tiaw ta

i ś sia

zm m

br ne

k d

a ie

J B

:

cz ć

nr ind. 323489 | ISSN 0860-3057 nakład 1400 egz.

wi ś

KA

ze no

LE

d

AT)

s

JDO

a o

k

SK

OP

cena 5 zł (w tym 5% V

żnor

.

Łu

M

a ó

AG

r

A

lin

Z

ię

Y

ro

N K

a en

UL

K C

TUR

ALNY

ia

ŁOD

n

ZI

ta

I W

zy

OJE

c

W

ÓD

w

ZT

Temat numeru: Ze

WA ŁÓD

2

ZK

IEGO

—

0

6

6/2

/22

magazyn kulturalny Łodzi i województwa łódzkiego 0

Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 0

6/2

2

ŁÓDŹ DESIGN FESTIVAL

2022.

Strefa relaksu dla widzów

na wystawie „Dobranoc”,

fot. ATN

2

GRZEGORZ SZTABIŃSKI

„Znikanie”, 2017

K

– wystawa Hommage

2

A

à Grzegorz Sztabiński

L

6/2

E

– „Ciąg dalszy...”

JDO

w Galerii Wozownia UŁ,

– 0

czynna do 20 VII

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

6/2

LA

2

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1400 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

ZAczytanie

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego To stan ducha, otwartość i ciągłe zaciekawienie, potrzeba kontaktu, a nawet niezaspokojony głód czy wręcz pożąda-nie. Przenikająca umysł przyjemność, niecierpliwe wycze-kiwanie chwili, kiedy znów będzie można oddać się innym światom, myślom, emocjom. To stan podszyty ledwo wyczu-walnym, ale wciąż obecnym poczuciem niespełnienia, bo przecież nigdy nie uda nam się połknąć tego oceanu. A jednak raz za razem coś zmusza, by zaczerpnąć kolejny haust. Ten zew czytania wzmaga się w nas niezależ-K

nie od technologicznych rewolucji i nad-2

AL

miaru bodźców. Niezależnie od tego, jak 6/2

EJDO

trudnym partnerem bywa książka. Nie

– 0

SK

chodzi tylko o to, że nie wymyślono lep-OP

OP

SK

szego sposobu przekazywania informa-

– 0

JDO

cji i zdobywania wiedzy. Wyobraźmy so-

E

6/2

LA

bie, że w wyniku postępu książkę będzie można połknąć jak 2

K

kapsułkę, wszczepić albo pobrać bezpośrednio do mózgu.

Co wtedy stanie się z magią stopniowego odkrywania świata zaklętego w znakach wypełniających kolejne strony, budo-wania jego niepowtarzalnego obrazu w naszej wyobraźni?

Gdzie podzieje się rozkosz smakowania literatury? Dlatego ludzie nadal będą czytali książki, bo bez tego część z nich –

również my w „Kalejdoskopie” – nie wyobraża sobie dobre-go życia. Jaka część? Wciąż wystarczająco duża, by książka przetrwała. Nawet jeśli programy promocji czytelnictwa su-gerują, że nie jest najlepiej. Do walki o czytelnika włączają się biblioteki. Zawsze były na pierwszej linii frontu, ale teraz zmieniają taktykę. Pełnią funkcję przyjaznych miejsc szero-kiego dostępu do kultury – książka zdaje się być tylko pre-tekstem. Czy tak uda się zaszczepić w narodzie zew czytania? Nie martwią się tym bibliofile, książkojady, zaczytani.

4

SPIS TREŚCI

1 13Biskup Adam 1 18

A 6

W 0

spólny

le jest.

O co tyle

festiwal

Lepa w moich

Andrzej

krzyku?

kadrach.

Poniedzielski

Ewa Mec

Mieczysław

Kuźmicki

K

2

AL

6/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

24 28 31 32

SK

– 0

JDOE

6/2

L

W bibliotece

Nowocze-

Polowanie

Zawieszona

A

2

jak w domu.

sność

na książkę.

pomiędzy.

K

Rozmowa

w historii.

Michał B.

Rozmowa

z Haliną

Jerzy

Jagiełło

z Karoliną

Bernat

Misiurski

Łukaszewicz

34Echo 36Wszystko gra? 39 4Klucz 0

Miasto

owa jest

nie milknie.

