łowi fanów

nr ind. 323489 | ISSN 0860-3057 nakład 1450 egz.

KALE

AT)

JDOSKOP

cena 5 zł (w tym 5% V

. M

Zmienna fotografia Weronika Juszczak AGAZYN K

ULTURALN

BILETY:

Y Ł

y),

30 zł (normaln

wy)

O

25 zł (ulgo

D

w kasie kina

ZI I W

OJEW

ÓDZTWA Ł

Temat numeru: Muzyka dwóch obiegów

ÓDZK

ŁDK, ul. Traugutta 18

IEGO — 1

2/21

2/21

magazyn kulturalny Łodzi i województwa łódzkiego 1

Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 1

2/21

KRYSTIAN LUPA.

Reżyseruje „Imagine”

w Teatrze Powszechnym.

Fot. Marianna Kulesza

2

ZBIGNIEW WICHŁACZ.

K

„W matni” , 1972.

AL

Wystawa Jacka Koprowicza,

2/21

EJDO

Ryszarda Lenczewskiego

i Zbigniewa Wichłacza

– 1

SK

„50 Years After”

OP

OP

w Ośrodku Propagandy Sztuki,

SK

czynna do 30 I 2022 r.

– 1

JDOE

2/21

LAK

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

Kolumb Krzysztof Jański

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Kaliny 7, 41-506 Chorzów

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1450 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

Muzyka schodzi

do PODZIEMIA

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Może to normalne, że idealizujemy coś, co było kiedyś, a krytycznie patrzymy na to, co teraz. Kiedyś wszystko było lepsze, poza ustrojem, który był gorszy. Kiedyś, czyli w czasach naszej młodości... No ale muzyka popularna, rozrywkowa, bigbitowa czy rockowa

(jakkolwiek ją zwać) na pewno była lep-sza. The Beatles – toż to komercja lat 60., szał. Minęło ponad pół wieku i chłopcy K

z Liverpoolu nadal uważani są za geniu-AL

szy. A „Nevermind” Nirvany z 1991 roku?

2/21

EJDO

Wykrzyczany bunt stał się komercyjnym

– 1

SK

przebojem na lata. Genialna muzyka –

OP

OP

SK

szczera i oryginalna – rodziła emocje

– 1

JDO

i podziw. Tworzona z potrzeby serca –

E

2/21

LA

zdobywała serca i dobrze się sprzedawała. Musieli się temu K

podporządkować handlarze i przemysł muzyczny. Od kiedy życie muzyczne przeniosło się do internetu, handlarze mają nowe narzędzie kreowania popytu. Gust słuchaczy i oblicze muzyki popularnej modeluje algorytm – bezlito-śnie konsekwentny, niewrażliwy, absolutnie lojalny wobec reguł rynku, a w konsekwencji ślepy na sztukę. Skutecznie kształtuje dzisiejszą komercję. Muzyka głównego nurtu staje się uśrednionym, bezpiecznym (pozbawionym wszelkich ekscesów), magmowatym (choć perfekcyjnym technicznie) konstruktem, pretekstem służącym wyłącznie sprzedaży.

Czy to jest schyłek? Być może muzyka popularna, która wy-buchła na początku lat 60. – oparta na brzmieniu gitar elek-trycznych, wzmacniaczy, syntetycznych dźwiękach klawiszy

– niebawem się skończy. Jak wszystko. Na razie – i to jest pewne – autentyczna twórczość schodzi do podziemia.

4

SPIS TREŚCI

12 14Komu 17 21

Las Wolności

Gdzie muzyka

Radio

i Polana

Szczerbiec?

z tamtych lat?

programo-

Kościuszki.

Andrzej

Bogdan

wane.

Jan Salm,

Poniedzielski

Sobieszek

Patrycja

Jacek

Chuszcz

Wesołowski

KAL

2/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

24 29 31 32

– 1

JDOE

2/21

L

Solo dla dobra Sieć na fanów.

