ci

ciach śtoejśzfi

pr ob

w

po o

ak tw

nr ind. 323489 | ISSN 0860-3057 nakład 1400 egz.

w rs

K

la

ALE

ilmó a

AT)

JDO

F M

SK

OP

cena 5 zł (w tym 5% V

ą

. M

AGA

ładz

ZYN K

w

UL

TUR

i się

AL

iel

NY Ł

dz

OD

ZI

to

I W

sia

OJE

W

m

ÓD

k

Z

a

T

Temat numeru: J

WA ŁÓD

ZK

3

IEGO

—

0

5/2

5/2

3

magazyn kulturalny Łodzi i województwa łódzkiego 0

Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 0

5/2

3

KRZYSZTOF WITKOWSKI

I ANDRZEJ SEWERYN.

W Monopolis na I Festiwalu

Sztuki Aktorskiej Teatropolis,

25 III 2023,

fot. materiały prasowe

2

K

3

AL

HENRYK STAŻEWSKI.

5/2

EJDO

Relief biały dwustronny XXV,

1961, z kolekcji

– 0

SK

Muzeum Sztuki

OP

OP

w Łodzi

SK

– wystawa „Henryk Stażewski.

– 0

Późny styl”

JDO

w ms¹, czynna do 27 VIII

E

5/2

LA

3

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1400 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

Sprawczość W MIEŚCIE

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Ciekawe, jak długo człowiek jest w stanie ufać w szczerość intencji władzy, która, powołując się na szczytne idee, propo-nuje mu udział w podejmowaniu ważnych dla niego decyzji, a jednocześnie sprawia, że proponowany udział w rządzeniu staje się fikcją. Dzieje się tak za każdym razem, gdy obywatel zabiera głos i chce czegoś, co akurat uszczupla kompetencje i zasoby władzy, jej wyłączny wpływ na rzeczywistość (a przecież miasto nie jest jej własnością). Ludzie angażujący się

w Łodzi w dialog z rządzącymi kilkakrot-K

nie już zostali tak potraktowani. I coraz 3

AL

mniej sensu widzą w tej współpracy, bo

5/2

EJDO

przynosi ona mizerne efekty, a istotne

– 0

SK

problemy, których rozwiązanie proponują, OP

OP

SK

nie są nawet dostrzegane. Dlatego partycy-

– 0

JDO

pacja po łódzku przynosi efekt odwrotny E

5/2

LA

– zamiast włączać mieszkańców, zniechęca ich do aktywności.

3

K

Jak długo można wierzyć podszeptom matki głupców, zanim wypali się paliwo dobrej woli? Ale partycypacja jest potrzebna władzy do budowania wizerunku i społecznego poparcia. Dlatego wkłada ona sporo wysiłku w utrzymanie rozbudowanego aparatu urzędniczego – biur i pełnomocników – do obsługi tej gry pozorów. A po kolejnej porażce, gdy strona społeczna przekonuje się, że dla władzy jest tylko kwiatkiem do kożucha

– jak ostatnio było w wypadku łączenia domów kultury czy konkursów na stanowiska dyrektorów instytucji kultury – władza rękami i ustami swoich PR-owców tłumaczy, że najłatwiej jest krytykować z zewnątrz, trudniej współpracować i szukać kompromisów, że nie da się zadowolić wszystkich, że niezado-woleni najgłośniej krzyczą, a to nie jest dialog, że miasto trak-tuje kulturę bardzo serio i że łodzianie są najważniejsi. Ciekawe, czy ktoś w to jeszcze wierzy.

4

SPIS TREŚCI

13 1J 6asnozielona 18Jak miasto 24

Artysta

Festiwal

pozytywnie

nadzieja.

dzieli się

oddolny.

wibrujący.

Andrzej

władzą.

Bogumił

Mieczysław

Poniedzielski

Bogdan

Makowski

Kuźmicki

Sobieszek

K

3

ALE

5/2

JDO

– 0

SK

OP

OP

SK

26 30 33 38

– 0

JDO

5/2

EL

Gwiazdy

Na zesłaniu

Galeria

Malarstwo

A

3

K

na rowerach.

w mieście

Kalejdoskopu –

w obfitości.

Rozmowa

Łodzi.

40. Konkurs im. Aleksandra

z Moniką

Emil Sowiński

Strzemińskiego Talaga-

Głowacką

– Sztuki Piękne

-Nowacka

39Artokiełznanie. 4Z ka 2talogu 44 49

Szkoła po

Czemu lubię

Aleksandra

przemijania.

przejściach.

wiosnę?

