Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 1

0/2

3

OSQAR.

Na Great September w Łodzi,

14 IX 2023,

fot. Bogdan Sobieszek

2

K

3

A

WOJTEK LEPIANKA.

L

„Bóg przy pracy"

E

0/2

JDO

– fotografia

Wystawa „Storytelling"

– 1

SK

w Galerii Opus,

OP

OP

czynna do 25 X

SK

– 1

JDO

0/2

ELA

3

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1300 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

NOWY rozdział

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Łodzi filmowej dawno już nie ma, ale pozostało nam zadanie pielęgnowania jej dziedzictwa. Otwarcie dwóch wystaw i pię-ciu sal edukacyjnych w Narodowym Centrum Kultury Filmowej wydaje się krokiem ku wypełnieniu tego ważnego dla tożsamości miasta obowiązku. Od ogłoszenia pomysłu utworzenia NCKF autorstwa filmoznawców Tomasza Majewskiego i Konrada Klejsy minęło 11 lat. Działająca od 2016 roku instytucja pod wodzą Rafała Syski nie zaznaczyła się jakoś szczególnie w ani-mowaniu życia filmowego miasta. No tak, ale K

po drodze była do wykonania gigantyczna

3

ALE

praca związana z przygotowaniem wystaw

0/2

JDO

stałych i zaplecza edukacyjnego, borykanie

– 1

SK

się z rozmaitymi kryzysami i konieczność

OP

OP

SK

okrojenia przyjętych koncepcji. Wreszcie można będzie zwie-

– 1

JDO

dzać ekspozycje „Kino Polonia” i „Materia kina”, zdobywać 0/2

ELA

3

kompetencje filmowe w świetnie wyposażonych pracowniach.

K

Może teraz NCKF rozwinie skrzydła. I kto wie, czy to nie naj-trudniejsze zadanie – uczynić z NCKF prawdziwe centrum kultury filmowej. Jakże inaczej potoczyły się losy Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej (instytucji mniejszego kalibru).

I tu nie obyło się bez kryzysów i przesuwania terminów realizacji. Jednak to przykład pozytywnego uporu i konsekwen-cji w działaniu jednego człowieka. Adam Radoń z zespołem od ponad trzydziestu lat buduje prestiż Łodzi jako ważnego miejsca dla komiksu w Polsce, organizując Międzynarodowy Festiwal Komiksu i Gier. Doprowadził do powstania centrum i unikatowej wystawy. Ma teraz doskonałe narzędzie dalszego popularyzowania swego ukochanego medium. Jestem pewny, że szansę dobrze wykorzysta i wraz z Narodowym Centrum Kultury Filmowej oraz Centrum Nauki i Techniki (istniejącym od 2018 roku) otworzy nowy rozdział w dziejach miasta.

4

SPIS TREŚCI

1 18Szansa 22Scieżką przez 26

I

6dę tęsknić.

Gra w komiks.

Andrzej

na sukces?

polskie kino.

Bogdan

Poniedzielski

Krzysztof

Bogdan

Sobieszek

Jajko

Sobieszek

K

3

ALE

0/2

JDO

– 1

SK

OP

OP

SK

30 32 33 38

– 1

JDO

0/2

EL

Próżna izba.

Filmowa

Galeria

Światy

A

3

K

Łukasz

uroda miasta.

Kalejdoskopu

równoległe

Maciejewski

Mieczysław

– Aleksandra

Kuźmicki

Kmita

4

4F 8

Off 0

, jak

44

Trzy ciała

4C 6o da się estiwal gorąco!

kobiety

wyczytać

piosenki

Piotr

Paulina Ilska

z Szekspira?

młodzieżowej.

Grobliński

Michał

Bogdan

Rzepka

Sobieszek

5

SPIS TREŚCI

10/23

50 52

Gitara

Na fali.

54 56

Klecki:

Ranga

z blaskiem.

Dariusz Bilski

skazany

zwyczajności.

zi?

Rozmowa

na muzykę.

Aleksandra

z Maciejem

Magdalena

Talaga-

Staszewskim

Sasin

Nowacka

Łod

K

3

ALE

0/2

JDO

– 1

SK

OP

OP

SK

58

63

Sensacja

60

Wielogłos

Magia

64

– 1

JDO

0/2

ELA

3

Regionalne

K

(krótko)

o Wielkiej

powieści.

ścieżki Wandy

wisiała

Szperze.

Łukasz Barys

Modzelewskiej.

w powietrzu.

Rozmowa

Damian

Maciej

z Markiem

Kasprzyk

Cholewiński

Millerem

NOWE SZANSE

66 68Małe piwko. 6K 9

Pabianicka

alendarium

miłość Kafki.

Maciej Robert

Andrzej

Sznajder

I str. okładki: ALEKSANDRA KMITA,

praca z serii „Martwa natura. Tryptyk"

– galeria artystki na str. 33

17

Temat numeru

FILM

KOMIKS

INTERAKTYWNOŚĆ

NOWOCZESNOŚĆ

K

3

AL

0/2

EJDO

– 1

SK

dziedzictwo

OP

OP

SK

– 1

JDOE

0/2

L

WIEDZA

A

3

K

ROZRYWKA

NOWE SZANSE ŁODZI?

