udręczenie

Marek Krukowski

Udręczenie

Liberum Verbum

Spis treści

Zewnętrzne

Wewnętrzne

Copyright © 2018 Marek Krukowski

Copyright © Liberum Verbum Wrocław 2019

ISBN: 978-83-66358-35-5

Skład i korekta: Liberum Verbum

Projekt okładki: Zbigniew Zebar

Zdjęcie wykorzystane na okładce: Wojciech Bagiński

Redakcja: Zbigniew Zebar

Wydanie I

Liberum Verbum

50-078 Wrocław

ul. Leszczyńskiego 4

www.liberumverbum.com.pl

liberum-verbum.sklepypasejo.com.pl

wydawnictwo@liberumverbum.com.pl

moim trzem wiedźmom

Zewnętrzne

1

Wyzdrowiałem. Po wielu tygodniach w końcu wyzdrowiałem. A może raczej wydobrzałem, gdyż czarne jądro choroby wciąż się we mnie jarzy, promieniując śmiercionośnymi drzazgami, przenikającymi warstwy tłuszczu, mięśni, tkanek, wrażeń i snów. A zatem po wielu dniach uciążliwej, lecz nie ciężkiej, a właśnie uciążliwej choroby wydobrzałem na tyle, by wyjść na spacer do podmiejskiego lasku.

A tam błękit. Piękna pogoda. Chmura ptaków. Lipcowe, wczesne popołudnie. Drzewa poruszane wiatrem. Akacje. Na tle otwartego nieba. Jakże ono jest otwarte i przestronne. Szczególnie po wielu dniach pogrzebanych w murach poniemieckiego domu. Po wielu dniach gorączki, kasłania i bólów w krzyżu. Spaceruję sobie. Spaceruję niezobowiązująco, kiedy nagle wyskakuje ze mnie i połyka mnie w całości dławiące uczucie, że oto coraz mniej mogę. Być może pozostał mi w odwodzie już tylko ten podmiejski lasek, przypominający opustoszały lunapark, gdzie dziecięce karuzele kręcą się niemrawo popychane zimnym wiatrem: zgrzyt-zgrzyt-zgrzyt. Dlaczego tak tu zimno?

Siadam na ławce. Grzeję się w słońcu: zziębnięty.

Jakieś fakty o mnie. Mieszkam z siostrą Martą. Starsza ode mnie o dziesięć lat. Samotna. Bezdzietna. Stanowcza. Na studiach wpadka i aborcja. Później ślub, ciąża, poroniła, parokrotnie. Raczej nie będzie mieć już dzieci. Mąż ją zostawił dla innej. Młodszej. Płodniejszej. Wiadomo. Nuda. Czasem dostrzegam w jej oczach nagą furię, że to właśnie ją trafiło. Tak brzydko. Że to właśnie w jej macicy coś się nie ziści. Jej niemy wrzask, kiedy zagrzebana w grube swetry, spogląda na mnie, jak w kuchni nad zlewem obieram ziemniaki, ale przeważnie jadamy wykwintnie.

Marta lubi wynajdywać przepisy, lubi gotować, prowadzić dom… chociaż na co dzień to ja w nim pozostaję i to ja gotuję obiady, kiedy ona obejmuje bliżej niesprecyzowane kierownicze stanowisko w tej swojej korporacji. Jest zadbana, wraca z siłowni, bierze prysznic, później oglądamy telewizję lub jakiś film, często ambitny. Ma mnie, a ja mam wiele z dziecka, jak każdy nierób pseudoartysta. Tylko ten piekący ból, że coś już się nie zrealizuje w jej życiu przepełnionym zawodowymi sukcesami.

Mówią: trzeba brać, co życie daje. I bierzemy. Nie wybrzydzamy. Nie kręcimy nosami. Później zmywamy naczynia, idziemy do łóżek. Wsuwamy się pod ciepłe pierzynki. Każde z nas ze swoją książką pod pachą. Życzymy sobie kolorowych snów i nawet uśmiechamy się do siebie przyjaźnie.

