e

CO

arz

mi ES

y UN w izimcieremci trzypWS

nr ind. 323489 | ISSN 0860-3057 nakład 1450 egz.

K

ci

A

ś

LE

AT)

JDO

łoz

SK

: s

OP

u y

cena 5 zł (w tym 5% V

z

. M

AG

mer pr

A

y

ZYN

nu w

K

t

UL

ta

TUR

s

ema y

AL

T W

NY Ł

: e

OD

s c

ZI I

la y

W

OJE

ł Ba muz

W

ę

ÓD

ZT

icha

W

łuż

A

M S

ŁÓD

ZK

2

IEGO

—

0

1/22

magazyn kulturalny Łodzi i województwa łódzkiego 01/2

Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 01/2

2

NAGRODA LITERACKA

IM. TUWIMA 2021

DLA EWY KURYLUK.

Odbiera Maciej Marcinkowski,

dyrektor

Wydawnictwa Literackiego.

Fot. Radosław Jóźwiak

2

K

GRZEGORZ PRZYBOREK

2

AL

„Stół do przygotowywania

EJDO

unoszących się obiektów”, 1991.

Wystawa

– 01/2

SK

„Re-kompozycje przestrzeni”

OP

w Galerii Re:Medium,

OP

czynna do 23 I 2022

SK

– 01/2

JDOELA

2

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

Kolumb Krzysztof Jański

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Kaliny 7, 41-506 Chorzów

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1450 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

MUZEUM

w nowoczesności

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Powszechnie dostępne wystawy to nie taki znowu sta-ry pomysł. Choć „domy muz” znano w starożytnej Grecji, przez długi czas zbiory gromadzono głównie w ośrodkach naukowych, świątyniach i domach arystokracji. Dopiero po rewolucji francuskiej wszelkie material-ne świadectwa dotyczące człowieka i jego otoczenia uznano za dobro wspólne.

W XIX w. zaczęto tworzyć muzea przypo-K

minające już z grubsza te, które znamy 2

ALE

dzisiaj. Ich cel to dostarczanie materiału JDO

do badań, edukacja i sprawianie przy-

– 01/2

SK

jemności. Forma kontaktu zwiedzających OP

OP

SK

z obiektami zaczęła jednak ewoluować

– 01/2

JDO

dopiero w ostatnich dekadach, kiedy

ELA

to doświadczanie, doznawanie stało się istotnym elemen-2

K

tem komunikacji międzyludzkiej i manifestacji własnego istnienia. Coraz częściej człowiek nie tylko dowiaduje się, ale doświadcza (nawet jeśli tylko wirtualnie). Przedmioty poupychane w gablotach, obrazy gęsto pokrywające ściany galerii to przeszłość. Tę przemianę ludzkiej percepcji za-projektowali już sto lat temu teoretycy awangardy: El Lissitzky czy Strzemiński, ale dopiero teraz ich wizja zaczyna się w pełni urzeczywistniać. Widz jest ciałem, a nie okiem.

Porusza się w przestrzeni, w którą wkomponowano obiekty, i odbiera je w sposób zmysłowy. Dzisiejsza wystawa nie proponuje jednej, skończonej opowieści – pozostawia miejsce dla wrażliwości widza, który ją dopełnia, przeżywając, dyskutując, interpretując. Nie lada wyzwaniem jest dziś stworzenie nowoczesnego muzeum – powstaje długo i musi być tak pomyślane, by było nowoczesne w przyszłości.

4

SPIS TREŚCI

14 1No 6woczesne 23 27

Życzmy sobie.

Między

Dobre dzieło

Andrzej

muzeum

zachwytem

nie wystarczy.

Poniedzielski

– czyli jakie?

a oddźwię-

Aleksandra

Anna

kiem.

Talaga-

Nadolska-

Rozmowa

-Nowacka

-Styczyńska

z Jarosławem

Suchanem

K

2

ALEJDO

– 01/2

SK

OP

OP

SK

30 35 36 38

– 01/2

JDOEL

Spotkania

Wystaw się,

Przede

Ćwiczenie

A

2

w trzecim

a postaw się.

wszystkim

swobodnej

K

wymiarze.

Michał B.

doświadczać.

wyobraźni.

Bogdan

Jagiełło

Bogdan

Rozmowa

Sobieszek

Sobieszek

z Ursulą

K. LeGuin

4 4K 2oszyk 4 4Br 8

M

5

Czas 1

uzyka

ansoletka

nieutracony.

z grzybami.

ponad

dla Dorki.

Mieczysław

Łukasz

wykonawcą.

Agnieszka

Kuźmicki

Maciejewski

Rozmowa

Szygendow-

z Michałem

ska

Balasem

5

01/22

52 54Biała kolacja. 56 58

Szalony dzień.