Po latach zawirowań dwa spektakularne centra kulturalno-rozrywkowe otwierają swoje podwoje dla zwiedzających – miłośników kina, komiksu i gier komputerowych. Narodowe Centrum Kultury Filmowej udostępnia dwie wystawy stałe i pięć sal edukacyjnych (zaaranżowane i wyposażone za ponad 26 mln zł). Centrum Komiksu, Gier i Narracji Interaktywnej – również dwie ekspozycje stałe, sale warsztatowe oraz strefę VR i AR (co kosztowało 9,5 mln; w wypadku obu instytucji duża część środków pochodzi z UE). Wraz z działającym od 2018 roku Centrum Nauki i Techniki stanowią kompleks unikatowy w skali kraju. Ambicją ich twórców jest olśniewać wyobraźnię odbiorców kaskadą doznań wywoływanych nowoczesnymi środkami i angażować nie tylko umysł, ale całe ciało. I jakby mimochodem – do czego nie przyznają się wprost – jak każde muzeum zajmują się gromadzeniem, opisywaniem i przechowywaniem rzeczy stanowiących dziedzictwo kulturowe, by produkować na ich podstawie wiedzę. Nie idzie więc tu tylko o rozrywkę.

18

Temat numeru

szansa

NA SUKCES?

Krzysztof Jajko

W październiku działalność rozpoczynają Narodowe Centrum Kultury Filmowej (NCKF) oraz Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnych (CKNI). Chociaż te dwie instytucje wchodzące w skład EC1 Łódź –

Miasto Kultury powołano do życia kilka lat temu, a łodzianie mieli już okazję uczestniczyć w organizowanych przez nie wydarzeniach, dopiero teraz dojdzie do oficjalnego otwarcia ich sal wystawienniczych i edukacyjnych.

J ak przystało na współfinansowa- mają zatem na tym, co niematerialne i po-ną z budżetu centralnego instytucję tencjalne, prowokując zwiedzających do ak-narodową, NCKF szczyci się przede tywnego uczestnictwa oraz odbioru wszystK

wszystkim poświęconą historii pol- kimi zmysłami. Czy to jednak oznacza, że 3

AL

skiej kinematografii oraz kultury filmowej instytucje takie jak NCKF i CKNI nie mają 0/2

EJDO

wystawą „Kino Polonia”. CKNI, choć brak nic wspólnego z instytucją muzeum i sta-mu w nazwie nobilitującego przymiotni- nowią nowe zjawisko na polu upowszech-

– 1

SK

ka „narodowe”, także stawia na promocję niania wiedzy o dziedzictwie kulturowym? OP

OP

rodzimej kultury: ekspozycje dotyczące Warto odwołać się do rozważań polskiej SK

medium komiksowego prezentują w dużej muzeolog Doroty Folgi-Januszewskiej. Jak

– 1

mierze polskich autorów, zaś jedną z atrakcji dowodzi badaczka, nawet jeżeli tak modne JDOE

0/2

w części poświęconej grom komputerowym obecnie centra są „rozbudowanymi multiin-LA

3

stanowi ścieżka edukacyjna wyjaśniająca strumentalnymi instytucjami kultury, nauki, K

kolejne etapy prac nad flagową produkcją edukacji, rozrywki i ekonomii”, a ich „skala firmy CD Projekt „Wiedźmin”. Obie insty- rozrasta się w pewnym momencie ponad tucje łączy jednak coś więcej aniżeli tylko dziedziczoną przez tradycję rolę”, to jed-misja szerzenia wiedzy o historii kultury nak nadal nastawione są one na realizację audiowizualnej. Jak podkreślają ich twórcy, podstawowego zadania, jakie przyświecało są to przedsięwzięcia na wskroś oryginalne muzeum od XVIII wieku, a mianowicie ko-i nowoczesne, które za sprawą wykorzy- lekcjonowania rzeczy oraz wiedzy w celu ich stania interaktywnych oraz immersyjnych udostępniania zwiedzającym. Nie inaczej technik ekspozycyjno-edukacyjnych dostar- rzecz ma się z łódzkimi instytucjami.

czą odczuć wykraczających daleko poza tra-Zbiory materialne CKNI budowano przez

dycyjne wystawy muzealne.

30 lat, głównie poprzez pozyskiwanie obiektów w trakcie kolejnych edycji Międzynaro-

Bez gorsetu

dowego Festiwalu Komiksu i Gier. Składają się na nie oryginalne prace twórców, archi-walne wydania komiksów oraz sprzęt do

Można odnieść wręcz wrażenie, że w obu gier komputerowych. Kolekcja NCKF, której miejscach słowa „muzeum” unika się jak początek dała narodowa zbiórka ekspona-ognia. Kierownik CKNI Adam Radoń okre- tów, obejmuje obiekty związane z produkcją śla prowadzoną przez siebie instytucję jako filmów, ich dystrybucją oraz eksploatacją,

„krainę marzeń”, zaś stojący na czele NCKF m.in. sprzęt filmowy i kinowy, kostiumy, Rafał Syska mówi o przestrzeni „wypełnionej nagrody oraz materiały promocyjne: foto-obrazami i dźwiękami”. Oba centra bazować sy, plakaty czy informatory. Zachowanie