Każdy musi

Kot filmowy

A

wspólnego.

Rozmowa

napisać

z miasta

K

Rafał Gawin

z Weroniką

książkę.

Łodzi.

Juszczak

Maciej

Mieczysław

Cholewiński

Kuźmicki

33 38Historia 44 49

Galeria

Teatr może

Co to będzie?

Kalejdoskopu

ciągłej

wszystko.

Aleksandra

– Złota Nitka

zmiany.

Małgorzata

Talaga-

Tomasz

Karbowiak

-Nowacka

Ferenc

5

12/21

52 54Obraz obrazy. 56 5O 9

Przelotne

Niech połączy

dkrywcy

obrazki.

Piotr

nas dźwięk.

zapomnianych

Gustaw

Grobliński

Bogdan

skarbów.

Romanowski

Sobieszek

Rozmowa

z Michałem

Wilczyńskim

KAL

2/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

62

68

Trans-

64Las, który się 67

– 1

JDOE

2/21

LA

Kadrowany

Piwo

K

cendencja.

chowa.

eksperyment.

inwestycyjne.

Łukasz

Przemysław

Piotr Kasiński

Pienisty

Maciejewski

Owczarek

MUZYKA dwóch obiegów

6K 9alendarium I str. okładki: WERONIKA JUSZCZAK, piosenkarka – czytaj na str. 29

Fot. z archiwum prywatnego artystki

Tem

T

a

em t

a nu

t

m

nu er

m

u

er

17

GDZIE MUZYKA

z tamtych lat?

Bogdan Sobieszek

To wbrew pozorom pytanie o przyszłość. Kiedy rynek muzyczny kształtują algorytmy, a nie słuchacze, muzyka zmienia się w zuniformizowaną, łatwostrawną papkę. Staje się zaledwie pretekstem, narzędziem. Trafia bowiem do globalnego obrotu handlowego, a jej głównym zadaniem jest przynieść zyski tym, którzy algorytmami zarządzają.

Zaczęło się, gdy – jak to mówią w branży Jakimś kierunkiem dla młodych artystów MUZYKA D

– impreza przeniosła się do Steve’a Jobsa.

są strony internetowe, takie jak np. Band-W 2002 roku firma Apple zrobiła to, przed camp, gdzie można zamieścić swoje na-czym wzbraniały się wszystkie wytwórnie grania i informacje na temat wykonawcy.

W

płytowe. Uruchomiła iTunes Store – in-Dużo jest tu muzyki nowej, alternatywnej, ternetowy sklep z muzyką. Od tej pory mało znanej. Dobrym miejscem jest też można było legalnie (za pieniądze) ściągać nieśmiertelny anglojęzyczny Pitchfork, KA nagrania z sieci. To zmieniło wszystko.

portal poświęcony głównie recenzjom pły-W

Ó

L

2/21

E

Drastycznie spadła sprzedaż płyt CD,

towym, nowościom i wywiadom z arty-

JDO

pojawiły się portale streamingowe. Życie stami. – Chętnie z niego korzystam w po-

– 1

muzyczne toczy się teraz głównie online, szukiwaniu nowych dźwięków – mówi

SK

Ó

a słuchacze za pośrednictwem swoich

Marcin Tercjak, dziennikarz muzyczny

C

OP

OP

smartfonów mają dostęp do niemal całej Radia Łódź. – Mam kilka takich swoich SK

– 1

muzyki. Jednocześnie technologiczny

adresów, od których zaczynam cotygo-

G

H

JDO

postęp sprawił, że studio nagraniowe każ-dniową penetrację sieci.