Całkiem inny

Oczy szeroko

Magdalena

Piotr

„Kopciuszek”.

otwarte.

Sasin

Grobliński

Mateusz

Aleksandra

Bugalski

Talaga-

Nowacka

SZŁOŚCI

K

2

ALEJDO

– 01/2

SK

OP

OP

SK

5 60

Có 9

ż za

Strategie

62Świątynia 64

– 01/2

JDO

nominacja!

teatralnej

sztuki.

Piotr Kasiński iluzji (7):

Piotr

PRZY

ELA

Kwiaty

2

K

na drodze

do UNESCO.

metoda Warli-

Grobliński

Dawid

kowskiego.

Brykalski

Michał

Rzepka

AWY

68 70

WYST

Między Łodzią Kalendarium

i Łaskiem.

Andrzej

Sznajder

I str. okładki: MICHAŁ BALAS,

wiolonczelista – wywiad na str. 45

Fot. Tomasz Ogrodowczyk

/ Akademia Muzyczna w Łodzi

Temat numeru

15

SZTUKĄ JEST

TWORZYĆ

ekspozycje,

KTÓRE

K

2

ALE

dopiero

JDO

– 01/2

SK

OP

OP

SK

– 01/2

JDO

BĘDĄ

E

LA

2

K

NOWOCZESNE

WYSTAWY PRZYSZŁOŚCI

We współczesnym świecie najważniejsze jest doświadczanie. Opiera się na nim komunikacja międzyludzka i uczestnictwo w kulturze. Teoretycy awangardy przewidzieli to już sto lat temu.

Żeby muzea historyczne i te prezentujące sztukę mogły dobrze wykonać swoją pracę, odbiorca nie może być biernym konsumentem, a musi stać się współtwórcą wystawy. Widz to nie tylko oko rejestrujące obrazy i komunikaty, to przede wszystkim ciało poruszające się w konkretnej przestrzeni, napotykające na swej drodze obiekty fizyczne. Wystawa, opowiadając historię, nie może myśleć za widza. Muzeum powinno przestać być wyłącznie świątynią nauki czy sztuki i stać się także forum dyskusji i współdziałania, miejscem dla emocji i rozmaitych interpretacji.

16

Temat numeru

ANNA NADOLSKA-STYCZYŃSKA

Nowoczesne muzeum – czyli jakie?

Jest kilka ulubionych przez media sformułowań związanych z muzealnictwem, które powodują mój niepokój. To „żywy skansen”,

„muzeum wirtualne/multimedialne” czy „nowoczesne muzeum”.

Powodem mojego uprzedzenia są nie tyle także punkt wyjścia do wszelkich działań stosowane w muzeologii sensy tych stwier- oświatowych. Kolekcja muzealna jest pod-dzeń, ile potoczne ich rozumienie. Otóż są stawą i istotą muzeum. To muzealia sta-to w mojej ocenie hasła-wytrychy, niebę- nowią punkt wyjścia do działań ochron-dące niczym innym niż workiem, w który nych, konserwatorskich, do prowadzenia każdy pakuje to, co uznaje za słuszne.

badań nad ich charakterem oraz miejscem Odpowiedź na postawione przez redak- w kulturze lub środowisku. Warto dodać, cję „Kalejdoskopu” pytanie, czym jest mu- że nieczęsto przywoływanym w tekstach zeum nowoczesne, nie jest dla mnie łatwa, dziennikarskich, a niezmiernie ważnym K

bowiem moje poglądy na muzeum są dość obowiązkiem nakładanym na muzea jest 2

AL

tradycyjne. Według anegdoty malarz Jan wspomniana ochrona muzealiów, które EJDO

Styka, gdy klęcząc, malował kolejny obraz muszą być przechowywane w odpowied-o tematyce sakralnej, usłyszał głos z Nie- nich warunkach i objęte działaniami zabez-

– 01/2

SK

bios: „Wy, Styka, nie malujcie mnie na ko- pieczającymi i konserwatorskimi.

OP

OP

lanach. Wy mnie DOBRZE malujcie”. Para-Pierwotna wersja definicji ICOM pocho-SK

frazując, chciałabym powiedzieć – muzeum dzi z połowy ubiegłego wieku. Zarzuca się

– 01/2

w moim przekonaniu nie musi być nowo- jej więc nieadekwatność w stosunku do JDOE

czesne, muzeum musi być dobre. I tutaj po- wymogów XXI stulecia i planuje istotne LA 2

tykamy się o kilka podstawowych proble- zmiany w jej brzmieniu (można o tym przeK

mów i definicji. Co to znaczy dobre i co to czytać w tekście Joanny Wasilewskiej „Spór znaczy nowoczesne muzeum? Czy wystar- o nową definicję muzeum na konferencji czy je naszpikować techniką i multimedia- generalnej ICOM w Kioto”, Zbiór Wiadomi? Skupmy się zatem na meritum, czyli na mości do Antrolopogii Muzealnej 2019, nr zagadnieniu, czym jest muzeum.