Temat numeru

19

dziedzictwa kulturowego, a jednocześnie formule wystawienniczej oryginalnych dzieł

jego prezentacja na ekspozycji w przypad- malarskich czy rzeźbiarskich ma swoje oczy-ku takich mediów jak film czy gry kom- wiste ograniczenia, o tyle w przypadku wy-puterowe rodzi jednak problemy. Zgodnie twarzanych masowo eksponatów związa-z powszechnie przyjętą praktyką muzealną nych z historią filmu i gier komputerowych każdy obiekt stanowi nienaruszalną całość, umożliwienie odbiorcom bezpośredniego którą należy chronić przed zniszczeniem, co z nimi kontaktu jest jedynym sensownym skutkuje odseparowaniem zwiedzających sposobem wyjaśnienia meandrów rozwoju od eksponatu w gablocie. Prezentowanie technik medialnych, a także pokazania róż-w taki sposób historycznych urządzeń prze- nic między analogową a cyfrową technologią znaczonych do odtwarzania filmów lub gier realizacji utworów audiowizualnych.

komputerowych mija się jednak z celem,

ponieważ stają się one wówczas martwymi

przedmiotami odartymi z pierwotnej funk- W równowadze

cji. Prawdziwa wartość instytucji takich jak NCKF czy CKNI może wynikać zatem nie

Oprócz wymiaru materialnego i powiąza-

tyle ze stopnia nasycenia wystaw urządze- nych z nim wyzwań ekspozycyjnych każda niami multimedialnymi, ile z tego, że będą kolekcja zawiera także aspekt znaczeniowy.

one starały się porzucić sztywny gorset Jej rozmiary, kształt i charakter wskazują na muzealnej ekspozycji, stawiając na zuży- to, jaką formę pamięci kulturowej ma zamiar walność i wymienialność obiektów. Dosko- upowszechniać dana instytucja. Jak dowodzi nałym przykładem realizacji takiej strategii jedna z najważniejszych przedstawicielek K

3

A

jest „Strefa retro”, wystawa scenograficzna memory studies, Aleida Assmann, zbiory traL

CKNI, w ramach której odtworzono pokoje dycyjnego muzeum były tak organizowane 0/2

EJDO

graczy, giełdę komputerową oraz barakowóz i prezentowane, aby tworzyć kulturowy

– 1

z automatami, a jednocześnie dano zwie- kanon. Poprzez selekcję i hierarchizację SK

dzającym możliwość zagrania na dawnych dzieł oraz twórców budowano uproszczo-OP

OP

modelach konsol oraz komputerów i do- ny obraz przeszłości, odpowiadający pa-SK

– 1

świadczenia wrażeń, jakie były udziałem nującym w danym okresie przekonaniom JDO

ich użytkowników na przełomie lat 80. i 90. i wartościom. Przeciwieństwem takiego po-E

0/2

L

Aby urzeczywistnić tak śmiałą koncepcję dejścia jest typowa dla instytucji archiwum A

3

ekspozycyjną, zakupiono wiele egzempla- akumulacja, czyli gromadzenie różnora-K

rzy poszczególnych urządzeń, co pozwala kich przejawów przeszłości w celu oddania na ich wymianę w przypadku awarii, a tak- w miarę wiernego obrazu jej złożonej natury.

że dokonano przeróbek technicznych, np. Rozpatrując z tej perspektywy ofertę NCKF

w celu przyspieszenia procesu uruchamiania i CKNI, można dostrzec dążenie do szukania gier. W przypadku ekspozycji NCKF obiekty równowagi między tymi dwiema skrajnymi z zakresu techniki filmowej i kinowej pre- postawami. Ekspozycje CKNI opowiadające zentowane będą raczej jako typowe ekspo- o historii i konwencjach gatunkowych konaty muzealne, co związane jest z faktem, miksu w oparciu o dorobek uznanych pol-iż ich obsługa wymaga fachowej wiedzy skich artystów, jak i planowana na otwarcie i umiejętności. Jednak bezpośredni dostęp instytucji wystawa twórczości Grzegorza do tych urządzeń uzyskać będzie można Rosińskiego w dużej mierze wpisują się we w ramach drugiej wystawy stałej „Materia wzorzec tworzenia kanonu. Podobnie jest kina”. Proponowane tu działania edukacyj- z ekspozycją „Kino Polonia”, w kontekście ne mają polegać np. na rejestracji filmów której często padają nazwiska wielkich na amatorskich kamerach 16 mm, a także twórców rodzimej kinematografii, na czele montażu taśmy filmowej. Takie działania, z Andrzejem Wajdą i Wojciechem Jerzym wpisujące się w szerszy trend we współcze- Hasem. Z drugiej strony w obu instytucjach snej muzeologii, jakim jest przejście od tra- sporo uwagi poświęcono mniej oczywistym dycyjnego i elitarnego muzeum zamkniętego fenomenom związanym z rozpowszechnia-do nowoczesnego i egalitarnego muzeum niem i odbiorem filmów, komiksów i gier otwartego, rodzą obawy i wątpliwości. Wy- komputerowych. Nawet wspomniana wydaje się jednak, że o ile prezentacja w takiej stawa „Kino Polonia” uzupełnia narrację

22

Temat numeru

Ścieżką przez polskie kino

Bogdan Sobieszek

mów budynku pionowo przechodzi biała

bryła, kształtem przypominająca kryształ

albo diament, na której ścianach wyświetla-

N adeszła wiekopomna chwila. Po 11 latach od pomysłu utworzenia Narodowego

Centrum Kultury Filmowej w Łodzi, po

blisko ośmiu latach działania tej insty- ne są projekcje, a wnętrze stanowi wydzielo-tucji i sześciu od chwili powstania projektu na przestrzeń wystawiennicza. Na zewnątrz trzech wystaw stałych 12 października dwie stoją aparaty filmowe z początków kina.

