Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 1

1/2

3

14. FESTIWAL

KAMERA AKCJA.

Fot. Mikołaj Zacharow

2

K

3

A

MONIKA GAŁAJ.

L

Wystawa „Jaskinia z widokiem”

1/2

EJDO

w Galerii Art Hub,

czynna do 24 XI

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/2

LA

3

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-001 Łódź, ul. Dowborczyków 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1300 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

NATURA w kulturze

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Ekologiczny znaczy lepszy. Słowo to w XXI wieku zrobiło za-wrotną karierę. Do tego stopnia, że odmieniane przez wszystkie przypadki, wytarło się i zużyło. Stało się słowem kluczem, który jednak nie pasuje do właściwego zamka. Fałszywa świadomość dodatkowo przeszkadza w uporaniu się z najważniejszym bodaj problemem współczesności, jakim jest degradacja środowiska naturalnego i groźba katastrofy klimatycznej.

A nie ma już czasu. Na domiar złego decydu-

jący o losach świata ograniczają się do działań pozornych. Jak usłyszałem od znanego dzien-K

nikarza, jedyny efekt światowych ekoszczytów 3

AL

to ślad węglowy po limuzynach, którymi przy-1/2

EJDO

jechali ich uczestnicy. Ludzie wciąż szukają

– 1

SK

OP

wymówek, wierząc w kolejne niby-rozwiąza-

OP

SK

nia. Niektórzy wręcz próbują zarobić na udawaniu, że są eko.

– 1

JDO

Jest nawet nazwa dla tego powszechnego zjawiska – green-E

1/2

LA

3

washing. Mamy zatem modę, proekologiczne przepisy, normy, K

a globalne ocieplenie trwa, katastrofa się zbliża. I stanie się nie-uchronna, jeśli nie będziemy właściwie rozumieć, co to znaczy być eko. Tymczasem jesteśmy skłonni pozostawać w kontakcie z naturą, ale na własnych zasadach, które jej narzucamy. „Kalejdoskop” pisze o współczesnej architekturze, która powinna być empatyczna – wyrażać troskę projektantów nie tylko o użytkowników budynków, ale o cały otaczający nas świat. Bo, jak przekonuje autor artykułu Błażej Ciarkowski, mniej architektury to więcej natury, mniejszy ślad węglowy, mniej zanieczysz-czeń, mniej ingerencji w naturalne ekosystemy. Tę wspólnotę, konieczność harmonijnego współistnienia człowieka i natury, dobrze rozumieli niektórzy artyści awangardowi już ponad 100

lat temu (nie wszyscy fascynowali się miastem, masą, maszyną –

jak pisze u nas Paulina Kurc-Maj) i z zapałem starali się odwzo-rować w sztuce misteria materii.

4

SPIS TREŚCI

11 14Wyć i pić. 1Eko 6 20

Bohaterki

Misteria

jubileuszu.

Andrzej

zamiast ego.

materii.

Agata

Poniedzielski

Błażej

Paulina

Gwizdała

Ciarkowski

Kurc-Maj

K

3

AL

1/2

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

24 27 30 32

– 1

JDOE

1/2

L

Świat

Kamery

Nie

Kino Polonia.

A

3

K

utracony.

i akcje.

otwierajcie

Mieczysław

Rozmowa

Igor

drzwi.

Kuźmicki

z Rafałem

Kędzierski

Łukasz

Janiakiem

Maciejewski

33

44

Galeria

38Rok 1984... 4„ 2Chłopi” Baby nie Kalejdoskopu

Rafał Gawin

w drodze

malowane.

– medaliści

po Oscara.

Bogdan

Małych Form

Agata

Sobieszek

Grafiki 2023

Gwizdała

5

1 /23

4 4„Kart 8

Hist 6

oria do

oteka”

50 52

Mój boski

Jak rodził się

zapamiętania.

wciąż

rozwód.

jazz.

Piotr

niejasna.

Piotr

Bogdan

Kasiński

Michał

Grobliński

Sobieszek

Rzepka

TURA

K

3

AL

1/2

EJDO

– 1

SK

OP

NA

OP

SK

54

58

͍

Sztuczka.