6). Z kolei obowiązująca w naszym kraju

Podstawa to kolekcja

„Ustawa o muzeach” powstała w roku 1996

i była wielokrotnie zmieniana i uzupełnia-na. Jej ostatnia wersja pochodzi z roku 2020

Obowiązująca w Polsce ustawa o muzeach i w odczuciu wielu muzealników nadal wy-i aktualna (chociaż właśnie podlegająca maga korekt. Wiek XXI wzbudził bowiem zmianie) definicja ICOM, czyli Międzyna- w sposób oczywisty i zrozumiały dyskusję rodowej Rady Muzeów, stawiają sprawę ja- nad naszym dziedzictwem i związanymi sno: muzeum to instytucja nienastawiona z nim instytucjami, w tym – nad kondycją na osiąganie zysku, która realizuje swoje muzeów. Zaczęto szerzej stosować zasady zadania przez określone statutem działa- tzw. nowej muzeologii, która skupia się na nia. Podstawą, która wyróżnia je spośród kilku podstawowych zasadach.

innych instytucji kultury, jest kolekcja Jednym z ważniejszych jej postulatów jest muzealiów, które są odpowiednio, plano- kładzenie nacisku na przeżycie, interakcję wo i zgodnie z merytorycznym zakresem i refleksję w miejsce dydaktyki (czasem na-muzeum zbierane, chronione, opracowane chalnej) i ustalonych, uznanych za słuszne naukowo, a następnie eksponowane i udo- prawd prezentowanych przez autorów wy-stępniane w celach naukowych. Stanowią staw. Ekspozycja muzealna nie powinna

Tem

T

a

em t

a nu

t

m

nu er

m

u

er

17

Wizualizacja koncepcji nowej wystawy stałej w Muzeum Regionalnym w Opocznie zatem wyłącznie uczyć. Winna być punk- nauki czy sztuki” i stać się także forum dysK

2

A

tem wyjścia do dyskusji, do włączenia kusji i wzajemnego współdziałania muzeal-LE

widzów w sferę interpretacji muzealiów ników i muzealnej publiczności. Miejscem JDO

i sposobu ich prezentacji. Kolejnym postu- dla emocji i dla rozmaitych interpretacji

– 01/2

latem jest oderwanie się od prezentowania zbiorów i podejmowanych tutaj działań.

SK

OP

głównie przeszłości na rzecz ukazywania Wszystkie te postulaty w mniejszym lub OP

także współczesnych problemów i zjawisk. większym stopniu i z rozmaitym efek-SK

– 01/2

Postulowana jest też konieczność stałe- tem są realizowane w polskich muzeach.

JDO

go monitorowania potrzeb i oczekiwań Najgorzej chyba przedstawia się sprawa EL

publiczności. Następną wskazówką jest z doborem kadr. Z przykrością obserwuję A

2

K

stworzenie muzeum krytycznego, podej- w muzeach humanistycznych zatrudnia-mującego tematy aktualne i niełatwe oraz nie na stanowiskach merytorycznych osób uczciwie je przedstawiającego.

nieposiadających właściwego wykształ-

Otwarcie na nowe potrzeby

cenia specjalistycznego. Jakby muzealnik z natury rzeczy miał być humanistycznym omnibusem. Oczywiście ma się to nijak do Nowy typ „muzealnego kuratora”, czyli postulatu merytorycznej odpowiedzialno-w naszej rzeczywistości – muzealnika, to ści pracowników tych instytucji za poziom osoba będąca specjalistą w zakresie re- i jakość wykonywanych zadań, ale jest, prezentowanej przez muzeum dyscypliny, niestety, częstą praktyką. Kolejnym zjawi-otwarta na nowe trendy i potrzeby społecz- skiem, które mnie niepokoi, jest nadawanie ności, pośród której i dla której muzeum zjawiskom paramuzealnym nazw dotych-działa. Uznano zarazem, że ekspozycje bez- czas rezerwowanych dla określonego typu względnie winny być dziełem autorskim, instytucji. Zdarza się nierzadko, że nazwa co zapewnia spójność ostatecznej wizji muzeum bywa wykorzystywana dla wiaty prezentowanego tematu. Ostatnia grupa z pługiem, działa z II wojny światowej czy postulatów dotyczy sposobów współpracy prezentacji pokłosia pleneru malarskiego, i porozumienia z depozytariuszami treści a określenie „żywy skansen” bywa przy-i dóbr kultury stanowiących merytoryczny krywką dla komercyjnej działalności tury-

(magazynowy i archiwalny) „majątek” mu- styczno-hotelarskiej.

zeum. Warto dodać, że wszystkie te postu-Podobne zastrzeżenia budzi we mnie sto-laty oparte są na przekonaniu, że muzeum sowanie nazwy muzeum dla instytucji uka-musi przestać być wyłącznie „świątynią zującej nawet najlepiej opracowany temat

22

Temat numeru

K

2

ALEJDO

– 01/2

SK

OP

OP

SK

– 01/2

JDOELA

2

K

GABINET ABSTRAKCJI

EL LISSITZKY’EGO.

