kayzc ąwzksray

K m

ka zeteż

to ró

r

nr ind. 323489 | ISSN 0860-3057 nakład 1500 egz.

Ka Pod

K

it

AL

d

E

AT)

JDO

SK

lmond nde

OP

cena 5 zł (w tym 5% V

A

. M

rc

AG

a Sou

AZ

M na

YN K

?

UL

ć

TUR

ole

AL

b

NY

:

Ł

u

OD

ZI

musi

I W

mer o

OJE

nu tw

W

t s

ÓD

ZT

tor

W

ema k

A Ł

T A

ÓD

ZK

IEGO

—

10/21

0/21

magazyn kulturalny Łodzi i województwa łódzkiego 1

Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 1

0/21

TOMASZ RODOWICZ.

„Śmierć na gruszy”,

Retroperspektywy 2021.

Fot. Agnieszka Cytacka

2

KAL

W GALERII ODLOT,

0/21

EJDO

prezentującej

sztukę niepełnosprawnych.

– 1

SK

Ul. Sienkiewicza 61a.

OP

OP

Fot. z archiwum galerii

SK

– 1

JDOE

0/21

LAK

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

Kolumb Krzysztof Jański

prenumeratę, korzystając ze strony tel. 797 326 217

ul. Kaliny 7, 41-506 Chorzów www.prenumerata.ruch.com.pl e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl pytania: prenumerata@ruch.com.pl www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1500 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy: zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego, kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej współpraca Oliwia Adamkowska http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

(Nie)bezpieczny TEATR

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Mam wrażenie, że wszyscy zawsze o tym wiedzieli. W śro-dowisku krążyły anegdoty na temat spektakularnych epi-zodów z życia Szkoły Filmowej w Łodzi. Kwitowaliśmy je rozbawieniem, a nie oburzeniem czy niezgodą. Jak byśmy przyznawali: taki mamy klimat. I nikt nie wyobrażał sobie, że może być inaczej (jak z demoniczną władzą Związku Radzieckiego w latach 80.). A jednak…

Dzisiejszą rzeczywistość kreują media, przede wszystkim te społecznościowe, gdzie to, co prywatne, nieoficjalne, podK

skórne, staje się publiczne. Kiedy Anna AL

Paliga, aktorka i absolwentka Szkoły Fil-0/21

EJDO

mowej w Łodzi, w marcu opublikowała

– 1

SK

OP

na Facebooku list, w którym oskarżyła OP

SK

sześciu wykładowców uczelni o stosowa-

– 1

JDO

nie przemocy wobec studentów, tama pękła. Sieć zalała fala E

0/21

LA

komentarzy – głosy zdziwienia (także tych, którzy pracują K

w Szkole od lat, a teraz są w szoku), powątpiewania w wia-rygodność ofiar („bo nie ma angażu i chce zaistnieć”) i soli-darności („mnie też to spotkało”). Publicznie oskarżeni sta-nęli pod pręgierzem, medialne wyroki zapadły bez prawa do obrony. Portale i fora grzały się do czerwoności w słusz-nej sprawie. Dla poprawy samopoczucia, bez szans na rze-telną debatę (paradoksalnie nie dają jej media społecznościowe). Teraz, kiedy emocje już nieco opadły, u progu no-wego roku akademickiego, włączając się w nurt nielicznych publikacji analizujących sytuację, spróbowaliśmy pokazać w „Kalejdoskopie”, jak złożony, delikatny i nieoczywisty jest to problem. Przedstawić tło, na którym wydarzył się i może wciąż dzieje się dramat utraty godności. Zastanowić się, co musimy zrobić – opinia publiczna, uczelnie, pedagodzy, re-żyserzy i aktorzy – by teatr stał się miejscem bezpiecznym.

4

SPIS TREŚCI

1 18Choreografia 23 26

P 6

o nas

To nie może

Szkoła

– bohomaz?

intymności.

się powtórzyć.

nie musi psy-

Andrzej

Patrycja

Rozmowa

chicznie „roz-

Poniedzielski

Chuszcz

z Moniką

dziewiczać”.

Żelazowską

Rozmowa

z Adamem

Orzechowskim

KAL

0/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

28 30 32 35

– 1

JDOE

0/21

L

Nie każda

Umiarkowa-

Dyplom

Galeria

A

krytyka jest

nie barwne

z Janerki.

„Kalejdoskopu”

K

przemocą.

życie.

Bogdan

– Wydział

Rozmowa

Łukasz

Sobieszek

Aktorski,

z Jolantą

Maciejewski

rocznik 2021

Jackowską

38 4Doda 0tek 45 4Karto 6

Zedrzeć maski

Z ludu

teka

i wywołać

festiwalu

czy z elit?