Talaga-

Aleksandra

Rozmowa

Łukasz Barys

-Nowacka

Talaga-

z Milenią

-Nowacka

Fiedler

5

SPIS TREŚCI

05/23

zą

50Dwa błękity. 52 54 56

Jaki cierń,

Humanizowanie Przywracanie

Piotr

taka róża.

muzyką.

pamięci.

Grobliński

Łukasz

Magdalena

Piotr

Maciejewski

Sasin

Grobliński

K

i się wład

3

ALE

5/2

JDO

– 0

SK

OP

OP

SK

58 60

Liczy się

Ślady mistrza.

62 64

– 0

JDO

5/2

E

Jan

Tomaszowski

opowieść.

Piotr

i skorupka.

skarb.

to dziel

LA

3

K

Paulina Ilska

Grobliński

Dariusz Bilski

Bogumił

Makowski

mias JAK

66 67 68 6K 9

Po pierwsze:

50 lat

Piwne

alendarium

scenariusz.

minęło...

fantazje.

Piotr Kasiński

Andrzej

Pienisty

Sznajder

I str. okładki: Fragmenty obrazów Włodzimierza Pawlaka z wystawy „Dzienniki 1989–2022”

w Muzeum Sztuki ms2 – czytaj na str. 42

18

Temat numeru

Jak miasto dzieli się władzą

Bogdan Sobieszek

Partycypacja stała się modna – na świecie już wiele dekad temu, w Polsce w XXI wieku. Oznacza włączenie obywateli w proces decydowania (przede wszystkim w wymiarze lokalnym) o sprawach, które dotyczą ich codziennego życia. Sama idea jest bardzo dobra. Problem pojawia się na poziomie realizacji. Władza, dokonując wrogiego przejęcia, szybko nauczyła się wykorzystywać partycypację do legitymizowania swoich poczynań, do rozmywania odpowiedzialności za nieudane decyzje. Ostatnim przykładem pozorowanego włączania obywateli w podejmowanie decyzji w Łodzi jest centralizacja miejskich domów kultury, przeprowadzona przy jednogłośnym sprzeciwie strony społecznej.

uwagę. Między innymi to negatywne do-

K

świadczenie spowodowało, że ludzie, którzy 3

AL

T rwająca niemal dwa lata batalia, prze-grana przez środowiska kultury (choć

doprowadziła do zwarcia szeregów oby- angażowali się w rozmowy z władzą, próbując 5/2

EJDO

watelskiego protestu i wygenerowała wpływać na politykę kulturalną miasta w ra-wiele spontanicznych inicjatyw), pokazała mach Komisji Dialogu Obywatelskiego ds. – 0

SK

dobitnie, że władza w Łodzi nie słucha ludzi Kultury, poczuli jałowość swoich wysiłków. OP

OP

kultury. Rządzący – i owszem – zorganizowali W lutym zarządzeniem prezydent miasta SK

konsultacje społeczne i debaty publiczne, ale komisja została rozwiązana. Była to ostatnia

– 0

wniosków z nich płynących nie wzięli pod działająca jeszcze KDO.

JDOE

5/2

LA

3

K

Temat numeru

19

P artycypacja po łódzku realizuje się po- kryzys demokracji liberalnej. Czasem określa przez budżet obywatelski, konsultacje się partycypację jako demokrację delibera-społeczne oraz Komisje Dialogu Obywa- tywną w odróżnieniu od przedstawicielskiej.

telskiego, czyli ciała doradczo-opiniujące Partie polityczne ubiegające się o władzę stały tworzone przez przedstawicieli organizacji się elitarne i nie reprezentują dużych grup pozarządowych (ich opinie nie są wiążące). społecznych. Przekonanie obywateli, że nie-Aparat administracyjny do obsługi party- wiele od nich zależy, bo „politycy piszą pro-cypacji w Urzędzie Miasta Łodzi to Biuro gramy w kampanii wyborczej nie po to, żeby Aktywności Miejskiej, zajmujące zrewitali- je realizować po wygranych wyborach”, pro-zowany budynek przy ul. Tuwima 10. Biuro wadzi do spadku zainteresowania procesem działające w strukturach Departamentu wybierania swoich reprezentantów. Partycy-Strategii i Rozwoju zajmuje się dziedzic- pacja rozumiana jako obietnica redystrybucji twem Łodzi, integracją społeczną cudzo- władzy dawała nadzieję na zaktywizowanie ziemców, jednostkami pomocniczymi (m.in. społeczeństwa. Praktyczny jej wymiar, czyli radami osiedli), konsultacjami społeczny- różnicę między pustym rytuałem a realną mi, budżetem obywatelskim i inicjatywami władzą obywateli zilustrowała w końcu lat mieszkańców, organizacjami pozarządowy- 60. XX w. amerykańska aktywistka Sherry mi i wolontariatem oraz przeciwdziałaniem R. Arnstein w klasycznym artykule „Drabina wykluczeniu społecznemu.