Blade fakty mnie męczą, nie pozwalają się podnieść z ławeczki, więc jeszcze chwilę posiedzę, grzejąc się w lipcowym słońcu. Nasi rodzice zrobili nas za późno, mnie z pewnością. Jeszcze ich pamiętam, jakby młodych, bardziej obrotnych, w kostiumach kąpielowych podczas wakacyjnych wypadów nad morze. Matka z chustką na głowie, naoliwiona. Ojciec za kierownicą, zmieniający wprawnym ruchem biegi i wciskający pedał gazu, ale to chyba było w innym życiu, przydarzyło się komuś innemu. Choć wciąż widzę matkę, kupującą nam gofry z bitą śmietaną i malinami albo smażone na głębokim tłuszczu racuchy z jagodami i cukrem pudrem. Matka z niezmiennym uporem zabraniała mi jeść lody z powodu moich notorycznych problemów z gardłem i migdałami; a trzeba pamiętać, że były to czasy, kiedy każdą anginę leczono bolesnymi zastrzykami z penicyliny. Wciąż widzę ojca, spacerującego godzinami po plaży w tę i z powrotem, wyprostowany, z rękoma splecionymi za plecami, z głową lekko odchyloną. Właściwie, to widzę jedynie jego plecy, ponieważ dawno zdążył pozostawić nas w tyle, dziarsko krocząc przed siebie.

Sądzę, że po większej części wymyśliłem te wszystkie sielskie obrazki na swój prywatny użytek. Teraz jedynie zatęchły kurz włada ich domkiem na wsi, do którego nagle się ewakuowali, zabarykadowali drzwi, zatrzasnęli okiennice, na straży postawili bezzębnego psa: Pana Japę (mojego psa!), którego nie wiedzieć kiedy podstępnie sobie przywłaszczyli. Teraz ich wiejski, zachwaszczony ogród i brudne okna, pajęczyny po kątach, słoiki z moczem ojca, słoiki z konfiturami matki. Czasem mam wrażenie, że nas nie lubią, że im przeszkadzamy. Tak dziwnie hermetyczni: ojciec z matką.

Te blade fakty przyprawiają mnie o mdłości. Już tyle razy zdążyłem je przyswoić i przetrawić, lecz za nic nie mogę ich wydalić-wysrać-wyrzygać. One wciąż przyrastają, gromadzą się, zalegają, jełczeją. Trujące fakty, jak nasz duży poniemiecki dom z ogrodem, w którym rosną ponad stuletnie drzewa. Dom, który przekazali nam rodzice. Nasze dziedzictwo. Marty szaniec. Jej forteca. Pobiegaj z kosiarką po trawniku, radzi Marta. Przystrzyż żywopłot. Więc strzygę, wyglądając na ruchliwą ulicę tego prowincjonalnego miasta centralno-wschodniej Europy. Nie, to nie jest wcale złe miejsce do życia, a z perspektywy książki wręcz idealne. Ja wcale nie narzekam. Skądże znowu! Podnoszę się z ławeczki i zaczynam iść piaszczystą ścieżką.

Marta pracuje w dużej korporacji w dziale, w którym ma do czynienia z ludźmi: „Co jak co, ale na ludziach to ja się znam!” — jej własne słowa. Cały czas coś ustala, planuje. Powiada się: urodzona z niej organizatorka. Powoli wracam ze spaceru, w tym czasie Marta pewnie wciąż organizuje ludziom te z godzin ich życia, które scedowali na rzecz korporacji, nie wiedząc, co z nimi począć, kiedy młodzi i pełni zapału właśnie skończyli studia i, jak to się mówi, stali się naprawdę wolnymi ludźmi, panami własnego losu.

