – Helenko, kochanie, bywasz bardzo często w Niemczech. Czy też to widzisz? – I nie czekając na odpowiedź, dodała: – No, a teraz to mi opowiedz o nim. – Skierowała twarz w stronę wnuczki, patrząc na nią z zachwytem.

 – E, babciu, to jeszcze… Fakt, podoba mi się. Dobrze się przy nim czuję.

 – Jesteś zakochana! – wykrzyknęła, podskakując na kanapie, o mało nie przewracając okrągłego stolika z blatem z miedzi ozdobionym reliefami zwierząt. – Moje dziecko, to radosna wiadomość dla twojej babci i na dodatek, jak rozumiem, i mi już przekazano plotki, iż on jest Niemcem.

Helena pokiwała głową, a babcia przytuliła ją do siebie i pocałowała w policzek. Helena dość pobieżnie opisała wygląd Artura, bo tak naprawdę trudno było opisać jej ukochanego szczegółowo, i sama przeżywała po wielokroć rozczarowanie, kiedy zasypiając, nie potrafiła przywołać jego wyglądu, chociaż udawało się to z innymi. Opowiedziała o ich spotkaniach i rozmowach, a także o swoich zastrzeżeniach, że tak naprawdę to nic o nim nie wie.

 – A ty mi, dziecko, powiedz, jak między wami w łóżku? – Helena, zaskoczona pytaniem, bo nie wyobrażała sobie usłyszeć tego z ust babci, zarumieniła się, robiąc grymas na twarzy i szukając sposobnej odpowiedzi. – Ty, moje kochanie, nie dąsaj się… Te sprawy są bardzo a bardzo ważne, bo kiedy nie ma tego cudownego ognia wewnętrznego, to prędzej czy później bliskość ginie, a bliskość, kochana, to główne spoiwo na długie lata bycia razem, jeśli Bóg da łaskę.

 – Jest mi z nim cudownie. Tylko ja nic o nim nie wiem, bo on o swojej pracy nic nie mówi, i w ogóle mało o sobie… Nie wiem, czy w Kolbergu nie ma kogoś. Często dokądś wyjeżdża…

 – Helenko, kochanie ty moje, prawie wszyscy mężczyźni teraz działają w wojsku. I jakie to może przynieść nieszczęście? Już z Austrią i w tej Hiszpanii wszystko w rękach Boga. – Ponownie zaczęła wygłaszać swoje opinie i nastawienie polityczne, kilkakrotnie, krytykując swojego ogłupiałego drugiego syna.

Helena zastanawiała się, jak to jest, że jeden z nich ma krańcowo różne poglądy od drugiego. Dopiero wejście do pokoju ojca z wymówkami, że zostawiły całe towarzystwo i same przesiadują, spowodowało zakończenie ich rozmów.

Po kolacji wigilijnej Helena, zapytana przez brata ojca, gdzie będzie witała nowy rok, oświadczyła, że w Berlinie, z Arturem. Przez chwilę zapanowała cisza. Matka Heleny zrobiła kwaśną minę; od kiedy dowiedziała się o bliskich kontaktach z Niemcem Arturem, wyrażała swoje niezadowolenie – nie z racji narodowości, bo sama ma przecież Niemca za męża, lecz dlatego, że nie mogła znieść tego wszystkiego, co czyni Hitler. Dlatego po przyjeździe gości nie omieszkała oświadczyć, iż w tym domu w okresie świąt nie będzie rozmów o polityce. Brat ojca, Helmut, z zadowoleniem rzekł o możliwości powstania nowej rodziny niemiecko-polskiej dla dobra Rzeszy, po czym po chwili, widząc niezadowolenie brata, dodał: „i Polski”. Kiedy dzwony kościoła św. Marcina obwieszczały swym donośnym odgłosem porę na pasterkę, gospodarz domu przypomniał wszystkim o nienaruszalnym zwyczaju tego domu, że w tym czasie wszyscy idą do kościoła, niezależnie od wyznania i światopoglądu. Toteż wszyscy, ciepło ubrani, głośno rozmawiając po niemiecku, co przyciągało spojrzenia mijanych ludzi, szli do oświetlonego kolorowymi lampionami kościoła.