partycypacji”. Wyróżniła osiem poziomów, Rozmawiałem z Moniką Dolik, pełnomoc- im wyższy szczebel, tym większy wpływ niczką prezydenta miasta Łodzi ds. współpra- obywateli na wynik procesu politycznego.

cy z organizacjami pozarządowymi, działają- Na samym dole znajdują się manipulacja (1) K

3

A

cą w ramach Biura Aktywności Miejskiej (na i terapia (2). Tu władza kształci lub „leczy”

L

stanowisku od października 2022). Pytałem uczestników działań. Potem są informowanie 5/2

EJDO

ją o model relacji z organizacjami pozarzą- (3) i konsultacje (4) – obywatele mogą słuchać

– 0

dowymi, jaki chciałaby zbudować, o komisje władzy i być wysłuchanymi, co nie oznacza, SK

dialogu obywatelskiego, a w szczególności że ich stanowisko władza weźmie pod uwagę.

OP

OP

o komisję ds. kultury, o to, jakie znaczenie Kolejny szczebel to ugłaskiwanie (5), czyli SK

– 0

ma w relacjach z miastem poczucie braku dopuszczenie obywateli do procesu w roli JDO

sprawczości po stronie społecznej. Auto- doradców, ale bez zdolności decyzyjnych. Te E

5/2

L

ryzując swoje wypowiedzi, Monika Dolik trzy poziomy Arnstein określiła jako działania A

3

napisała je niemal całkowicie od początku, pozorne. Uspołecznienie władzy zaczyna się K

zmieniając diametralnie ich wymowę. Na według jej rozróżnienia na szczeblu szóstym moją uwagę, że przecież nie mówiła tego, co – to partnerstwo, które pozwala negocjować teraz próbuje narzucić, odmówiła autoryzacji z władzą. Na szczycie drabiny znalazły się swoich słów wypowiedzianych podczas ofi- delegowanie (7) i kontrola obywatelska (8).

cjalnej rozmowy ze mną. Żeby zarysowany Określenia te opisują sytuacje, w których w artykule obraz partycypacji w Łodzi w jak obywatele podejmują decyzje prawie lub największym stopniu odpowiadał temu, co całkowicie samodzielnie.

się dzieje, postanowiłem mimo wszystko zre-lacjonować szczere opinie pełnomocniczki, a nie zamieszczać PR-owej zasłony dymnej.

Monika Dolik przedstawiła siebie jako oso- B y poznać organizacje pozarządowe, których nie zna, a z innymi nawiązać kontakt na nowo, Monika Dolik (sama wywodzi

bę, która wierzy w to, że każdy mieszkaniec się ze środowiska NGO’s) wymyśliła

ma wpływ na miasto, że da się połączyć „śniadania pozarządowe” – cykl spotkań mieszkańców, organizacje pozarządowe branżowych. Mają pomóc ludziom łączyć i urząd, stworzyć wspólną wizję. Przyznała, swoje zasoby („Ktoś mówi: mam salę, a nie że co prawda ostateczne decyzje nie zależą mam ludzi, ktoś inny ma ludzi, a nie ma sali.

od niej i każdego dnia musi się z tym mierzyć, Ktoś ma rzutnik, mógłby zrobić warsztat, ale kropla drąży skałę i małymi krokami różne ale nie ma dla kogo”). To również pomysł

rzeczy można osiągnąć.

na podtrzymanie dialogu z organizacjami Od dawna wiadomo, że z realizacją idei par- pozarządowymi. Takie spotkanie z przed-tycypacji obywatelskiej nie jest łatwo. Poja- stawicielami sektora kultury odbyło się wiła się ona na Zachodzie jako odpowiedź na w styczniu.