Krawczyka.

duszę.

Soundedit

Remigiusz

Piotr

Maria Ornaf

2021

Pilarczyk

Grobliński

5

10/21

49 52 54 56

Realnie.

Strategie

Bileteria bez

Sztuka

Tomasz

teatralnej

kompleksów.

w kontekście

Cieślak

iluzji (5):

Rozmowa

miasta.

metoda

z Michałem

Aleksandra

Różewicza.

„Olkiem”

Talaga-

Michał

Olkowskim

-Nowacka

Rzepka

KAL

0/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

58

64

Europejczyk

60Czarno 63

– 1

JDOE

0/21

LA

Małe

Z piwnicy

K

tout court.

widziany

dramaty.

na salony.

Tadeusz

bielik.

Mieczysław

Andrzej

Szczepański

Przemysław

Kuźmicki

Sznajder

Owczarek

66 68 6Do 9zwolone 70

BYCIE AKTOREM musi boleć?

Każdą maść

Magdalina,

Kalendarium

brał na się.

psina i disco.

od lat 18.

Monika

Michał B.

Pienisty

Nowakowska

Jagiełło

I str. okładki: MARC ALMOND, gwiazda festiwalu Soundedit 2021 w Łodzi – czytaj na str. 40

Fot. materiały organizatora

18

Temat numeru

CHOREOGRAFIA

intymności

Patrycja Chuszcz

Okazało się, że mobbing to problem głęboko zakorzeniony w życiu uczelni kształcących aktorów. Sprawa zmusza do szerszej refleksji na temat tego, czy można uczyć (się) teatru bez „nieuniknionych” kosztów psychicznych.

Co w relacjach z reżyserem aktor może akceptować, a kiedy powinien powiedzieć „nie”? Czy zmiana w kształceniu aktorów jest możliwa?

W marcu br. media obiegły doniesienia czej w ogóle. – Ludzie muszą wiedzieć, na dotyczące oskarżeń o przemoc stosowaną co się decydują, że nie można pozwalać na przez niektórych wykładowców wobec przekraczanie granic i że sztuka nie uspra-studentów Szkoły Filmowej w Łodzi. Upu-wiedliwia stosowania przemocy. Badania bliczniła je absolwentka Wydziału Aktor-psychologiczne wskazują, że nasza kre-skiego, wymieniając w poście na Facebo-atywność rozwija się dużo lepiej, kiedy K

oku nazwiska nauczycieli, którzy w pracy czujemy się komfortowo i bezpiecznie.

AL

z przyszłymi aktorami mieli dopuścić Presja, przymuszenie są w stanie wydobyć 0/21

EJDO

się aktów przemocy słownej, psychicz-z aktora intymne, trudne emocje, docho-nej i fizycznej. W reakcji na oskarżenia dzi wtedy jednak do sytuacji o charakte-

– 1

SK

rektorka uczelni Milenia Fiedler zwołała rze traumatycznym. To może dać efekty OP

OP

posiedzenie Komisji Antymobbingowej artystyczne, ale czy będzie dobre dla ak-SK

i Antydyskryminacyjnej. W toku pracy tora? Reżyser osiągnie cel, ponosząc jed-

– 1

komisji niektóre zarzuty nie zostały pod-nak odpowiedzialność za to, co się dzieje JDOE

0/21

trzymane, inne okazały się przedawnione, z człowiekiem.

LA

kilka spraw skierowano do rzecznika dys-Aktorów powinien chronić wypracowa-K

cyplinarnego, a z niektórymi wykładow-ny przez lata warsztat, rozumiany jako cami zakończono współpracę. W mediach zespół reguł i metod pracy, a bazujący na społecznościowych głos zabrali także zaufaniu oraz jasnej komunikacji, z czego studenci i absolwenci innych uczelni te-dane działanie wynika, jakich obszarów atralnych w Polsce, w których dochodziło będzie dotykać i jaki efekt przyniesie.

do nadużywania władzy pedagogów. Oka-Ważne jest także wyznaczenie granic zało się, że mobbing to problem głęboko między postacią, sytuacją teatralną a pry-zakorzeniony w życiu uczelni kształcą-watnością aktora. Marzena Kopczyńska-cych aktorów. Sprawa zmusza do szerszej

-Urlich mówi: – Kiedy gram trudną rolę, refleksji na temat tego, czy można uczyć bardzo głęboko wchodzę w emocje i ni-

(się) teatru bez „nieuniknionych” kosztów kogo nie interesuje, z czego czerpię, bo to psychicznych. Co w relacjach z reżyserem jest moja prywatna historia. Zachowania aktor może akceptować, a kiedy powinien na scenie powinny być prawdziwe – są powiedzieć „nie”? Czy zmiana w kształce-różne techniki grania i generowania emo-niu aktorów jest możliwa?

cji poprzez sięganie do własnego życia.