Aleksandra

Wilczyńskiego.

rozmowa.

Janusz Janyst

Talaga-

Aleksandra

Rozmowa

-Nowacka

Talaga-

z Dorotą

-Nowacka

Wodnicką

5

06/22

4 50 52 55

G

3aleria Jak brzmi Wyimaginuj Biedne Kalejdoskopu

świat.

sobie.

miasta,

– Folklor

Magdalena

Piotr

biedni ludzie.

z Ukrainy

Sasin

Grobliński

Łukasz Barys

K

2

AL

TANIA

6/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

56Nelly zasnęła. 58Nakręceni 61

CZY

Marcin

62

SK

– 0

JDOE

6/2

LA

Czy indie

2

K

Łukasz

na Łódź.

ze złota.

jest z Indii?

Maciejewski

Rozmowa

Piotr Kasiński

Dariusz Bilski

z Anną

Michalską

i Jakubem

Wiewiórskim

ZEW

64 66 68

Suplementa-

Warzone

6K 9

Powrót

alendarium

Napoleona.

cja sztuki.

z pomocą.

Monika

Piotr

Pienisty

Nowakowska

Grobliński

I str. okładki: KAROLINA ŁUKASZEWICZ, aktorka – wywiad na str. 32

Fot. JUSTYNA TOMCZAK dla „Kalejdoskopu”

18

Temat numeru

K

2

AL

6/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

6/2

LA

2

K

W WOJEWÓDZKIEJ

BIBLIOTECE PUBLICZNEJ

W ŁODZI.

Zdjęcia: z archiwum WBP

Temat numeru

19

EWA MEC

O co tyle krzyku?

Czytania nigdy za wiele, bo jak dotąd nie wynaleziono skuteczniejszego narzędzia i metody przekazywania wiedzy i wychowywania świadomych, właściwie dekodujących rzeczywistość obywateli.

Czym właściwie jest czytanie? Czysto fi- umysł na nowe idee i koncepcje, nauczy-zjologiczne dekodowanie tekstu przez re- cie się je analizować, nauczycie się two-ceptory wzroku (i receptory słuchu w przy- rzyć własne, nauczycie się wyszukiwać padku audiobooków) to zaledwie inicjacja potrzebne informacje, wyrobicie elokwen-skomplikowanych operacji, jakie wykonuje cję, rozwiniecie wyobraźnię, koncentrację, psychika czytelnika, przyswajając treść pamięć. Ta, wiem, że brzmi to jak reklama dokumentu. Zachodzące równocześnie kolejnego wspaniałego suplementu diety, procesy zapamiętywania, kojarzenia, abs- ale co poradzisz, Grażynko, taka prawda”

trahowania, wnioskowania, tworzenia wy- (mnik1, wykop.pl).

obrażeń, interpretowania treści prowadzą Czytanie i jego uwarunkowania są przed-K

2

A

do konkretyzacji dzieła literackiego, czyli miotem wielokierunkowych badań w ra-L

wytworzenia w świadomości odbiorcy in- mach samodzielnej dyscypliny naukowej 6/2

EJDO

dywidualnego obrazu czytanego dzieła. przynależnej do szerszego zakresu ba-

– 0

Wszystkie te konkretyzacje pozostawiają dawczego bibliotekoznawstwa i bibliolo-SK

ślad w psychice, a skomplikowane proce- gii, określanej mianem „czytelnictwa” czy OP

OP

sy myślowe zachodzące w trakcie czyta- też „problematyki odbioru”. Analizy spo-SK

– 0

nia wpływają na funkcjonowanie mózgu, łecznego zasięgu dokumentów piśmien-JDO

zwiększając jego wydolność.

niczych, kultury czytania, skuteczności E

6/2

L

Czytanie to także najefektywniejszy komunikowania za pomocą tekstów pi-A

2

sposób przekazywania informacji i pozy- sanych przeprowadzane są z wykorzysta-K

skiwania wiedzy. Trudno wyobrazić sobie niem metodologii badawczej zaczerpniętej rozwój osobisty czy zaspokajanie potrzeb z różnych dziedzin wiedzy (m.in. z psy-edukacyjnych bez czytania, analizowania chologii, pedagogiki, bibliotekoznawstwa, dokumentów i zapamiętywania zawartych marketingu) i w znacznej mierze mają cha-w nich treści. Zatem czytanie stanowi fun- rakter empiryczny. Musimy jednak pamię-dament wszelkich działań o charakterze tać, że zagadnienia i zjawiska stanowiące pedagogicznym, edukacyjnym i związa- przedmiot zainteresowania czytelnictwa nych z samokształceniem.