W domu dopada mnie nuda. Nuda człowieka wolnego od pasji i obowiązkowych zajęć. Podczas wakacji, tak jak większość dzieci w cywilizowanych krajach, mam po prostu wolne. W ciągu roku prowadzę zajęcia teatralne lub jakieś warsztaty profilaktyczne: przeciwdziałanie agresji, panowanie nad emocjami, zarządzanie komunikacją. Dorywczo. Jak leci. Co wpadnie w ręce.

Lutosławski to moje najnowsze odkrycie, starczy na dzień, dwa… Na samym Lutosławskim nie da się pociągnąć zbyt długo. Czasem jeszcze jakaś partyjka szachów ze znajomym, jednym bądź drugim. I moja charakterystyczna wściekłość, kiedy przegram, i strojna jak paw duma, kiedy wygram. Niestety, jestem dość przeciętnym graczem. Moje posunięcia są przewidywalne nawet dla mnie samego. Banalność mojej strategii wyłącznie mnie nuży. W zasadzie to już nie grywam w szachy. Po cóż przesuwać pionki w tak mało interesujący sposób?Wolę poprzez kuchenne okno śledzić błękit nieba. Wolę stać na straży gotujących się ziemniaków, bacząc aby się zbytnio nie rozgotowały.

Kiedy Marta wróciła z pracy i zasiadła do obiadu, zaraz wzięła mnie w krzyżowy ogień standardowych pytań, na które przecież z góry znała wszystkie odpowiedzi i to na pamięć: Co robiłeś? Gdzie byłeś? Czego dokonałeś?

Spojrzałem na nią smutno. Westchnąłem. Obiadu dokonałem, a tak poza tym, to moje życie toczy się w czasie niedokonanym. Przemilczałem to. Jedynie zacisnąłem usta w wąską kreskę i nadąsany wbiłem wzrok w blat stołu, ale w myślach wygłosiłem mniej więcej taką oto tyradę: „Tak, snułem się smętnie i dumałem nad lichością mej egzystencji. A także wykonałem wiele prostych czynności, jak wstawanie, siadanie, chodzenie, otwieranie, zamykanie, podnoszenie, zalewanie, krojenie, opłukiwanie, wychodzenie, wchodzenie, wyjmowanie i wkładanie. Teraz ponownie siedzę i patrzę na ciebie. Czy zatem te proste czynności były czymś próżnym i błahym, skoro doprowadziły mnie do ciebie, na którą czekałem cały boży dzień?”.

Marta nie pozostała mi dłużna i choć na pewno nie wyraziła tego w następujących słowach, to moja upoetyczniona dusza pod taką właśnie postacią zachowa je dla przyszłych pokoleń.

MARTA Moja rada jest prosta — sprzedaj siebie. Wymień się na pieniądze. Oddaj się pod zastaw, najlepiej dużej korporacji! Już oni zagospodarują wszystkie rolne nieużytki, które pod twoją gnuśną ręką leżą odłogiem. Już oni cię zaorzą i obsieją, sam się zdziwisz, jakim obfitym plonem obrodzisz pod ich batogiem. Nie masz pomysłu na siebie, nudzisz się sam ze sobą, już oni znajdą ci zajęcie! Wytłumaczą, co jest słuszne i dobre. Wyplenią chwasty twych trucicielskich myśli, użyźnią świadomość pestycydami jedynej słusznej ideologii i wskażą ci życiową ścieżkę kariery.

Ze spuszczoną głową jedynie potakiwałem. Cóż mogłem powiedzieć, jaki statment mógłbym wygłosić w kontrze do jej słów? Bąknąłem tylko coś o tym, że właśnie rozpocząłem pracę, tyle że… tyle że nad książką. To prawda, wciąż pochylam się nad szachownicą, łudząc się, że jednak wpadnę na trop bardzo skomplikowanej sekwencji ruchów, która z przegranej końcówki uczyniłaby tę partię wygraną przeze mnie. Dlatego też, w moim dawnym dziecięcym pokoiku na poddaszu, długimi godzinami wystukuję to oto tu coś, kiedy Marta w tym samym czasie zarabia na ten chleb nasz powszedni i na te ziemniaki, które przecież co dnia obieram dla niej z miłością i cierpliwie gotuję. Jednak dwa słowa „praca” i „książka” zestawione ze sobą podziałały na nią jak przysłowiowa czerwona płachta na byka. Zawrzała i bluznęła słownym wywarem.