E

2/21

L

dy może mieć w swoim laptopie i manife-Zachowała się jeszcze instytucja

E I B O

A

stować swoją twórczość przed światem, dziennikarzy, o których się mówi, że są K

wrzucając nagrania do internetu.

opiniotwórczy i mogą trochę pomóc de-

Kto chce zaistnieć, musi zostać dostrze-biutantom, jeśli coś ich zainteresuje, na-żony w sieci. Grono fanów w mediach

wet gdy będą to rzeczy, których nie usły-społecznościowych to wymierna wartość szymy na co dzień w stacjach radiowych.

w rozmowach z wytwórniami płytowymi

W internecie poza wszystkim potrzebny i stacjami radiowymi. Bez tego nie ma sku- jest łut szczęścia, by artysta został za-tecznej promocji. Wielu artystów zaczyna uważony, ale podstawą jest zrozumienie więc od zbudowania zaplecza na Facebo-i świadomość zasad funkcjonowania me-

oku, Instagramie, TikToku. – Całe dnie diów społecznościowych. Wpisy artystów spędzam na prowadzeniu naszych social kierowane do odbiorców w sieci mają

mediów – mówi Olga Stolarek, wokalistka zazwyczaj formę postów influencerów,

łódzkiego zespołu Heima, który ostatnio czyli osób, które są „fajne” i warto je wypuścił trzy single, a niebawem wyda obserwować. A muzyka jest jakby przy

debiutancką płytę. – Jak nie post, to insta-okazji. Słuchacze, zwłaszcza nastoletni, story, na których robimy quizy lub zadaje-nowych wykonawców i ich muzykę (je-

my pytania obserwatorom, żeby utrzymać śli nie polecają ich rówieśnicy) poznają z nimi interakcję. Kilka razy w tygodniu przede wszystkim za pośrednictwem Tik-staram się wrzucać na TikToka jakieś głu-Toka, np. jako tło dźwiękowe w filmikach.

pie filmiki lub trendy. Albo twojego filmiku Czasem jest to fragment koncertu, czasem nie zobaczy nikt, albo dziesiątki tysięcy po prostu artysta mówi o sobie. Drugim osób. TikTok pomógł nam w promocji

najpowszechniejszym źródłem jest Spo-

jednego z naszych singli.

tify, który podsuwa muzykę podobną do

18

Temat numeru

tej, którą wcześniej wybieraliśmy, two-ty największych gwiazd. W Polsce poza rzy playlisty wedle gatunku, nastroju, przedstawicielstwami największych

pory dnia, przeznaczenia. Nakłania do koncernów, które mają budżety, żeby wes-posłuchania utworów, które mogą ci się przeć promocję artysty, większość wy-podobać. Algorytm decyduje o tym, czego twórni płytowych niewiele jest w stanie słuchasz, co ci się podoba.

zaoferować młodemu wykonawcy. Muzycy

Żeby zaistnieć, artysta musi oczywiście zespołu Heima poszli do wydawcy z goto-najpierw nagrać swoją piosenkę. Może

wym materiałem, wierząc, że Agora Mu-

to zrobić w domu na komputerze, może

zyka wesprze promocję ich debiutanckiej w profesjonalnym studiu, ale to kosztu-płyty. Dotąd inwestowali w zespół środki je. Na polskim rynku wciąż aktywni są zarobione na koncertach. Pieniądze na menedżerowie – łowcy talentów, czasem nagrania – kilkanaście tysięcy – pochodzi-promotorzy związani z jakąś wytwórnią ły ze zbiórki internetowej.

płytową. To oni biorą pod swoje skrzydła Choć, jak mówi Marcin Tercjak, radio ma obiecujące młode osoby, takie jak 21-let-dziś mniejsze znaczenie, to jednak stacje nia Wolska, którą zajął się menedżer i wy-mają spory udział w tym, że jakieś piosen-dawca Jacek Jagłowski. – Umówiłem Pa-

ki utrwalają się w świadomości odbiorców.

trycję z producentem, żeby ocenił jej moż-Najczęściej piosenka czy wykonawca

liwości i coś dla niej przygotował – mówił

najpierw wyskakują w internecie. – Przy-Jagłowski podczas festiwalu Soundedit, kładu, że rozgłośnia radiowa wylansowała gdzie Wolska w ramach Soundedit Spo-jakiegoś artystę od zera, dawno nie wi-tlight Special zagrała swój pierwszy duży działem. Ostatni był Kortez w Trójce.