20

Temat numeru

– Powiedzieliśmy, że inaczej wyobrażamy dlaczego nie może tego zrobić albo że nie od sobie współpracę z miastem, że powinna się niej to zależy. Dlatego po stronie społecznej z nią wiązać jakaś sprawczość, że chcemy gaśnie dobra wola, pojawia się zniechęcenie, panelu obywatelskiego, współdecydowania, zmęczenie. Menedżerowie kultury, aktywiści nie opiniowania, które nie jest brane pod zaangażowani w takie relacje mają poczucie, uwagę – relacjonuje Przemysław Owczarek, że zostali wykorzystani do legitymizowania były wiceprzewodniczący KDO ds. Kultu- działań władzy. Jak mówią, stali się listkiem ry, reprezentujący trzy stowarzyszenia li- figowym. Władza może potem ogłosić, że terackie. – Chcemy debaty z rzeczywistym decyzje, które zdaniem aktywistów są ab-udziałem mieszkańców, gdzie moglibyśmy solutnie złe, zostały skonsultowane. Nie ma wspólnie wypracowywać rozwiązania. znaczenia, czy strona społeczna opiniowała W obecnej sytuacji nie spełniamy jakiego- te rozwiązania pozytywnie, czy negatywnie kolwiek sensownego modelu partycypacji. (podobnie jest z budżetem obywatelskim Od lat przeżywamy ugłaskiwanie, parakon- – władza oddaje obywatelom zarządzanie sultacje, informowanie.

procentem budżetu, żeby w spokoju decy-

Z aproponowali zorganizowanie panelu obywatelskiego (deliberatywnego)

w sprawie kultury wzorem tego, który

SZYBKO OKAZUJE SIĘ,

odbył się w Lublinie. Strona internetowa UMŁ tak w skrócie opisuje tę formę partycypacji: „To sposób podejmowania ważnych K

ŻE WYDZIAŁ KULTURY

dla miasta decyzji przez losowo wyłonioną 3

AL

grupę mieszkańców. Jego celem jest wspól-5/2

EJDO

ne wypracowanie rekomendacji – zaleceń,

JEST NIEDECYZYJNY

w jaki sposób miasto powinno rozwiązać

– 0

SK

omawiane problemy z poszanowaniem dobra OP

OP

wspólnego”. W 2020 roku odbył się w Łodzi SK

panel „Zieleń w mieście”. Od listopada 2022 dować o pozostałych 99 procentach). Taki

– 0

trwa panel dotyczący redukcji emisji gazów scenariusz się powtarza.

JDOE

5/2

cieplarnianych. Miasto miało się zastanowić

– Mimo doświadczeń, które sugerowały, LA nad panelem w sprawie kultury. Zamiast żeby tego już nie robić, ponownie wszedłem 3

K

odpowiedzi przyszło zaproszenie na kolejne w skład KDO ds. Kultury – mówi Tomasz śniadanie. Stawiła się na nim tylko strona Majewski. – Pierwsze spotkania jak zwy-urzędowa – Monika Dolik i połowa Wydziału kle były obiecujące. Wydział Kultury był

Kultury z jego dyrektorem Jackiem Grudniem. skłonny organizować spotkania z osobami, Tomasz Majewski, łódzki filmoznawca, które udzielały nam informacji, np. na te-dziś profesor Uniwersytetu Jagiellońskie- mat budżetu sektora kultury, co pokazywało go, prezes Polskiego Towarzystwa Kultu- uwarunkowania. Kiedy jednak KDO chciała roznawczego, ma doświadczenie jako ani- mieć wpływ na delegowanie osób do komisji mator kultury w Łodzi i osoba społecznie konkursowych na stanowiska dyrektorskie angażująca się w opiniowanie rozwiązań w instytucjach kultury w Łodzi i modelować legislacyjnych dotyczących kultury. Zalicza przepisy dotyczące konkursów – nasz głos był

siebie do grona mających złe doświadczenia blokowany, a wpływ na gremia konkursowe we współpracy z miastem. Po porażce roz- stawał się coraz mniejszy. Sytuacja powtó-wiązań wprowadzanych na siłę przez władze rzyła się w wypadku centralizacji domów zwykle pojawia się przestrzeń dobrej woli kultury. Nie mamy więc realnego wpływu do współpracy ze stroną społeczną – orga- na rozwiązania. Widzimy, że nasz partner, nizacjami pozarządowymi, artystami, pro- czyli Wydział Kultury, z którym zasiadamy fesjonalistami sektora kultury. Jednak gdy do rozmów, sam jest petentem w Urzędzie rozmowy dotykają określonych rozwiązań, Miasta. Tak oto miasto zmarnowało kolejną szybko okazuje się, że strona urzędowa jest dawkę dobrej woli po stronie tych, którzy już niedecyzyjna – najpierw przyjmuje argumen- wielokrotnie zostali „obici” w procesie dia-tację strony społecznej, a potem tłumaczy, logu z miastem, ale podnieśli się jeszcze raz.