z nich zostaną udostępnione zwiedzającym, Opowieść prowadzona jest z perspektywy a wraz z nimi – przebudowane wnętrze EC1 widza, aby pokazać, jak kino u zarania było Wschód oraz pięć sal edukacyjnych wyposa- odbierane. A było nieme i nie miało narodo-żonych w nowoczesny sprzęt do produkcji wości. Nieważne, skąd pochodził aktor, gdzie filmów. Z końcem roku mają być otwarte kręcono: w Skandynawii czy na ziemiach jeszcze trzy sale kinowe.

polskich, wystarczyło zmienić podpisy.

Blisko cztery tygodnie przed godziną zero Wystawa pokazuje zjawiska charaktery-zwiedziłem przestrzenie przygotowywanych styczne dla początków kina, czyli przede wystaw, zaczynając od olbrzymiego hallu na wszystkim aktorów, wywodzących się z ziem parterze charakterystycznego obiektu zna- polskich Polę Negri, podbijającą wówczas K

nego jako hełm Vadera, gdzie zbudowano kino niemieckie, i Antoniego Fertnera, któ-3

AL

wielką romboidalną bryłę o białych ścia- ry zrobił wielką karierę w Rosji carskiej. 0/2

EJDO

nach, na których wyświetlane będą obrazy. Pomiędzy nimi w rogu znalazł się pionier Z bryłą połączony jest rodzaj kontuaru, gdzie filmu animowanego Władysław Starewicz. – 1

SK

umieszczone zostaną kasy. Tutaj kupimy bi- Gablota była pusta, ale już przyjechały ory-OP

OP

lety oddzielnie na „Kino Polonię” i na „Ma- ginalne lalki Starewicza, wypożyczone od SK

terię kina” oraz do planetarium.

Muzeum Kinematografii. Ekrany dotykowe

– 1

Dominujące kolory wystroju we wszyst- dają dostęp do informacji o początkach kina JDOE

0/2

kich wnętrzach NCKF to czerń (sali kinowej) w Łodzi i pierwszych polskich filmach, któ-LA

3

i biel (ekranu). Pierwsza wystawa stała „Ma- rych fragmenty można obejrzeć.

K

teria kina” na drugim piętrze, poświęcona Następny etap to „Lata dwudzieste i kino

procesowi powstawania filmu, ma formę niepodległości”. Tu również prezentowana gry. Uczestnik wciela się w rolę producenta jest technika filmowa. Wnętrze bryły w ceni przechodzi kolejne poziomy: wybór tema- tralnej części przestrzeni wystawienniczej tu, organizacja budżetu, wybór ekipy, planu przeznaczone jest na tematy niechronolo-zdjęciowego i tak dalej aż do premiery. Sta- giczne, ponadczasowe lub zjawiska, które nowiska dla graczy w dwóch pomieszcze- się skończyły. Z „Pollywood”, czyli galerią niach znajdują się przy pulpitach zaaranżo- osób wywodzących się z ziem polskich, które wanych jak wnętrze futurystycznego statku zrobiły karierę w amerykańskim przemyśle kosmicznego (prace trwały, testowanie gry filmowym, sąsiaduje konkurs „Czy jesteśmy niebawem).

fotogeniczni?”. To z niego „wzięła się” więk-Zwiedzanie wystawy „Kino Polonia” rozpo- szość polskich aktorów filmowych okresu czyna się na czwartym piętrze, gdzie z par- międzywojennego. Kolejne tematy to akade-teru prowadzą klatki schodowe oraz windy. mizm lwowski i wileński, opowieść o grupie Wszędzie jeszcze trwały prace, ale ten po- miłośników kina „Start” oraz kino jidysz.

ziom był już prawie gotowy. Narracja eks-

pozycji startuje od „Sztafety wynalazców”.

Jednym z nich był Kazimierz Prószyński.

– Mamy tu jego biopleograf zrekonstruowa-

ny przez nas przed kilku laty – mówił Piotr D alej jest strefa poświęcona przedwojennej kinofilii. Będzie można poczytać gazety

z tamtego okresu. Zwiedzający zobaczą

całe strony, również z reklamami. – Chcia-Kulesza, kurator wystawy, który oprowadzał łem pokazać, czym się ludzie wtedy intere-mnie po NCKF. Przez środek trzech pozio- sowali, o czym dyskutowano publicznie i że

Temat numeru

23

tak naprawdę niczym się od nas współcze-

snych nie różnili – tłumaczył Piotr Kulesza.