K

koncert. – Początkowo się zjeżyła, twier-Zmienia się też samo radio. Programy są AL

dząc, że ma 100 tysięcy piosenek i wie, jak coraz bardziej zunifikowane, sformatowa-2/21

EJDO

to robić. Wreszcie się spotkali i producent ne. Niewiele pozostało audycji autorskich, powiedział, że ma talent i trzeba jej po-emitowane są późno w nocy. Mówi się

– 1

SK

zwolić się rozwijać. Nagrała więc 12 autor-złośliwie, że muzyka w stacjach komercyj-OP

OP

skich piosenek.

nych wypełnia przerwy między reklama-

SK

Producent odpowiada za ostateczny

mi. Musi do nich pasować i broń Boże nie

– 1

kształt utworu debiutanta, za finalny spowodować, żeby słuchacz zmienił sta-JDOE

2/21

produkt przeznaczony do wytwórni i do cję. W takiej sytuacji wielu artystów już LA

radia. Artysta, który czasem jest autorem na dzień dobry nie ma wstępu na antenę, K

pomysłu, czyli melodii i słów, nagrywa wo- bo nie mieści się w formacie.

kale i daje image, czyli swoją twarz. Instru-Zespół Heima każdy nowy singel wysyła mentacja, aranżacja, brzmienie, charakter do stacji radiowych – większych i mniej-całości to dzieło producenta, który robi to szych. Utwory zespołu puszczone były

tak, żeby piosenka się dobrze sprzedała.

ponad 500 razy, w większości były to radia

– Kiedy 15 lat temu nagrywałem płytę

studenckie i lokalne. Zdarzyło się kilka z Ziemkiem Kosmowskim i Muńkiem

odtworzeń w Radiu 357, Nowym Świe-

Staszczykiem, przez pół roku pracowa-

cie, Czwórce. – Nasza muzyka jest dość liśmy na próbach nad repertuarem, żeby spokojna i niezbyt radiowa, dlatego wiele wejść do studia i go nagrać – opowiada stacji z góry odpada – mówi Olga Stolarek.

Michał Karkusiński, łódzki muzyk i reali-RMF jest potentatem na rynku. Wielu

zator dźwięku. – Dziś dzwoni do mnie pro- artystów, którzy zrobili w Polsce karierę, ducent i mówi, żebym dograł partie kla-dziś nie dostałoby się na playlistę RMF.

wiszowe. Resztę dogrywają inni muzycy,

– Jest taki bardzo zdolny łódzki artysta którzy nie muszą się nawet znać. I proszę, Patryk Pietrzak, który wydał ciekawą pły-jest płyta – produkt gotowy. Jeśli artysta tę – opowiada Marcin Tercjak. – Znalazły staje się popularny, pojawia się wokół nie-się tam ładne piosenki, ale stacja radiowa, go drobny szum medialny i dopiero wtedy która dba o tempo i o to, żeby pasowały składany jest zespół na koncerty.

do siebie bity piosenek i dżingli, nie zagra Jeszcze w latach 90. wytwórnie płytowe ich. Daria Zawiałow wystąpiła na Soun-dużo inwestowały w swoich artystów.

dedit Spotlight, jeszcze zanim wydała Dziś angażują pieniądze tylko w projek-debiutancką płytę. Dziś artystkę puszcza

Felieton

31

MACIEJ CHOLEWIŃSKI

Każdy musi napisać książkę

M arian Łohutko w 1978 roku opubliko- rzucają się w wir pracy i z żelazną dyscypli-wał w wydawnictwie „Iskry” książkę ną prą do przodu, krok po kroku, a inni nic