56Szalone Co za miasto! 62

– 1

JDOE

1/2

Muzealna

Dariusz Bilski

muzeum.

Rozmowa

niemoc.

a

LA

3

K

Maciej

z Maciejem

Bogumił

Cholewiński

Cholewińskim

Makowski

kultur

65 66 68

Dzieciństwo

Siła

6K 9

Przerażające?

alendarium

Trochę.

wśród fabryk

wyluzowanych.

Łukasz Barys

i kominów.

Pienisty

Damian

Kasprzyk

I str. okładki: JOANNA WOŚ,

śpiewaczka Teatru Wielkiego w Łodzi,

która zagra główną rolę

w „Raju utraconym”

– o operze czytaj na str. 24

Fot. Krzysztof Lipiński

Temat numeru

15

SZTUKA W

K

S

ALEJDO

dla świata

P

3

SK

OP

A Architektura

1/2

– 1

I

Ó

– 1

OP

1/2

3

N

Ł

SK

E I N T S I

JDOELAK

MNIEJ ZNACZY LEPIEJ

Próba zrozumienia natury i zgłębianie jej mechanizmów zaprzątało umysły artystów sprzed ponad 100 lat. Przekonani, że tylko sztuka może wyrazić coś, co nieuchwytne, należeli do awangardy nie tylko artystycznej, na swój sposób intuicyjne eksplorując niepoznany świat. Próbowali naśladować naturę na poziomie jej ukrytych struktur. Bycie eko i dziś jest wyrazem nowoczesności, a nawet mody, zwłaszcza w architekturze, która znacząco wpływa na krajobraz, czyli nasze otoczenie.

Często jednak to bycie w kontakcie z naturą bywa mylnie rozumiane, oznacza narzucenie jej zasad i wyobrażeń człowieka. Zaprojektowanie budynku z pnącym się po ścianie bluszczem czy trawnikiem na dachu nie ma nic wspólnego z ekologią.

16

Temat numeru

eko ZAMIAST ego

O (BEZ)SENSIE BUDOWANIA SŁÓW KILKA

Błażej Ciarkowski

W 2019 roku Jonathan Watts nazwał beton „najbardziej niszczycielskim materiałem na świecie”, wskazując na odpowiedzialność przemysłu budowlanego za proces destrukcji naturalnego środowiska. Trudno się z nim nie zgodzić, bowiem liczby są nieubłagane. Warto natomiast zwrócić uwagę na coś znacznie bardziej szkodliwego niż beton – na ego.

Archi-blaga

kryształ szumi w fontannie. Glonów (nawet

najmniejszych) nie zauważono. Trawnik jak

dywan miękki, bez pokrzywki choćby tyciej

Nasadzimy mnóstwo drzew. Wszędzie czy ostu. W bluszczu, który gęsto pokry-będą kwitły bujne krzewy. I rosła będzie wa ściany budynków, nie lęgną się osy ani trawa soczyście zielona. Nie wierzycie? Oto chrząszcze. Ludzie uśmiechnięci i zamożni K

wygenerowana wizja przyszłości. Prawda, spacerują granitowym trotuarem, a ich rado-3

AL

że piękna? Woda przezroczysta niczym ści nie zakłóca ani jedna mucha czy komar.

1/2

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/2

LA

3

K

Miasta potrzebują dzikości – takiej jak mokradła czy torfowiska. W Poznaniu podejmowane są kolejne działania mające na celu zachowanie naturalnych ekosystemów znajdujących się w jego granicach, fot. Bartosz Kolenda

Temat numeru

17

K

3

AL

1/2

EJDO

– 1

Drzewa czy trawa na dachu wcale nie oznaczają, że budynek ma pozytywny wpływ na środowisko.