MARTA Książka! Boże miłosierny! Czy to jest twa kolejna fanaberia u samego zarania skazana na sromotną klęskę? To ma być twoja odpowiedź na świata srogie milczenie? To pod jej szmacianą okładką chcesz schronić głowę przed deszczem, burzą, błyskawicą, gromem, śniegiem, gradem, inflacją, chorobą, przed wciąż rosnącymi cenami benzyny i gazu? Książka, a to dobre sobie! To żeś wymyślił! Gratuluję! Od dziś z pewnością spać będę spokojniej, wiedząc, że każdego dnia, kiedy zostawiam cię w tym domu, ty potajemnie trudzisz się w pocie czoła nad wieczystym zbawieniem.

No cóż mogłem dodać, poza tym, że się urodziłem? A więc kości zostały rzucone. Moje schorowane kości trzydziestoletniego starca.

***

To Marta ma prawo jazdy i prowadzi luksusową limuzynę na kredyt, kiedy jedziemy odwiedzić rodziców — jak co tydzień, jeśli tylko nie mamy innych planów na weekend.

Matka i jej jasne włosy upięte starannie. Mąka na jej pergaminowych dłoniach, kiedy lepi pierogi.

MATKA Zostańcie na obiad.

MARTA Mamo, spieszymy się.

Marta odpala papierosa niczym turboodrzutową maszynę. Zaciąga się władczo. Jarzący się punkt rakietowego silnika.

MATKA Córuś! Miałaś rzucić.

MARTA Właśnie rzucam. To proces, który trwa. Spokojnie, mam to pod kontrolą.

MATKA To nie zostaniecie? Maryś tak lubi moje pierogi.

Sączę herbatę z sokiem malinowym. Mam na imię Marian, ale matka woła na mnie zdrobniale „Maryś”. Do swojego imienia odnoszę się dość ambiwalentnie, tak jak i do całej reszty, z którą niestety wciąż nie mogę się pogodzić-zaprzyjaźnić-oswoić. Urodziłem się i miałem tę wątpliwą przyjemność poznania samego siebie.

Sprzeczka matki z córką zbyt charakterystyczna. Nie jestem samobójcą-zamachowcem, nie wysadzę tej kuchni ani nie wyjdę stąd, trzaskając drzwiami. Po cóż się silić na puste gesty, po cóż trwonić cenną energię? Siedzę. Nie nadwyrężam mięśni.

Marta gasi papierosa na jakimś spodku. Opłukuje dłonie oraz spodek. Przesuwa biodrem matkę. Obie zaczynają lepić pierogi, ramię przy ramieniu.

MARTA Daj, pomogę ci. Będzie szybciej… A jak się czuje ojciec?

MATKA Jak to ojciec, narzeka, cacka się z sobą, a i tak przeżyje nas wszystkich.

Krążki wycinane z ciasta za pomocą szklanki. Farsz w metalowej misce: ziemniaki, twaróg, cebula, sól, pieprz — nabierany łyżeczką — stuk-stuk, stukocze metal o metal.

MARTA A ty jak, mamo?

MATKA Nie narzekam, ktoś musi być dzielny, jakoś się trzymać. Nie poddaję się, nie rozczulam nad sobą. A co u was?

MARTA Też nie narzekam. Dużo pracuję. A Maryś — wiadomo…

Nawet nie mam mdłości. Nawet dobrze mi się tego słucha. Tak właśnie się przesączam na drugą stronę. Przesączam się przez bibułkę codzienności, totalnie odfiltrowany z grubszej treści. Grubsza treść, dobre sobie! I co też miałoby ją stanowić?