jako dyscypliny naukowej są zmienne

Co poradzisz, Grażynko

i trudne do uchwycenia. Czytanie i kultura czytelnicza mają bowiem charakter środowiskowy, nie do końca związany

Długo można mówić o korzyściach pły- z wiekiem, wykształceniem czy miejscem nących z czytania, ale żadne teorie biblio- zamieszkania czytelnika. Samo wyodręb-logiczne nie brzmią tak przekonująco, jak nienie właściwie dobranej grupy reprezen-komentarz prawdziwego miłośnika ksią- tatywnej nastręcza wiele trudności, nie żek, odnaleziony w jednym z portali spo- wspominając o najdrobniejszych zmianach łecznościowych: „Czytajcie, ludziska. Nic w metodologii badań, które mogą wpro-nie rozwija umysłu w sposób tak mocarny wadzić poważne przekłamania w analizie jak zwykła, głupia książka. Nieważne jaka, danych.

możecie czytać opasłe tomiska naukowe, Jak więc traktować raporty pt. „Stan czy-możecie czytać literaturę fantasy – efekt telnictwa w Polsce”, publikowane corocznie zawsze będzie ten sam, otworzycie swój przez Bibliotekę Narodową? Wyniki badań

20

Temat numeru

czytelnictwa stanowią wyznacznik ten- Zestawienia statystyczne wraz z komenta-dencji na rynku książki. Na ich podstawie rzami, publikowane pt. „Ruch wydawniczy prognozuje się skalę wielu zjawisk zarówno w liczbach”, opracowywane od 70 lat przez w kontekście preferencji i wyborów czytel- Bibliotekę Narodową, ilustrują zmiany na niczych, jak i uwarunkowań ekonomicz- rynku wydawniczym i księgarskim. Raport nych dla sektora wydawniczego i księgar- za 2020 rok mówi o dużym spadku liczby skiego. Jak wynika z raportów BN, po pro- tytułów, które zaproponowano czytelni-gresywnym spadku czytelnictwa w latach kom, pomimo wzrostu deklaracji czytelni-2000–2018, rok 2019 przyniósł niewielki czych w tym samym okresie. Sytuacja ta wzrost deklarowanego zainteresowania wyniknęła – jak donoszą autorzy opraco-czytaniem książek. Zmienione warunki ży- wania – z niepewności rynku książki w cza-cia z powodu pandemii COVID-19 w roku sie pandemii, z czym wiązało się wstrzy-2020 i 2021 wpłynęły na kolejne wzrosty manie publikacji debiutów literackich.

aktywności czytelniczej i, jak wynika ze W czasie pandemii zniknęło z rynku wiele wstępnych badań na rok 2022, trend ten małych, niszowych wydawnictw i księgarń, nie uległ dotychczas zmianie. Ze statystyk ale to zjawisko miało raczej związek z silną podanych w raportach wynika, że w ciągu konkurencją sieciowych gigantów księgar-roku około 42% Polaków przeczytało jed- skich i wydawniczych.

ną książkę, a około 10% – siedem lub więcej książek. Ponadto analizie poddano bardziej Polscy uczniowie czytają!

szczegółowe konteksty aktywności czytelniczej.

Biblioteka Narodowa od ponad 30 lat ana-K

Zgodnie z wynikami badań do najchęt- lizuje poziom czytelnictwa w Polsce i jest 2

AL

niej czytanych autorów należą: Remigiusz najważniejszym ośrodkiem badań w tym 6/2

EJDO

Mróz, Stephen King, Olga Tokarczuk, An- zakresie. Coroczne raporty, wyczekiwane drzej Sapkowski, Heather Morris, Katarzy- przez wszystkich „ludzi książki” w kraju, – 0

SK

na Bonda. Na mapie czytelniczych wybo- nie dają cienia złudzeń co do „oczytania” OP

OP

rów nie brakuje również klasyki: utworów Polaków. Wyłania się z nich obraz narodu SK

Adama Mickiewicza, Bolesława Prusa, Mi- ignorantów w niewielkim stopniu i raczej

– 0

chaiła Bułhakowa i wielu innych. Najczę- niechętnie uczestniczących w kulturze.