SK

Często jest to zabieg estetyczny (jak w przypadku domu Hundertwassera w Wiedniu) lub ordynarny OP

OP

greenwashing, fot. Błażej Ciarkowski

SK

– 1

JDO

Wyrenderowany przez architektów raj jest

E

1/2

L

zwykłą blagą, ale odsłania groźną prawdę (Nie)moralność architektury

A

3

K

o projektantach, inwestorach i o nas, użyt-

kownikach stworzonych przez nich prze-

Jaka powinna być współczesna architektu-

strzeni. Marzymy o trawniku równym ni- ra? Odpowiedź jest banalnie prosta: empa-czym murawa na stadionie piłkarskim i drze- tyczna. Przedmiotem troski projektanta nie wach niegubiących liści, które potem trzeba powinni być jedynie przyszli użytkownicy by w pocie czoła grabić. Chcemy kontaktu budynków czy placów, ale cały otaczający z naturą, ale na naszych własnych zasadach. nas świat. Sikorki, które giną, rozbijając się Przyroda musi się im podporządkować.

o szklane tafle Bramy Miasta w Nowym

Architekci (świadomie lub nie) utrwalają Centrum Łodzi. Owady, których naturalne taki obraz rzeczywistości i czynią nam Zie- siedliska w miejskich nieużytkach są nisz-mię poddaną. Jak inaczej można bowiem czone w ramach prac porządkowych. Kil-określić żelbetowe wille wznoszone w na- kudziesięcioletnie drzewa ginące w trakcie turalnym krajobrazie albo osiedla budowane „rewitalizacji” Rynku Staromiejskiego lub na żelbetowej płycie, pod którą znajduje się wycinane pod nowe inwestycje.

parking? Oczywiście betonowa willa po-

Tymczasem zamiast rzeczywistej troski

siada wszystkie możliwe ekoatesty, a beton o słabszych mamy do czynienia z repertu-nad parkingiem pokryty jest warstwą subs- arem działań pozorowanych. Powstają nowe tratu, na którym rośnie trawa, zapewniając parki z granitowymi ścieżkami i trawnikami, wymagany udział powierzchni biologicznie które są wprawdzie pozbawione chwastów, czynnej. Wszystko zgodnie z obowiązują- ale nie zatrzymują wody. Ta z kolei pojawia cymi przepisami. Przestrzeganie prawa nie się w miastach w postaci tak lubianych fon-jest jednak równoznaczne z etycznym po- tann. W miejsce wyciętych drzew sadzone są stępowaniem.

setki nowych, ale miną lata, zanim zastąpią

20

Temat numeru

MISTERIA MATERII

Paulina Kurc-Maj

zarówno latem, jak i zimą, ćwiczę całkowi-

cie nagi w ogrodzie. (…) To jest jak modli-

twa, z którą zwracam się do słońca, a wspa-

P oszukiwanie istnienia głębszej, ducho-wo-materialnej współzależności między

człowiekiem a światem znane było od

starożytności. Już wtedy uważano, że mi- niałym fajerwerkom pięknych pór roku krokosmos, czyli człowiek (mały świat), oraz towarzyszy śpiew ptaków, całe moje ciało makrokosmos, czyli świat (wszechświat), łą- przenikają zapachy i promienie światła”. Te czą nici powiązań zarówno fizycznych, jak poranne ćwiczenia były dla niego inspiracją i duchowych. Temat związków człowieka do tworzenia prac abstrakcyjnych, ukazu-i przyrody przetrwał również w dobie wiel- jących przenikanie się energii świata i jego K

3

AL

1/2

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/2

LA

3

K

Stanisław Kubicki „Odpoczywający gajal III”, 1930

kiej awangardy, której sztuka odwoływała się własnej, pokazywania jedności człowieka na różnym poziomie do tematów zaczerp- z jego otoczeniem. Temat człowieka uka-niętych z natury lub powstawała z inspiro- zywanego jako część stworzenia i żyjącego wania się jej zjawiskami i procesami.

w harmonii z naturą, pełną ducha i surowej

Słynny czeski malarz abstrakcyjny Fran- siły, powracał też w pracach ekspresjonistów tišek Kupka pisał w książce „Twórczość niemieckich kręgu Der Blaue Reiter (Franz w sztukach plastycznych”: „Odkryłem dla Marc, Wasyl Kandyński). A także w grupie siebie uczucia wspaniałej wrażliwości na ko- Die Brücke (Ernst Ludwig Kirchner, Emil lor, które pojawiły się wyłącznie w wyniku Nolde), która przywoływała wyobrażenie dbałości o higienę. Po porannym prysznicu, połączonej ze światem pierwotnej natury