W dużym pokoju ojciec drzemie pod gazetą. Brzuchaty. Posapuje. Coś śmierdzi. To pod stołem dyszy Pan Japa. To on tak cuchnie. Przystaję oparty o framugę. Ojciec za kurtyną słonecznego światła. Taki kochany. Ale zawsze nieobecny: w pracy lub na działce, albo na wieczornym spacerze. A teraz za zasłoną starości, jeszcze bardziej niedostępny.

OJCIEC Marian…

Budzi się, mlaska po starczemu.

JA Zostajemy na obiedzie.

OJCIEC O! To przyniosę butelkę wina z piwniczki.

JA OK.

Jeszcze łatwiej obleci. Pan Japa przewraca się na plecy i ociężale merda ogonem. Czy jemu się wydaje, że wciąż jest uroczym szczeniakiem? Żałosne. Nie pochylę się i nie pogłaszczę, jedynie trącam go czubkiem buta, co i tak przyjmuje z radosną wdzięcznością. Ojciec wraca z butelką wina. Ja otwieram. Nalewam. Jak miło, że ojciec jest tak małomówny.

JA Dobre.

OJCIEC Tak, niezłe.

MARTA (z kuchni) Maryś, jak nic nie robisz, to nakryj do stołu!

Nakrywam. Za oknem gąszcz. Rozrosłe, rosochate krzaki jakiegoś zielska.

JA Trzeba by coś zrobić z ogrodem.

OJCIEC Codziennie coś robię. Przycinam. Plewię.

JA Ach, tak.

Pan Japa jakimś cudem zdołał wleźć na kanapę, w nagrodę ojciec głaszcze go po brzuchu. Kończę nakrywać. Siadam do stołu, przy stole, obok stołu. Czekam. W końcu lądują przede mną dwa półmiski pierogów. Niezłe. Ale pamiętam lepsze, szczególnie te z czasów dzieciństwa. O! Wtedy to były pierogi! Pierogom z czasów dzieciństwa nic nie dorówna. Po wylewie matce musiało się coś poprzestawiać i już nie klei tak dobrych pierogów. Ale i tak zjadam dwanaście sztuk, no góra trzynaście. Trochę tracę rachubę. Trochę się obżeram, jak to mam w zwyczaju, folguję sobie, popuszczam pasa, upijam łyk wina i toczę sytym spojrzeniem po twarzach bliskich mi biesiadników. Dzisiaj nie mam zamiaru się zadręczać. O nie!

Po obiedzie następuje szybki, strategiczny odwrót, przeprowadzony z wojskową dyscypliną. Pierogi zostają podzielone na dwie porcje.

„Te są dla was, jutro sobie odgrzejecie”. „Ale mam nadzieję, że zostawiliście też coś dla siebie?”. „Nie martwcie się o nas. Zresztą zobaczcie, jak ojcu się przytyło”. „Nie przesadzaj, duszko!”. „Nie przesadzam, brzuszysko ci wywaliło, że ho-ho!”. „Dziękujemy, mamo”. „No, tylko jedźcie ostrożnie. Teraz na drogach tylu wariatów. Co chwilę się słyszy o śmiertelnych wypadkach. Młodzi ludzie, dzieci, zmasakrowane ciała, zamknięte trumny. Rozpacz. Szok. Lament. Pełno tego. W wieczornych wiadomościach. Dwa, trzy, cztery, czasem pięć trupów na miejscu, a później jeszcze z dwa w szpitalu po tygodniach walki, nadziei, rezygnacji i znów kiełkującej nadziei”. „Duszko, uspokój się. Duszko”. „Przestań, zostaw mnie, jak mam się uspokoić, kiedy to się dzieje cały czas, ludzie giną na drogach — masowo lub zostają kalekami na całe życie, przytroczeni do wózków, bez nóg, z przetrąconymi kręgosłupami, śliniący się albo oddychający wyłącznie dzięki skomplikowanej aparaturze. Dlatego proszę was: jedźcie ostrożnie”. „Będziemy ostrożni. Ale na wariatów nie ma rady, mamo. Nie ma rady na wariatów…”.