Rekonstrukcja na wystawie

w Muzeum Sztuki.

Fot. ATN

Temat numeru

23

MIĘDZY ZACHWYTEM A ODDŹWIĘKIEM

Z Jarosławem Suchanem rozmawia Aleksandra Talaga-Nowacka Punktem wyjścia do

samych awangardowych arty-

rozmowy o współcze-

stów często od niego odbiega-

snych wystawach sztuki

ły. Były niezwykle złożonymi

może być aktualna eks-

kompozycjami, można by je

pozycja w ms1 – „Awan-

nazwać Gesamtkunstwerken –

gardowe muzeum”: na

dziełami totalnymi. W ranach

zdjęciu z pierwszego

projektu „Awangardowe mu-

pokazu kolekcji grupy

zeum” prezentujemy dwa takie

a.r. z lat 30. widać, jak

przykłady: znaną wszystkim

bardzo przez lata zmie-

Salę Neoplastyczną Włady-

nił się sposób prezen-

sława Strzemińskiego oraz

tacji sztuki, a z drugiej

Gabinet Abstrakcji, zaprojek-

strony wystawa uświa-

towany przez El Lissitzky’ego

damia, że dzisiejsze

w 1927 roku dla Provinzialmu-

prezentacje wzięły się

– Między zamysłem

seum w Hanowerze. Gabinet

K

kuratorskim a intencją

2

A

z myślenia awangardo-

Abstrakcji to przy tym nie tyl-

L

autorską powinno istnieć

E

wego.

ko wyrafinowane połączenie

JDO

jakieś napięcie, ruch

Akurat sposób prezentacji

o wektorze skierowanym

architektury, designu i sztuki,

– 01/2

Międzynarodowej Kolekcji

ale także swoiste urządzenie,

SK

w obie strony. Dobry

OP

Sztuki Nowoczesnej grupy a.r.

kurator stawia dziełu

które miało stymulować ak-

OP

w latach 30. był podyktowany

własne pytania, ale też

tywność widza i sprawiać, że

SK

– 01/2

przede wszystkim ogranicze-

nasłuchuje, co ono samo

przestaje on być biernym „kon-

ma mu do powiedzenia –

JDO

niami lokalowymi. Z tego brało

sumentem” sztuki, a staje się

E

mówi Jarosław Suchan,

L

się tak gęste rozmieszczenie

niejako współtwórcą wystawy.

A

2

historyk sztuki, krytyk

K

obrazów, które na pierwszy

i kurator, od 2006 r. do

Podobny charakter ma Sala

rzut oka przypomina XIX-

końca 2021 r. dyrektor

Neoplastyczna – architektura

-wieczne salonowe ekspozycje.

Muzeum Sztuki w Łodzi.

nie stanowi w niej neutral-

Awangardowe są – chociaż to

nego tła, ale służy organizacji

wymaga dalszych badań – ze-

doświadczenia widza. Pod

stawienia i sąsiedztwa obra-

była więc narzędziem dydak-

tym względem oba projekty

zów. Mam wrażenie, że może

tycznym. Z nowoczesnością

są niezwykle współczesne

w nich chodzić o to samo, o co

najbardziej kojarzy się jednak

i nadal mogą stanowić źródło

chodziło Aleksandrowi Rod-

model ekspozycyjny white cube, inspiracji.

czence w kierowanym przez

czyli neutralna, na ogół poma-

Wydaje się, że dziś nie

niego moskiewskim muzeum,

lowana na biało przestrzeń,

wystarczy pokazać na

wchodzącym w skład tworzo-

w której dzieła rozmieszczone

wystawie dzieł sztuki,

nej wówczas sieci tzw. Muzeów są w sporych od siebie od-ale trzeba poprzez

Kultury Artystycznej. Zgod-

stępach tak, aby każde z nich

nie coś opowiedzieć

nie z założeniami Rodczenki

mogło oddziaływać na widza

o świecie, w którym

dzieła miały być eksponowane

jako odrębna, autonomiczna

żyjemy, a jeśli to wysta-

tak, by ich zestawienia uka-

całość. White cube został roz-wa sztuki z innej epoki

zywały, w jaki sposób istotne

powszechniony przez nowo-

– poszukać w niej tego,

problemy formalne były

jorskie Museum of Modern

co mówi nam o dzisiej-

rozwiązywane przez różne

Art w latach 30. XX wieku i do

szej rzeczywistości.