Temat numeru

21

ludzkiej, jaka miała rzekomo istnieć na Zie-mi przed rozwojem cywilizacji. W kolekcji

Muzeum Sztuki w Łodzi znajduje się obraz

„Odpoczywający gajal III” (1930) Stanisława Kubickiego, członka polskiego ugrupowania

„Bunt”, pozostającego w kręgu odziaływań

ekspresjonizmu niemieckiego. Kompozycja

przedstawia zgeometryzowane, „kryszta-

łowe” ujęcie azjatyckiego wołu. To swoisty

duchowy portret zwierzęcia. Jego ciało stapia się z otoczeniem, a spokój śpiącego gajala

staje się niemal metafizyczny – w ten sposób naszym oczom ukazuje się wizja arkadyj-skiego świata naturalnego porządku.

Cały wiek XIX i początek XX to czas roz-

woju szeroko rozumianego przyrodoznaw-

stwa. Kolejne odkrycia – także w oczach

artystów – stwarzały nowy, bardzo złożony

obraz rzeczywistości pełnej realnych praw

i zależności wynikających z fizyki, biologii i chemii, które na siebie wzajemnie oddziałują. Mikrokosmos to już nie tylko człowiek, K

3

A

ale i nieskończony świat mikroorganizmów,

L

poznawanych choćby dzięki rozwojowi bak-

1/2

EJDO

teriologii, natomiast makrokosmos stawał

– 1

się bardziej osiągalny wraz z rozwojem astro-SK

OP

nomii i dzięki pionierom kosmonautyki. Te

OP

wszystkie tematy fascynowały twórców nie

SK

– 1

tylko fantastyki, ale też artystów awangar-

JDO

dowych, którzy w sposób plastyczny wizu-

E

1/2

Karol Hiller „Promień”, 1933

L

alizowali obrazy nowo odkrytych „światów”.

A

3

K

„Małe światy” z początku lat 20. XX wieku

to portfolio dwunastu grafik wykonanych żywych jest komórka, tak w sztuce jest nią przez Wasyla Kandyńskiego, autora pierw- punkt. Sama zaś sztuka pełni funkcję analo-szej akwareli abstrakcyjnej. Te pozornie giczną do biologii, ale w sensie metaforycz-abstrakcyjne formy, mogą – jak sugeruje sam nym – celem badań teoretycznych sztuki było tytuł – ukazywać fascynujące mikroświa- według Kandyńskiego: „1) odnaleźć elementy ty. Niektóre łudząco przypominają obrazy życia, 2) jego pulsowanie uczynić dostrzegal-mikroorganizmów widziane pod mikrosko- nym, 3) uchwycić prawidłowość życia”.

pem, inne to makrokosmosy z formami przy-

Z podobnych założeń wychodził Paul Klee,

pominającymi gwiazdy i komety. Są z jednej którego rysunek „Gwiazdy ponad rzeczami”

strony urzekającą kompozycją plastyczną, z 1913 roku znajduje się w kolekcji Muzeum a z drugiej wyrazem fascynacji naturą i jej Sztuki w Łodzi. Autor słynnego stwierdzenia, spójnością z człowiekiem oraz jego kreacją – że „sztuka nie odtwarza tego, co człowiek wi-sztuką. Sam Kandyński głęboko wierzył, że dzi, ale czyni widocznym”, traktował sztukę

– jak czytamy w jego książce „Punkt, linia, abstrakcyjną jako sposób pokazania energii płaszczyzna” (1926) – „Sztuka abstrakcyjna, i nierozerwalnych zależności świata człowie-choć zyskała autonomię, podlega jednak pra- ka i przyrody, ukrytych pod powierzchnią wom natury”. Uważał, że jak „natura rozpo- form wizualnych, bo to, „co możemy zoba-częła skromnie od protoplazmy i komórek, czyć, jest tylko drobnym fragmentem wszech-by stopniowo dojść do bardziej skompliko- świata”. „Gwiazdy ponad rzeczami” to synte-wanych organizmów”, tak „sztuka abstrak- tyczny pejzaż. Widzimy formy przypomina-cyjna stwarza (…) podstawowe organizmy jące pola, budynki, lasy, tytułowe gwiazdy.