Kolejna strefa to kino popularne. Możemy W trzech pomieszczeniach pokazano wojenne drogi filmowców – armia Andersa,

co się działo w kraju i trzecia droga, czyli tu zobaczyć w gablotach zwanych żyletka-armia Berlinga, która prowadzi nas do

mi zdjęcia największych gwiazd tamtego udzi, którzy budowali zręby kina powojen-okresu, część poświęconą produkcji, w tym nego w Polsce i do stalinizmu. Znalazło się największemu ówczesnemu atelier filmo- tu miejsce dla dokumentalnego filmu Alek-wemu „Falanga”, kamery, plakaty filmowe. sandra Forda „Majdanek”. Pokazywany jest

– Mamy też ekran dotykowy z informacjami w trzech wersjach: z muzyką, bez dźwięku na wzór dzisiejszego Pudelka – mówił Piotr i z narratorem, żeby uzmysłowić widzom, Kulesza – pokazujemy, co gwiazdy mówiły jak zmienia się odbiór filmu.

o sobie, ale też zdradzamy ich romanse. Tę Strefa poświęcona stalinizmowi nazwa-część kończymy makietą studia filmowego na jest „Ulicą”. Mamy tu plakaty filmowe, Falanga i przechodzimy do czasów wojny.

kinofikację, czyli upaństwowienie kin oraz Z jednej strony to obraz września 1939 Polską Kronikę Filmową, jest kino objazdowe roku. Te najbardziej ikoniczne kadry zare- jako fenomen tamtego okresu, otwarcie wy-jestrował amerykański reżyser Julien Bryan, twórni filmowej przy Łąkowej w Łodzi. Jest ekipy sowieckie albo Niemcy. Z takim ob- też fragment dotyczący kina Przedwiośnie razem września zostały zestawione filmy – jednego z dwóch, które nie zostały w Łodzi upaństwowione (drugie to

Stylowy). Oglądamy począt-

ki Szkoły Filmowej, „Przygo-

K

3

A

dę na Mariensztacie” Bucz-

L

kowskiego jako realizację

0/2

EJDO

idei socrealizmu w kinie.

– 1

Opowieść o polskim kinie

SK

na czwartym piętrze koń-

OP

OP

czymy na 1955–1956 roku.

SK

– 1

Piętro niżej zaczynamy

JDO

od wybitnego dokumentu

E

0/2

L

„Warszawa 1956” Brzo-

A

3

zowskiego i Bossaka, zde-

K

rzającego socrealistyczne

wizje z tym, jak Warszawa

wyglądała naprawdę. Ko-

Zdjęcia: Bogdan Sobieszek

lejne tematy to czarna se-

ria polskiego dokumentu

propagandowe PAT sprzed wojny. Na ekra- (twórcy próbowali przezwyciężyć tradycję nach pojawiają się również filmy amatorskie kina przedwojennego oraz dogmatyczną z tego czasu. Z drugiej strony mamy instala- poetykę socrealizmu i krytycznie ukazywać cję „Losy Polaków” – pokazuje ona zwykłych rzeczywistość), kino nowego obyczaju, tzw.

mieszkańców ziem polskich i aktorów. Na kawiarnia, odwołanie do jazzu – Melomani, odwrocie panelu z fotografią są informacje wnęka na szafę grającą. (– Za chwilę po nią o tym, co się z tymi ludźmi stało. Aktor Adam idę – zapewniał Kulesza). Dalej instalacja Brodzisz walczył w AK. Piękna blondwłosa pokazująca najwybitniejsze postacie epoki –

aktorka Ina Benita w czasie powstania we- aktorów, literatów, reżyserów, projektantów szła do kanału z nowo narodzonym dziec- mody – i zwykłych ludzi, jak przeplatało się kiem i przez następnych 80 lat uważano, życie ulicy i filmu. Ścieżka zwiedzania płyn-że zginęła. Jakiś czas temu okazało się, że nie przechodzi do polskiej szkoły filmowej wyszła za mąż za amerykańskiego oficera, – plakaty, nazwiska, nagrody, scenariusze wyjechała do Stanów i tam dożyła późnej i hołd oddany Zbigniewowi Cybulskiemu.

starości. Nikomu nigdy nie powiedziała, kim – Zaraz rozpoczniemy montaż oryginalne-była w Polsce. Kiedy w internecie ukazał się go eksponatu, ikonicznej figury Chrystusa o niej artykuł, odezwał się jej wnuk.

z „Popiołu i diamentu” Wajdy – dodał Piotr

26

Temat numeru

Gra w komiks

Bogdan Sobieszek

W takiej scenografii umieszczono odtworzo-ne z oryginalnych części automaty z grami arkadowymi oraz flipper. Obok salonu mamy

Z wiedziłem Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 w Łodzi niespełna

miesiąc przed jego udostępnieniem pu-

bliczności 7 października. Trwały testy giełdę komputerową oraz zrekonstruowane systemu nadzoru elektronicznego, narady wnętrza pokoi ówczesnych graczy – w ory-z wykonawcą w sprawie ostatnich poprawek. ginalnym umeblowaniu polskie komputery W hallu wejściowym gości wita wiedźmin Elwro, Meritum, sprzęt Atari, Commodore, walczący z południcą (bliskodwumetrowa łącznie ze stacjami dysków, magnetofonami, realistyczna rzeźba podarowana przez CD słynna konsola Pegasus. Na ścianach plaka-Project Red, polskiego potentata w branży ty z idolami z tamtych czasów, na podłodze gier i zarazem partnera strategicznego cen- tornister, gitara klasyczna, kasety wideo trum) oraz duża czasowa wystawa poświę- – wszystko z epoki. – W chwili otwarcia cona twórczości klasyka polskiego i świa- centrum wszystkie te oryginalne urządze-towego komiksu Grzegorza Rosińskiego. nia komputerowe będą działać, ale jak dłu-Trudno o lepsze referencje dla ekspozycji go pociągną, nie wiadomo – uprzedza Piotr przygotowanych przez centrum.