Helena nie mogła się skupić na modlitwie. Rozglądała się po wystroju, zatrzymując wzrok na wotach wiedeńskich, a szczególnie czerwonym ornacie. Rozmyślała o nowych zadaniach, jakie przed nią czekają, tak zawodowych, jak i wywiadowczych, a nade wszystko o Arturze. Liczyła każdy dzień, ba, godziny, które dzielą ich od spotkania. Dotkliwa tęsknota mieszała się z rozterkami, a nawet obawami, jakie mogą wyniknąć z ich znajomości; to między innymi decydowało o utajnieniu ich związku. Po ostatnim szkoleniu, na którym była bez mała miesiąc, z powrotami do domu, aby nie wzbudzać niczyich podejrzeń, gdzie uczono ją zabijać, uzmysłowiła sobie, jak niebezpieczna jest jej działalność. Nie mogła wiedzieć wszystkiego, lecz to, co wiedziała o bardzo bliskich kontaktach służb sowieckich i niemieckich, zapowiadało kłopoty dla Polski. Czy byłabym zdolna próbować zwerbować Artura? Szturchnięcie matki wyrwało Helenę z głębokiej zadumy. Wszyscy już klęczeli, a ona stała, wysoka, piękna, elegancko ubrana w futerko z lisa – jakby niechcący chciała pokazać się w całej okazałości. Nie mogła się skupić na modlitwie. Plątanina myśli, niezrozumiały niepokój, jakiego nigdy dotychczas nie zaznawała, próbowała tłumaczyć swoim zakochaniem. Kiedy nasz stan emocjonalny i naszą świadomość owładnie stan owego zauroczenia uczuciem do kogoś, chcąc nie chcąc, usiłujemy robić wszystko, aby nic innego nie zakłócało nam swoistej szczęśliwości.

W pierwszy dzień Bożego Narodzenia, zaraz po śniadaniu, cała rodzina wybrała się na spacer. Najbliżej było do wieży ciśnień. Jasny poranek górował nad łąkami z lekka przyprószonymi przez śnieg, a słońce załamujące się na czerwonych cegłach dawało złudzenie raczej wiosny, a nie początku zimy. Dojście do Rynku zajęło sporo czasu. Kiedy stanęli przy fontannie Łabędzi, dziewczynka dopominała się picia. Pobliska restauracja, prowadzona przez rodzinę żydowską, była czynna. Wszyscy z ochotą zamówili herbatę z cytryną, a mężczyźni z dodatkiem rumu. Ojciec Heleny opowiedział bratu o odpuście w Mikorzynie i o corocznej pielgrzymce, którą odbywali trzeciego września, zgodnie z tradycją żony, i zaprosił go na przyszły odpust.

W drugi dzień po świętach Helena wyjechała do Poznania odebrać ze skrzynki kontaktowej instrukcje. Nie zapominała o szczególnej ostrożności przy takich działaniach i mimo swojego zadurzenia w Arturze ani przez chwilę nie traciła kontroli nad swoimi działaniami. Kiedy przeczytała, jakie są dla niej dyspozycje, pomyślała: Jakby wiedzieli, że znam w Niemczech kogoś bliżej i może uda mi się coś więcej dowiedzieć. Spotkała się następnie z koleżankami ze studiów. Przy kawie i bezach plotkowały i wspominały minione czasy.

Sylwester w Berlinie

Wysiadła z wagonu. Rzucili się sobie w ramiona i całowali namiętnie, ku zgorszeniu podróżnych. Prawie nie rozmawiali. Patrzyli na siebie wzrokiem miłości i namiętności, co chwilę przytulając się do siebie w taksówce. Kiedy weszli do hotelu, Helena nie chciała wejść do restauracji. Bez słowa pociągnęła Artura za rękę w stronę windy.

 – Która to może być godzina? Teraz czuję się głodna – powiedziała, gdy chwilę później leżeli już nadzy, spoceni, zmęczeni i szczęśliwi.