„Każdy musi napisać powieść”. Autor tylko chodzą i cierpią. Godzinami, dniami, był z wykształcenia prawnikiem, a jako miesiącami, aż przychodzi ten właściwy literat pisał opowiadania, sztuki teatralne dzień – narodzin.

i słuchowiska. Książkę kupiłem dla tytułu, który wydał mi się efektowny i inspirują-cy. Dziś w ogóle nie pamiętam jej treści; to była jakaś nowoczesność, trochę męcząca N iezależnie od wybranej metody okazuje się, że autor z chwilą rozpoczęcia pracy wkracza w jakąś iście metafizyczną i przestylizowana groteska, żonglerka sko-krainę, w której obowiązują inne prawa jarzeniami i absurdalnymi sytuacjami. Czy- i zwyczaje, inaczej biegnie czas. Wydobywa tałem ją w latach 80. ubiegłego wieku. Dość się z mroku postacie, których już dawno dobrze pasowała do ówczesności…

nie ma, chodzi się po ich ulicach (lub ka-Jak ta literatura wpłynęła na moje życie? mienicach), przeżywa nie swoje problemy, KA Napisałem powieść (bardzo dobrą zresztą) zgłębia motywy. Kiedy okazuje się, że w czyL

i kilka innych rzeczy. Czy były równie „war- imś życiorysie są całe miesiące o nieznanym 2/21

EJDO

tościowe”, nie wiem. Ze zdziwieniem jednak przebiegu, trzeba to odtworzyć jak zniszczo-

– 1

zauważyłem, że najciekawszy w tych przed- ną mozaikę, ułożyć jak puzzle. Świadków SK

OP

sięwzięciach wcale nie był efekt końcowy, zazwyczaj już nie ma, a ci, którzy pozostali, OP

ale praca nad nim.

niewiele pamiętają albo nie mają ochoty SK

– 1

Sam finał to była ulga, zmęczenie jak po rozmawiać. Zaczyna się uciążliwa, ale jak-JDO

długim biegu. I jeszcze jedno spojrzenie, któ- że przyjemna wędrówka wśród urzędów, E

2/21

L

re – oczywiście – musiało wychwycić jakąś archiwów, bibliotek, prywatnych mieszkań, AK

niedoskonałość, rysę, błąd. A wydawało się, wypełniona wizjami lokalnymi, zdmuchi-że wszystko zostało przejrzane i przemy- waniem kurzu z teczek z rosyjskim napisem ślane do najdrobniejszego szczegółu. Gdzie „Дело”, rozpaczliwymi próbami odcyfrowa-tam! Tu przecinek, tam trzeba „zamalo- nia ręcznej cyrylicy, słów pisanych „nutkami”

wać” – teraz to widać – zupełnie nieistotny w jidysz czy „szwabachą” po niemiecku.

szczegół, który wydawał się ważny. I tak Spotkałem znajomą, którą również do-w nieskończoność. Kolega malarz zwierzył tknął ten „obłęd”. Odziedziczyła po zmarłym mi się kiedyś, że najtrudniejsze w procesie ojcu całe jego archiwum, a że był artystą, to tworzenia jest właśnie powstrzymanie się i pokaźne, i ciekawe: notatki, zdjęcia, grafiki, od poprawiania.

rysunki, drobne prace na papierze, dokumen-

N

ty, jakieś legitymacje. Najpierw chciała to ajbardziej ekscytującym momentem jest po prostu uporządkować, choć raczej było nadejście pomysłu. Kiedy po prostu się uporządkowane. Jęła przeglądać te pisma, wie, że powstanie coś naprawdę dobre- oglądać fotografie, wspominać, przypominać go, może nawet genialnego. Muzycy bie- sobie rozmowy, których już nie powtórzy. No gną wtedy po instrument, pisarze zapalają i zaczęło się – „archeologizowanie”…

w nocy lampkę i szybko zapisują objawioną frazę, rzeźbiarze… Tu trudno wymyślić coś sensownego.