Kasiński z Centrum Komiksu i Narracji In-

K

Komiks i gry usadowiły się w zespole daw-

3

AL

nych warsztatów i chłodni pary – ostatniej E

0/2

JDO

części zrewitalizowanego kompleksu EC1,

zabytkowej elektrociepłowni przy Targowej.

– 1

SK

Tak naprawdę wystawy Rosińskiego nie mo-

OP

OP

głem jeszcze zobaczyć (ale wiedźmin był).

SK

Większość pomieszczeń, które odwiedziłem,

– 1

była jednak gotowa na przyjęcie odwiedzają-JDO

0/2

cych, wymagały zaledwie ostatnich muśnięć ELA

3

związanych z systemem znaków komuni-

kacyjnych.

K

Nie ma jednej ścieżki zwiedzania centrum.

Można skorzystać ze wsparcia przewodnika, ale też każdy może poruszać się według wła- teraktywnej EC1, który jest moim przewod-snego pomysłu. Są mapki całego komplek- nikiem. – Mamy dodatkowe egzemplarze, su (każda część ma inny kolor). W salach na które posłużą do napraw, ale… zobaczymy.

gości czekają animatorzy, którzy objaśniają, W strefie retro ustawiono też nowe panele, jak korzystać z oferty. Podstawowymi prze- będące bazami wiedzy na temat rynku kom-wodnikami są narysowane na podłodze linie, puterowego w Polsce i na świecie. Eksperci za którymi można podążać.

opowiadają o tym, jak rodziły się technolo-Zaczynamy od parteru, który łączy wiele gie, świat komputerów i gier.

funkcji. Tu są kasy biletowe (ceny biletów: W sąsiedztwie głównej sali wystawowej,

27 zł w zwykły dzień, 34 zł w weekend, ulgo- gdzie prezentowany jest Rosiński, mamy we odpowiednio – 21 i 26 zł), szatnia, kawiar- część dodatkowo płatną – strefę VR i AR

nia i sklep. Na parterze mieści się też strefa (kupujemy odrębny bilet, gdy mamy już pod-chilloutu, czyli miejsca do siedzenia, mate- stawowy bilet do centrum). Obowiązują za-riały do czytania – książki o grach, o komik- pisy: ograniczona liczba osób na konkretne sach oraz automat z grami. Zwiedzanie moż- godziny. Wymaga tego specyfika urządzeń, na zacząć od cofnięcia się do początków ery które się tu znajdują. Cztery stanowiska komputerowej. W strefie retro stanął salon służą do wejścia w wirtualną rzeczywistość gier z przełomu lat 80. i 90. w barakowozie – m.in. w świat komiksów w wersji VR, np.

na kołach, podpięty pod słup energetyczny. „Tytusa, Romka i A’Tomka”, „Przygód bezro-

Temat numeru

27

botnego Froncka” z okresu

międzywojennego, „Piekła”

Przemka Truścińskiego oraz

„Antresolki profesorka

Nerwosolka” Tadeusza Ba-

ranowskiego. W pomiesz-

czeniu obok są stanowiska

percepcyjne, tzw. bieżnie

VR (wygląda to trochę jak

batut z uprzężą i goglami)

,oddziałujące nie tylko na

zmysł wzroku, ale i na całe

ciało. W strefie VR i AR za-

instalowany został escape

room łączący realność ze

światem wirtualnym – tu

Zdjęcia: Bogdan Sobieszek

rozwiązuje się zagadkę

z pomocą tabletu, na którym wyświetlają producentowi swój pomysł na grę. – Choć się różne elementy rzeczywistości rozsze- należy to traktować w kategoriach zabawy, rzonej oraz kody służące rozwiązaniu. Akcja, niewykluczone, że jakiś genialny pomysł

do której trafiają uczestnicy, osadzona jest dostanie szansę realizacji – wyjaśnia Piotr w fabrykanckiej Łodzi.

Kasiński. Zwiedzający mogą skorzystać z po-K

3

A

„Właściwe” zwiedzanie rozpoczyna się na mieszczenia motion capture, gdzie za pomo-LE

pierwszym piętrze. Przy wejściu po lewej cą kostiumu z czujnikami zaanimują postać 0/2

JDO

stronie od schodów skanujemy opaskę na z gry, przenosząc własny ruch do kompute-

– 1

ręku. Monitor wyświetla informacje o zawar- ra. Częścią procesu tworzenia gry jest rów-SK

tości danej strefy. Za drzwiami znajduje się nież jej udźwiękowienie. W odpowiednich OP

OP

Game Lab, stworzone we współpracy z firmą boksach nagrywa się głos postaci, lektora, SK

– 1

CD Project Red. Tutaj można doświadczyć, podkłada odgłosy rekwizytów czy muzykę JDO

jak tworzy się grę komputerową na przykła- odpowiadającą zawartości emocjonalnej po-0/2

EL

dzie „Wiedźmina 3: Dzikiego Gonu”. Prze- szczególnych scen (np. pościgu). Zanim część A

3

wodnikiem po tym świecie jest wiedźmin, growa została oddana do użytku, wiele grup K

a sam proces tworzenia jest grą rozłożoną na w różnym wieku testowało wszystkie urzą-siedem etapów przy siedmiu stanowiskach dzenia, zostały przepuszczone przez wiele (prototyp, postać, środowisko, narracja, rąk, a na ekranach zostały ślady palców.

udźwiękowienie, postprodukcja, testowa-

nie), które najlepiej obsługiwać w parach, Z salą praktycznych działań sąsiaduje ciąg pomieszczeń, w których krok po kroku

dowiadujemy się, jak funkcjonuje branża.