artystyczne”. Tak jak podstawą organizmów Oglądamy obraz ruchu i życia w perspektywie

Galeria

33

GALERIA

KALEJDOSKOPU

K

3

AL

1/2

E

–

JDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

MEDALIŚCI

JDOE

1/2

LA

3

K

MAŁYCH FORM

GRAFIKI 2023

TRADYCYJNE I EKSPERYMENTALNE

Wystawa 18. Międzynarodowego Triennale Małe Formy Grafiki – Łódź 2023 trwa w Galerii Willa.

To jedno z najstarszych na świecie wydarzeń cyklicznych poświęconych tej dyscyplinie sztuki.

Promuje grafiki wykonane w technikach warsztatowych, ale nie pozostaje obojętne na eksperymenty techniczne czy nietypowe rozwiązania stylistyczne. Do udziału w tegorocznej edycji zgłosiło się 386

artystów z 44 krajów, którzy nadesłali 1282 prace. Na wystawę główną zakwalifikowano 602 prace 233 grafików z 37 krajów. Dziesięciu z nich wyróżniono Medalem Honorowym. Ekspozycji w Willi towarzyszą pokazy w Ośrodku Propagandy Sztuki (prace Wiesława Haładaja), w Galerii Re:Medium (prace Patrycji Podkościelny) i w Galerii Kobro w Akademii Sztuk Pięknych.

.

34

Galeria

Piękne zestroje

łódzki artysta od lat kreśli wizje zaskakujących Kolejne edycje Międzynarodowego Triennale

obiektów funkcjonujących w niemożliwych do

Małe Formy Grafiki, Polska – Łódź to każdorazowo zaistnienia przestrzeniach. I czyni to perfekcyjnie.

spotkanie z ogromną liczbą wspaniałych dzieł.

Argentyńczyk Juan Alberto Arjona to jedyny

Regulamin Triennale narzuca artystom pewne

artysta, który świadomie nawiązuje do moty-

ograniczenia. Mogą korzystać jedynie z graficz-wów etnicznych. W jego pracy „Piel”, wykonanej nych technik szlachetnych oraz uwzględniać

w technice akwaforty i akwatinty, budzi uznanie ograniczony, niewielki rozmiar odbitek. Twórcy ekspresja kompozycji, żywe kolory oraz swoista dobierają rodzaj użytej techniki do zamierzonego faktura dzieł.

efektu. Trzeba pamiętać, że zakładany rezultat jest Na koniec dwie litografie, prace pokazujące zu-trudniejszy do osiągniecia ze względu na specyfikę pełnie odmienne podejście do możliwości techniki, niektórych z nich − choćby skomplikowaną tech-która rzadziej niż choćby te metalowe gości na nologię wykonania. Niektóre sposoby przygoto-Triennale. Anna Trojanowska (Polska) w swojej wania matrycy nie wybaczają błędów. Tym więk-

„Reprezentacji-wizualnej” zestawia ze sobą for-sze uznanie spektakularny efekt plastyczny budzi my liniowe z płaszczyznowymi, odmienne także u odbiorców, a także jurorów, którzy ostatecznie ze względu na swoją naturę, kształt, kolor. Jacek chcą docenić grafika za jego maestrię warsztatową.