Rodzi się pytanie: co dalej? Jak zmierzyć się O dtąd rozmawiamy tylko o pisaniu. Dzieli-my się informacjami, sposobami dotarcia do źródeł i w ogóle wrażeniami z podróży z wyzwaniem? Rozmawiałem z artystami.

w czasie, z której dość często wracać się Z grubsza rzecz biorąc, są dwie szkoły (wia- nie chce. Tak to jest, gdy się pisze książki.

domo: falenicka i otwocka) – jedni od razu Nawet te, których nikt potem nie czyta.

Galeria

33

GALERIA

KALEJDOSKOPU

–

KAL

2/21

EJDO

– 1

SK

OP

ZŁOTA

OP

SK

– 1

JDOE

2/21

LA

NITKA

K

FESTIWAL WIRTUALNEJ MODY

Kolekcja „Inwokacja” jest jego debiutem, a on sam uważa się za samouka – 21-letni Mikołaj Żurek zdobył główną nagrodę w Ogólnopolskim Konkursie Złota Nitka, który odbył się 22 X w ramach Łódź Young Fashion. Niespodzianek było więcej – bowiem po rocznej przerwie w organizowaniu festiwalu zaproponowano nietypową edycję. Na żywo, w murach Centrum Promocji Mody ASP, odbyła się wyłącznie 25. Gala Dyplomowa Instytutu Ubioru ASP – z livestreamingiem w internecie (zwyciężyła Anna Aksamitowska-Goncerz). Złotą Nitkę zrealizowano natomiast jako prezentacje w technologii VR z jednoczesną projekcją w CPM i na budynku w OFF Piotrkowskiej. A dotychczasowy Międzynarodowy Konkurs Łódź Young Fashion Award został zastąpiony przez I Fashion Film Festival z filmowymi prezentacjami kolekcji (zwyciężyła Florentina Leitner z Austrii). Łódź Young Fashion zorganizowały Akademia Sztuk Pięknych i Stowarzyszenie Pola Designu w partnerstwie z miastem.

O wydarzeniu można przeczytać na e-Kalejdoskop.pl.

W galerii prezentujemy kolaże pokazujące wybrane kolekcje młodych projektantów biorących udział

w Ogólnopolskim Konkursie Złota Nitka.

34

Galeria

KAL

2/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

2/21

LAK

KOLEKCJA

MIKOŁAJA ŻURKA.

Grafika: Jagoda Skawska

O laureacie i jego kolekcji

Zwycięzca tegorocznej Złotej Nitki mógł być tylko jeden. Spośród 15 kandydatów z całej Polski jury jed-nogłośnie wybrało Mikołaja Żurka – pochodzącego spod Bielska-Białej, a mieszkającego w stolicy absol-wenta warszawskiej Międzynarodowej Szkoły Kostiumografii i Projektowania Ubioru. Laureat uważa się za samouka – konstruowania ubiorów nauczył się, robiąc wiwisekcje ciuchów z lumpeksu.

Jego kolekcja strojów uszytych z używanych na polskich wsiach dwustronnych kap rodem z PRL wyróż-niała się wśród innych spójnością, wyczuciem formy, oryginalnością. I dojrzałością – co zaskakuje, gdy weźmie się pod uwagę, że autor ma zaledwie 21 lat, a konkursowa propozycja to jego debiut. Banalną rzecz udało się Żurkowi uszlachetnić i „uegzotycznić”. A zainspirowały go także spiskie i góralskie stroje ludowe oraz… polskie szkło unikatowe, również z PRL. Nazwa kolekcji „Inwokacja” miała oznaczać wstęp do kariery młodego projektanta. I tak się zapewne stanie.