JDOE

6/2

ściej czytanymi gatunkami literackimi są Pewnym światełkiem w tunelu mogą być LA kryminały noir, thrillery psychologiczne, analizy czytelnictwa opracowywane przez 2

K

biografie, powieści obyczajowe, powieści inne ośrodki, których wyniki odbiegają od sensacyjno-szpiegowskie, kryminały na- hiobowych wieści BN. Za dobry przykład wiązujące do współczesnych problemów mogą tu posłużyć badania paneuropejskie społecznych oraz fantastyka. W raportach PISA (Program for International Student BN zaprezentowano również diagnozy Assessment), dotyczące efektów kształce-dotyczące źródeł pochodzenia i formy wy- nia i kompetencji czytelniczych uczniów dawniczej przeczytanych przez respon- 15-letnich i starszych. Wynika z nich, że dentów książek. Okazuje się, że najczęściej w zakresie czytelnictwa i kultury czytel-czytamy publikacje w formie tradycyjnego niczej polscy uczniowie zaliczani są do kodeksu, a audiobooki i e-booki stanowią najlepszych w Europie, zajmując trzecie niewielki, kilkuprocentowy odsetek pre- miejsce po Finlandii i Estonii. Można by ferencji czytelniczych. Książki kupujemy przytaczać wiele innych badań tego typu, w księgarniach, pożyczamy od znajomych, dających wyniki diametralnie inne od tych dostajemy w prezencie. Wypożyczenia publikowanych przez BN. Nie należy zatem w bibliotekach publicznych deklarowało popadać w kompleksy i załamywać rąk nad niewiele ponad 14% badanych. Sytuacja niedouczonym narodem. Nie ma też jednak ta wpływa znacząco na rynek wydawniczy powodów do nadmiernego optymizmu, bo w Polsce, a szczególnie na kondycję dużych jak wcześniej wspomniano, czytelnictwo wydawnictw i księgarń. Zawsze bowiem jest materią bardzo trudną do przełożenia czytelnictwo powszechne wywiera wpływ na jednoznaczne dane statystyczne.

na rynek książki, a właściwie możemy tu Bez względu na wszelkie wyniki badań

Barczew, zdjęcia: Andrzej Białkowski

mówić o swoistym sprzężeniu zwrotnym. i prognozy związane z rynkiem wydaw-

Temat numeru

21

K

2

AL

6/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

Akcja Bookface w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Łodzi JDOE

6/2

L

niczym w Polsce pewność można mieć lokalnych ośrodków życia społecznego, A

2

tylko co do jednego aspektu czytelnictwa, stanowiących centrum dostępu do kultury K

a mianowicie do konieczności intensyw- i wiedzy” poprzez zakup nowości wydaw-nego upowszechniania i promocji książek niczych, zakup usług zdalnego dostępu do i czytania. Czytania nigdy za wiele, bo jak audiobooków, e-booków, dofinansowanie dotąd nie wynaleziono skuteczniejszego rozbudowy, przebudowy lub adaptacji lo-narzędzia i metody przekazywania wiedzy kali bibliotecznych, dofinansowanie akcji i wychowania świadomych, właściwie de- społeczno-wizerunkowych promujących kodujących rzeczywistość obywateli.

książki i czytanie. Budżet przeznaczony na W Polsce zagadnienia promocji czytel- realizację tych wymienionych zadań wy-nictwa traktowane są bardzo poważnie. nosi ponad 1 mld zł. Program realizowany Działania w tym zakresie przyjmują zróż- jest przez MKiDN przy współpracy Biblio-nicowaną formę i podejmowane są z du- teki Narodowej, Instytutu Książki oraz Na-żym zaangażowaniem przez wiele insty- rodowego Centrum Kultury – czyli insty-tucji czy organizacji. Wśród tych inicjatyw tucji odgrywających ważną rolę w zakresie na plan pierwszy wysuwają się programy upowszechniania czytelnictwa w Polsce.