Zaborski zaś (grafika „Podwójna tożsamość”) po-Cechą wszystkich docenionych prac jest, co zro-kazuje możliwości litografii, tworząc abstrakcyjną zumiałe, perfekcja wykonania. Jury tegorocznego kompozycję z nakładających się i przenikających Triennale tradycyjnie nagrodziło 10 prac.

się wzajem form, obraz przypominający wydruk U polskiej artystki Joanny Paljochy aluzyjna programowany komputerowo.

kompozycja „Stone II” pięknie brzmi dobranymi Jak widać, mały format prac nie wyklucza pod-z ogromnym wyczuciem kolorami. Plamy barwne jęcia jakiejkolwiek merytorycznej kwestii, czy K

3

A

świecą i oddziałują niemal mistycznie. Równie to życiowego problemu kryjącego się w temacie L

1/2

E

poetycka jest barwna mezzotinta „ZAP (4 + ZAP)”

dzieła, czy też sporu czysto estetycznego. Niewiel-JDO

Majli Zeneli, mieszkającej w Niemczech albańskiej ka grafika zdolna jest wyrazić każdą koncepcję

– 1

artystki, która − używając prostych geometrycz-twórczą. Łatwo docenia się wtedy kunszt artysty, SK

OP

nych form i światła − kreuje wizje tajemniczych który mierząc się z takim formatem − a zachowu-OP

SK

przestrzeni. Belgijka Anne-Marie Wittek w pracy jąc przy tym własny temperament i stosując odpo-

– 1

„Without Title No. 2” używa jeszcze oszczędniej-wiednią skalę rozmachu twórczego − jest zdolny JDOE

szych środków: zestawia ze sobą drukowane z kil-wykreować dzieło o podobnych walorach intelek-1/2

LA

ku matryc proste figury geometryczne o pięknych tualnych i warsztatowych, jak w pracy o znacznie 3

K

zestrojach barwnych.

większych rozmiarach.

Bardzo spektakularnie kreuje relacje pomiędzy Dariusz Leśnikowski

tłem i motywami obrazowymi Alexander Todorov z Francji. W pracy „Irgendwann II”, mimo wizualnej płaskości, jest on w stanie przekonująco wyznaczyć zarówno przestrzeń, jak i zdefiniować obrany temat.

Bardziej interwencyjne, choć nie przesadnie dramatyczne w formie są prace polskiej graficzki Agnieszki Mazek oraz Margaret Sander z Niemiec.

Pierwsza, kreując w pracy „Kult” surrealny obraz smartfonowej przestrzeni, dotyka istotnego problemu kreowania nowego systemu wartości i tym samym odejścia od bezpośredniej komunikacji między ludźmi. Druga z artystek w grafice „Picture No. 405” w subtelny sposób czyni z wizerunku drzewa przemawiający i przejmujący w swoim

wyrazie znak-symbol. Sam motyw obrazowy wy-

konany w technice akwaforty wychodzi z podsta-wowego kadru jako rysunek.

Praca „Kwadra II” Zdzisława Olejniczaka repre-MARGRET SANDER.

zentuje zbiór czarno-białych grafik, w których

„Picture No. 405”

Galeria

35

JOANNA PALJOCHA.

„Stone II”

K

3

AL

1/2

EJDO

– 1

ZDZISŁAW OLEJNICZAK.

SK

„Kwadra II”

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/2

LA

3

K

ANNE-MARIE WITTEK.

„Without Title 2”

JACEK ZABORSKI.

„Podwójna tożsamość 2”

58

Rozmowy

CO ZA MIASTO!

Maciej Cholewiński – bibliotekarz (od lat w Muzeum Sztuki w Łodzi), którego pasje to pisanie felietonów o sztuce i artystach (od lat w „Kalejdoskopie”) oraz kibicowanie Widzewowi (od zawsze), scenarzysta komiksów, z wykształcenia socjolog – napisał opartą na archiwaliach pięćsetstronicową książkę „Szalone muzeum”, która ma się ukazać w przyszłym roku.

Jej treścią jest życie artystyczne Łodzi od jego zarania po PRL.

ternecie pod: ulicanawrot.pl.

Opisywałem je dom po domu,

mieszkanie po mieszkaniu

– pracując nad tym przez po-

nad 20 lat.

Jak Bolesław Lesman

nad „Receptą na miliony”.