Złotej Nitki

35

KAL

2/21

EJDO

KOLEKCJA

– 1

MARIOLI HOMONCIK.

SK

Grafika: Jagoda Skawska

OP

OP

SK

– 1

JDOE

2/21

LAK

KOLEKCJA

WIKTORII ŁASKAWIEC.

Grafika: Natalia Polkowska

38

Fotografia

HISTORIA

ciągłej zmiany

Tomasz Ferenc

Dzieje fotografii to nieustające zmiany technologiczne, systematyczne poszerzanie zakresu wzorów estetycznych oraz pełnionych przez to medium funkcji dokumentacyjnych, identyfikacyjnych, komunikacyjnych. Z tego powodu coraz trudniejsze jest dziś pisanie o fotografii en bloc. Stała się ona fenomenem zbyt złożonym, różnorodnym i powszechnym, aby poddać ją prostej i szybkiej analizie.

Można jednak wskazać kilka trendów

wnika w nas. Poczucie totalnej wolności i procesów, którym fotografia podlega.

w dostępie do informacji jest iluzoryczne Podstawą do spisania tych uwag stała się i niebezpieczne. Fotografia odgrywa tu wystawa „Photography Never Dies”, za-ważną rolę – nieustannie podtrzymuje

prezentowana we Wrocławiu w 2016 roku. naszą uwagę i angażuje nas emocjonalnie.

K

Po pierwsze, fotografia dociera dziś do Po drugie, fotografia sprzężona z telefonią AL

nas z rozmaitych źródeł: prasy, albumów, komórkową stała się nowym, dynamicz-2/21

EJDO

druków, zbiorów archiwalnych, ale przede nym sposobem komunikacji. Takie zdjęcia wszystkim z mediów elektronicznych,

stają się pomostami komunikacyjnymi,

– 1

SK

a te z kolei powodują, że zdjęcia zmieniły przestając być obrazami fotograficznymi OP

OP

swój ontologiczny status, podlegając in-w dawnym tego słowa znaczeniu. Zwykle SK

nym mechanizmom obiegu, inaczej są też też mają one krótki żywot, nie służą temu,

– 1

używane i oglądane. Medium determinuje aby „chwila trwała”, nie „zamrażają czasu”, JDOE

2/21

przekaz, zdjęcia z ekranu działają na nas nie aspirują do pozostania na dłużej, lecz LA

inaczej niż barytowe odbitki lub zwykłe działają jak impuls, który szybko wygasa.

K

wydruki.

Po nim zaś natychmiastowo pojawiają

się kolejne. Snapchat i inne tego rodzaju

Fotografia jak impuls

aplikacje, na których życie zdjęcia trwa przeciętnie kilka sekund, zdają się kształ-tować przyszłość fotografii. Nawet jeśli nie Wstawiane w mozaikę komputerowego

zostaną one skasowane, to i tak znikną, interfejsu, dryfują w stronę infotainmen-pogrzebane w lawinie kolejnych obrazów.

tu (przekazywanie informacji za pomo-

Zdjęcia, których przeznaczeniem jest je-cą luźnej formy, często spotykane dziś dynie kilkusekundowa egzystencja, całko-w środkach masowego przekazu, głównie wicie negują dominującą do tej pory logikę w mediach elektronicznych – przyp. red.), wykonywania fotograficznych rejestracji.

są szybko zastępowane przez następne

Zdjęć powstaje coraz więcej, ale los więk-i dodatkowo otoczone masą konkuren-

szości z nich jest niepewny.