 – Która by nie była, dla mnie jest szczęśliwa… A w tym hotelu można zjeść o każdej porze. Nawet nie wiesz, jak bardzo za tobą tęskniłem… Nie dostrzegam już żadnych innych kobiet. Tak mi się pozmieniało, że nawet w pracy to chyba zauważyli. Co dzwoni telefon, to myślę, że jest od ciebie, chociaż ty nie masz tego numeru telefonu do mnie…

 – Ano właśnie! A dlaczego to ja nie mam tego telefonu? I w ogóle to nic nie wiem o tym, czym się zajmujesz. W domu pytają, co porabia ten mój wybraniec, a ja… Daleko jesteśmy od siebie. Tak rzadko się widujemy. I teraz to wszystko zaczyna być tak niespokojne… Co z nami będzie?

Przytulił ją mocno do siebie, pocałował w czoło, westchnął i powiedział:

 – A myślisz, że ja o tym nie myślę?! Nie mam obaw?! Poznałem cię jakby w nieodpowiednim czasie, a jednocześnie, kiedy człowiek jest zakochany, każdy czas jest piękny. Jest mi tak dobrze… Nieraz czuję, jak figę mnie to wszystko inne obchodzi. Najchętniej uciekłbym z tobą na jakieś odludzie…

Kolacja Helenie smakowała wyjątkowo. Nawet deser, jak zwykle melba, pochłonęła, nie odzywając się słowem do zapatrzonego w nią Artura. Odstawiła kryształowy puchar i położyła swoją dłoń na jego małej dłoni, po czym on pochylił się nisko i ją pocałował.

 – Nie chciej czasami tańczyć. Ledwie trzymam się na nogach…

 – A szkoda, tak pięknie gra orkiestra… Coś z twoją kondycją?

 – No wiesz? Mam kondycję, tylko, kochanie, z tobą tak długo pościłem.

 – Naprawdę nie masz tu innej?

Artur spojrzał na Helenę ze smutną miną. Zrobił grymas w kącikach ust i mocno ściskając jej dłoń, rzekł:

 – Nie mam. Jeszcze przed poznaniem ciebie nikogo nie miałem. Wcześniej się spotykałem, ale moje ciągłe, długie wyjazdy na szkolenia… Poza tym nic do niej nie czułem i tak jakoś się to zakończyło. A ty?

 – Przecież już wspominałam… Nikt inny poza tobą nie istnieje. Wiesz, Artur, nie chciałabym mieć teraz dziecka. – Pokiwał głową. – Artur, czy ty jesteś wierzący?

Aż odchylił głowę ze zdziwienia.

 – Skąd takie pytanie? Zaskoczyłaś mnie. – Patrząc w wyczekującą twarz Heleny, dodał: – Właściwie byłem… Jestem, ale obecne warunki i moja służba… Wiesz, Heleno, to nie takie proste. Moja cała rodzina jest wierząca, chociaż część jako protestanci, a reszta katolicy.

Kiedy opowiadał o swoich rodzicach, Helena myślała o jego słowach: „obecne warunki i moja praca” i nabrała podejrzeń, że służba Artura może bardzo kolidować z jej nastawieniem i oczekiwaniem na przyszłość.

 – Chyba ani ty, ani ja nie wiemy, co to znaczy być razem. Popatrz, jak ta para pięknie tańczy walca. Może pójdziemy do pokoju?

Skinął głową i dał znać kelnerowi.

Nie mogła zasnąć. Dużo niewiadomych o Arturze nie dawało jej spokoju. Już spał, kiedy zapytała, sama zaskoczona odwagą:

 – Kochany, dlaczego tak mało o tobie wiem? Nic o sobie nie mówisz… Czy są jakieś tajemnice, o których nie mogę wiedzieć? Przecież wszyscy, którzy są dla siebie bliscy, rozmawiają o wszystkich sprawach… Chyba że są rzeczy, o których nie mogę wiedzieć. Ale jakoś mi z tobą dziwnie, leżymy nadzy obok siebie, a każde z nas…

 – Przykro mi, ale tak właśnie jest. Śpij. Jutro porozmawiamy. To nie miejsce na takie dysputy.