kierunki sztuki współczesnej.

dzisiaj stanowi model dominu-

Chociaż może się wydawać,

Zarówno dla Rodczenki, jak

jący. Warto przy tym zauważyć, że dawniej wystawy służyły i dla Strzemińskiego wystawa

że wystawy aranżowane przez

po prostu pokazywaniu dzieł

24

Temat numeru

sztuki, to tak naprawdę i wów-

dzieli o tym doskonale Strze-

dobrą wystawę, jeśli zabraknie

czas za ich pomocą konstru-

miński i Lissitzky, dlatego ich

wyczulenia na specyfikę tej

owano narracje. XIX-wieczne

projekty nie tyle opowiadają

sytuacji. Kolejną istotną kwe-

wystawy muzealne były

o czymś czy coś diagnozują,

stią jest podejście do widza.

potężnymi machinami ideolo-

ile mają psychosomatycznie

Z jednej strony widz powinien

gicznymi, których celem było

oddziaływać na widza i w ten

być wyposażony w narzędzia,

narzucenie społeczeństwu

sposób pobudzać jego wy-

którą pozwolą mu nawiązać

odpowiedniej wizji historii

obraźnię do aktywnej pracy.

kontakt z prezentowaną sztu-

i kultury, a także opartego

Każdy kurator winien to mieć

ką. Z drugiej – musi być pozo-

na tej wizji porządku świata.

na względzie i nie traktować

stawiona przestrzeń dla jego

Wystawa jako opowieść nie

dzieł wyłącznie jako ilustracji

własnej interpretacyjnej ak-

jest wymysłem dzisiejszych

do z góry przyjętej, takiej lub

tywności. Wystawa nie może

kuratorów.

innej opowieści.

myśleć za widza. Nie może go

Jeśli kiedyś wystawy

Czyli jaka powinna być

traktować jak ignoranta, któ-

opowiadały o świecie,

dobra wystawa sztuki?

rego trzeba poinstruować, jak

to teraz raczej diagno-

Właśnie o tym mówimy.

powinien rozumieć to, co wi-

zują aktualne problemy.

Projektując wystawę, trzeba

dzi. Bardzo ważną rolę w tym

Diagnozują albo nie. Rozpa-

pamiętać, że wytwarza ona

kontekście odgrywają teksty

trywanie wystaw tylko w ta-

zupełnie inną sytuację odbior-

towarzyszące wystawie, ale

kim, narracyjnym kontekście

czą niż książka czy film. Widz

istotny jest również sam układ

jest, moim zdaniem, bardzo

nie jest unieruchomionym

prac, który albo pobudza do

ograniczające. Koniec końców

w miejscu jednym wielkim

szukania znaczących powiązań

K

wystawa to przede wszystkim

okiem, przed którym przesu-

między nimi, albo zniechęca

2

AL

przestrzeń oraz znajdujące się

wają się obrazy lub tekst, ale

do takiej aktywności. W ślad

EJDO

w niej obiekty. Doświadczenie,

ciałem, które przemieszcza się

za amerykańskim teoretykiem

jakie oferuje, ma w związku

w realnej przestrzeni, napoty-

kultury Stephenem Green-

– 01/2

SK

z tym wymiar nie tylko inte-

kając na swej drodze obiekty

blattem można powiedzieć,

OP

OP

lektualny, ale także zmysłowy

fizyczne. Nawet najlepszy tekst że doświadczeniem widza na SK

czy wręcz somatyczny. Wie-

kuratorski nie przełoży się na

wystawie rządzą dwie moce:

– 01/2

JDOELA

2

K

Na zdjęciach – wystawa „Awangardowe muzeum” w ms1, fot. ATN

32

Nowe technologie

Plan filmu „In Side”, fot. Justyna Rucińska K

2

AL

Niestety, 3D źle się kojarzy. Twórcy kina roku pisał o tworzeniu iluzji widzenia prze-EJDO

nie za bardzo szanują tę metodę opowiada- strzennego. Jednak dopiero w roku 1838

nia, uważając, że chodzi tu wyłącznie o wi- angielski fizyk Charles Wheatstone zbudo-

– 01/2

SK

zualne efekciarstwo. Filmów artystycznych wał pierwszy aparat do oglądania obrazów OP

OP

z wykorzystaniem stereoskopii powstało przestrzennych i nazwał go stereoskopem. SK

zaledwie kilka. Na przykład „Pina” Wima W urządzeniu tym wykorzystał już pary

– 01/2

Wendersa, poświęcona wybitnej choreo- ówcześnie pionierskich fotografii.