Jakże ona szybko prowadzi. Lubię to. I ani słowa. Jedynie pedał gazu. Ja zwyczajowo na siedzeniu pasażera, tak jest wygodniej. Zresztą, co ja mogę? Nagle jej surowy głos:

MARTA Masz jakiś plan czy chcesz się obijać przez całe wakacje, całe wakacje, całe wakacje…?

JA Mam.

Czasem ją najdzie. Coś ją dźgnie od środka i musi to z siebie wyrzucić. Nawet już się na nią nie złoszczę, jedynie odczuwam krótkotrwały ból, kiedy to spada na człowieka tak niespodzianie pośród milczenia jazdy powrotnej. Chwilę piecze. Może jedno spojrzenie pełne wyrzutu z mojej strony, ale ona cała skoncentrowana na drodze bierze zakręt i wjeżdżamy do miasta. Plugawa fizjologia słów, czasem trzeba sobie pofolgować, nawet jeśli człowiek się tym brzydzi. Od czasu do czasu trzeba, choćby było to śmiertelnie nudne. Nuda ostatecznie nie zabija, a wstrzymywanie się ponad miarę bywa zabójcze. Możliwe zresztą, że rzuciła to pytanie bezwiednie, wyzbyta sadystycznych intencji, podobnie jak ja przy obiedzie, kiedy wymsknęła mi się luźna uwaga na temat pierogów: „Jakieś takie niedosolone. No nie? Prawda, że niedosolone?”. Cisza. Wszyscy młócą w ciszy. Jedynie nagły skurcz, który ściął drobną twarz matki o prawie przezroczystej skórze. Mogłem sobie darować tę uwagę o niedosolonych pierogach, tak jak późniejsze warknięcie, kiedy matka wciskała mi do kieszeni sto złotych, żeby nikt nie widział — ani ojciec, ani Marta (po co mają wiedzieć, nasza mała, słodka tajemnica) — jakby chciała mnie kupić. I pospieszny całus w policzek, jej sztandarowy, lepki całus, którego pozostałość starła kciukiem. Matka ścisnęła mój nadgarstek. Jakże byłem nudnie wstrętny, chcąc się jak najprędzej wyswobodzić z jej objęć. Ojciec jedynie przelotnie klepnął mnie w ramię, nie pamiętam już, w lewe czy w prawe. Bardzo sobie cenię jego oszczędność słów, gestów. Przecież człowiek i tak wie, on wie i ja wiem, więc możemy się ograniczyć do minimum, wystarczy pojedynczy znak, aby się upewnić, że wciąż obaj wiemy, że nic o sobie, że nic tutaj, ale się wspieramy, w milczeniu, dwaj mimowie.

Te wszystkie sytuacje nawet mnie już nie irytują ani nie śmieszą. One po prostu są i ja w nich jestem, cały ja, taki jak zwykle, nigdy inny, tylko zawsze taki, jaki bywam w podobnych sytuacjach, które koniecznie muszą się odbyć i przejść w niepamięć. Są to ruchy zbędne, a jednak… nie można ich pominąć.

W domu ani słowa do siebie. „Obejrzymy coś?”. „Może później”. Ot, tylko takie drobiazgi, prawie że onomatopeje.

***

Marta obgryza dolną wargę. Otulona kocem siedzi przed wyłączonym telewizorem.

MARTA Czego?

JA Obejrzymy coś w końcu czy nie?

MARTA Jak chcesz, to oglądaj. Ja się położę. Rozbolała mnie głowa.