Pomyślała, że ma rację. Chyba przez chwilę, z nadmiaru szczęścia, zapomniała, gdzie jest. Od dawna wiedziała o powszechnej inwigilacji społeczeństwa, szczególnie cudzoziemców, szerzącym się donosicielstwie i wszechwładnym Gestapo. Nie jej rolą było zbieranie wiadomości o nastrojach społecznych, lecz częste bywanie wielu znajomych, czytanie prasy i słuchanie radia wyrabiało u Heleny prawdziwe poglądy na obecne życie w Niemczech. Jej bardzo ważne zadanie ukierunkowane było na zbieranie danych o tajnych rokowaniach pomiędzy Niemcami a ZSRR i bliskie współdziałanie służb specjalnych. Do tej pory, dla bezpieczeństwa, nie znała szefa agentury, lecz teraz zaistniała konieczność spotkania. Z racji widywania się z Arturem, była pewna otoczonej nad nią swoistej opieki, dlatego musiała być bardzo ostrożna.

Bal sylwestrowy przetańczyła szczęśliwa jak nigdy, w otoczeniu głównie mężczyzn w galowych mundurach i pań w krynolinach, co początkowo sprawiało wrażenie jakiejś wojskowej maskarady. Szybko jednak zapomniała o scenerii, zapatrzona w rozradowane oczy Artura.

 – Piję dziś więcej wina od ciebie… Źle się czujesz? – spytała Helena.

 – Ależ skąd! Tylko jutro mam ważne spotkanie z Schellenbergiem.

 – A, jeśli to takie ważne… A kto to jest? Ktoś ważny...? – Nie dokończyła, bo siedzący przy ich stoliku mężczyzna zaprosił ją do tańca. Był średniego wzrostu i w średnim wieku. Ubrany był w garnitur i nosił okulary w złotych oprawkach. Wymieniła z partnerem kilka uwag, wychwalając bogate menu i wspaniale grającą orkiestrę. Rozmyślała też o tym, co usłyszała od Artura. Schellenberg. Jeśli ktoś z Kolbergu spotyka się z tak ważną fiszą, to na pewno to coś znaczy. Ciekawe, czy to ze strony Artura zaufanie do niej, gdyż nie przypuszcza, by dziewczyna z Polski mogła cokolwiek wiedzieć o polityce, czy też raczej nieostrożność. I to może być główny powód jego tajemniczości. Co jest grane? Chyba źle uczyniłam, nie mówiąc pułkownikowi o mojej znajomości z Arturem. Postanowiła dziś o tym nie myśleć i bawić się pełnią radości.

Zaskakująca prośba

Spacerując po ulicach Berlina, pełnych dekoracji zarówno świątecznej, jak i noworocznej, z wielością portretów Hitlera i flag ze swastyką, Helena ostrożnie sprawdzała, czy jest śledzona. Artur już trzeci dzień spędzał na spotkaniach, o których nic nie mówił, a ona też nie pytała. Była pewna, że sam będzie chciał rozmawiać. Odczuwała jego wewnętrzne napięcie i niezręczność w kontaktach z nią do tego stopnia, że ostatniej nocy nie chciał się z nią kochać. Mając czas do wieczora, Helena odwiedzała sklepy, piła kawę na Lindenstraβe. Kiedy nastąpi spotkanie z rezydentem, zależało tylko od Heleny. To ona musiała mieć pewność, że spotkanie będzie bezpieczne.

Po sutej kolacji powrócili do hotelowego pokoju. Artur wyciągnął ze skórzanej torby, pełnej jakichś dokumentów, butelkę białego, francuskiego wina i w pośpiechu ją odkorkował. Był podenerwowany. Nie patrzył na Helenę. Kilka kropel wina rozlał na stolik. Podał Helenie kieliszek.

 – To wszystko mnie przerasta. – Milczała. Umoczyła wargi w winie. Wiedziała, że czeka na jej pytanie, ale też wyczuwała wciągnięcie jej w jakieś działania. – Powinienem się upić, tak do nieprzytomności… Bo jak bardzo to wszystko bez mojej wiedzy i chęci dotyka ciebie. A ja cię kocham! Ty – bogata, piękna i Polka, a ja – syn chłopa… Cóż to znaczy, że oficer?! Ja nawet nie wiem, czy ty bardziej jesteś Niemką, czy Polką. Twój ojciec jest Niemcem i większość interesów robicie z Rzeszą.