i projekty pilotowane i finansowane przez Wśród nich Instytut Książki zajmuje szcze-Radę Ministrów oraz Ministerstwo Kultury gólną pozycję. To narodowa instytucja kul-i Dziedzictwa Narodowego.

tury, której głównym celem jest promocja Flagowym tego przykładem jest Naro- polskiej literatury za granicą. Ma również dowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0, duże zasługi na polu upowszechniania uchwalony na lata 2021–2025. Celem Pro- książek i czytelnictwa w kraju. Prowadził

gramu jest „wzmocnienie roli bibliotek pu- kampanię „Mała książka – wielki człowiek”, blicznych, szkolnych i pedagogicznych jako promującą czytanie rodzinne i korzyści

32

Rozmowa miesiąca

ZAWIESZONA POMIĘDZY

Z Karoliną Łukaszewicz, aktorką Teatru Powszechnego w Łodzi, rozmawia Piotr Grobliński Widziałaś „Imagine”

wiekowo. Gram osobę, która

fizycznością, wyglądem.

Krystiana Lupy?

zadaje sobie pytania, która

Ty jesteś osobą, która

Tak, podobało mi się. Bardzo

tłumacząc uratowanemu przez

mogła grać główną po-

głęboko to przeżyłam. Niektó-

siebie z obozu w Pruszkowie

stać z różnych lat – mło-

rzy zachwycają się szczególnie

człowiekowi jego wojenne losy,

dą i dojrzałą. A niedaw-

pierwszą częścią spektaklu,

przeżywa swoje życie, swoje

no grałaś nastolatkę

ale ja jestem pod wrażeniem

decyzje jeszcze raz.

w sztuce „Dziewczyna”,

całości.

Ale grasz też Marię,

mając lat…

A chciałabyś w tym

która kłóci się ze swoją

Będąc po czterdziestce. Moje

zagrać, gdyby Krystian

nastoletnią córką. Po-

koleżanki miały dwadzieścia

Lupa w ramach kopro-

maga innym finansowo, lat mniej. Może młodo wyglą-dukcji zaprosił cię do

a nie może kupić córce

dam, ale bez przesady. Poza

udziału w próbach?

sukienki.

tym musiałam sobie przypo-

Pewnie byłaby to jedna z mo-

Mnie ta scena bardzo pomogła, mnieć swoje dawne emocje, ich największych przygód

bo początkowo wychodziła

trochę się cofnąć w czasie. Ale

K

teatralnych. Praca z tak wiel-

nam laurka. Postać nieskazi-

to jedno z moich najlepszych

2

AL

kim twórcą, legendą teatru,

telna, odważna, wspaniała,

wspomnień.

6/2

EJDO

dla każdego aktora byłaby

a przecież była człowiekiem

Taka decyzja obsadowa

wyzwaniem.

i musiała mieć też słabości.

była dla ciebie rodzajem

– 0

SK

Porozmawiajmy zatem

Zresztą sama mówiła, że była

komplementu?

OP

OP

o drugiej premierze Po-

trudna, że by za siebie nie

Tak, chyba tak. Zawsze cieszę

SK

wszechnego w ramach

wyszła. Szukaliśmy takich mo-

się, mogąc próbować i grać

– 0

Międzynarodowego Fe-

mentów, żeby czymś przeła-

różne rzeczy: sztuki z cyklu

JDOE

6/2

stiwalu Sztuk Przyjem-

mać jej wyidealizowany obraz.

„Dziecko w sytuacji”, komedie

LA

nych i Nieprzyjemnych

Pomagając innym, moż-

czy sztuki o poważnej tematy-

2

K

– o „Marii” Radosława

na zaniedbać własną

ce – jak „Maria”. Bardzo lubię

Paczochy w reżyserii

rodzinę – to chyba aktu-

też „Teatr czytany dla niewi-

Adama Orzechowskie-

alny dziś temat?

domych i słabowidzących” – to

go. Kreujesz tu postać

Bardzo, ludzie jeżdżą przecież

formuła wymyślona przez

Marii Kwaśniewskiej,

na granicę pomagać uchodź-

dyrektor Ewę Pilawską.