JDOE

grafce Pinie Bausch, czy „Jaskinia zapo-Obrazy (zdjęcia) w stereoparze rejestro-LA

2

mnianych snów” Wernera Herzoga, który wane są z punktu widzenia lewego i praK

pokazuje malowidła naskalne w jaskini wego oka. Różnią się w niewielkim stopniu Chauveta we Francji. – Te filmy dowodzą, kątem widzenia i szczegółami wzajemnego że 3D jednak działa – zauważa Piotr Maty- przesłaniania się elementów sceny. Drob-siak, operator, szef Pracowni S3D. – Trzeba ne rozbieżności niosą informacje o trze-tylko zrozumieć tę technologię. Nikt nie cim wymiarze. Nasz mózg jest w stanie te pomyślał, żeby zrobić dajmy na to „Listę dwa obrazy złożyć, przetworzyć i sprawić, Schindlera” w 3D, bo przecież nie wypada. że uzyskujemy wrażenie przestrzenności, Jeśli jednak uświadomimy sobie, że dzięki głębi.

stereoskopii można opowiadać bardziej Możliwości ekspresji wizualnej stere-emocjonalnie, w większym stopniu zaan- oskopii od półtora roku badane są w Pra-gażować widza, zmieni się nasze myślenie cowni S3D łódzkiej Szkoły Filmowej. Przy o sensowności takiego pomysłu.

czym nie chodzi o doskonalenie osiągania Stereoskopia – technika obrazowania prostych efektów. Stereoskopia może mieć oddająca wrażenie widzenia stereosko- o wiele większą wartość narracyjną w fil-powego (poprzez dwoje oczu) – jest dużo mie. Zatem jak w każdym laboratorium starsza niż fotografia. Jacopo Chimenti zespół przeprowadza szereg doświadczeń w końcu XVI wieku wykonał dwa rysunki w 3D i zapisuje obserwacje. Poligonem ba-tuszem – tzw. stereoparę. Przedstawiały dawczym jest plan filmowy w technice ani-tę samą postać widzianą z dwóch punk- macji poklatkowej, która daje możliwość tów, jakby lewym i prawym okiem malarza. kontrolowania przestrzeni doświadczalnej.

Rysunki te zapewne zamówił włoski fizyk Tutaj ruch zapisywany jest klatka po klatce Giambattista della Porta, który już w 1593 – 25 razy w każdej sekundzie trwania filmu.

Nowe technologie

33

– Wybór tej techniki daje nam możliwości wykorzystać w estetycznie wysmakowa-rejestracji niemalże wszystkich zagadnień nych ujęciach. Rejestrowaliśmy również stereoskopowych – mówi Piotr Matysiak. – efekt vertigo (gwałtowna zmiana ognisko-Cokolwiek podpowie nam wyobraźnia.

wej kamery i odległości od filmowanego W kamerze live action patrzenie dwoj- przedmiotu/postaci, powodująca zmianę giem oczu jest symulowane przez dwa perspektywy tła bez zmiany perspektywy obiektywy. W lalkowym filmie poklat- pierwszego planu). Wszystkich doświad-kowym 3D zdjęcia rejestrowane są jedną czeń było dotąd 18, ale szukamy nowych kamerą (aparatem fotograficznym), którą pomysłów.

robot w każdej fazie ruchu lalki ustawia Wszystkie te doświadczenia są wdrażane precyzyjnie w dwóch pozycjach, imitują- w narracji wizualnej, by zobaczyć, jak ste-cych dwa punkty widzenia. Oddzielnie fil- reoskopia może wpływać na opowieść filmowane jest to, co widzi lewe i prawe oko. mową. Jak jednak skonstruować scenariusz Niezbędny w tej pracy robot motion con- w oparciu o materiały z procesu badaw-trol to unikatowe narzędzie – jeden z ośmiu czego tak, aby powstał pełnowartościowy istniejących na świecie, jedyny w tej części utwór filmowy? Mimo że zdjęcia trwają od Europy. Pieszczotliwie zwany Robercikiem, dawna, scenariusz nie został jeszcze ukoń-robot przeznaczony do animacji poklat- czony. – Nowe doświadczenia wciąż mody-kowej to podobno najdroższe urządzenie fikują naszą historię, choć oczywiście ramy w Szkole Filmowej w Łodzi. Jest w stanie są gotowe. Pracowałem nad scenariuszem zapamiętać poszczególne ustawienia ka- od 2017 roku. W 2019 zacząłem kompleto-mery. Potrafi przeliczyć wszystkie ruchy wać skład pracowni i wtedy dołączyła do K

2

A

i przewidzieć, gdzie w którym momen- mnie Anita Kwiatkowska-Naqvi, wybitna LE

cie ujęcia kamera musi się znaleźć, żeby reżyserka filmów animowanych. Myślę, że JDO

wszystko się zgadzało. Wyprodukowała go scenariusz skończymy tuż przed ostatnim

– 01/2

działająca w Wielkiej Brytanii firma Mark ujęciem.