 – Artur, co z tego? Do czego zmierzasz? Może bądź ze mną szczery, to łatwiej będziemy mogli…

 – Jestem z tobą szczery. – Kiedy to powiedział, dał jej znak, aby udali się do łazienki. Odkręcił kran z wodą. Siadł na sedesie, a ona na rogu wanny, i zaczął cichym, emocjonalnym tonem opowiadać o swojej działalności w SD – kontrwywiadzie. Wyznał, że jest w stopniu kapitana, że wiedzą o ich związku i chcą, aby poprosił ją o drobną przysługę. Helena ledwo ukryła emocje. Czuła drganie łydek. Opowieści o sobie przeplatał zapewnieniami o uczuciu, jakim ją darzy, i że chciałby być z nią na zawsze. Kiedy przerywał opowiadanie, patrzył błagalnie na jej opuszczoną głowę.

 – A w czym ja bym mogła pomóc? Wiesz dobrze, iż polityką się nie zajmuję, i nie zamierzam. Nie znam tych nazwisk, o których mówiłeś, i wolałabym uniknąć kłopotów. To dlatego nic nie mówiłeś… Trochę cię rozumiem, chociaż… Też cię kocham i jakoś…

 – Przewiozłabyś dla mojego znajomego trochę dolarów? Na naszej granicy nie musisz się niczego obawiać, bo pojechałbym do granicy z tobą.

 – Sama nie wiem… Nie chciałabym mieć kłopotów w Polsce. Ale jeśli to jednorazowe, to dla nas mogę to zrobić.

Przytulił ją do siebie. Powiedział, że resztę uzgodnią jutro w kawiarni, i biorąc ją za rękę, poprowadził do pokoju. Kiedy leżał na niej, Helena nie myślała o seksie. W głowie jak z taśmy magnetofonowej przewijały się słowa Artura. Zapewne, gdyby sama nie była agentką wywiadu, łatwiej byłoby jej zrozumieć i zaakceptować zachowanie Artura. W obecnej zaś sytuacji czuła się zdradzona i wykorzystana. Nie wpłynęło to jednak na zmianę jej uczuć. Nawet teraz, gdy z rozkoszy postękiwał, a ona przybita tym, co usłyszała, nie mogła osiągnąć wcześniejszej rozkoszy, wiedziała, że go dalej kocha.

Spał już, kiedy Helena usiadła w fotelu ciemnego pokoju i patrzyła to na postać śpiącego, to w okna, za którymi padał śnieg. Rozmyślała o tym, co dalej czynić. Jednego była pewna – mogła czuć się bezpieczniej na spotkaniu z rezydentem. Skoro jej ukochany chce ją wykorzystać, to dlaczego ona nie może wykorzystać jego? Po zajęciu przez Niemców Czechosłowacji przeczuwała dalsze agresywne działania. Postanowiła zrobić to, co chce Artur, i w Polsce natychmiast skontaktować się ze swym pułkownikiem Słowikiem.

Spotkanie w Poznaniu

Telefon do Ministerstwa Handlu Zagranicznego poskutkował natychmiastowym wyjazdem Heleny do Poznania. W domu wytłumaczyła to koniecznością spotkania z koleżanką, która przeżywa załamanie nerwowe po rozstaniu z narzeczonym. Na miejscu, w siedzibie firmy handlowej, w której często bywała, tuż przy dworcu kolejowym, czekał na Helenę pułkownik Słowik. Mocno podenerwowana, ocierając dłoń o dłoń, głośno wciągając powietrze, jakby chcąc wyrzucić z siebie obciążające wyznanie, powiedziała:

 – Skłamałam. Właściwie to nie powiedziałam wszystkiego. Nie wolno mi było tego zataić, a teraz to ja nie wiem, co może z tego być i co będzie ze mną.

Pułkownik wyciągnął srebrną, grawerowaną papierośnice i powoli ją otwierając, podsunął Helenie. Zaciągnęła się łapczywie i poczęła kasłać.

 – Pani Heleno, a teraz na spokojnie, metodycznie proszę opowiedzieć o wszystkim. Tylko chronologicznie i niczego nie zatajając. Proszę.

Kiedy kończyła opowiadać, była już spokojna, jak człowiek po wyjawieniu tajemnicy, z którą nie może sobie poradzić. Patrzyła w oczy pułkownika i paląc następnego papierosa, w pewnym stopniu zrezygnowana, oczekiwała na to, co usłyszy od przełożonego.