Trzeba się uczyć od najlep-

szych. Zależało mi, aby w tek-

K

ście znalazło się jak najwięcej

3

AL

cytatów ze źródeł, bo trafiłem

1/2

EJDO

na mnóstwo rzeczy niezna-

nych, do których trudno do-

– 1

SK

trzeć – kto miałby cierpliwość

OP

OP

przeczytać prawie wszystkie

SK

łódzkie gazety? Odbyłem

– 1

internetowe „wizyty” w biblio-

JDOE

1/2

tekach Krakowa, Poznania,

LA

3

Sankt Petersburga, Lwowa

K

czy w Żydowskim Instytucie

Historycznym, w Archiwum

Ringelbluma. Liczyłem na

szczęśliwy traf. Wiedziałem na

przykład, że Strzemiński wy-

stawiał w październiku 1933

roku w Poznaniu. Sprawdziłem

To be or not to be – Maciej Cholewiński z psem, fot. z archiwum prywatnego

więc, co wydarzyło się w tym

mieście miesiąc przed i miesiąc

Aleksandra Talaga-No-

gazety czy archiwalia.

po, i „złowiłem” całkowicie

wacka: Jak się domy-

Czy książka to takie

nieznaną fotografię artysty.

ślam, tytuł to odwoła-

twoje trofeum archiwi-

Unikat, ilustracja do doskona-

nie do książki „Szalona

sty? Dzieło życia?

łego tekstu Jana Mrozińskiego,

galeria” Mariana Mini-

Maciej Cholewiński: Można

który rzeczowo tłumaczył

cha, pierwszego dy-

tak to nazwać. „Szalone mu-

idee Strzemińskiego. Sięgając

rektora Muzeum Sztuki zeum” składa się właściwie do „Litzmanstädter Zeitung”,

w Łodzi. O Minichu

z trzech opowieści: o historii

musiałem nauczyć się czytać

jest u ciebie sporo, ale

Łodzi, sztuki łódzkiej i oczy-

szwabachę, później przepisać

samo Muzeum Sztuki

wiście Muzeum Sztuki. Czy to

dziesiątki stron tekstu, moco-

to tylko część historii,

dzieło życia? Jest ich kilka, jak

wać się z tłumaczeniami... Ale

którą opisujesz –głów-

historia łódzkich ulic Nawrot

poznałem życie artystyczne

nie cytując dawne

i Przejazd. Wszystko jest w in-

Łodzi w latach 1939–45. Or-

Rozmowy

59

ganizowano wtedy wystawy,

kiedy dziwne, ale można się

nie, jeśli możliwe są w Łodzi

pisano recenzje, ale najbardziej przyzwyczaić. Na przykład mój przygody jak ta, która spotkała spektakularny był hitlerowski

komputer, który bez przerwy

fryzjera Srebrzyńskiego: rano

„street art”, identyczny z po-

podkreślał mi błędy, już tego

wyciągnęła go z domu policja

wojennym, komunistycznym.

nie robi. Algorytm się poddał

i zabrała na dworzec, gdzie

Świetne historie z pierwszych

i zaakceptował np. formę

w pociągu czekał na ablucje…

lat po wojnie, z czasu chaosu,

„pendzel” zamiast „pędzel”.

Aman Ullah, król Afganistanu!

zdobyłem dzięki lekturze in-

Wydaje mi się, że to książka

Albo historia z Witkacym…

wentarzy i akt. Udało mi się

dla wszystkich, również dla

Znalazłem ją w artykule pana

porozmawiać ze świadkami

ludzi, którzy posiadają wiel-

Pawlaka i w „Listach do żony”

epoki, na przykład z Kazi-

ką wiedzę w tej muzealnej

Witkacego, a może i w książce

mierzem Pliszką, uczniem

niszy – parę razy się zdziwią

Niki Strzemińskiej? Witkacy

Strzemińskiego, Agnieszką

małymi, a dla mnie wielkimi

– mniejsza jak – uzyskał od

Minich-Scholz, córką dy-

odkryciami.