SK

OP

Roberts Motion Control, laureat Oscara za Film nosi roboczy tytuł „In Side”. Będzie OP

wkład w rozwój branży efektów specjal- to opowieść o Janie – jest pogubiony, nie-SK

– 01/2

nych w filmach fabularnych.

wiele mu się chce, jego życie jest smutne.

JDO

Jednym z doświadczeń rejestrowanych Rano wypija kawę, wychodzi na balkon EL

po raz pierwszy w historii stereoskopii jest i zastanawia się, czy skoczyć, czy poczekać A

2

do jutra. Ten moment zawahania powodu-K

użycie obiektywu typu tilt-shift, przezna-czonego do fotografowania architektury. je, że wraca do pokoju i kładzie się do łóżka.

Ma on zdolność manipulowania głębią W wyniku tajemniczych zjawisk zostaje ostrości i perspektywą (uniknięcie zjawi- wciągnięty w labirynt. Tam uczy się życia.

ska pochyłości ścian

budynków, rozmycie

tła, skupienie ostro-

ści na wybranym

fragmencie kadru).

– Dzięki robotowi

możemy uchwycić te

relacje przestrzenne

w stereoskopii i po-

dać je w niezwykłej

jakości. To może być

kapitalne narzędzie

emocjonalnej opo-

wieści w filmie, daje

np. wrażenie tajem-

nicy, zagrożenia,

niepewności – tłu-

maczy Piotr Maty-

siak. – Można to też

Plan filmu „In Side”, fot. Tomasz Łaptaszyński

36

Temat numeru

przede wszystkim

DOŚWIADCZAĆ

Bogdan Sobieszek

Wystawy narracyjne zaczynają nabierać innego wymiaru. Dotąd były rodzajem parku rozrywki, ścieżki dydaktycznej przekazującej biernemu odbiorcy zestaw informacji. Teraz stają się coraz bardziej krytyczne – pozostawiają coraz więcej miejsca dla interpretacji.

W budynku EC1 Wschód – w ramach

kazującej biernemu odbiorcy zestaw infor-Narodowego Centrum Kultury Filmowej

macji. Teraz stają się coraz bardziej kryw Łodzi – miały powstać trzy wystawy tyczne w tym sensie, że pozostawiają coraz stałe, przestrzenie edukacyjne, pracownia więcej miejsca dla interpretacji. Wystawy badawcza, trzy sale kinowe. Po nieudanych narracyjne zaczynają wchodzić w dialog przetargach na przebudowę, aranżację także z przestrzenią, w której się znajdują.

i wyposażenie oraz kłopotach z przedłuże-Przede wszystkim jednak uruchamiają

K

niem terminów dofinansowania inwestycji nasze zmysły. Zwiedzamy, w zmysłowy 2

AL

ze środków unijnych będących w gestii sposób doświadczając treści.

EJDO

Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Naro-O historii kina polskiego wystawa ma dowego zdecydowano, że centrum będzie opowiadać na powierzchni 1500 m2. – To

– 01/2

SK

powstawało etapami. Najpierw stworzona pierwsza w Polsce całościowa ekspozycja OP

OP

zostanie wystawa „Kino Polonia” oraz stała poświęcona historii polskiej kinema-SK

pracownie edukacyjne. Właśnie zakończył

tografii. Punktem wyjścia jest kultura fil-

– 01/2

się proces adaptacji wnętrz. Wybrano mowa, historia kina na ziemiach polskich JDOE

wykonawców – firmę TDC Polska (aranża-widziana z perspektywy widza – wyjaśnia LA

2

cja wystawy wraz z dostawą i montażem Piotr Kulesza, kurator wystawy.

K

sprzętu multimedialnego, oprogramowa-Wśród inspiracji można wymienić pokania i systemu zarządzania – wartość blisko zy prezentujące prehistorię kina w Paryżu 13,5 mln zł) oraz firmę Perfect Displays i w Turynie, wspaniałą wystawę w Nowym (wyposażenie pracowni postprodukcji

Jorku pokazującą proces twórczy, podobną oraz digitalizacji – ponad 1,5 mln). Kolejny również we Frankfurcie. – Jeśli zaś chodzi termin udostępnienia wystawy zwiedzają-o historię kina w ujęciu przekrojowym, nie cym to czerwiec 2023.

widziałem wystawy, która dorównywałaby Prawdziwym wyzwaniem jest wymyślić

naszej pod względem rozmachu i komplet-wystawę, która będzie nowoczesna za

ności – zapewnia Rafał Syska.

kilka lat, w momencie otwarcia. Scenariu-Opowieść o polskim kinie rozwijać się sze trzech wystaw stałych planowanych będzie chronologicznie, ale nie według w NCKF i ich projekty powstały przecież tytułów czy osób, a poprzez zjawiska.