26

Film

GWIAZDY NA ROWERACH

W Polsce green filming dopiero raczkuje. Kraje Europy Zachodniej od kilku lat stawiają ekipom filmowym wysokie wymagania w tym względzie. Prędzej czy później i my będziemy musieli spełniać te oczekiwania, żeby móc realizować filmy w koprodukcji na przykład z Wielką Brytanią czy Niemcami

– mówi MONIKA GŁOWACKA, szefowa Łódź Film Commission.

Bogdan Sobieszek: Czy

w tym wypadku na produkcję

green filming ma coś

filmów. Kupujemy w sklepach

wspólnego z filmowa-

ze zdrową żywnością, szukamy

niem na zielonym tle?

lokalnych, rzemieślniczych

Monika Głowacka: Chodzi

produktów. Zamieniamy

o ogólnoświatowy trend zwią-

samochód na rower lub ko-

zany z ochroną środowiska

munikację miejską. Kupujemy

i klimatu oraz o dążenie do

rzeczy z drugiego obiegu. Na

osiągania wyznaczonych przez

przemysł nakładane są nato-

K

ONZ celów zrównoważonego

miast obowiązki wynikające

3

A

Monika Głowacka

L

rozwoju. Również produkcja

z określonych przepisów,

5/2

EJDO

filmowa powinna neutralizo-

których celem jest osiągnięcie

wać negatywny wpływ na śro-

O tym należy zacząć myśleć na

neutralności klimatycznej do

– 0

SK

dowisko, starając się być mu

etapie planowania produkcji,

2050 roku. Uważać jednak

OP

OP

bardziej przyjazna. W Polsce

ponieważ potem, kiedy rozpo-

należy na firmy stosujące

SK

pełnometrażowy film fabular-

czynają się zdjęcia, nie ma już

– z powodów m.in. marketin-

– 0

ny „wytwarza” średnio około

na to czasu. Najlepiej uwzględ-

gowych czy finansowych (np.

JDOE

5/2

200 ton dwutlenku węgla,

nić m.in. łączenie przewozu

to by windować ceny) – green

LA

dla porównania statystyczny

osób i sprzętu, korzystanie

washing, czyli działania lub

3

K

Polak „emituje” średnio 11–14

z transportu publicznego,

produkty tylko z pozoru eko-

ton CO rocznie, a Europejczyk np. pociągów czy autobusów logiczne. Dlatego ważna jest

2

7–9 ton rocznie.

w miejsce samolotów, czy

świadomość, czy produkt lub

Dlaczego film tak źle

budowanie floty z pojazdów

usługa rzeczywiście są eko,

wpływa na środowisko

niskoemisyjnych. W niektó-

jeżeli weźmiemy pod uwagę

i klimat?

rych przypadkach sprawdzają

np. ilość wody potrzebnej do

Najbardziej zatruwa transport,

się także rowery lub hulajnogi

wytworzenia, wielkość śladu

który obejmuje przewóz człon-

elektryczne. Warto nawiązać

węglowego, możliwość po-

ków ekipy, aktorów, statystów,

współpracę z dostawcami

nownego wykorzystania czy

materiałów oraz sprzętu.

„ekologicznego” sprzętu, np.

przetworzenia.

Drugim czynnikiem jest wy-

agregatów na biopaliwa, a tak-

Jak stosowanie się do

twarzanie energii. Produkcja

że z lokalnymi partnerami

zasad green filmingu

filmu, zwłaszcza w plenerze,

kierującymi się zasadami ogra-

wpływa na koszty pro-

wiąże się z użyciem agregatów

niczania negatywnego wpływu

dukcji?

prądotwórczych opartych na

na środowisko.