W każdym pokoju poznajemy inny zawód

związany z tworzeniem gier. Na początku

możemy wziąć udział w procesie rekrutacyjnym i dzięki temu poznać swoje predyspozycje. W kolejnych pokojach dowiadujemy się, czym inspiruje się scenarzysta, jak pracuje grafik i programista. Próbujemy wczuć się w ich role, wykonując zadania na stanowiskach interaktywnych.

Z pierwszego poziomu wchodzimy również

do wnętrza tzw. okrąglaków, czyli dawnych bo do opanowania jest jednocześnie ekran chłodni pary. Tu na dwóch piętrach mieści dotykowy i pad. Po drodze na natchnionych się stała wystawa poświęcona komiksowi zdobytym doświadczeniem czeka specjalna (podzielona na sześć części). Jej przestrzeń budka. Masz 30 sekund, żeby opowiedzieć przypomina wnętrze pogrubionego znaku

Galeria

33

GALERIA

KALEJDOSKOPU

K

3

AL

0/2

EJDO

–

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDO

ALEKSANDRA

E

0/2

LA

3

K

KMITA

TRYPTYK Z WNĘTRZEM

23-letnia Aleksandra Kmita jest jedną z trojga laureatów Nagrody „Kalejdoskopu” w tegorocznym Konkursie im. Strzemińskiego – Sztuki Piękne dla studentów Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi.

Doceniliśmy jej dojrzały, nieco niepokojący malarski tryptyk z martwą naturą.

.

34

Galeria

Interpretacja otoczenia

Aleksandra Kmita jest jedną z trojga laureatów Nagrody „Kalejdoskopu” w tegorocznym Konkursie im. Strzemińskiego – Sztuki Piękne dla studentów Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi.

Doceniliśmy jej dojrzały, nieco niepokojący malarski tryptyk z martwą naturą.

Ma 23 lata i zaczyna drugi rok studiów magister-skich na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych, specjalność projekty wizualne.

Na studia licencjackie przyjechała w 2019 roku z nieodległych Prusinowic. Łódzką uczelnię wybrała ze względu na jej bogatą historię i zróżnicowany program nauczania.

W rodzinie Aleksandry nie było zawodowych artystów, ale mama malowała amatorsko i dzięki temu córka zainteresowała się sztuką. – Moim ulubionym środkiem wyrazu jest malarstwo, ze względu na to, że wywołuje u mnie refleksje, nie tylko podczas malowania, ale i w przerwach między sesjami – mówi.

Poza malarstwem młoda artystka zajmuje się rysunkiem, kostiumem i scenografią multime-3

dialną. Wszystkie te dziedziny się zazębiają. Jej 0/2

rysunki są głównie monochromatyczne, lubi eksperymentować z papierem jako podłożem. Pro-

– 1

jektując kostiumy, farbuje tkaniny, a następnie na OP

nich maluje i rysuje. W scenografii multimedialnej SK

również wykorzystuje doświadczenie malarskie i rysunkowe.

JDOE

– Dzięki materiałom takim jak farby akrylowe, LA

własnoręcznie przygotowane pasty strukturalne, K

tusz, grafit oraz węgiel mogę najlepiej oddać to, co chcę przekazać przez swoją twórczość, czyli arty-styczną interpretację mojego otoczenia i zjawisk, których jestem świadkiem – mówi. – Inspiruje mnie sztuka i kultura Dalekiego Wschodu oraz natura.

Pionowe obrazy zaprezentowane na konkursie to trzy martwe natury o tożsamej gamie kolory-stycznej i skali. Autorka tłumaczy: – Martwe natury sfotografowałam, a uzyskane fotografie poddałam obróbce cyfrowej. W efekcie powstał jeden obraz cyfrowy, z którego wybrałam trzy fragmenty two-rzące tryptyk i namalowałam je, wykorzystując far-bę akrylową i pastę strukturalną. Moim zamysłem była próba przedstawienia wielopłaszczyznowości klasycznej martwej natury.

Po zakończeniu studiów artystka chciałaby nadal tworzyć, a jednocześnie promować, jak mówi, „re-fleksyjne i wzbogacające działanie sztuki”, prowa-dząc artystyczne warsztaty. ATN

Strona artystki to www.akmita.com.

Galeria

35

3

0/2

– 1

OP

SK

JDOELAK

ALEKSANDRA KMITA.

„Martwa natura. Tryptyk”,

akryl na płótnie,

pasta strukturalna, 2023

36

Galeria

K

3

AL

0/2

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

0/2

LA

3

K

ALEKSANDRA KMITA.

Kostium dla postaci Kitsune

i scenografia multimedialna, 2022

Galeria

37

K

3

AL

0/2

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

0/2

LA

3

K

ALEKSANDRA KMITA.

„Yookai i moja przestrzeń

domowa” ,

instalacja malarska,

akryl na płótnie, akryl na pleksi,

2022

Festiwal Łódź Czterech Kultur

39

ŚWIATY

RÓWNOLEGŁE

w parku

ocalałych

JAY POP.