Komfort a kreatywność

Ale warsztat powinien nas chronić przed wewnętrznym wyniszczeniem, odtwa-rzaniem ciągle tej samej traumy. Trzeba Aktorka i psycholożka Marzena Kop-wiedzieć, w jakie rejony zejść, jak popro-czyńska-Urlich podkreśla, że komfort wadzić monolog wewnętrzny, żeby do-psychiczny jest niezbędny w uczeniu się trzeć do tej trudnej emocji, a jednocześnie i nauczaniu teatru, a także w pracy twór-umieć potem wyjść z roli.

Temat numeru

19

KAL

0/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

0/21

LAK

Magdalena Dwurzyńska, Szkoła Filmowa w Łodzi, zdjęcia: Maria Ornaf, Zuzanna Zachara

26

Temat numeru

SZKOŁA NIE MUSI PSYCHICZNIE „ROZDZIEWICZAĆ”

Z Adamem Orzechowskim rozmawia Piotr Grobliński Co się stało z teatrem?

Mobbing, przemoc fi-

zyczna i psychiczna,

molestowanie – dawniej

było lepiej czy tylko

mniej się o tym mówiło?

Na pewno mniej się mówiło,

pojęcie mobbingu nie funk-

cjonowało w przestrzeni pu-

blicznej. A co do molestowania

– wiadomo, że takie rzeczy

się działy i dzieją w różnych środowiskach, ale o tym też niewiele się mówiło. To do-

„Mary Page Marlowe”, fot. Aleksandra Pawłowska tyczy każdej dziedziny życia, K

gdzie jest możliwość naduży-Słusznie pan stwierdził, AL

cia władzy. Ale na pewno teatr że intencje są najważ-0/21

E

ma swoją specyfikę w tym

Adam Orzechowski

JDO

niejsze. W łódzkiej szko-

(ur. w 1957) – reżyser

zakresie. Do teatru przychodzi le profesor, pokazując,

– 1

teatralny, od 2006 r.

SK

reżyser, który ma za cel zro-jak grać namiętność,

OP

dyrektor naczelny

OP

bienie spektaklu i próbuje ten i artystyczny Teatru

ugryzł studentkę.Nie są-

SK

cel wyegzekwować od aktorów dzę, że miał złe intencje.

– 1

Wybrzeże w Gdańsku.

i czasami wydaje mu się, że Reżyser spektaklu

Nie wiem, jakie były intencje JDOE

0/21

tylko w taki, a nie inny sposób dyplomowego studentów

w tym przypadku, ja raczej

LA

może go osiągnąć. Często uży-Szkoły Filmowej w Łodzi

staram się nie gryźć aktorów, K

wa się przy tym wielkich słów:

„Mary Page Marlowe”

ale na pewno czasami łatwiej że robimy to dla dobra teatru w Teatrze Studyjnym

coś pokazać w sposób bezpo-

(premiera 4 IX 2021).

czy spektaklu, czy dla powo-średni. Możemy rozprawiać

dzenia szeroko pojętej sztuki.

o stanach emocjonalnych czy I takie cele przez lata uspra-zachowaniach, ale niekiedy

wiedliwiały wyłączanie kwali-Nie, nie. Za łatwo przeszliśmy trzeba to po prostu zaprezen-fikatora etycznego. Oczywiście tu od mobbingu do mole-tować. Tak się czasami dzieje, aktorzy potrzebują punktu

stowania, a to inne sprawy.

ale warto pamiętać, że to się odbicia, kierunku, motywacji, W pracy trzeba niektóre rze-rozgrywa publicznie, w obec-przekraczania samych siebie, czy sobie uświadomić, pokazać ności innych osób, więc do-a reżyser pomaga im to osią-

– jak wyglądamy, jakie mamy tyk, jeśli ma miejsce, jest pod gnąć, pytanie tylko, w jaki partie mięśni, gdzie jest prze-kontrolą otoczenia. Poza tym sposób to robi. Bywa niestety, pona, skąd się wydobywa głos.

nie każdy kontakt fizyczny

że czasami przekracza dozwo-Trzeba czasami kogoś do-

oznacza chęć molestowania.

lone granice.

tknąć, żeby coś zauważył. Tym Powtarzam: kluczowe są in-W sporcie trener pracu-

bardziej że partnerzy na scenie tencje.

je w bliskim kontakcie

nieustannie się dotykają. Na-Ale te nie zawsze do

z zawodnikami, dotyka,

tomiast ważne jest, z jakimi końca sobie uświada-wchodzi do szatni. Po-

intencjami dotykam. Jeśli ktoś miamy. Reżyser może

dobnie w teatrze chyba

nadużywa tego dotyku dla

zaproponować nagość

łatwiej o ryzykowne

własnej przyjemności, to jest na scenie, bo podświa-sytuacje…

to karygodne.

domie chce to oglądać.