Przykłady produkcji zagranicz-

silnikach Diesla. Powstają też

Skąd taki trend i komu

nych pokazują, że komplek-

odpady, których źródłem są

to się opłaca?

sowe planowanie, a następnie

m.in. budowa dekoracji, ko-

Staramy się ograniczać nasze

realizacja filmu w sposób

stiumy czy catering, czyli wy-

oddziaływanie na środowisko

zrównoważony przynosi

żywienie ekipy na planie.

w życiu prywatnym, co prze-

oszczędności i to pomimo

Jak zneutralizować

kłada się na nasze zachowanie

konieczności zaangażowania

szkodliwość transportu?

również w miejscu pracy,

ekokonsultanta czy sprowa-

Film

27

Od czego zależy, czy

producent będzie re-

„Ćmy”. Film fabularny w reżyserii Piotra Stasika, alizował swój projekt

wyprodukowany przez Centralę w 2020 roku. Po zgodnie z zasadami

dwudziestu dniach poszukiwań policja odnajduje grupę green filmingu? Są ja-wycieńczonych chłopców, którzy uciekli z obozu dla kieś oficjalne regulacje,

graczy. Zdjęcia zrealizowano w obiektach zastanych, zachęty?

których nie trzeba było dostosowywać. 85% rekwizytów W większości krajów w Eu-i scenografii pochodziło z pobliskiego wysypiska ropie proces ten moderują

śmieci oraz szrotu. Po zdjęciach elementy scenografii podmioty publiczne – fundu-zostały zwrócone. 90% kostiumów pochodziła z second sze regionalne czy instytucje

handów. Reszta została wytworzona w ramach zajęć narodowe. Producent, który

integracyjnych dla nastoletnich aktorów.

zadeklaruje, że jego film bę-

dzie zrealizowany w sposób

zrównoważony, ma większe

szanse, by otrzymać dofinan-

sowanie. W innych systemach

produkcja musi być w 100

proc. ekologiczna, aby mogła

skorzystać ze środków pu-

blicznych. W różnych krajach

zaczynają się pojawiać stan-

K

3

A

dardy ekologiczne. Przykładem

L

jest niemiecki system Green

5/2

EJDO

Motion, określający ponad

– 0

dwadzieścia warunków do

SK

spełnia przez produkcje reali-

OP

OP

zowane w Niemczech. Dotyczą

SK

– 0

dzenia innowacyjnego sprzętu

sce pierwsze warsztaty „La-

one m.in. zasad używania

JDO

na plan. W Polsce również

boratorium zrównoważonej

agregatów czy rodzajów do-

E

5/2

L

mamy przykłady projektów,

produkcji audiowizualnej” zor-

puszczalnych pojazdów, udzia-

A

3

przy których udało się zaosz-

ganizowane zostały w zeszłym

łu procentowego samochodów

K

czędzić pieniądze, m.in. dzięki

roku przez Krajową Izbę Pro-

ekologicznych w całej flocie

zastąpieniu druków elektro-

ducentów Audiowizualnych.

oraz klasy ich emisyjności.

nicznymi wersjami doku-

Przeszkolonych zostało dwu-

Gwiazdy będą na plan

mentów produkcyjnych (np.

dziestu jeden ambasadorów

zdjęciowy dojeżdżać na

kalendarzówek). Ekologiczny,

green filmingu i siedmiu eko-

rowerach…

zintegrowany transport także

konsultantów. Szkolenia pro-

My też rekomendujemy człon-

może przynieść korzyści finan-

wadzone były przez ekspertów

kom ekipy filmowej, kiedy

sowe. Zamiast podróżować do

z Polski i zagranicy, a uczest-

zdjęcia odbywają się w porze

innego miasta czy kraju warto

nicy pracowali nad własnymi

ciepłej, a odległość między

rozważyć spotkanie on-line.

projektami. U nas jednak to

bazą zakwaterowania a lokacją

Na planie zatem obok

dopiero początek. We Francji

nie jest znaczna, używanie

konsultanta scen ero-

podobne kursy prowadzone są

rowerów. W Polsce pod wzglę-

tycznych pojawia się

przez jednostki ministerialne,

dem regulacji i zachęt dopiero

ekomenedżer. Jak wy-

co oznacza certyfikację zawo-

zaczynamy. W zeszłym roku

gląda codzienność pol-

dową osób, które je ukończyły.

powstał pierwszy przewodnik

skich produkcji w tym

W Niemczech kandydaci na

po zrównoważonej produkcji

względzie?

ekokonsultantów kształcą się

audiowizualnej dla naszego

W Europie funkcjonuje rynek

na studiach podyplomowych.

kraju, odbyły się pierwsze

ekokonsultantów, ponieważ

Osoby odpowiedzialne za

szkolenia. Jako pierwszy regio-

wprowadzanie zasad zrówno-

zielone rozwiązania będą co-

nalny fundusz filmowy w Pol-

ważonej produkcji rozpoczęło

raz częściej obecne w ekipach

sce wprowadziliśmy, od tego

się tam dużo wcześniej. W Pol-

produkcyjnych.

roku, możliwość otrzymania

34

Galeria

ALEKSANDRA SOĆKO.