 – Cóż, jest pani młodą osobą, to też pora na uczucia… Niedobrze, że pani nie powiedziała wcześniej, chociaż rozumiem to. Chciała pani swoją miłość zostawić na boku. Jak najszybciej trzeba dostarczyć przesyłkę odbiorcy. Nasi specjaliści szybko ją sprawdzą, a pani ją dostarczy. – Do pokoju wszedł młody człowiek, zabrał paczuszkę i karteczkę z nazwiskiem Artura. Pułkownik popatrzył na Helenę łagodnym, ojcowskim spojrzeniem, położył dłoń na jej ramieniu i rzekł: – Proszę się nie smucić. Chciałbym mieć taką córkę, a mam nieudanego syna pijaka… Sfera uczuciowa człowieka jest niezbadana i nigdy do końca nie będzie poznana. Przychodzi taki czas, kiedy nie kochamy i nie jesteśmy kochani, czujemy się źle, doszukujemy się winy innych, a wszystko inne nie ma sensu… Jednak decydując się na współpracę, dla własnego bezpieczeństwa, trzeba umieć panować nad uczuciami, co wcale nie jest łatwe, albo – co jeszcze trudniejsze – zrezygnować z nich. Historia wywiadu zapisana jest... Ale co ja będę o takiej historii… Pani Heleno, bywa pani tak często w Niemczech, widzi pani, co się dzieje. Szykuje się zajęcie Czechosłowacji. Nie ma wątpliwości, że Hitler nie poprzestanie na tym. To tylko kwestia czasu, tym bardziej że naród niemiecki gdzieś w podświadomości oczekuje tego; tak go propaganda Goebbelsa urabia. Nie mam wątpliwości, że zdecydowana większość Niemców zdradzi najbliższych, aby przyłączyć się do powszechnego zaćmienia. Nie mam prawa wątpić w uczciwość uczuć pani wybranka, ale… ostrożności nigdy za wiele. Pani w przyszłości może to wykorzystać, dla upewnienia się. Teraz jednak, skoro pani podjęła tę grę, musi pani kontynuować. – Pułkownik chrząknął, machinalnie poprawił szary krawat i chwilę patrząc w mądre spojrzenie Heleny, dodał: – Musi pani wykonywać, czego chce ów Artur, i robić swoje. Spotykamy się jutro i ja pani dostarczę dossier o nim. Też nie wiem, jak dużo mamy o nim materiałów. Musi to pani poznać, aby wiedzieć, z kim pani utrzymuje bliskie kontakty.

Wychodząc z budynku, czuła się skołowana i zmęczona. Owa wiwisekcja w jakiś sposób zszargała jej czystość uczuć. Pozwoliła na splątanie sfery wspaniałego przeżywania bliskości z ukochanym, tylko dlatego, że zgodziła się zadośćuczynić jego prośbie, lecz jednocześnie powstawało w niej poczucie zdrady Artura. Nie mogła wiedzieć, że odmowa spowodowałaby jej aresztowanie pod byle pretekstem. Wiedziała o tysiącach Niemców przetrzymywanych bez wyroków w specjalnych obozach, lecz nie miała świadomości takiego zagrożenia w stosunku do siebie. Nie chciała spotykać się ze znajomymi. Było jeszcze coś, co po spotkaniu z Arturem budziło jej niepokój: przed kochaniem się pieszczoty Artura stawały się bolesne, a i w trakcie aktu niespodziewanie gryzł ją i szczypał, a raz nawet uderzył. Musiała krzyknąć na niego, aby przestał. Ostatnio tak mocno ścisnął jej sutek, że do tej pory go czuła. Przepraszał, tłumacząc się namiętnością do jej ciała.