medalistki olimpijskiej

com, zostawiając dom, dzieci,

By zagrać Krawczyka,

i bohaterki wojennej. Je-

pracę, osobę, z którą żyją. Czu-

Mariusz Ostrowski mu-

steś jedną z pięciu Marii

ją potrzebę działania. Uważam,

siał śpiewać jak Kraw-

– jedną z pięciu aktorek,

że jeśli jest to szczera potrzeba,

czyk. Czy grając Marię

które grają różne okresy

jeśli nie jadą tam, by uciec od

Kwaśniewską, musiałaś

życia tej postaci. Ty jed-

problemów, to bliscy będą

wyćwiczyć sposób po-

nak raz jesteś młodsza,

w stanie ich zrozumieć i wspie-

ruszania się i sylwetkę

raz starsza.

rać. Wracając do Marii – ona

sportsmenki? Jak u cie-

Jestem trochę zawieszona po-

właśnie tak mocno, szczerze

bie ze sportem?

między, przenoszę się w różne

angażowała się we wszystko,

Jestem sprawna fizycznie,

czasy i miejsca. Ze względu na

co robiła, także w pomoc in-

w młodości uprawiałam akro-

nasz wygląd, wiek, doświad-

nym. Była sportowcem, przy-

batykę, chodziłam na balet,

czenie życiowe dostawałyśmy

wykłym do pracy i poświęceń.

ćwiczyłam taniec towarzyski.

do zagrania różne sceny – ja

Powiedziałaś, że dobór

Teraz robię czasem swoje

postrzegam swoją Marię jako

aktorek do konkretnych

zestawy ćwiczeń, jeżdżę na

pewną część jej osobowości.

scen z życia Marii po-

rowerze, towarzyszę dzieciom

Bardziej tematycznie niż

dyktowany był waszą

na basenie.

Rozmowa miesiąca

33

Nie narzekasz na brak

pracy, ale mimo to

ciągnie cię jeszcze do

Teatru Logos.

Tam mam przyjaciół, którzy

robią teatr. To się zaczęło

w sposób naturalny – odwie-

dzałam Kościół Środowisk

Twórczych, księdza Sondkę

znałam już wcześniej. W pew-

nym momencie zaproponował

mi udział w przedstawieniu,

a że tam się pracuje latem, to

mogłam się w to zaangażować.

I tak występuję już w Logosie

kilka lat.

Na przykład jako Lis

Vitalis.

To była ciekawa rzecz, także

dlatego, że to bajka napisana

wierszem. Chciałabym coś

jeszcze zagrać wierszem – to

K

2

A

dla aktora wyzwanie.

L

A co Karolina Łukasze-

6/2

EJDO

wicz czyta, gdy akurat

– 0

nie gra ani nie uczy się

SK

Karolina Łukaszewicz, fot. Justyna Tomczak dla „Kalejdoskopu”

roli?

OP

OP

Lubię literaturę skandynaw-

Jak to możliwe, że ja mam

Siegoczyńskiego. To człowiek

SK

– 0

ską, na przykład trylogię Roya

pięcioro dzieci? Miałam 22

o wyjątkowej wyobraźni, cie-

JDO

Jacobsena, lubię książki Olgi

lata, a wyglądałam pięć lat

kawym poczuciu humoru i du-

E

6/2

L

Tokarczuk. Teraz czytam

młodziej. Ale udało się, moja

żej, bliskiej mi wrażliwości. Ma

A

2

„Morfinę” Twardocha, a nie-

gra została zauważona przez

tylko jedną wadę – pisze tekst

K

dawno skończyłam dwu-

panią dyrektor Ewę Pilawską

do ostatniej chwili. W ogóle

tomową biografię Mickiewicza

i dostałam angaż.

miałam szczęście pracować

autorstwa Mieczysława Jastru-

Najważniejsze role

z bardzo dobrymi reżyserami.

na. Piękny, kunsztowny styl,

z tych 25 lat?

Oprócz wymienionych także

od którego odwykliśmy i do

Audrey z „Pół żartem, pół

z Agnieszką Glińską, Justyną

którego musiałam się przy-

sercem” w reżyserii Marcina

Celedą czy Adamem Orze-

zwyczaić. Przy okazji pozna-

Sławińskiego – fantastyczna

chowskim. „Ferragosto” tego

łam biografię wieszcza inną

przygoda. Zagrałam postać

ostatniego siedzi we mnie

niż w szkole. Lubię też książki

kompletnie różną ode mnie.

gdzieś głęboko. Trochę żar-

historyczne.