Z cyklu „Mapy”

K

3

AL

5/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

5/2

LA

3

K

ALICJA PANGOWSKA.

ALEKSANDRA KMITA.

„Rodzina łemkowska”,

„Martwa natura. Tryptyk”,

z cyklu „Z łemkowskich wsi”

Obraz I

40. Konkursu im. Strzemińskiego

35

K

3

AL

5/2

EJDO

– 0

IGNACY TYBOR.

SK

Z cyklu „Niewyobrażalnie długa wojna”

OP

OP

SK

– 0

JDOE

5/2

LA

3

K

KAROLINA PŁUŻEK.

„Łańcuch pokarmowy No3”

44

Rozmowy

SZKOŁA PO PRZEJŚCIACH

Duma miasta i kraju – Szkoła Filmowa w Łodzi – obchodzi jubileusz 75-lecia.

To miejsce, które wykształciło i wychowało pokolenia wybitnych filmowców znanych na całym świecie. Miejsce z nietuzinkową historią i wielką tradycją. Miejsce, które niedawno zmierzyło się z największym kryzysem wizerunkowym. Afera przemocowa przy Targowej uruchomiła lawinę oskarżeń w środowisku artystycznym w ogóle. Oskarżeń, które po latach zamiatania pod dywan ujrzały w końcu światło dzienne. Co zmieniły w środowisku?

A w szkole? I w jakiej kondycji Szkoła Filmowa w Łodzi świętuje jubileusz?

Rozmawiamy z rektorką szkoły prof. Milenią Fiedler.

K

3

AL

5/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

5/2

LA

3

K

Milenia Fiedler,

fot. z archiwum Szkoły Filmowej w Łodzi Agata Gwizdała: Mijają

nieoczekiwanych zmian i prze-

nia. Przede wszystkim kina

blisko trzy lata, od kie-

wartościowań. I myślę, że jest

nie są już jedynym i głównym

dy objęła pani stano-

to nasze wspólne doświadcze-

miejscem odbioru filmu. Mamy

wisko rektora Szkoły

nie. Niezależnie od tego, gdzie

internet, mamy platformy stre-

Filmowej w Łodzi. Wy-

jesteśmy i czym się zajmujemy.

amingowe. Mamy smartphony,

daje się, że to niewiele

Zmienia się świat, zmienia się

tablety, komputery… To wymu-

wobec 75 lat uczelni,

rzeczywistość i u nas w szkole

sza zmianę. Naszą tradycją jest

ale w kontekście tego,

też jest to bardzo widoczne.

myślenie o filmie jako o sztuce,

co przez te trzy lata

Zmieniły się formy komu-

ale trzeba odpowiedzieć sobie

wydarzyło się w szkole

nikacji i budowania relacji.

na pytanie, jak dziś odbiera

– to osobny rozdział.

Nauczyliśmy się pracy zdalnej

się film i jak tę sztukę tworzyć.

Milenia Fiedler: Tak, to był

na różnych poziomach. Film

Nasi studenci pracują już

bardzo intensywny czas. Czas

się zmienia, branża się zmie-

w zupełnie innych warunkach.

Rozmowy

45

Teraz kreacja wspierana jest

Kiedy 8 marca – a więc

Natomiast od razu wiedzie-

przez nowe technologie. Ostat-

dokładnie 75 lat po

liśmy, że musimy to wyjaśnić

nio coraz częściej mówimy

założeniu szkoły – ofi-

i naprawić. Rozpoczęły się

o sztucznej inteligencji. Sama

cjalnie ogłosiliście roz-

rozmowy, konkretne działa-

mogłam już doświadczyć jej

poczęcie obchodów ju-

nia. Tego nie da się załatwić

w praktyce. Komputer potrafi

bileuszu, mówiła pani

od razu, z dnia na dzień. To

dorobić, dopisać kolejne ujęcie.

o szkole jako o sumie

wymaga zbudowania nowej

Wyobraźmy sobie taką scenę:

przeżyć, myśli, emocji,

oczywistości, nowego modelu

chłopiec kopie piłkę, nagle

wzlotów i upadków…

komunikacji. I robimy to. Ale

ujęcie się urywa, ale kompu-

Ten ostatni upadek

na pewno nie da się tego doko-

ter domyśla się, jak powinna

– czyli afera przemo-

nać przez dekrety czy kodeksy.

wyglądać kolejna klatka. Oczy-

cowa, która wybuchła

One są potrzebne, bo potrzeb-

wiście na podstawie materiału

w marcu 2021 roku

ne są narzędzia, żeby upo-

źródłowego.