Odbywający się co roku Festiwal

Fot. ATN

Łódź Czterech Kultur to spektakle,

koncerty, spotkania, spacery, dysku-

sje, ale i działania artystów wizual-

nych. Do tegorocznej edycji (8–17 IX)

zaproszono między innymi dziesię-

cioro twórców streetartowych, którzy

w Parku Ocalałych i Centrum Dialogu

im. Marka Edelmana zrealizowali pro-

jekty wpisujące się w hasło festiwalu

– „Tożsamość”. Kuratorem ich plene-

rowej wystawy „Światy równoległe”,

uzupełnionej prezentacją plakatów

w Art Gallery w Monopolis, był Artur

Chrzanowski.

Twórcy, których prace znalazły się

w parku oraz Centrum i zapewne

zostaną tam na dłużej, to: NeSpoon,

Gu-Tang Clan, Fruit of the Lump,

H.E.R.O.D, Maciej Walczak, TOPE,

Egon Fietke, S.C. Szyman, Jay Pop,

Mateusz Milczak.

48

Great September

Festiwal piosenki młodzieżowej

Bogdan Sobieszek

P odobno wielka muzyka zaczyna się od Technologia drastycznie przeobraziła bran-małych scen – tak przynajmniej głosi slo- żę muzyczną w ostatnich latach. Zmiany gan promujący Great September, show- podkręciła jeszcze sztuczna inteligencja, case’owy festiwal, którego główną ideą udostępniona w sieci osiem miesięcy temu.

jest kreowanie karier poprzez prezentowanie Mówili o tym uczestnicy panelu dyskusyj-młodych, nieznanych wykonawców na wielu nego „Biegać za trendami czy je tworzyć?”, koncertach w małych klubach. Jak dalekie od co budziło moje zaciekawienie, ale i przera-prawdy jest dziś to hasło, przekonałem się, żenie. Jakim bowiem rarytasem stanie się za uczestnicząc w drugiej edycji wydarzenia.

chwilę twórczość żywego człowieka. Konfe-

Każda przyszła gwiazda musi kiedyś zacząć, rencje poruszające aktualne problemy prze-ale nie dzieje się to jak niegdyś w piwnicach, mysłu muzycznego, spotkania z gwiazdami garażach, salach prób w domach kultury czy to istotny element programu festiwalu, za-na koncertach dla przyjaciół. Olbrzymia wsze gromadzący w kompleksie pofabrycz-większość młodych adeptów pierwsze kro- nym przy Piotrkowskiej 217 sporą widownię.

ki w muzycznym świecie stawia przy kom-

Mam z uczestnictwem w Great September

puterze. Najpierw tworząc za jego pomocą pewien kłopot. Chodzi o wybór koncertów, K

własne utwory, a potem zamieszczając je które powinienem zobaczyć, żeby – zgod-3

AL

w sieci – bo to tu wszystko się zaczyna. Bez nie z ideą showcase’owego festiwalu – wśród 0/2

EJDO

popularności w mediach społecznościowych nieznanych mi wykonawców odkryć tych i bez odsłon na portalach streamingowych najciekawszych, przyszłe gwiazdy. Czym się

– 1

SK

nie ma kariery. Dopiero odpowiednia liczba OP

OP

followersów i odsłuchań w sieci otwiera dro-SK

gę do stacji radiowych, festiwali i wytwórni

– 1

płytowych. Przy czym to ostatnie określenie JDOE

0/2

jest coraz bardziej umowne, bo kto dzisiaj LA

3

kupuje płyty? Zaledwie garstka melomanów.

K

Dlatego taki festiwal jak Great September, gdzie za koncerty „młodych nieznanych”

trzeba płacić (karnet na trzydniową impre-zę to koszt około 200 zł), jest jeszcze jedną próbą zmonetyzowania w realu internetowej aktywności muzyków i fanów (tezie tej nie Dominika Płonka,

przeczy fakt, że na Great September można fot. Bogdan Sobieszek

się samemu zgłosić, wysyłając demo). No bo jaki wpływ na karierę młodego wykonawcy kierować, na co się zdecydować, gdy odbywa (jeśli zostanie zakwalifikowany na festiwal) się kilka występów jednocześnie w ośmiu może mieć wysłuchanie jego półgodzinnego klubach rozrzuconych po centrum Łodzi?

występu przez kilkadziesiąt przypadkowych W rezultacie wybrałem marszrutę, która po-osób? Cóż to więc znaczy, że nastoletni Jann zwoliła mi zobaczyć i usłyszeć jak najwię-

„okazał się objawieniem” poprzedniej edy- cej. W ciągu trzech dni „zaliczyłem” więc 18

cji festiwalu? Już wcześniej ukazała się jego koncertów klubowych. Nie było odkryć ani EP-ka „Power”, profesjonalna produkcja olśnień, mimo że uwzględniłem rekomen-na najwyższym poziomie, której nie zrobił dacje dyrektora festiwalu Artura Rojka. Bar-w domu na komputerze. Nie dzięki występo- dzo mi się podobało jazzowe granie zespołu wi na Great September utalentowany artysta Marcel Baliński Trio oraz umiarkowanie –

wziął udział w preselekcjach do Eurowizji, postpunkowy występ Trupy Trupa, ale to a dziś wraz z menedżerką planuje karierę profesjonalne propozycje dojrzałych muzy-i trasy koncertowe, również za granicą.

ków, którzy swoje kariery rozpoczęli już jakiś