niejakiego Sierpskiego „Gitarę”

rektora Minicha, czy Jerzym

Wykonałeś potęż-

Picassa i mimo że był w cią-

Wajnbergiem, który pamiętał

ną pracę – od teraz

głych kłopotach finansowych,

Katarzynę Kobro. Wszystko

każdy poszukujący

podarował ją łódzkiemu mu-

konfrontowałem z tym, co pi-

udokumentowanych

zeum! Dlaczego? Może zrobił

sała prasa, mając świadomość

informacji o życiu

to dla Katarzyny Kobro? Znali

propagandowych fantazji. To

artystycznym Łodzi

się. Artystka bywała u niego

była fajna zabawa.

od jego początków

w Zakopanem, Witkacy nama-

Tyle że czasochłonna.

po okres PRL będzie

lował jej portret…

K

3

A

Ile lat spędziłeś w ar-

miał bardzo ułatwione

Książkę zaczynasz od

L

chiwach?

zadanie.

wspomnianego pierw-

1/2

EJDO

W sumie ponad pięć lat. Część

To prawda. Wszystko podane

szego łódzkiego (utrzy-

– 1

materiałów zebrałem już wcze-

jest jak na tacy. To książka

mującego się własnym

SK

OP

śniej – mam taką własną en-

dla tych, którzy lubią historie

sumptem) Muzeum

OP

cyklopedię, kolekcję ponad 45

o Łodzi. Niektóre po prostu

Nauki i Sztuki, które

SK

– 1

tysięcy biogramów artystów

musiałem przytoczyć, bo

ówcześni znawcy uwa-

JDO

polskich. Ale to nie jest tak, że

stanowiły świetne tło dla opo-

żali za prowincjonalne

E

1/2

L

wyłącznie siedzę w archiwach.

wieści o muzeum, sztuce czy

kuriozum – bowiem

A

3

K

Chodzę na mecze, gram w ping-

artystach. Na przykład o czło-

gromadziło i poka-

-ponga, bywam w knajpach.

wieku, który dla zarobku przy-

zywało wszystko, co

Pierwszy był pomysł

chodził nocami na plac Barlic-

się dało. Zdaje się, że

na książkę, a potem

kiego z lunetą. Ludzie patrzyli

w książce bronisz ta-

przeszukiwanie archi-

w gwiazdy, a on objaśniał, co

kiej przypadkowości.

wów czy odwrotnie?

się dzieje w kosmosie. Kilka-

Oczywiście! To była wspaniała

Bodźcem do napisania historii

set metrów dalej, przy zbiegu

rupieciarnia! Każdy przyno-

były nieścisłości co do roku po-

Wólczańskiej i Gdańskiej,

sił, co miał, co wydawało mu

wstania Muzeum Nauki i Sztu-

mieszkał Ary Sternfeld – pio-

się cenne – na przykład, jako

ki. Jedni pisali, że stało się to

nier kosmonautyki, dzięki któ-

prawdziwe, „murzyńskie pan-

w 1910, drudzy, że w 1911 roku. remu ludzkość lata w kosmos.

tofle wyrabiane na Bałutach”

A były to nazwiska, z którymi

Z kolei Karol Hiller, który za-

(jak pisano w prasie). „Poważ-

strach polemizować…

projektował okładkę do dzieła

ni” recenzenci działalności

Metoda cytowania

Sternfelda, tworzył nieopodal

muzeum uważali, że większość

sprawia, że książkę

„kosmiczne” heliografie. Jeden

zbiorów to zwykłe śmieci,

czyta się dość trudno.

rozdział jest trochę zmyśloną

które należy wyrzucić, żeby

Przedwojenny język

księgą pamiątkową, odgady-

wydobyć rzeczy naprawdę cen-

prasowych notek, choć

waniem, kto mógł oglądać

ne. Wiele bym dał, żeby takie

malowniczy, też nie uła-

w Łodzi Międzynarodową

muzeum zobaczyć.

twia zadania. Dla kogo

Kolekcję Sztuki Nowoczesnej

Na bazie przejętego

ją przygotowałeś?

grupy a.r.: Bruno Schulz? Leon

w końcu przez miasto

Gramatyka i ortografia daw-

Chwistek? Nachum Aronson?

muzeum powstały trzy

nych tekstów wydają się nie-

Sophie Taeuber-Arp? Dlaczego

placówki, w tym Miej-