Chyba przyłapałem ją na tak zwanym „gorszym momencie”. Marta gapi się na świat. A świat odpowiada jej kamiennym milczeniem. Mogłaby tak siedzieć nawet całą wieczność, a i tak nic by nie wysiedziała, nic nie zniosła. To już jest poza jej zasięgiem, wypatroszonej kwoki. To jest nieodwracalne. Tak jak nasz żywot, tutaj, w tym starym domu pełnym antycznych rupieci.

Przyglądając się Marcie, przypominam sobie, że będąc dzieckiem, uwielbiałem grać z nią w ping-ponga na stole w jadalni. Oczywiście uprawialiśmy ten zbrodniczy proceder wyłącznie pod nieobecność rodziców. Bywało też, że w salonie kopaliśmy plażową piłkę, jeśli akurat padał deszcz albo było zimno, bramkę stanowiły podwójne oszklone drzwi do jadalni. Latem godzinami graliśmy w badmintona, rozwiesiwszy siatkę pomiędzy drzewami ogrodu. Dla nastoletniej Marty musiałem być kimś w rodzaju jej pierwszego dziecka. Niestety, jak się później okazało, byłem też jej jedynym dzieckiem, o które moja rodzona matka była czasem zazdrosna. Obydwie, matka i córka, stoczyły o moją miłość cichą i prywatną wojenkę, która nieco mnie wycieńczyła.

Od czasu do czasu Marta szczypie mnie złośliwie w tyłek, sycząc, że tak naprawdę jedyną osobą, którą kochałem i którą nadal kocham, jestem-byłem-będę tylko ja sam.

Wyszedłem do ogrodu zaczerpnąć powietrza. Przyjemny wieczór. Zadzwoniłem do matki kierowany wyrzutami sumienia. Chciałem jej poprawić nastrój, to znaczy sobie: „Już w łóżku? Ale jeszcze nie śpisz? Czytasz… »Cytadela« Cronina… o tym lekarzu, kopalnie antracytu. Tak, tak, też kiedyś czytałem”.

Matka się rozkleiła. Zaczęła utyskiwać, że od czasów wylewu do niczego już się nie nadaje. Na przykład, kiedy przeczyta książkę, to wnet ją zapomina, już po miesiącu spokojnie mogłaby tę samą książkę czytać raz jeszcze, zupełnie jak nową. Westchnęła smętnie: „Zdecydowanie po wylewie uszło ze mnie powietrze, przecież ja nawet porządnych pierogów już nie potrafię nalepić”.

Nieporadnie próbowałem ją pocieszyć, ale co prawda — to prawda, szczególnie, jeśli idzie o kwestię pierogów. Dlatego też posłałem jej całusa na dobranoc, po czym taktownie się rozłączyłem.

Czasem zdarza mi się splunąć na matkę, gdyż mam brzydką pewność, że jej miłość płonie niezatapialnym płomieniem, którego nic nie zdoła zdusić ani zgasić. Ale moja brutalność względem matki nie jest wyrachowana.

Kiedy prawie zasypiałem nad książką, zjawiła się Marta.

MARTA To jak? Oglądamy coś?

JA Ale teraz?

MARTA Nie jest jeszcze tak późno.

Jej twarz-oczy-włosy wzruszają mnie. Szczególnie włosy. Będąc dzieckiem, uwielbiałem je rozczesywać. Będąc dzieckiem… Niewiele pamiętam. Wszystko skasowane, unieważnione. Jednak jej włosy wciąż takie same, ich połysk jakby niezmienny, lśniącymi falami płyną do mnie przez te wszystkie lata. Spajają odległe wczoraj z nieistotnym dzisiaj i pozwalają mi wierzyć, że ja to wciąż ja. Inny, a ten sam.

Marta ubóstwiała mnie, kiedy byłem malcem. Coś jeszcze z tego kołacze się pomiędzy nami. Zamykam książkę i podążam za nią. Jej kasztanowo-miedziane włosy opalizują zdezaktualizowaną rzeczywistością: dawno, dawno temu, za górami, za lasami…

MARTA Ta uwaga o niedosolonych pierogach była zupełnie niepotrzebna.