Zuta Młodziakówna z „Ferdy-

tując, to za dużo się tam nie

W listopadzie minie 25

durke” Waldemara Śmigasie-

nagrałam – najpierw siedzę,

lat od twojego debiutu.

wicza – trudna rola, dużo się

a potem mnie katują, ale temat

Co ciekawe, studencki

wtedy nauczyłam. „39 stopni”

przedstawienia był dla mnie

dyplom – „Letnicy” Gor-

w reżyserii Jerzego Jana Po-

poruszający.

kiego w reżyserii Jacka

łońskiego i Jarosława Stańka –

Twoje przesłanie dla

Orłowskiego – grany

trudno tu mówić o konkretnej

nas?

był właśnie w Teatrze

roli, bo zagrałam trzy postaci,

Szanujmy się wzajemnie. Czy-

Powszechnym. Jak to

to była fantastyczna robota,

tajmy książki i odwiedzajmy

wspominasz?

świetna zabawa, ale i potworny teatr. Zapraszam do Teatru Grałam Olgę, steraną życiem

wysiłek. Bardzo dobrze wspo-

Powszechnego na „Marię”

matkę. Zastanawiałam się, jak

minam trochę wariacką pracę

i „Chciałem być” z moim udzia-

to wiarygodnie przedstawić.

przy trzech sztukach Michała

łem.

36

Sztuka / recenzja

Wszystko gra?

Aleksandra Talaga-Nowacka

Realizm można interpretować wciąż na nowo i mówić jego językiem o skomplikowanych zjawiskach równie sugestywnie, jak przy pomocy abstrakcji, dlatego malarstwo Jerzego Krawczyka może być inspiracją dla poszukiwań współczesnych twórców sztuki przedstawiającej.

Z achęta – Narodowa Galeria Sztuki w War- wielopłaszczyznowych interpretacji – z któ-szawie nie pierwszy raz dostrzegła war-rych żadna nie będzie pełna.

tość malarstwa tego artysty, w latach 60.

XX wieku współtworzącego nieformalną

łódzką szkołę realizmu. Aktualna wystawa

„Jerzy Krawczyk. Gra o wszystko” jest dru-

T a twórczość wydaje się nie do ogarnięcia, bo jest tu wszystko: przemyślenia o sztuce

– o jej istocie, ale i dokonaniach, są żarty gą w tym miejscu – poprzednia odbyła się z dzieł mistrzów, ale i szacunek do nich, w 1971 roku (a także w Ośrodku Propagan-jest próba oddania przestrzeni (albo faktury dy Sztuki w Łodzi). Ostatni duży przegląd przedmiotu) na płaskiej powierzchni, efekt K

dzieł łodzianina zorganizowano na przełomie obrazu w obrazie, zagadnienie okrucieństwa 2

AL

1987/88 r. w Muzeum Historii Miasta Łodzi świata, jest filozofia i literatura, motywy bi-6/2

EJDO

(mniejszy w tym samym miejscu w 2006 r.) – blijne, jest wojna i holokaust, jest pustka zatem najwyższa pora, by wrócić do tematu. i nadmiar, są napisy, które raz ułatwiają, – 0

SK

a kiedy indziej utrudniają interpretację ob-OP

OP

razu, jest wreszcie próba umiejscowienia SK

siebie samego w całym tym rozbudowanym

– 0

W kilku salach budynku Zachęty zgroma-dzono około 80 obrazów z dojrzałego

okresu twórczości malarza – to tylko anturażu. Siebie rozumianego nie tylko jako JDOE

6/2

ułamek dorobku, ale wystarczający, by portret osoby albo figura artysty, ale też jako LA

zorientować się w jego różnorodności, bogac-stan umysłu – ciało bez głowy albo zamiast 2