– podobnie jak pan-

rządkować sytuację. Jednak

To trochę przerażająca

demia nieodwracal-

kluczowa jest zmiana sposobu

wizja.

nie zmieniła szkołę.

myślenia, uwrażliwienie się na

Na pewno zaskakująca, ale kie-

Oskarżenia o mobbing, inny punkt widzenia. Jesteśmy dy widzimy coś, co nas zaska-przemoc psychiczną,

w procesie. Ten proces nie

kuje – strach może się pojawić.

fizyczną w murach

dotyczy tylko nas, lecz uczelni

Jednak filmowcy czy szerzej

szkoły… Wszystko pod artystycznych w kraju, całego artyści są napędzani ciekawo-adresem konkretnych,

środowiska i branży w ogóle.

ścią, chęcią eksperymentowa-

doświadczonych wy-

To dzieje się także na świecie.

K

3

A

nia, odkrywania. Traktujemy

kładowców i jednocze-

Konsultowaliśmy się z osoba-

L

to jako nowe narzędzie, które

śnie cenionych arty-

mi, które miały doświadczenie

5/2

EJDO

daje nam nowe możliwości.

stów. Jak dziś wygląda w podobnych kryzysach, mię-

– 0

W szkole już od jakiegoś czasu

sytuacja?

dzy innymi z osobami zwią-

SK

eksperymentowaliśmy na tym

W naszej szkole zostało moc-

zanymi z jedną z czołowych

OP

OP

polu – funkcjonuje u nas prze-

no i głośno powiedziane to,

brytyjskich szkół teatralnych,

SK

– 0

cież Laboratorium Narracji

z czym jako środowisko mamy

bo oni też mieli do czynienia

JDO

Wizualnych. Jedna z osób za-

problem. To był bardzo silny

z takimi sytuacjami.

E

5/2

L

angażowanych w ten program

głos mówiący, że tak dalej się

Udało się wyjść z tego

A

3

dziś pracuje jednocześnie ze

nie da: przestańmy udawać, że

najgorszego kryzysu?

K

sztuczną inteligencją i wirtual-

to jest norma i że nikomu to

Myślę, że wciąż jest to sytuacja

ną rzeczywistością.

nie przeszkadza, bo przeszka-

niejako obciążająca szkołę i jej

Ale to, mam nadzieję,

dza. Dla nas – jako szkoły – był

społeczność, ale ten kryzys

nie oznacza odwrotu

to ogromny kryzys. Terapia

wychodzi nam na zdrowie.

od 75-letniej tradycji

wstrząsowa. Musieliśmy się

To jest dotkliwe i trudne, ale

szkoły?

zatrzymać. Ale w tym głosie

jednocześnie daje nam napęd

Tradycja jest fundamentem.

zawierało się także pewne

do działania. Mam poczucie, że

Cała nasza społeczność – stu-

przewartościowanie. Cho-

społeczność szkolna widzi, że

denci, wykładowcy, absol-

dzi o to, jak postrzegamy

zmiany są wprowadzane. I, co

wenci – wszyscy jesteśmy

normę w kontekście pracy

najważniejsze, mówiąc wprost

z niej dumni, identyfikujemy

artystycznej. Moje pokolenie

– przemocowość była obecna

i utożsamiamy się z nią. Myślę,

zostało wychowane w prze-

w szkole, ale nie definiowała

że sukces tej szkoły, jej wyjąt-

świadczeniu, które sprowadza

i nie definiuje tej szkoły.

kowość wynika z faktu, że jej

się do hasła: sztuka wymaga

Pytanie tylko, czy uda

twórcy właściwie odpowie-

poświęceń. To było powszech-

się zmienić mental-

dzieli sobie na pytanie – czego

ne, to była pewnego rodzaju

ność tego pokolenia,

potrzebuje film jako sztuka?

oczywistość. I w końcu ktoś

które wychowane było

Czego wymaga od twórców

mówi, że król jest nagi. Wtedy

w poczuciu całkowi-

i co może zaoferować publicz-

wszyscy są w szoku, w poczu-

tego poświęcenia dla

ności? My odpowiadamy na

ciu winy i z obawami o to, co

sztuki. A z drugiej stro-

dokładnie te same pytania

dalej. I przyznaję, że dla nas,

ny – czy nowe zasady

w naszej rzeczywistości.

dla mnie to był potężny szok.

będą tymi właściwymi?