w 2017 roku, a przedsięwzięcia o takim Zacznie się na samej górze (na trzecim rozmachu nie urzeczywistniają się z dnia poziomie) od pionierów kinematografii na na dzień. Czy śmiałość wizji kuratorów ziemiach polskich (tu będzie zrekonstru-oraz projektantów będzie wystarczająca, owany przez NCKF biopleograf Prószyń-aby wystawa „Kino Polonia” zachwyciła skiego), Aleksandra Hertza zderzonego ze widzów w momencie otwarcia?

swoją gwiazdą Polą Negri, Bolesława Ma-

– Wystawy narracyjne zaczynają nabie-tuszewskiego, Władysława Starewicza – to rać innego wymiaru – mówi Rafał Syska, okres do 1918 roku. Dalej w scenariuszu dyrektor NCKF. – Dotąd były rodzajem mamy kino legionów, filmy patriotyczne parku rozrywki, ścieżki dydaktycznej prze- w służbie odradzającego się państwa.

Temat numeru

37

„Kino Polonia” – wizualizacja wystawy Potem kino lat 30., które ujęto pod kątem dwie hale zdjęciowe, w których odtwo-wielkich gwiazd i pojawienia się kultury rzone zostaną plany zdjęciowe produkcji idol–fan. Na wystawie znajdą się pamięt-

„Kingsajz” oraz „Ucieczka z kina Wolność”.

niki widzów, listy do aktorów, albumy Ten poziom kończy się interaktywną

pamiątkowe. II wojna światowa jest dla ścianą, na której będą wyświetlane obrazy K

2

A

filmu okresem straty – ekspozycja omawia i teksty prezentujące animacje dla doro-LE

zaginione tytuły, pokazuje wojenne losy słych. To nowatorskie rozwiązanie – widz JDO

filmowców. Następnie nadchodzi socre-będzie nawigował, dotykając ściany. Mię-

– 01/2

alizm, zawłaszczający film dla celów pro-dzy drugim i najniższym poziomem znajdą SK

OP

pagandowych. Na porządek chronologicz-się zawieszone w przestrzeni kostiumy.

OP

ny wystawy i perspektywę widza nakłada-Ostatni poziom to dwie instalacje do-SK

– 01/2

ją się sposoby prezentacji i wykorzystane tyczące kina od końca lat 70. do 2005

JDO

środki/media, zmieniające się na każdym roku, kiedy powstał Polski Instytut Sztuki EL

z trzech poziomów ekspozycji. Najwyższy Filmowej. Tu zostanie przedstawiony „De-A

2

K

z nich oparty jest na obiektach – m.in.

kalog” w formie dziesięciu monumentów projektorach, kamerach. Część środkowa ustawionych w okrąg. Na zewnątrz będą bazuje na wrażeniach audiowizualnych.

informacje dotyczące lat 80., mrocznego Okres lat 60. i 70. jako era ikon kina –

okresu w historii Polski. Widz po ich obej-wielkich aktorów i reżyserów – zostanie rzeniu – jak mówi Rafał Syska – oczyści przedstawiony w formie spektaklu multi-się, wchodząc do wewnątrz, do przestrzeni medialnego. Za pośrednictwem kilkunastu będącej niemal kaplicą, gdzie będzie do-ekranów widz zapozna się z najważniej-świadczał treści związanych z audiowizu-szymi scenami kina tego okresu. Ta część alnością „Dekalogu”. Zobaczymy tu także wystawy jest bardzo sensoryczna – atakuje instalację poświęconą cenzurze, pokazu-widza różnego rodzaju bodźcami, nawet jącą m.in. wycięte fragmenty filmów i mó-podłoga dostarcza dodatkowych wrażeń.

wiącą o tym, dlaczego zostały usunięte.

Środki audiowizualne są tu nie tylko na-Ekspozycję kończy instalacja prezen-

rzędziem do przekazywania treści, ale też tująca kino polskie po 2005 roku. Będzie tematem opowieści. Według Rafała Syski to ściana wideo, zaplanowana tak, żeby ekrany dotykowe są już passé, mamy je można było ją uzupełniać o nowe filmy, na co dzień w swoich smartfonach. Dziś bo przecież historia kina polskiego wciąż interaktywność polega na tym, że poprzez trwa. Piotr Kulesza tłumaczy: – Widzowie fizyczność, cielesność widza uruchamiane na wystawie chcą przede wszystkim do-są rozmaite instalacje.

świadczać. Zależy nam, aby poczuli atmos-Na środkowym poziomie znajdziemy

ferę kina zmieniającego się na przestrzeni makietę o powierzchni 5 m2, która pokaże dziesięcioleci i powrócili do swoich wspo-Wytwórnię Filmów Fabularnych, m.in.

mnień z nim związanych.

Document Outline

Kalejdos_01_2022_1

Kal_01_2022_m