JA Jakoś tak niechcący ze mnie wypadła, sam nie wiem…

MARTA Nie wątpię. Tak właśnie plecie się twoje życie: bezwiednie i niechcący, potykasz się o samego siebie, potrącając staruszki i małe dzieci; za wszystkie pomyłki przepraszasz głupawym uśmiechem, tłumacząc, że miałeś czyste intencje i że przyświecały ci szczytne cele, a że wyszło tak jak zwykle — czyli w najlepszym wypadku: nijak — to już wina nogi zdrajczyni, która podwinęła się w kulminacyjnym momencie, dlatego runąłeś jak długi w kałużę, ochlapując wszystkich błotem. Dodam tylko, że ta błotnista kałuża również wyciekła z ciebie, nie wiedzieć, kiedy i jakim sposobem…

Słuchałem tego nieomal szekspirowskiego monologu z rosnącym niedowierzaniem. Próbowałem się bronić, twierdząc, że czasem tak muszę, gdyż ciężar matczynej miłości jest istotnie wielce przytłaczający, więc trzeba mi go strącić ostrzejszym słowem, surowszym tonem, aby dać wytchnąć wątłym barkom. A w myślach zagrzmiałem coś na tę modłę: „Ocean matczynej miłości jest śmiercionośnym żywiołem, któremu potędze muszę się przeciwstawić słów brutalnym falochronem. Ja ten ocean przepłynę albo w nim utonę. Już matka w swych snach odwiedza mój grób, na którym sadzi białe kwiatki, nucąc tęskne piosenki, ckliwe kołysanki pamiętane przeze mnie z czasów dzieciństwa, kiedy w krótkich porciętach biegałem za piłką po ogrodzie, a matka śledziła moje radosne poczynania znad przeciwsłonecznych okularów, usadowiona na werandzie, na leżaku, z książką w dłoni, w słomkowym kapeluszu, tak absolutnie piękna dojrzałą pięknością…”.

Marta kiwała tylko z politowaniem głową. Nasze spojrzenia starły się w zapaśniczym uścisku. Osłabły, począłem się przyglądać paznokciom, stwierdzając, że już najwyższa pora, aby je przyciąć. Nagle Marta energicznie oświadczyła, że wzięła dzień wolnego, aby pomyć okna w całym domu: te na parterze, jak i te na piętrze. Spojrzałem na nią z niedowierzaniem, pragnąc zaśpiewać co tchu w piersiach: „Witaj, królowo! Twe kasztanowe włosy są koroną uplecioną z materii trwalszej od najtwardszego metalu. Ileż rozrywek odnajdujesz w powszednich zadaniach, w których ja widzę jedynie mozół i trud daremny. Ten dom tętni twą krwią i oddycha twym oddechem. Lecz z roku na rok twa dzielna dłoń coraz bledsza, twój oddech coraz płytszy…”.

MARTA Ten dom to mój bastion ostatni, w którym się okopałam. Póki tchu mi starczy, nie ustąpię ani kroku. Choć to gniazdo, które wiję z takim mozołem, nigdy nie rozbrzmi trelami moich rodzonych piskląt. Lecz cóż począć? Moje serce oraz sumienie, wrodzona powinność nie pozwalają, bym podobna tobie usiadła na zimnym, brudnym klepisku i poczęła zawodzić, rwąc lśniące i świeżo umyte włosy. Nie! Jeśli upadnę pokonana, to nie wśród syfu, który ty rozsiewasz każdym niebacznym gestem i w którym ty niechybnie skonasz; ja polegnę w toku wojennych działań, ze zmiotką i szufelką w dłoni. Dlatego jeśli jutro przejrzę się w czystych oknach, to o trudach zapomnę, mój znój znajdzie zapłatę i syta dniem spełnionym spokojnie zasnę, będąc pewną, że jestem królową godną nosić uczesaną z mych włosów koronę — trwalszą od najtwardszego metalu.

***