cyjnych komunikatów. Struktura mozaiki Po trzecie, fotografia miała pozwolić na wymaga nieustannego selekcjonowania

poszerzenie możliwości pamięci, uczynić bodźców, w czym coraz skuteczniej „po-ją intersubiektywnie kontrolowaną. Tym-magają” nam algorytmy tworzone przez

czasem zdaje się, że zamiast wzmocnienia Google czy Facebook. Dostarcza się nam pamięci, stała się jej niepewną i nieprzewi-komunikatów zindywidualizowanych,

dywalną w swej zwodniczości protezą. To pasujących do naszych pragnień i prefe-zdjęcia kształtują nasze wizje przeszłości, rencji. Na zasadzie sprzężenia zwrotnego wskazują na to, co warte zapamiętania, my zaglądamy w otchłań, a ona z kolei a co nie. O wiele trudniej jest dziś utrzy-

Fotografia

39

mać w zbiorowej pamięci coś, co

nie ma wizualnej, fotograficznej

reprezentacji, niż to, co zostało

utrwalone. Im więcej mamy zdjęć

ukazujących jakieś wydarzenie,

tym intensywniejsza staje się jego

powszechna świadomość. Gdy

nie mamy zdjęć, nie ma historii.

Tu jednak ujawnia się paradoks

polegający na tym, że obecność

fotografii także z reguły nie czyni

tych historii istotnymi. Potrzebu-

jemy zdjęć, żeby jeszcze szybciej

i łatwiej zapominać. Zobaczone

przestaje niepokoić, staje się wy-

obrażalne, może zatem zostać

pozornie przepracowane. Jeśli

jednak się nad tym zastanowić,

łatwo dojść do wniosku, że naj-

mocniej pamięta się to, czego

z różnych powodów nie udało się

nam sfotografować. Jeśli czegoś

KA nie utrwalimy, a było to istotne,

L

to nie mając innego wyjścia, mu-

2/21

EJDO

simy utrzymywać ten obraz w pa-

– 1

mięci, pielęgnować, odświeżać.

SK

OP

Tymczasem to, co mechanicznie

OP

utrwalone, może zostać odesłane

SK

– 1

do archiwum i nie trzeba się już

JDO

tym więcej zajmować. Przynaj-

E

2/21

L

mniej przez jakiś czas.

AK

Obrazy martwe, ale żywe

Mural w Detroit, fot. Tomasz Ferenc

przez Mitchella fundamentalnie dwoistej Po czwarte, możemy dziś obserwować

postawy wobec obrazów: wiemy, że są

różne postawy wobec obrazów fotogra-

martwe, ale często reagujemy na nie tak, ficznych, a szerzej – obrazów w ogóle.

jakby były żywe.

Znajdujemy się pomiędzy ikonoklazmem

Kwestia piąta. Zdaniem Stevena Edward-a idolatrią. W te dwie postawy, które sa dawny paradygmat fotografii opierał się sytuują się na przeciwnych biegunach, na dokumentalizmie (wierze w odzwier-wpisuje się szereg pośrednich. William ciedlenie i reprezentację rzeczywistości), John Thomas Mitchell trafnie zauważa, że aktualnie trybem dominującym, nadają-dwie skrajności: ubóstwienie i nienawiść cym ton i charakter stała się reklama. Nie względem obrazów łączy jedno – śmiertel-trzeba długo rozwodzić się nad tym, jaki nie poważne ich traktowanie, a co za tym typ obrazów dostarcza nam ten rodzaj wi-idzie, przekonanie co do tego, że obrazy zualnego przemysłu. Jednak skutków jego mają potężną moc, zbawczą lub bluźnier-działania nie można nie docenić. Tak począ. Starcie to odzwierciedla różne wizje pularne dziś selfie także jest następstwem świata, odmienne podejście do rozumienia czysto reklamowej strategii, przeniesionej fundamentalnych pojęć, takich jak wol-na poziom prywatnego, osobistego mar-

ność, twórczość, naród, wiara, płeć. Obra-ketingu. Stylizacje przyjmowane przez zy mogą skutecznie obrażać i zdarza się, autorów selfie doskonale pokazują, jak że są za to karane. Wynika to z opisanej głęboko wchłonęliśmy język współczesnej