K

twie form, stylów i treści. Te określenia doty-głowy powidok Birkenau. Krawczyk często czą zarówno ogółu twórczości Krawczyka, jak malował siebie w koszuli w czerwono-białą i każdego obrazu z osobna – zwłaszcza tych kratę, która stała się wręcz jego symbolem dzieł, w których elementy, motywy, postaci, – dzięki niej domyślamy się autoportretu, przedmioty nagromadzono bez wskazywania nawet gdy nie widać twarzy przedstawionej ich hierarchii. Wydaje się, że „barokowość” tej osoby. To koszula raczej robocza niż eleganc-sztuki odzwierciedla niedającą się uporząd-ka – Krawczyk robotnikiem sztuki? Malarz kować rzeczywistość, która atakuje wieloma wyrobnikiem? Może to też sugerować wypro-działającymi równocześnie i równie mocno wadzona z wcześniejszego podpisu i często impulsami. Ten chaotyczny natłok, nadmiar umieszczana na namalowanym na obra-stał się dla wrażliwego artysty zarówno in-zie trójkącie późniejsza sygnatura artysty spiracją, asumptem do tworzenia, jak i przew kształcie „sprężyny” – jak znak cechowy.

kleństwem – bo nie sposób tego przetrawić I jeszcze przewrotne opisywanie na obrazach i klarownie wyartykułować. Na obrazach własnej pracy jako szefowania kuchni czy Krawczyka rzadko kiedy coś jest oczywiste jako „oprawy przestrzennej obrazów i lu-i czytelne. To labirynty, palimpsesty pełne ster” – z podaniem adresu swojej łódzkiej cytatów i odwołań do odwołań. Zdaje się, pracowni (wtedy Krawczyk występuje jako że w głowie artysty nie mogło pomieścić Teodor Šloupč czy też Śloupć). Ale znów gdzie się to wszystko, co należałoby przemyśleć, indziej Krawczyk widzi siebie zasiadającego przepracować, przeanalizować. A odbiorca niczym flamandzki mistrz przed przyszłym jego sztuki musi się zmagać z jej przekazem. obrazem tyłem do widza i z pędzlem w ręku.

Każde płótno domaga się szczegółowych, Czyli jednak Artysta. Albo to żart (spod histo-

Sztuka / recenzja

37

K

2

AL

6/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

6/2

LA

2

„Okno I”, 1965, własn. Miejskiej Galerii Sztuki w Łodzi K

rycznego odzienia wystaje jednak kołnierzyk w biało-czerwoną kratę), bo Jerzy Krawczyk lubił żarty. Zwłaszcza ze sztuki i z samego Z cierpienia artysta nie kpił. Jako człowiek wrażliwy i empatyczny, Krawczyk bo-leśnie przeżywał holokaust, odczłowie-

siebie. Czym się to objawia? Choćby gło-czenie prześladowanych – być może to

wami dwóch mieszczan z dawnych płócien dziejowe wydarzenie sprawiło, że do sztuki o tematyce biblijnej, opatrzonymi opisem sprzed wojny podchodził z dezynwolturą jako

„Starcy bez Zuzanny” albo skrzydełkami do czegoś „łatwego”, co mogło powstawać przy plecach dziewczynki z głową Mona Lizy, bez bólu i bez poczucia, że to, co się robi, albo przerobieniem „Trzech muzykantów” jest nieistotne wobec tego, co zdarzyło się Picassa na teatralną scenkę wkomponowa- podczas II wojny. O dramatycznej historii ną w namalowane ramy obrazu. Albo jesz- Krawczyk potrafił opowiadać w sposób cze na wiele innych sposobów. Z siebie kpił nieoczywisty: Żydów lokował na obrazach Krawczyk, nazywając się grubym Jurkiem, w paczkach z naklejką „bez wartości”, a Bir-wkomponowując swoje odbicie w lustrze kenau na jego płótnach to bezludna, zimna w zbiorowy portret cechu budowniczych albo przestrzeń wypełniona blokami budynków umieszczając swoją niewyraźną sylwetkę-od- bez otworów, z równoległymi liniami torów bicie w szkle okularów pewnej damy. Żonę, ciągnącymi się od widza aż po horyzont, malarkę Barbarę Szajdzińską, sportretował którego dominantą jest wysoki komin. Albo z szacunkiem jako Mona Lizę, ale opatrzył wręcz w sposób poetycki. „Sobota” (ok. 1960) ją własną sygnaturą na łańcuchu – znakiem przedstawia widma ludzi błąkające się za-przynależności, może wręcz własności. Czy pewne po dawnym sztetlu – a i bruk, i domy, to również żart?

i niebo, i same widma poplamione są śladami

Document Outline

Kal_06_2022_ok

Kal_06_2022_f