Postanowiła wynająć pokój w hotelu. Zadzwoniła do ojca, aby powiedzieć, że dziś nie wraca. Ojciec zaś poprosił, aby w urzędzie geodezyjnym odebrała dokument zezwalający na przygotowanie dokumentacji pod rozbudowę ich fabryki. Czy mogła być śledzona w Polsce przez agentów niemieckich? Ta myśl i wiele podobnych, jeszcze do niedawna absurdalnych, była teraz bardzo realna. Toteż, tak jak w Niemczech, sama musiała zadbać o własne bezpieczeństwo i nie dać poznać, iż w jej życiu coś się zmieniło. Nie mogła zasnąć, a rano recepcja ledwo ją dobudziła telefonem. Była spóźniona. Zrezygnowała z hotelowego śniadania i pośpiesznie udała się na spotkanie z pułkownikiem. Na sosnowym biurku leżał wydruk z dalekopisu z podobizną Artura, jego życiorysem, przebiegiem służby i krótką analizą efektów działalności. Czytała bez emocji, gdyż te wszystkie wiadomości były spoza sfery jej uczuć i kontaktów, jakie z nim miała. Jedynie lakoniczna wzmianka o jego upodobaniach do kobiet wzbudziła chwilową złość. Gdzieś przecież w podświadomości oczekiwała wiadomości o takich jego słabościach, o tym, że jest żonaty i jej tego nie powiedział, nawet o tym, iż od początku miał zamiar ją oszukiwać. Przeczytała jeszcze raz. Już powoli i spokojnie, próbując jak najwięcej zapamiętać. Trzy razy pojawia się miejscowość: Gross Born, miejsce zgromadzenia wielkiej ilości wojska, gdzie bywają najwyżsi dostojnicy państwowi, generałowie Guderian i Rommel szkolą oddziały wojska, i gdzie Artur ponoć sprawuje bardzo ważną funkcje w zabezpieczeniu tych działań. Następnym miejscem jego działań jest Łeba, centrum nasłuchu. Rzuca się w oczy opinia o zdolnościach lingwistycznych, szczególnie do języka polskiego i rosyjskiego. Szef Gestapo widzi w nim wielką przydatność do służby w wywiadzie i kontrwywiadzie. W trakcie przeglądu poufnych informacji wszedł pułkownik Słowik.

 – Pani Heleno, mam nadzieję, że zapoznała się z tym pani w sposób rozsądny. Bez nadmiaru emocji, bo czytanie takich danych o kimś bliskim, o którym nie mieliśmy nawet wyobrażeń, może być… dziwne, a nawet bolesne. Powiem pani, każdy nosi w sobie jakieś tajemnice, o których nie jest w stanie powiedzieć, i nieraz zrządzenie losu powoduje ich wyjawienie. Znam panią. Potrzeba pani czasu na oswojenie się z nową rzeczywistością. Przesyłkę proszę dostarczyć. To nie były tylko dolary. Będziemy chcieli rozszyfrować te dane. – Poczęstował Helenę papierosem. Zapytał, czy napije się herbaty. Poprosiła. Popijając herbatę i paląc kolejnego papierosa, rozmawiali o różnych sprawach związanych z jej działalnością. O spotkaniu z rezydentem. Kiedy nastąpiła pora rozstania, pułkownik przypomniał o najwyższej ostrożności i zmianie sposobu kontaktowania się na przyszłość. – Nie może pani zapomnieć nawet przez chwilę, że weszła do rozgrywki o najwyższe pule i każdy błąd to tragedia. A swoją drogą, wiele o tym myślałem. Artur wcale nie musi być… on panią może naprawdę kochać, a całą resztę dopisało życie. Nie ma nic bardziej pewnego niż nieprzewidziane zdarzenia. O tym zawsze trzeba pamiętać. To do następnego. – Serdecznie przytulił Helenę, wyższą od niego o głowę, a ona pocałowała go w policzek. – Niech się pani ciepło ubierze, bo mróz coraz większy.

Patrzyła na białe drzwi, za którymi zniknął, jak na ekran zakończonego filmu, i uzmysłowiła sobie zmianę nastawienia do prawie wszystkiego, z czym dotychczas łączyła swoją przyszłość. Jej bliskie kontakty z Arturem już nie będą spontaniczne. We wszystkich jej działaniach, chcąc nie chcąc, będzie uczestniczył interes i nieokreślone odczucie skrywania czegoś, o czym tylko ona wie.

1. Krzyżowice [przyp. red.].

2. Obecnie góra ta nosi nazwę: Ślęża [przyp. red.].

3. Obecnie Bąki.