30

Wodzireje i amatorzy

UMIARKOWANIE

barwne życie

Łukasz Maciejewski

Czy się nastawiałem na cokolwiek? Nie, lepiej się nie nastawiać, zawsze tak wolę, ale jeżeli otwieram książkę, wiedząc, że jest kontynuacją, a pierwsza część zrobiła na mnie niegdyś duże i dobre wrażenie, to na-stawiam się mimowolne.

Od pierwszego tomu „Klary” upłynęło dziesięć lat.

Tamta książka, prozatorski debiut aktorki Izy Kuny, grany potem w teatrach

n

(żałuję, że nie powiódł się K

pomysł, żeby Smarzowski

o

AL

0/21

E

nakręcił według „Klary”

JDO

serial – a bardzo chciał), ro-

– 1

SK

OP

biła świetne wrażenie. Poza et

OP

SK

kwestiami w pewnym sensie

– 1

JDOE

0/21

oczywistymi, jak pisarski

li LA

szwung autorki i tak zwa-

K

ne ucho do dialogów, była także głosem ówczesnych e

staromłodych ludzi, którzy nie nazywali siebie jakoś f

szczególnie, ponieważ sami wydawali się sobie niesz-czególni. Plan mikro był planem makro. Przejść przez życie z mamą, z kotem, z winem i z różnymi nierealizo-wanymi ambicjami, których nie wymawia się na głos, bo to jednak straszny wstyd mówić głośno o takich rzeczach.

Upss, niespodzianka. Bohaterka nie wyszła za mąż, nie wróciła do pionu, zgubiła wiele, znalazła same śmieci. Trwanie Klary jest trwaniem w nerwowym dy-gocie, ale nie w histerii.

Śmiech, dowcip tej książki, słowotwórczy talent Izy Kuny (czytając, żałowałem jednak, że nie mam przy

56

Wystawa / recenzja

SZTUKA

w kontekście

MIASTA

Aleksandra Talaga-Nowacka Pandemiczna niepewność wciąż wymusza pośród mnóstwa innych wizualnych zna-szukanie nietypowych rozwiązań dobrych ków. Katarzyna Kozyra, Elżbieta Jabłońska na każdą ewentualność. Jednym z nich była czy Jadwiga Sawicka (znamienne, że wśród wystawa w ramach tegorocznej edycji fe-autorów zdecydowanie dominowały pa-stiwalu Łódź Czterech Kultur, rozlokowana nie) – gdzie indziej błyszczące osobowością w 26 miejscach na wolnym powietrzu w ca-

– tutaj zrównały się ze streetartowcami.

łym mieście.

Chociaż nie, oni posługują się pseudoni-Koncept polegał na wykorzystaniu bil-mami, a na tej wystawie w ogóle nie było boardów i citylightów, zwykle służących podpisów. Totalna anonimowość, jak w re-K

jako nośniki treści reklamowej. Teraz na klamie. Nigdy nie wiemy, kto jest jej auto-AL

dwa tygodnie zostały one uwolnione od rem – w tym przypadku mogliśmy próbo-0/21

EJDO

komercyjnego zobowiązania i przekazane wać rozpoznać autorstwo po stylu, ale nic artystom. Metaforyczny tytuł prezentacji ponadto. To pierwszy ciekawy aspekt tego

– 1

SK

„Wolne miejsce” sugerował nie tylko uwol-pokazu.

OP

OP

nienie miejsca od przypisanej mu funkcji Niektóre prace ograniczały się do mini-SK

użytkowej, ale i, w pewnym sensie, uwolnie-malnych środków, np. do metaforycznych

– 1

nie umysłu człowieka, przyzwyczajonego napisów, inne stawiały na emocjonalny JDOE

0/21

do dotychczasowej roli owego punktu czy symboliczny przekaz – te można było LA

w przestrzeni.

próbować rozszyfrowywać. Jeszcze inne nie K

Prace 20 autorów były anonimowe. Jak to były łatwe w odbiorze i trzeba było uru-

„na mieście” – tu nie ma gwiazdorstwa, nie chomić głębokie rejony wyobraźni, by coś ma indywidualności, trzeba się pomieścić zrozumieć. Ciekawe, że na odczytanie prac Citylight przy ul. Sienkiewicza, zdjęcia: ATN

Document Outline

jedynka1m

Kal_10_2021fr